೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೭೭) ೧. ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾ
೮೦೨. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧವುತ್ಥಾನಿ ಚೇತಿಯಾನಿ ಆರಾಮವಿಹಾರಗಾಮನಿಗಮನಗರಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ಜನಪದಾನೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧವುತ್ಥಾನಿ ಚೇತಿಯಾನಿ ಆರಾಮವಿಹಾರಗಾಮನಿಗಮನಗರಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ಜನಪದಾನಿ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಭಗವಾ ಲುಮ್ಬಿನಿಯಾ ಜಾತೋ, ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ, ಚಾಪಾಲೇ ಚೇತಿಯೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠೋ, ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಭಗವಾ ಲುಮ್ಬಿನಿಯಾ ಜಾತೋ…ಪೇ॰… ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ಸುಭಗವನೇ ಸಾಲರಾಜಮೂಲೇ’’ತಿ ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೯೧; ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೧; ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರಾಮಿ ವೇಳುವನೇ ಕಳನ್ದಕನಿವಾಪೇ’’ತಿ ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮೦; ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ’’ತಿ ; ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯ’’ನ್ತಿ ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೧! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ।
೮೦೩. ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಜಾತೋ, ಲೋಕೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ಲೋಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನಾತಿ ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೬? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಜಾತೋ, ಲೋಕೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ಲೋಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೭೮) ೨. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾ
೮೦೪. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಕೇನ ದೇಸಿತೋತಿ? ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತೇನ ದೇಸಿತೋತಿ। ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತೋ ಜಿನೋ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸರಣೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಕೇನ ದೇಸಿತೋತಿ? ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ದೇಸಿತೋತಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಜಿನೋ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸರಣೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೦೫. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ; ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ; ಸಂಖಿತ್ತವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ; ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಚ ದುಲ್ಲಭಾ’’ತಿ ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೩೩ ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತೇ! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ।
೮೦೬. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ; ಸನಿದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ ; ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ; ತಸ್ಸ ಯಞ್ಚಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸನಿದಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಿದಾನಂ, ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಣೀಯೋ ಓವಾದೋ ಕರಣೀಯಾ ಅನುಸಾಸನೀ; ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಟ್ಠಿಯಾ ಅಲಂ ಅತ್ತಮನತಾಯ ಅಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ – ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೨೬! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತೇನ ಹಿ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ।
ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೭೯) ೩. ಕರುಣಾಕಥಾ
೮೦೭. ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮೇತ್ತಾತಿ ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮುದಿತಾ…ಪೇ॰… ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮೇತ್ತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮುದಿತಾ…ಪೇ॰… ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಭಗವಾ ಅಕಾರುಣಿಕೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ಭಗವಾ ಕಾರುಣಿಕೋ ಲೋಕಹಿತೋ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕೋ ಲೋಕತ್ಥಚರೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಭಗವಾ ಕಾರುಣಿಕೋ ಲೋಕಹಿತೋ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕೋ ಲೋಕತ್ಥಚರೋ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾ’’ತಿ…ಪೇ॰…।
ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಭಗವಾ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಭಗವಾ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾ’’ತಿ।
೮೦೮. ಅತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಭಗವಾ ಸರಾಗೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ। ತೇನ ಹಿ ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾತಿ।
ಕರುಣಾಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೦) ೪. ಗನ್ಧಜಾತಿಕಥಾ
೮೦೯. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ಧಜಾತೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ? ಆಮನ್ತಾ। ಭಗವಾ ಗನ್ಧಭೋಜೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ಭಗವಾ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಭಗವಾ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ಧಜಾತೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ।
ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ಧಜಾತೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ ವಿಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ಉಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾರೇನ್ತಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ಪೇಳಾಯ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಿ ಕರಣ್ಡಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆಪಣೇ ಪಸಾರೇನ್ತಿ, ತೇನ ಚ ಗನ್ಧೇನ ಗನ್ಧಕರಣೀಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಗನ್ಧಜಾತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೧) ೫. ಏಕಮಗ್ಗಕಥಾ
೮೧೦. ಏಕೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಚತುನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ॰… ಚತುನ್ನಂ ಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಏಕೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನಾತಿ ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಸಕದಾಗಾಮಿ…ಪೇ॰… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಕತಮೇನ ಮಗ್ಗೇನಾತಿ? ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನಾತಿ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಂ ಜಹತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಂ ಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಂ ಜಹತೀ’’ತಿ।
ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ತನುಭಾವಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ತನುಭಾವಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀ’’ತಿ।
ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅಣುಸಹಗತಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಅಣುಸಹಗತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅಣುಸಹಗತಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಅಣುಸಹಗತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ । ನನು ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅಣುಸಹಗತಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಅಣುಸಹಗತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಜಹತೀ’’ತಿ।
೮೧೧. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಏಕೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಭಗವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಭಾವಿತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ । ಭಗವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಭಗವತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿ…ಪೇ॰… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಭಾವಿತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಭಗವಾ ಅನಾಗಾಮೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೧೨. ಭಗವಾ ಏಕೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಸಾವಕಾ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಸಾವಕಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅದಿಟ್ಠಂ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಅನಧಿಗತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಏಕಮಗ್ಗಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೨) ೬. ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾ
೮೧೩. ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಯಾ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಯಾ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಅಪ್ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಕಾಮೇ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಕಾಮೇ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ । ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಪಠಮಾ ಝಾನಾ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತಞ್ಞೇವ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ತಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೧೪. ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಯಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಯಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ । ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಅಪ್ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ …ಪೇ॰… ನನು ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ।
ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಪ್ಪೀತಿಕನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಪ್ಪೀತಿಕನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಾ ಝಾನಾ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತಞ್ಞೇವ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ತಂ ತತಿಯಂ ಝಾನನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೧೫. ತತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಯಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ತತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತಿ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಯಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ಸಾವ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಅನಾವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಅಪ್ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ॰… ಪಣಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ತತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ।
ತತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಪೀತಿಂ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಪೀತಿಂ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸುಖಸಹಗತನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸುಖಸಹಗತನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ತತಿಯಾ ಝಾನಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತಞ್ಞೇವ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೧೬. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಅ॰ ನಿ॰ ೨.೧೩; ೪.೧೬೩! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತೇನ ಹಿ ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ।
ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೩) ೭. ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾ
೮೧೭. ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಫಸ್ಸನ್ತರಿಕಾ…ಪೇ॰… ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ’’ತಿ।
ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ’’ತಿ।
೮೧೮. ಪಠಮಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಪಠಮಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ತತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಪಠಮಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಚ ಝಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೧೯. ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಸವಿತಕ್ಕೋ ಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಸವಿತಕ್ಕೋ ಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೨೦. ದ್ವಿನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಪಟುಪ್ಪನ್ನಾನಮನ್ತರೇ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಅವಿತಕ್ಕೇ ವಿಚಾರಮತ್ತೇ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಮಾನೇ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ನಿರುದ್ಧಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಪಟುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಅವಿತಕ್ಕೇ ವಿಚಾರಮತ್ತೇ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಮಾನೇ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ನಿರುದ್ಧಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಪಟುಪ್ಪನ್ನಂ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಪಟುಪ್ಪನ್ನಾನಮನ್ತರೇ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ।
೮೨೧. ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ನ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ। ತೇನ ಹಿ ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ।
೮೨೨. ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ತಯೋ ಸಮಾಧೀ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸವಿತಕ್ಕೋ ಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧೀತಿ ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೫, ೩೫೩? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ತಯೋ ಸಮಾಧೀ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ॰… ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಅವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ’’ತಿ।
ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೪) ೮. ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿಕಥಾ
೮೨೩. ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಸಮಾಪನ್ನೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ॰… ಸೋತೇನ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾಯ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ। ನನು ಸಮಾಧಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಸಮಾಧಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ।
ಸಮಾಧಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ಸಮಾಧಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ । ಸಮಾಧಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗೀ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ॰… ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
೮೨೪. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ? ಆಮನ್ತಾ । ಹಞ್ಚಿ ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ।
೮೨೫. ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರೋ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಪೀತಿ ಕಣ್ಟಕೋ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ ಕಣ್ಟಕೋ … ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಕಣ್ಟಕೋ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಕಣ್ಟಕೋ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಕಣ್ಟಕೋ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ಕಣ್ಟಕೋ… ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಕಣ್ಟಕೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಅತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚಾತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
(೧೮೫) ೯. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾ
೮೨೬. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ನತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತೀತಿ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತೀತಿ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಫುಸತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰…।
ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಫುಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ರೂಪೇನ ರೂಪಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ …ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ನ ಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ನನು ನತ್ಥಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧೀತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ಹಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಆವಟ್ಟನಾ…ಪೇ॰… ಪಣಿಧಿ, ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ – ‘‘ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ…ಪೇ॰…।
೮೨೭. ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ – ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ನನು ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೪೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೭ (ಅಟ್ಠಕಥಾ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ)! ಅತ್ಥೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋತಿ? ಆಮನ್ತಾ। ತೇನ ಹಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತೀತಿ।
ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ।
ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –
ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನತ್ಥಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕರುಣಾ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞೇ ಗನ್ಧಜಾತೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಝಾನಾ ಝಾನಂ ಸಙ್ಕಮತಿ, ಅತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ, ಸಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತಿ।