๙. จเมฺปยฺยกฺขนฺธโก

๒๓๔. กสฺสปโคตฺตภิกฺขุวตฺถุ

๓๘๐. เตน สมเยน พุโทฺธ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเรฯ เตน โข ปน สมเยน กาสีสุ ชนปเท วาสภคาโม นาม โหติฯ ตตฺถ กสฺสปโคโตฺต นาม ภิกฺขุ อาวาสิโก โหติ ตนฺติพโทฺธ อุสฺสุกฺกํ อาปโนฺน – กินฺติ อนาคตา จ เปสลา ภิกฺขู อาคเจฺฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา ภิกฺขู ผาสุ วิหเรยฺยุํ, อยญฺจ อาวาโส วุทฺธิํ วิรุฬฺหิํ เวปุลฺลํ อาปเชฺชยฺยาติฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู กาสีสุ จาริกํ จรมานา เยน วาสภคาโม ตทวสรุํฯ อทฺทสา โข กสฺสปโคโตฺต ภิกฺขุ เต ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉเนฺต, ทิสฺวาน อาสนํ ปญฺญเปสิ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปิ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฎิคฺคเหสิ, ปานีเยน อาปุจฺฉิ, นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ อถ โข เตสํ อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘ภทฺทโก โข อยํ, อาวุโส, อาวาสิโก ภิกฺขุ นหาเน อุสฺสุกฺกํ กโรติ, อุสฺสุกฺกมฺปิ กโรติ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ หนฺท, มยํ, อาวุโส, อิเธว วาสภคาเม นิวาสํ กเปฺปมา’’ติฯ อถ โข เต อาคนฺตุกา ภิกฺขู ตเตฺถว วาสภคาเม นิวาสํ กเปฺปสุํฯ

อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน เอตทโหสิ – ‘‘โย โข อิเมสํ อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อาคนฺตุกกิลมโถ โส ปฎิปฺปสฺสโทฺธฯ เยปิเม โคจเร อปฺปกตญฺญุโน เตทานิเม โคจเร ปกตญฺญุโนฯ ทุกฺกรํ โข ปน ปรกุเลสุ ยาวชีวํ อุสฺสุกฺกํ กาตุํ, วิญฺญตฺติ จ มนุสฺสานํ อมนาปาฯ ยํนูนาหํ น อุสฺสุกฺกํ กเรยฺยํ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิ’’นฺติฯ โส น อุสฺสุกฺกํ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ อถ โข เตสํ อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘ปุเพฺพ ขฺวายํ, อาวุโส, อาวาสิโก ภิกฺขุ นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ โสทานายํ น อุสฺสุกฺกํ กโรติ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ ทุโฎฺฐทานายํ, อาวุโส, อาวาสิโก ภิกฺขุฯ หนฺท, มยํ, อาวุโส, อาวาสิกํ อิมํ อาวาสิกํ (สฺยา.) ภิกฺขุํ อุกฺขิปามา’’ติฯ อถ โข เต อาคนฺตุกา ภิกฺขู สนฺนิปติตฺวา กสฺสปโคตฺตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปุเพฺพ โข ตฺวํ, อาวุโส, นหาเน อุสฺสุกฺกํ กโรสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ กโรสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ โสทานิ ตฺวํ น อุสฺสุกฺกํ กโรสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺนฯ ปสฺสเสตํ อาปตฺติ’’นฺติ? ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺย’’นฺติฯ อถ โข เต อาคนฺตุกา ภิกฺขู กสฺสปโคตฺตํ ภิกฺขุํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปิํสุฯ

อถ โข กสฺสปโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน เอตทโหสิ – ‘‘อหํ โข เอตํ น ชานามิ ‘อาปตฺติ วา เอสา อนาปตฺติ วา, อาปโนฺน จมฺหิ วมฺหิ (?) อนาปโนฺน วา, อุกฺขิโตฺต จมฺหิ อนุกฺขิโตฺต วา, ธมฺมิเกน วา อธมฺมิเกน วา, กุเปฺปน วา อกุเปฺปน วา, ฐานารเหน วา อฎฺฐานารเหน วา’ฯ ยํนูนาหํ จมฺปํ คนฺตฺวา ภควนฺตํ เอตมตฺถํ ปุเจฺฉยฺย’’นฺติฯ อถ โข กสฺสปโคโตฺต ภิกฺขุ เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน จมฺปา เตน ปกฺกามิฯ อนุปุเพฺพน เยน จมฺปา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิฯ อาจิณฺณํ โข ปเนตํ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธิํ ปฎิสโมฺมทิตุํฯ อถ โข ภควา กสฺสปโคตฺตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภิกฺขุ, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ อปฺปกิลมเถน อทฺธานํ อาคโต, กุโต จ ตฺวํ, ภิกฺขุ, อาคจฺฉสี’’ติ? ‘‘ขมนียํ, ภควา; ยาปนียํ, ภควา; อปฺปกิลมเถน จาหํ, ภเนฺต, อทฺธานํ อาคโตฯ อตฺถิ, ภเนฺต, กาสีสุ ชนปเท วาสภคาโม นามฯ ตตฺถาหํ, ภควา, อาวาสิโก ตนฺติพโทฺธ อุสฺสุกฺกํ อาปโนฺน – ‘กินฺติ อนาคตา จ เปสลา ภิกฺขู อาคเจฺฉยฺยุํ, อาคตา จ เปสลา ภิกฺขู ผาสุ วิหเรยฺยุํ, อยญฺจ อาวาโส วุทฺธิํ วิรุฬฺหิํ เวปุลฺลํ อาปเชฺชยฺยา’ติฯ อถ โข, ภเนฺต, สมฺพหุลา ภิกฺขู กาสีสุ จาริกํ จรมานา เยน วาสภคาโม ตทวสรุํฯ อทฺทสํ โข อหํ, ภเนฺต, เต ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉเนฺต, ทิสฺวาน อาสนํ ปญฺญเปสิํ, ปาโททกํ ปาทปีฐํ ปาทกถลิกํ อุปนิกฺขิปิํ, ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฎิคฺคเหสิํ, ปานีเยน อปุจฺฉิํ, นหาเน อุสฺสุกฺกํ อกาสิํ, อุสฺสุกฺกมฺปิ อกาสิํ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํ ฯ อถ โข เตสํ, ภเนฺต, อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘ภทฺทโก โข อยํ อาวุโส อาวาสิโก ภิกฺขุ นหาเน อุสฺสุกฺกํ กโรติ, อุสฺสุกฺกมฺปิ กโรติ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ หนฺท, มยํ, อาวุโส, อิเธว วาสภคาเม นิวาสํ กเปฺปมา’ติฯ อถ โข เต, ภเนฺต, อาคนฺตุกา ภิกฺขู ตเตฺถว วาสภคาเม นิวาสํ กเปฺปสุํฯ ตสฺส มยฺหํ, ภเนฺต, เอตทโหสิ – ‘โย โข อิเมสํ อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อาคนฺตุกกิลมโถ โส ปฎิปฺปสฺสโทฺธฯ เยปิเม โคจเร อปฺปกตญฺญุโน เตทานิเม โคจเร ปกตญฺญุโนฯ ทุกฺกรํ โข ปน ปรกุเลสุ ยาวชีวํ อุสฺสุกฺกํ กาตุํ, วิญฺญตฺติ จ มนุสฺสานํ อมนาปาฯ ยํนูนาหํ น อุสฺสุกฺกํ กเรยฺยํ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิ’นฺติฯ โส โข อหํ, ภเนฺต, น อุสฺสุกฺกํ อกาสิํ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ อถ โข เตสํ, ภเนฺต, อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘ปุเพฺพ ขฺวายํ, อาวุโส, อาวาสิโก ภิกฺขุ นหาเน อุสฺสุกฺกํ กโรติ, อุสฺสุกฺกมฺปิ กโรติ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ โสทานายํ น อุสฺสุกฺกํ กโรติ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ ทุโฎฺฐทานายํ, อาวุโส, อาวาสิโก ภิกฺขุฯ หนฺท, มยํ, อาวุโส, อาวาสิกํ ภิกฺขุํ อุกฺขิปามา’ติฯ อถ โข เต, ภเนฺต, อาคนฺตุกา ภิกฺขู สนฺนิปติตฺวา มํ เอตทโวจุํ – ‘ปุเพฺพ โข ตฺวํ, อาวุโส, นหาเน อุสฺสุกฺกํ กโรสิ, อุสฺสุกฺกมฺปิ กโรสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ โสทานิ ตฺวํ น อุสฺสุกฺกํ กโรสิ ยาคุยา ขาทนีเย ภตฺตสฺมิํฯ อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺนฯ ปสฺสเสตํ อาปตฺติ’นฺติ ? ‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ ยมหํ ปเสฺสยฺย’นฺติฯ อถ โข เต, ภเนฺต, อาคนฺตุกา ภิกฺขู มํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปิํสุฯ ตสฺส มยฺหํ, ภเนฺต, เอตทโหสิ – ‘อหํ โข เอตํ น ชานามิ ‘อาปตฺติ วา เอสา อนาปตฺติ วา, อาปโนฺน จมฺหิ อนาปโนฺน วา, อุกฺขิโตฺต จมฺหิ อนุกฺขิโตฺต วา, ธมฺมิเกน วา อธมฺมิเกน วา, กุเปฺปน วา อกุเปฺปน วา, ฐานารเหน วา อฎฺฐานารเหน วา’ฯ ยํนูนาหํ จมฺปํ คนฺตฺวา ภควนฺตํ เอตมตฺถํ ปุเจฺฉยฺย’นฺติฯ ตโต อหํ, ภควา, อาคจฺฉามี’’ติฯ ‘‘อนาปตฺติ เอสา, ภิกฺขุ, เนสา อาปตฺติฯ อนาปโนฺนสิ, นสิ อาปโนฺนฯ อนุกฺขิโตฺตสิ, นสิ อุกฺขิโตฺตฯ อธมฺมิเกนาสิ กเมฺมน อุกฺขิโตฺต กุเปฺปน อฎฺฐานารเหนฯ คจฺฉ ตฺวํ, ภิกฺขุ, ตเตฺถว วาสภคาเม นิวาสํ กเปฺปหี’’ติฯ ‘‘เอวํ, ภเนฺต’’ติ โข กสฺสปโคโตฺต ภิกฺขุ ภควโต ปฎิสฺสุณิตฺวา อุฎฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน วาสภคาโม เตน ปกฺกามิฯ

๓๘๑. อถ โข เตสํ อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อหุเทว กุกฺกุจฺจํ, อหุ วิปฺปฎิสาโร – ‘‘อลาภา วต โน, น วต โน ลาภา, ทุลฺลทฺธํ วต โน, น วต โน สุลทฺธํ, เย มยํ สุทฺธํ ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมิํ อการเณ อุกฺขิปิมฺหาฯ หนฺท, มยํ, อาวุโส, จมฺปํ คนฺตฺวา ภควโต สนฺติเก อจฺจยํ อจฺจยโต เทเสมา’’ติฯ อถ โข เต อาคนฺตุกา ภิกฺขู เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน จมฺปา เตน ปกฺกมิํสุฯ อนุปุเพฺพน เยน จมฺปา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิํสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิํสุฯ อาจิณฺณํ โข ปเนตํ พุทฺธานํ ภควนฺตานํ อาคนฺตุเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธิํ ปฎิสโมฺมทิตุํฯ อถ โข ภควา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ภิกฺขเว, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิตฺถ อปฺปกิลมเถน อทฺธานํ อาคตา, กุโต จ ตุเมฺห, ภิกฺขเว, อาคจฺฉถา’’ติ ? ‘‘ขมนียํ, ภควา; ยาปนียํ, ภควา; อปฺปกิลมเถน จ มยํ, ภเนฺต, อทฺธานํ อาคตาฯ อตฺถิ, ภเนฺต, กาสีสุ ชนปเท วาสภคาโม นามฯ ตโต มยํ, ภควา, อาคจฺฉามา’’ติฯ ‘‘ตุเมฺห, ภิกฺขเว, อาวาสิกํ ภิกฺขุํ อุกฺขิปิตฺถา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภเนฺต’’ติฯ ‘‘กิสฺมิํ, ภิกฺขเว, วตฺถุสฺมิํ การเณ’’ติ? ‘‘อวตฺถุสฺมิํ, ภควา, อการเณ’’ติฯ วิครหิ พุโทฺธ ภควา – ‘‘อนนุจฺฉวิกํ, โมฆปุริสา, อนนุโลมิกํ อปฺปติรูปํ อสฺสามณกํ อกปฺปิยํ อกรณียํฯ กถญฺหิ นาม ตุเมฺห, โมฆปุริสา, สุทฺธํ ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมิํ อการเณ อุกฺขิปิสฺสถฯ เนตํ, โมฆปุริสา, อปฺปสนฺนานํ วา ปสาทาย…เป.…’’ วิครหิตฺวา ธมฺมิํ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามเนฺตสิ – ‘‘น, ภิกฺขเว, สุโทฺธ ภิกฺขุ อนาปตฺติโก อวตฺถุสฺมิํ อการเณ อุกฺขิปิตโพฺพฯ โย อุกฺขิเปยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฎสฺสา’’ติฯ

อถ โข เต ภิกฺขู อุฎฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อจฺจโย โน, ภเนฺต, อจฺจคมา ยถาพาเล ยถามูเฬฺห ยถาอกุสเล, เย มยํ สุทฺธํ ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมิํ อการเณ อุกฺขิปิมฺหาฯ เตสํ โน, ภเนฺต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฎิคฺคณฺหาตุ อายติํ สํวรายา’’ติฯ ‘‘ตคฺฆ, ตุเมฺห, ภิกฺขเว, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาเล ยถามูเฬฺห ยถาอกุสเล, เย ตุเมฺห สุทฺธํ ภิกฺขุํ อนาปตฺติกํ อวตฺถุสฺมิํ อการเณ อุกฺขิปิตฺถฯ ยโต จ โข ตุเมฺห, ภิกฺขเว, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฎิกโรถ, ตํ โว มยํ ปฎิคฺคณฺหามฯ วุทฺธิเหสา , ภิกฺขเว, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฎิกโรติ, อายติํ อายติํ จ (สี.) สํวรํ อาปชฺชตี’’ติฯ

กสฺสปโคตฺตภิกฺขุวตฺถุ นิฎฺฐิตํฯ

๒๓๕. อธเมฺมน วคฺคาทิกมฺมกถา

๓๘๒. เตน โข ปน สมเยน จมฺปายํ ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ กโรนฺติ; ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ; ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ กโรนฺติ; เอโกปิ เอกํ อุกฺขิปติ, เอโกปิ เทฺว อุกฺขิปติ, เอโกปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปติ, เอโกปิ สงฺฆํ อุกฺขิปติ; เทฺวปิ เอกํ อุกฺขิปนฺติ, เทฺวปิ เทฺว อุกฺขิปนฺติ, เทฺวปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปนฺติ, เทฺวปิ สงฺฆํ อุกฺขิปนฺติ ; สมฺพหุลาปิ เอกํ อุกฺขิปนฺติ; สมฺพหุลาปิ เทฺว อุกฺขิปนฺติ, สมฺพหุลาปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปนฺติ, สมฺพหุลาปิ สงฺฆํ อุกฺขิปนฺติ; สโงฺฆปิ สงฺฆํ อุกฺขิปติฯ เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา…เป.… เต อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘‘กถญฺหิ นาม จมฺปายํ ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กริสฺสนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, เอโกปิ เอกํ อุกฺขิปิสฺสติ, เอโกปิ เทฺว อุกฺขิปิสฺสติ, เอโกปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปิสฺสติ, เอโกปิ สงฺฆํ อุกฺขิปิสฺสติ, เทฺวปิ เอกํ อุกฺขิปิสฺสนฺติ, เทฺวปิ เทฺว อุกฺขิปิสฺสนฺติ, เทฺวปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปิสฺสนฺติ, เทฺวปิ สงฺฆํ อุกฺขิปิสฺสนฺติ, สมฺพหุลาปิ เอกํ อุกฺขิปิสฺสนฺติ, สมฺพหุลาปิ เทฺว อุกฺขิปิสฺสนฺติ, สมฺพหุลาปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปิสฺสนฺติ, สมฺพหุลาปิ สงฺฆํ อุกฺขิปิสฺสนฺติ, สโงฺฆปิ สงฺฆํ อุกฺขิปิสฺสตี’’ติฯ อถ โข เต ภิกฺขู ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ…เป.… ‘‘สจฺจํ กิร, ภิกฺขเว, จมฺปายํ ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ…เป.… สโงฺฆปิ สงฺฆํ อุกฺขิปตี’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภควา’’ติฯ วิครหิ พุโทฺธ ภควา – ‘‘อนนุจฺฉวิกํ, ภิกฺขเว, เตสํ โมฆปุริสานํ อนนุโลมิกํ อปฺปติรูปํ อสฺสามณกํ อกปฺปิยํ อกรณียํฯ กถญฺหิ นาม เต, ภิกฺขเว, โมฆปุริสา เอวรูปานิ กมฺมานิ กริสฺสนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ…เป.… สโงฺฆปิ สงฺฆํ อุกฺขิปิสฺสติฯ เนตํ, ภิกฺขเว, อปฺปสนฺนานํ วา ปสาทาย…เป.… วิครหิตฺวา…เป.… ธมฺมิํ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามเนฺตสิ –

๓๘๓. ‘‘อธเมฺมน เจ, ภิกฺขเว, วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ, อธเมฺมน อธเมฺมน เจ ภิกฺขเว (สฺยา.) สมคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; เอโกปิ เอกํ อุกฺขิปติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เอโกปิ เทฺว อุกฺขิปติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เอโกปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เอโกปิ สงฺฆํ อุกฺขิปติ อกมฺมํ น จ กรณียํ; เทฺวปิ เอกํ อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เทฺวปิ เทฺว อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เทฺวปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, เทฺวปิ สงฺฆํ อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ; สมฺพหุลาปิ เอกํ อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, สมฺพหุลาปิ เทฺว อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, สมฺพหุลาปิ สมฺพหุเล อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ, สมฺพหุลาปิ สงฺฆํ อุกฺขิปนฺติ อกมฺมํ น จ กรณียํ; สโงฺฆปิ สงฺฆํ อุกฺขิปติ อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

๓๘๔. ‘‘จตฺตาริมานิ , ภิกฺขเว, กมฺมานิ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยทิทํ อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อิทํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อธมฺมตฺตา วคฺคตฺตา กุปฺปํ อฎฺฐานารหํ; น, ภิกฺขเว, เอวรูปํ กมฺมํ กาตพฺพํ, น จ มยา เอวรูปํ กมฺมํ อนุญฺญาตํฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยทิทํ อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, อิทํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อธมฺมตฺตา กุปฺปํ อฎฺฐานารหํ; น, ภิกฺขเว, เอวรูปํ กมฺมํ กาตพฺพํ, น จ มยา เอวรูปํ กมฺมํ อนุญฺญาตํฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยทิทํ ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อิทํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ วคฺคตฺตา กุปฺปํ อฎฺฐานารหํ; น, ภิกฺขเว, เอวรูปํ กมฺมํ กาตพฺพํ, น จ มยา เอวรูปํ กมฺมํ อนุญฺญาตํฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยทิทํ ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, อิทํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ธมฺมตฺตา สมคฺคตฺตา อกุปฺปํ ฐานารหํ; เอวรูปํ, ภิกฺขเว, กมฺมํ กาตพฺพํ, เอวรูปญฺจ มยา กมฺมํ อนุญฺญาตํฯ ตสฺมาติห, ภิกฺขเว, เอวรูปํ กมฺมํ กริสฺสาม ยทิทํ ธเมฺมน สมคฺคนฺติ – เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติฯ

อธเมฺมน วคฺคาทิกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๓๖. ญตฺติวิปนฺนกมฺมาทิกถา

๓๘๕. เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ กโรนฺติ; ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ กโรนฺติ; ญตฺติวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กโรนฺติ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนํ, อนุสฺสาวนวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กโรนฺติ ญตฺติสมฺปนฺนํ, ญตฺติวิปนฺนมฺปิ อนุสฺสาวนวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กโรนฺติ; อญฺญตฺราปิ ธมฺมา กมฺมํ กโรนฺติ, อญฺญตฺราปิ วินยา กมฺมํ กโรนฺติ, อญฺญตฺราปิ สตฺถุสาสนา กมฺมํ กโรนฺติ; ปฎิกุฎฺฐกตมฺปิ กมฺมํ กโรนฺติ อธมฺมิกํ กุปฺปํ อฎฺฐานารหํฯ เย เต ภิกฺขู อปฺปิจฺฉา…เป.… เต อุชฺฌายนฺติ ขิยฺยนฺติ วิปาเจนฺติ – ‘‘กถญฺหิ นาม ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กริสฺสนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ; ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ กริสฺสนฺติ; ญตฺติวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กริสฺสนฺติ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนํ, อนุสฺสาวนวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กริสฺสนฺติ ญตฺติสมฺปนฺนํ, ญตฺติวิปนฺนมฺปิ อนุสฺสาวนวิปนฺนมฺปิ กมฺมํ กริสฺสนฺติ; อญฺญตฺราปิ ธมฺมา กมฺมํ กริสฺสนฺติ, อญฺญตฺราปิ วินยา กมฺมํ กริสฺสนฺติ, อญฺญตฺราปิ สตฺถุสาสนา กมฺมํ กริสฺสนฺติ; ปฎิกุฎฺฐกตมฺปิ กมฺมํ กริสฺสนฺติ อธมฺมิกํ กุปฺปํ อฎฺฐานารห’’นฺติฯ อถ โข เต ภิกฺขู ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ…เป.… ‘‘สจฺจํ กิร, ภิกฺขเว, ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู เอวรูปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ กโรนฺติ…เป.… ปฎิกุฎฺฐกตมฺปิ กมฺมํ กโรนฺติ อธมฺมิกํ กุปฺปํ อฎฺฐานารห’’นฺติ? ‘‘สจฺจํ, ภควา’’ติฯ วิครหิ พุโทฺธ ภควา…เป.… วิครหิตฺวา ธมฺมิํ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามเนฺตสิ –

๓๘๖. ‘‘อธเมฺมน เจ, ภิกฺขเว, วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ ; อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ญตฺติวิปนฺนเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; อนุสฺสาวนวิปนฺนเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ญตฺติสมฺปนฺนํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ญตฺติวิปนฺนเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อนุสฺสาวนวิปนฺนํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; อญฺญตฺราปิ ธมฺมา กมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; อญฺญตฺราปิ วินยา กมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; อญฺญตฺราปิ สตฺถุสาสนา กมฺมํ อกมฺมํ น จ กรณียํ; ปฎิกุฎฺฐกตเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ อธมฺมิกํ กุปฺปํ อฎฺฐานารหํ อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

๓๘๗. ฉยิมานิ, ภิกฺขเว, กมฺมานิ – อธมฺมกมฺมํ, วคฺคกมฺมํ, สมคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํฯ

กตมญฺจ , ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม เอกาย ญตฺติยา กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ทฺวีหิ ญตฺตีหิ กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม เอกาย กมฺมวาจาย กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม เอกาย ญตฺติยา กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํ ฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ทฺวีหิ ญตฺตีหิ กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ตีหิ ญตฺตีหิ กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม จตูหิ ญตฺตีหิ กมฺมํ กโรติ, น จ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม เอกาย กมฺมวาจาย กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ตีหิ กมฺมวาจาหิ กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม จตูหิ กมฺมวาจาหิ กมฺมํ กโรติ, น จ ญตฺติํ ฐเปติ – อธมฺมกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํฯ

กตมญฺจ, ภิกฺขเว, วคฺคกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – วคฺคกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, วคฺคกมฺมํฯ

กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สมคฺคกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ – สมคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ – สมคฺคกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สมคฺคกมฺมํฯ

กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว , กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อนาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ , สมฺมุขีภูตา ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํฯ

กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวติ, ปจฺฉา ญตฺติํ ฐเปติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํฯ

กตมญฺจ, ภิกฺขเว, ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ? ญตฺติทุติเย เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ ญตฺติํ ฐเปติ, ปจฺฉา เอกาย กมฺมวาจาย กมฺมํ กโรติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ – ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํฯ ญตฺติจตุเตฺถ เจ, ภิกฺขเว, กเมฺม ปฐมํ ญตฺติํ ฐเปติ, ปจฺฉา ตีหิ กมฺมวาจาหิ กมฺมํ กโรติ, ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉโนฺท อาหโฎ โหติ, สมฺมุขีภูตา น ปฎิโกฺกสนฺติ, ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํฯ อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ธเมฺมน สมคฺคกมฺมํฯ

ญตฺติวิปนฺนกมฺมาทิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๓๗. จตุวคฺคกรณาทิกถา

๓๘๘. ปญฺจ สงฺฆา – จตุวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ ปญฺจวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, ทสวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, วีสติวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, อติเรกวีสติวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ จตุวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, ฐเปตฺวา ตีณิ กมฺมานิ – อุปสมฺปทํ ปวารณํ อพฺภานํ, ธเมฺมน สมโคฺค สพฺพกเมฺมสุ กมฺมปฺปโตฺตฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ปญฺจวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, ฐเปตฺวา เทฺว กมฺมานิ – มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อุปสมฺปทํ อพฺภานํ, ธเมฺมน สมโคฺค สพฺพกเมฺมสุ กมฺมปฺปโตฺตฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ ทสวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ, ฐเปตฺวา เอกํ กมฺมํ – อพฺภานํ, ธเมฺมน สมโคฺค สพฺพกเมฺมสุ กมฺมปฺปโตฺตฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ วีสติวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ ธเมฺมน สมโคฺค สพฺพกเมฺมสุ กมฺมปฺปโตฺตฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, ยฺวายํ อติเรกวีสติวโคฺค ภิกฺขุสโงฺฆ ธเมฺมน สมโคฺค สพฺพกเมฺมสุ กมฺมปฺปโตฺตฯ

๓๘๙. จตุวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ภิกฺขุนิจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ จตุวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สิกฺขมานจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํ…เป.…ฯ สามเณรจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ สามเณริจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิตฺตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิตฺตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ปณฺฑกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ เถยฺยสํวาสกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ติตฺถิยปกฺกนฺตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ติรจฺฉานคตจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ มาตุฆาตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ปิตุฆาตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อรหนฺตฆาตกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ภิกฺขุนิทูสกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ สงฺฆเภทกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ โลหิตุปฺปาทกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อุภโตพฺยญฺชนกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ นานาสํวาสกจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ นานาสีมาย ฐิตจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อิทฺธิยา เวหาเส ฐิตจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ยสฺส สโงฺฆ กมฺมํ กโรติ, ตํจตุโตฺถ กมฺมํ กเรยฺย … อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

จตุวรณํฯ

๓๙๐. ปญฺจวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ภิกฺขุนิปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ปญฺจวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สิกฺขมานปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย…เป.…ฯ สามเณรปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… สามเณริปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย … สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิตฺตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิตฺตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ปณฺฑกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… เถยฺยสํวาสกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ติตฺถิยปกฺกนฺตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ติรจฺฉานคตปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… มาตุฆาตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ปิตุฆาตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อรหนฺตฆาตกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ภิกฺขุนิทูสกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… สงฺฆเภทกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… โลหิตุปฺปาทกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อุภโตพฺยญฺชนกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… นานาสํวาสกปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… นานาสีมาย ฐิตปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… อิทฺธิยา เวหาเส ฐิตปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย… ยสฺส สโงฺฆ กมฺมํ กโรติ, ตํปญฺจโม กมฺมํ กเรยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

ปญฺจวคฺคกรณํฯ

๓๙๑. ทสวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ภิกฺขุนิทสโม กมฺมํ กเรยฺย, อกมฺมํ น จ กรณียํฯ ทสวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สิกฺขมานทสโม กมฺมํ กเรยฺย, อกมฺมํ น จ กรณียํ…เป.… ฯ ทสวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ยสฺส สโงฺฆ กมฺมํ กโรติ, ตํทสโม กมฺมํ กเรยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

ทสวคฺคกรณํฯ

๓๙๒. วีสติวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ ภิกฺขุนิวีโส กมฺมํ กเรยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ วีสติวคฺคกรณเญฺจ, ภิกฺขเว, กมฺมํ สิกฺขมานวีโส กมฺมํ กเรยฺย …เป.… สามเณรวีโส กมฺมํ กเรยฺย… สามเณริวีโส กมฺมํ กเรยฺย… สิกฺขํ ปจฺจกฺขาตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิตฺตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิตฺตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ปณฺฑกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… เถยฺยสํวาสกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ติตฺถิยปกฺกนฺตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ติรจฺฉานคตวีโส กมฺมํ กเรยฺย… มาตุฆาตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ปิตุฆาตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อรหนฺตฆาตกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ภิกฺขุนิทูสกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… สงฺฆเภทกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… โลหิตุปฺปาทกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อุภโตพฺยญฺชนกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… นานาสํวาสกวีโส กมฺมํ กเรยฺย… นานาสีมาย ฐิตวีโส กมฺมํ กเรยฺย… อิทฺธิยา เวหาเส ฐิตวีโส กมฺมํ กเรยฺย… ยสฺส สโงฺฆ กมฺมํ กโรติ, ตํวีโส กมฺมํ กเรยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

วีสติวคฺคกรณํฯ

จตุวคฺคกรณาทิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๓๘. ปาริวาสิกาทิกถา

๓๙๓. ปาริวาสิกจตุโตฺถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสํ ทเทยฺย, มูลาย ปฎิกเสฺสยฺย, มานตฺตํ ทเทยฺย, ตํวีโส อเพฺภยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ มูลาย ปฎิกสฺสนารหจตุโตฺถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสํ ทเทยฺย, มูลาย ปฎิกเสฺสยฺย, มานตฺตํ ทเทยฺย, ตํวีโส อเพฺภยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ มานตฺตารหจตุโตฺถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสํ ทเทยฺย, มูลาย ปฎิกเสฺสยฺย, มานตฺตํ ทเทยฺย, ตํวีโส อเพฺภยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ มานตฺตจาริกจตุโตฺถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสํ ทเทยฺย, มูลาย ปฎิกเสฺสยฺย, มานตฺตํ ทเทยฺย, ตํวีโส อเพฺภยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ อพฺภานารหจตุโตฺถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสํ ทเทยฺย, มูลาย ปฎิกเสฺสยฺย, มานตฺตํ ทเทยฺย, ตํวีโส อเพฺภยฺย – อกมฺมํ น จ กรณียํฯ

๓๙๔. เอกจฺจสฺส, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา รุหติ, เอกจฺจสฺส น รุหติฯ กสฺส จ, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา น รุหติ? ภิกฺขุนิยา, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา น รุหติฯ สิกฺขมานาย, ภิกฺขเว…เป.… สามเณรสฺส, ภิกฺขเว… สามเณริยา, ภิกฺขเว… สิกฺขาปจฺจกฺขาตกสฺส ภิกฺขเว… อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนกสฺส, ภิกฺขเว … อุมฺมตฺตกสฺส, ภิกฺขเว… ขิตฺตจิตฺตสฺส, ภิกฺขเว… เวทนาฎฺฎสฺส, ภิกฺขเว… อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตกสฺส, ภิกฺขเว… อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิตฺตกสฺส, ภิกฺขเว… ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิตฺตกสฺส, ภิกฺขเว… ปณฺฑกสฺส, ภิกฺขเว… เถยฺยสํวาสกสฺส, ภิกฺขเว… ติตฺถิยปกฺกนฺตกสฺส, ภิกฺขเว … ติรจฺฉานคตสฺส ภิกฺขเว… มาตุฆาตกสฺส, ภิกฺขเว… ปิตุฆาตกสฺส, ภิกฺขเว… อรหนฺตฆาตกสฺส, ภิกฺขเว… ภิกฺขุนิทูสกสฺส, ภิกฺขเว… สงฺฆเภทกสฺส, ภิกฺขเว… โลหิตุปฺปาทกสฺส, ภิกฺขเว… อุภโตพฺยญฺชนกสฺส, ภิกฺขเว… นานาสํวาสกสฺส, ภิกฺขเว… นานาสีมาย ฐิตสฺส, ภิกฺขเว… อิทฺธิยา เวหาเส ฐิตสฺส, ภิกฺขเว, ยสฺส สโงฺฆ กมฺมํ กโรติ, ตสฺส จ ตสฺส (สฺยา.), ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา น รุหติฯ อิเมสํ โข, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา น รุหติฯ

กสฺส จ, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา รุหติ? ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขเว, ปกตตฺตสฺส

สมานสํวาสกสฺส สมานสีมาย ฐิตสฺส อนฺตมโส อานนฺตริกสฺสาปิ อนนฺตริกสฺสาปิ (สฺยา.) ภิกฺขุโน วิญฺญาเปนฺตสฺส สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา รุหติฯ อิมสฺส โข, ภิกฺขเว, สงฺฆมเชฺฌ ปฎิโกฺกสนา รุหติฯ

ปาริวาสิกาทิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๓๙. เทฺวนิสฺสารณาทิกถา

๓๙๕. เทฺวมา, ภิกฺขเว, นิสฺสารณาฯ อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต นิสฺสารณํฯ ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ, เอกโจฺจ สุนิสฺสาริโต, เอกโจฺจ ทุนฺนิสฺสาริโตฯ กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต นิสฺสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – ทุนฺนิสฺสาริโต? อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สุโทฺธ โหติ อนาปตฺติโกฯ ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – ทุนฺนิสฺสาริโตฯ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต นิสฺสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – ทุนฺนิสฺสาริโตฯ

กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต นิสฺสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – สุนิสฺสาริโต? อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พาโล โหติ อพฺยโตฺต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสโฎฺฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสเคฺคหิ, ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – สุนิสฺสาริโตฯ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต นิสฺสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ นิสฺสาเรติ – สุนิสฺสาริโตฯ

๓๙๖. เทฺวมา , ภิกฺขเว, โอสารณาฯ อตฺถิ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต โอสารณํ ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ, เอกโจฺจ โสสาริโต, เอกโจฺจ โทสาริโตฯ กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริโต? ปณฺฑโก, ภิกฺขเว, อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริโตฯ เถยฺยสํวาสโก, ภิกฺขเว, อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริโตฯ ติตฺถิยปกฺกนฺตโก, ภิกฺขเว…เป.… ติรจฺฉานคโต, ภิกฺขเว… มาตุฆาตโก, ภิกฺขเว… ปิตุฆาตโก, ภิกฺขเว… อรหนฺตฆาตโก, ภิกฺขเว… ภิกฺขุนิทูสโก, ภิกฺขเว… สงฺฆเภทโก, ภิกฺขเว… โลหิตุปฺปาทโก, ภิกฺขเว… อุภโตพฺยญฺชนโก, ภิกฺขเว, อปฺปโตฺต, โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริโตฯ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริโตฯ อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา อปฺปตฺตา โอสารณํ, เต เจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โทสาริตาฯ

กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โสสาริโต? หตฺถจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว, อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ, โสสาริโตฯ ปาทจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว…เป.… หตฺถปาทจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… กณฺณจฺฉิโนฺน , ภิกฺขเว… นาสจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… กณฺณนาสจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… องฺคุลิจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… อฬจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… กณฺฑรจฺฉิโนฺน, ภิกฺขเว… ผณหตฺถโก, ภิกฺขเว… ขุโชฺช, ภิกฺขเว… วามโน, ภิกฺขเว… คลคณฺฑี, ภิกฺขเว… ลกฺขณาหโต, ภิกฺขเว… กสาหโต, ภิกฺขเว… ลิขิตโก, ภิกฺขเว… สีปทิโก, ภิกฺขเว… ปาปโรคี, ภิกฺขเว… ปริสทูสโก, ภิกฺขเว… กาโณ, ภิกฺขเว… กุณี, ภิกฺขเว… ขโญฺช, ภิกฺขเว… ปกฺขหโต, ภิกฺขเว… ฉินฺนิริยาปโถ, ภิกฺขเว… ชราทุพฺพโล, ภิกฺขเว… อโนฺธ, ภิกฺขเว… มูโค, ภิกฺขเว… พธิโร, ภิกฺขเว… อนฺธมูโค, ภิกฺขเว… อนฺธพธิโร, ภิกฺขเว… มูคพธิโร, ภิกฺขเว… อนฺธมูคพธิโร, ภิกฺขเว, อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โสสาริโตฯ อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อปฺปโตฺต โอสารณํ, ตเญฺจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โสสาริโตฯ อิเม วุจฺจนฺติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา อปฺปตฺตา โอสารณํ, เต เจ สโงฺฆ โอสาเรติ – โสสาริตาฯ

เทฺวนิสฺสารณาทิกถา นิฎฺฐิตาฯ

วาสภคามภาณวาโร นิฎฺฐิโต ปฐโมฯ

๒๔๐. อธมฺมกมฺมาทิกถา

๓๙๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติ’’นฺติ? โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมยํ ปฎิกเรยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘ปาปิกา เต, อาวุโส, ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, น โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติ? ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปฎิกเรยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อทสฺสเน วา อปฺปฎิกเมฺม วา อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, น โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติํ? ปาปิกา เต ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺยํ; นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อทสฺสเน วา อปฺปฎินิสฺสเคฺค วา อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, น โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติํ; ปาปิกา เต ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปฎิกเรยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อปฺปฎิกเมฺม วา อปฺปฎินิสฺสเคฺค วา อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, น โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, น โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติํ? ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติํ; ปาปิกา เต ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปฎิกเรยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อทสฺสเน วา อปฺปฎิกเมฺม วา อปฺปฎินิสฺสเคฺค วา อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

๓๙๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติฯ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ , อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติ’’นฺติ? โส เอวํ วเทติ – ‘‘อามาวุโส, ปสฺสามี’’ติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘อามาวุโส, ปฎิกริสฺสามี’’ติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘ปาปิกา เต, อาวุโส, ทิฎฺฐิ; ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘อามาวุโส , ปฎินิสฺสชฺชิสฺสามี’’ติฯ ตํ สโงฺฆ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา…เป.… โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตา…เป.… โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตา…เป.… โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติํ? ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติํ; ปาปิกา เต ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘อามาวุโส, ปสฺสามิ, อาม ปฎิกริสฺสามิ, อาม ปฎินิสฺสชฺชิสฺสามี’’ติ ฯ ตํ สโงฺฆ อทสฺสเน วา อปฺปฎิกเมฺม วา อปฺปฎินิสฺสเคฺค วา อุกฺขิปติ – อธมฺมกมฺมํฯ

๓๙๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติ’’นฺติ? โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปติ – ธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปฎิกเรยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุกฺขิปติ – ธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘ปาปิกา เต, อาวุโส, ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุกฺขิปติ – ธมฺมกมฺมํฯ

อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา…เป.…

โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตา…เป.… โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตา …เป.… โหติ อาปตฺติ ทฎฺฐพฺพา, โหติ อาปตฺติ ปฎิกาตพฺพา, โหติ ปาปิกา ทิฎฺฐิ ปฎินิสฺสเชฺชตาฯ ตเมนํ โจเทติ สโงฺฆ วา สมฺพหุลา วา เอกปุคฺคโล วา – ‘‘อาปตฺติํ ตฺวํ, อาวุโส, อาปโนฺน, ปสฺสเสตํ อาปตฺติํ? ปฎิกโรหิ ตํ อาปตฺติํฯ ปาปิกา เต ทิฎฺฐิ, ปฎินิสฺสเชฺชตํ ปาปิกํ ทิฎฺฐิ’’นฺติฯ โส เอวํ วเทติ – ‘‘นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ, ยมหํ ปเสฺสยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, อาปตฺติ ยมหํ ปฎิกเรยฺยํฯ นตฺถิ เม, อาวุโส, ปาปิกา ทิฎฺฐิ, ยมหํ ปฎินิสฺสเชฺชยฺย’’นฺติฯ ตํ สโงฺฆ อทสฺสเน วา อปฺปฎิกเมฺม วา อปฺปฎินิสฺสเคฺค วา อุกฺขิปติ – ธมฺมกมฺมนฺติฯ

อธมฺมกมฺมาทิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๑. อุปาลิปุจฺฉากถา

๔๐๐. อถ โข อายสฺมา อุปาลิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิฯ เอกมนฺตํ นิสิโนฺน โข อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘อธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, อวินยกมฺม’’นฺติฯ ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ ปฎิปุจฺฉากรณียํ กมฺมํ อปฺปฎิปุจฺฉา กโรติ…เป.… ปฎิญฺญายกรณียํ กมฺมํ อปฎิญฺญาย กโรติ… สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ … นิยสฺสกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปริวาสํ เทติ… ปริวาสารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส มานตฺตํ เทติ… มานตฺตารหํ อเพฺภติ… อพฺภานารหํ อุปสมฺปาเทติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘อธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, อวินยกมฺมํ’’ฯ

‘‘โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, เอวํ โข, อุปาลิ, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํ, เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ ปฎิปุจฺฉากรณียํ กมฺมํ อปฺปฎิปุจฺฉา กโรติ…เป.… ปฎิญฺญายกรณียํ กมฺมํ อปฎิญฺญาย กโรติ… สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… นิยสฺสกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปริวาสํ เทติ… ปริวาสารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส มานตฺตํ เทติ… มานตฺตารหํ อเพฺภติ… อพฺภานารหํ อุปสมฺปาเทติ, เอวํ โข, อุปาลิ, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหตี’’ติฯ

๔๐๑. ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ สมฺมุขา กโรติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘ธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, วินยกมฺม’’นฺติฯ ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ ปฎิปุจฺฉากรณียํ กมฺมํ ปฎิปุจฺฉา กโรติ…เป.… ปฎิญฺญายกรณียํ กมฺมํ ปฎิญฺญาย กโรติ… สติวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… นิยสฺสกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… ปริวาสารหสฺส ปริวาสํ เทติ มูลายปฎิกสฺสนารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อพฺภานารหํ อเพฺภติ… อุปสมฺปทารหํ อุปสมฺปาเทติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘ธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, วินยกมฺมํฯ

‘‘โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ สมฺมุขา กโรติ, เอวํ โข, อุปาลิ, ธมฺมกมฺมํ โหติ วินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ อนติสาโร โหติฯ โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ ปฎิปุจฺฉากรณียํ กมฺมํ ปฎิปุจฺฉา กโรติ… ปฎิญฺญายกรณียํ กมฺมํ ปฎิญฺญาย กโรติ… สติวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… นิยสฺสกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ … ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… ปริวาสารหสฺส ปริวาสํ เทติ… มูลายปฎิกสฺสนารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อพฺภานารหํ อเพฺภติ… อุปสมฺปทารหํ อุปสมฺปาเทติ, เอวํ โข, อุปาลิ, ธมฺมกมฺมํ โหติ วินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ อนติสาโร โหตี’’ติฯ

๔๐๒. ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, อมูฬฺหวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘อธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, อวินยกมฺม’’นฺติฯ ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ, ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ…เป.… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ, ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ, นิยสฺสกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… นิยสฺสกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ, ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ, ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ, อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปริวาสํ เทติ, ปริวาสารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… ปริวาสารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ, มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส ปริวาสํ เทติ… มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส มานตฺตํ เทติ, มานตฺตารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… มานตฺตารหํ อเพฺภติ, อพฺภานารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อพฺภานารหํ อุปสมฺปาเทติ, อุปสมฺปทารหํ อเพฺภติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘อธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, อวินยกมฺม’’นฺติฯ

‘‘โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, อมูฬฺหวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ, เอวํ โข, อุปาลิ, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ, ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ…เป.… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ, ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ , นิยสฺสกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… นิยสฺสกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ, ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ, ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ, อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส ปริวาสํ เทติ, ปริวาสารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… ปริวาสารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ, มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส ปริวาสํ เทติ… มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส มานตฺตํ เทติ, มานตฺตารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ – มานตฺตารหํ อเพฺภติ, อพฺภานารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อพฺภานารหํ อุปสมฺปาเทติ, อุปสมฺปทารหํ อเพฺภติ, เอวํ โข, อุปาลิ, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหตี’’ติฯ

๔๐๓. ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ, อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘ธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, วินยกมฺม’’นฺติฯ ‘‘โย นุ โข, ภเนฺต, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ…เป.… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ…เป.… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… นิยสฺสกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ…เป.… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ…เป.… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ…เป.… ปริวาสารหสฺส ปริวาสํ เทติ…เป.… มูลายปฎิกสฺสนารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ…เป.… มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ เทติ…เป.… อพฺภานารหํ อเพฺภติ, อุปสมฺปทารหํ อุปสมฺปาเทติ, ธมฺมกมฺมํ นุ โข ตํ, ภเนฺต, วินยกมฺม’’นฺติ? ‘‘ธมฺมกมฺมํ ตํ, อุปาลิ, วินยกมฺมํ’’ฯ

‘‘โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ, อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, เอวํ โข, อุปาลิ, ธมฺมกมฺมํ โหติ วินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ อนติสาโร โหติ ฯ โย โข, อุปาลิ, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ …เป.… ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ…เป.… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… นิยสฺสกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ…เป.… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ…เป.… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ…เป.… ปริวาสารหสฺส ปริวาสํ เทติ…เป.… มูลาย ปฎิกสฺสนารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ…เป.… มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ เทติ…เป.… อพฺภานารหํ อเพฺภติ, อุปสมฺปทารหํ อุปสมฺปาเทติ, เอวํ โข, อุปาลิ, ธมฺมกมฺมํ โหติ วินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ อนติสาโร โหตี’’ติฯ

๔๐๔. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามเนฺตสิ – โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, เอวํ โข, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ สติวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ…เป.… สติวินยารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… สติวินยารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… สติวินยารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… สติวินยารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… สติวินยารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ … สติวินยารหสฺส ปริวาสํ เทติ… สติวินยารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… สติวินยารหสฺส มานตฺตํ เทติ… สติวินยารหํ อเพฺภติ… สติวินยารหํ อุปสมฺปาเทติ, เอวํ โข , ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ

๔๐๕. โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ, เอวํ โข, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ อมูฬฺหวินยารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… อมูฬฺหวินยารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส ปริวาสํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อมูฬฺหวินยารหํ อเพฺภติ… อมูฬฺหวินยารหํ อุปสมฺปาเทติ… อมูฬฺหวินยารหสฺส สติวินยํ เทติ, เอวํ โข, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ

๔๐๖. โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ…เป.… ตชฺชนียกมฺมารหสฺส… นิยสฺสกมฺมารหสฺส… ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส… ปฎิสารณียกมฺมารหสฺส… อุเกฺขปนียกมฺมารหสฺส… ปริวาสารหํ… มูลายปฎิกสฺสนารหสฺส… มานตฺตารหํ… อพฺภานารหํ… อุปสมฺปทารหสฺส สติวินยํ เทติ, เอวํ โข, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหติฯ โย โข, ภิกฺขเว, สมโคฺค สโงฺฆ อุปสมฺปทารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ…เป.… อุปสมฺปทารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรติ… อุปสมฺปทารหสฺส ปริวาสํ เทติ… อุปสมฺปทารหํ มูลาย ปฎิกสฺสติ… อุปสมฺปทารหสฺส มานตฺตํ เทติ… อุปสมฺปทารหํ อเพฺภติ, เอวํ โข, ภิกฺขเว, อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํฯ เอวญฺจ ปน สโงฺฆ สาติสาโร โหตีติฯ

อุปาลิปุจฺฉากถา นิฎฺฐิตาฯ

อุปาลิปุจฺฉาภาณวาโร นิฎฺฐิโต ทุติโยฯ

๒๔๒. ตชฺชนียกมฺมกถา

๔๐๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติ ฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ

๔๐๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ

๔๐๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ

๔๑๐. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ

๔๑๑. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ

ตชฺชนียกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๓. นิยสฺสกมฺมกถา

๔๑๒. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พาโล โหติ อพฺยโตฺต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสโฎฺฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสเคฺคหิ ฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ พาโล อพฺยโตฺต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสโฎฺฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

ยถา เหฎฺฐา, ตถา จกฺกํ กาตพฺพํฯ

นิยสฺสกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๔. ปพฺพาชนียกมฺมกถา

๔๑๓. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กุลทูสโก โหติ ปาปสมาจาโรฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ กุลทูสโก ปาปสมาจาโรฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํ ฯ

ปพฺพาชนียกมฺมกตา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๕. ปฎิสารณียกมฺมกถา

๔๑๔. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิหี อโกฺกสติ ปริภาสติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ คิหี อโกฺกสติ ปริภาสติฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

ปฎิสารณียกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๖. อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกถา

๔๑๕. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปสฺสิตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปสฺสิตุํฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๗. อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกถา

๔๑๖. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปฎิกาตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปฎิกาตุํฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติ ฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๘. อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกถา

๔๑๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฎฺฐิํ ปฎินิสฺสชฺชิตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฎฺฐิํ ปฎินิสฺสชฺชิตุํฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกโต อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๔๙. ตชฺชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๑๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ

๔๑๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ

๔๒๐. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติ ฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ

๔๒๑. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ

๔๒๒. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธมฺมปติรูปเกน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน สมเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ ธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ

ตชฺชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๐. นิยสฺสกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๓. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, นิยสฺสสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, นิยสฺสสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

นิยสฺสกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๑. ปพฺพาชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๔. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ , เนตฺถารํ วตฺตติ, ปพฺพาชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปพฺพาชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

ปพฺพาชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๒. ปฎิสารณียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๕. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปฎิสารณียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปฎิสารณียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

ปฎิสารณียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๓. อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๖. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๔. อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ – อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๕. อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๒๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ โส ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉติฯ ตตฺถปิ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อิมสฺส โข, อาวุโส, ภิกฺขุโน สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสทฺธํ – อธเมฺมน วเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ… อธเมฺมน สมคฺคา…เป.… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคา…เป.…ฯ

จกฺกํ กาตพฺพํฯ

อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๖. ตชฺชนียกมฺมวิวาทกถา

๔๒๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติ ฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๓๐. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อธเมฺมน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๓๑. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโก หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธเมฺมน วคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๓๒. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๓๓. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ภณฺฑนการโก โหติ…เป.… สเงฺฆ อธิกรณการโกฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

ตชฺชนียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๗. นิยสฺสกมฺมวิวาทกถา

๔๓๔. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ พาโล โหติ อพฺยโตฺต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสโฎฺฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสเคฺคหิฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ พาโล อพฺยโตฺต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสโฎฺฐ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสเคฺคหิฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ , ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

นิยสฺสกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๘. ปพฺพาชนียกมฺมวิวาทกถา

๔๓๕. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กุลทูสโก โหติ ปาปสมาจาโรฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ กุลทูสโก ปาปสมาจาโรฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

ปพฺพาชนียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๕๙. ปฎิสารณียกมฺมวิวาทกถา

๔๓๖. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ คิหี อโกฺกสติ ปริภาสติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ คิหี อโกฺกสติ ปริภาสติฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

ปฎิสารณียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๐. อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา

๔๓๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปสฺสิตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปสฺสิตุํฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๑. อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา

๔๓๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปฎิกาตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อาปตฺติํ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺติํ ปฎิกาตุํฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ; เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๒. อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา

๔๓๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฎฺฐิํ ปฎินิสฺสชฺชิตุํฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฎฺฐิํ ปฎินิสฺสชฺชิตุํฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ กโรนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเม ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมวิวาทกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๓. ตชฺชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๐. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๔๑. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อธเมฺมน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๔๒. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส , ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธเมฺมน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธเมฺมน วคฺคกมฺม’’นฺติ เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๔๓. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน วคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร , ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

๔๔๔. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ตชฺชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ตชฺชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ตชฺชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

ตชฺชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๔. นิยสฺสกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๕. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, นิยสฺสสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน นิยสฺสกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ , นิยสฺสสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส นิยสฺสกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว , เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ อิเม (สี. สฺยา. เอวมุปริปิ) ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

นิยสฺสกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๕. ปพฺพาชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๖. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปพฺพาชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปพฺพาชนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปพฺพาชนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

ปพฺพาชนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๖. ปฎิสารณียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๗. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปฎิสารณียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปฎิสารณียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปฎิสารณียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปฎิสารณียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ , ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

ปฎิสารณียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๗. อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๘. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อทสฺสเน อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๘. อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๔๙. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส อาปตฺติยา อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อปฺปฎิกเมฺม อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

๒๖๙. อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา

๔๕๐. อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ ตตฺร เจ ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สเงฺฆน ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมกโต สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียสฺส กมฺมสฺส ปฎิปฺปสฺสทฺธิํ ยาจติฯ หนฺทสฺส มยํ ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภมา’’ติฯ เต ตสฺส ปาปิกาย ทิฎฺฐิยา อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมํ ปฎิปฺปสฺสเมฺภนฺติ – อธเมฺมน วคฺคา…เป.… อธเมฺมน สมคฺคา… ธเมฺมน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน วคฺคา… ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคาฯ ตตฺรโฎฺฐ สโงฺฆ วิวทติ – ‘‘อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อธเมฺมน สมคฺคกมฺมํ, ธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน วคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺมํ, อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติฯ ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘ธมฺมปติรูปเกน สมคฺคกมฺม’’นฺติ, เย จ เต ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อกตํ กมฺมํ ทุกฺกฎํ กมฺมํ ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ, อิเม ตตฺถ ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ อิเมปิ ปญฺจ วารา สํขิตฺตาฯ

อปฺปฎินิสฺสเคฺค อุเกฺขปนียกมฺมปฎิปฺปสฺสทฺธิกถา นิฎฺฐิตาฯ

จเมฺปยฺยกฺขนฺธโก นวโมฯ

๒๗๐. ตสฺสุทฺทานํ

จมฺปายํ ภควา อาสิ, วตฺถุ วาสภคามเก;

อาคนฺตุกานมุสฺสุกฺกํ, อกาสิ อิจฺฉิตพฺพเก อิจฺฉิตพฺพโก (ก.)ฯ

ปกตญฺญุโนติ ญตฺวา, อุสฺสุกฺกํ น กรี ตทา;

อุกฺขิโตฺต น กโรตีติ, สาคมา ชินสนฺติเกฯ

อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, สมคฺคํ อธเมฺมน จ;

ธเมฺมน วคฺคกมฺมญฺจ, ปติรูปเกน วคฺคิกํฯ

ปติรูปเกน สมคฺคํ, เอโก อุกฺขิปเตกกํ;

เอโก จ เทฺว สมฺพหุเล, สงฺฆํ อุกฺขิปเตกโกฯ

ทุเวปิ สมฺพหุลาปิ, สโงฺฆ สงฺฆญฺจ อุกฺขิปิ;

สพฺพญฺญุปวโร สุตฺวา, อธมฺมนฺติ ปฎิกฺขิปิฯ

ญตฺติวิปนฺนํ ยํ กมฺมํ, สมฺปนฺนํ อนุสาวนํ;

อนุสฺสาวนวิปนฺนํ, สมฺปนฺนํ ญตฺติยา จ ยํฯ

อุภเยน วิปนฺนญฺจ, อญฺญตฺร ธมฺมเมว จ;

วินยา สตฺถุ ปฎิกุฎฺฐํ, กุปฺปํ อฎฺฐานารหิกํฯ

อธมฺมวคฺคํ สมคฺคํ, ธมฺม ปติรูปานิ เย ทุเว;

ธเมฺมเนว จ สามคฺคิํ, อนุญฺญาสิ ตถาคโตฯ

จตุวโคฺค ปญฺจวโคฺค, ทสวโคฺค จ วีสติ;

ปโรวีสติวโคฺค จ อติเรกวีสติวโคฺค (สฺยา.), สโงฺฆ ปญฺจวิโธ ตถาฯ

ฐเปตฺวา อุปสมฺปทํ, ยญฺจ กมฺมํ ปวารณํ;

อพฺภานกเมฺมน สห, จตุวเคฺคหิ กมฺมิโกฯ

ทุเว กเมฺม ฐเปตฺวาน, มชฺฌเทสูปสมฺปทํ;

อพฺภานํ ปญฺจวคฺคิโก, สพฺพกเมฺมสุ กมฺมิโกฯ

อพฺภาเนกํ ฐเปตฺวาน, เย ภิกฺขู ทสวคฺคิกา;

สพฺพกมฺมกโร สโงฺฆ, วีโส สพฺพตฺถ กมฺมิโกฯ

ภิกฺขุนี สิกฺขมานา, จ สามเณโร สามเณรี;

ปจฺจกฺขาตนฺติมวตฺถู, อุกฺขิตฺตาปตฺติทสฺสเนฯ

อปฺปฎิกเมฺม ทิฎฺฐิยา, ปณฺฑโก เถยฺยสํวาสกํ;

ติตฺถิยา ติรจฺฉานคตํ, มาตุ ปิตุ จ ฆาตกํฯ

อรหํ ภิกฺขุนีทูสิ, เภทกํ โลหิตุปฺปาทํ;

พฺยญฺชนํ นานาสํวาสํ, นานาสีมาย อิทฺธิยาฯ

ยสฺส สโงฺฆ กเร กมฺมํ, โหเนฺตเต จตุวีสติ;

สมฺพุเทฺธน ปฎิกฺขิตฺตา, น เหเต คณปูรกาฯ

ปาริวาสิกจตุโตฺถ, ปริวาสํ ทเทยฺย วา;

มูลา มานตฺตมเพฺภยฺย, อกมฺมํ น จ กรณํฯ

มูลา อรหมานตฺตา, อพฺภานารหเมว จ;

น กมฺมการกา ปญฺจ, สมฺพุเทฺธน ปกาสิตาฯ

ภิกฺขุนี สิกฺขมานา จ, สามเณโร สามเณริกา;

ปจฺจกฺขนฺติมอุมฺมตฺตา, ขิตฺตาเวทนทสฺสเนฯ

อปฺปฎิกเมฺม ทิฎฺฐิยา, ปณฺฑกาปิ จ พฺยญฺชนา อิโต ปรํ สฺยามมูเล ทิยฑฺฒคาถาหิ อภพฺพปุคฺคลา สมตฺตํ ทสฺสิตา;

นานาสํวาสกา สีมา, เวหาสํ ยสฺส กมฺม จฯ

อฎฺฐารสนฺนเมเตสํ, ปฎิโกฺกสํ น รุหติ;

ภิกฺขุสฺส ปกตตฺตสฺส, รุหติ ปฎิโกฺกสนาฯ

สุทฺธสฺส ทุนฺนิสาริโต, พาโล หิ สุนิสฺสาริโต;

ปณฺฑโก เถยฺยสํวาโส, ปกฺกโนฺต ติรจฺฉานคโตฯ

มาตุ ปิตุ อรหนฺต, ทูสโก สงฺฆเภทโก;

โลหิตุปฺปาทโก เจว, อุภโตพฺยญฺชโน จ โยฯ

เอกาทสนฺนํ เอเตสํ, โอสารณํ น ยุชฺชติ;

หตฺถปาทํ ตทุภยํ, กณฺณนาสํ ตทูภยํฯ

องฺคุลิ อฬกณฺฑรํ, ผณํ ขุโชฺช จ วามโน;

คณฺฑี ลกฺขณกสา, จ ลิขิตโก จ สีปทีฯ

ปาปา ปริสกาโณ จ, กุณี ขโญฺช หโตปิ จ;

อิริยาปถทุพฺพโล, อโนฺธ มูโค จ พธิโรฯ

อนฺธมูคนฺธพธิโร มูคพธิรเมว จ;

อนฺธมูคพธิโร จ, ทฺวตฺติํเสเต อนูนกาฯ

เตสํ โอสารณํ โหติ, สมฺพุเทฺธน ปกาสิตํ;

ทฎฺฐพฺพา ปฎิกาตพฺพา, นิสฺสเชฺชตา น วิชฺชติฯ

ตสฺส อุเกฺขปนา กมฺมา, สตฺต โหนฺติ อธมฺมิกา;

อาปนฺนํ อนุวตฺตนฺตํ, สตฺต เตปิ อธมฺมิกาฯ

อาปนฺนํ นานุวตฺตนฺตํ, สตฺต กมฺมา สุธมฺมิกา;

สมฺมุขา ปฎิปุจฺฉา จ, ปฎิญฺญาย จ การณาฯ

สติ อมูฬฺหปาปิกา, ตชฺชนีนิยเสฺสน จ;

ปพฺพาชนีย ปฎิสาโร, อุเกฺขปปริวาส จฯ

มูลา มานตฺตอพฺภานา, ตเถว อุปสมฺปทา;

อญฺญํ กเรยฺย อญฺญสฺส, โสฬเสเต อธมฺมิกาฯ

ตํ ตํ กเรยฺย ตํ ตสฺส, โสฬเสเต สุธมฺมิกา;

ปจฺจาโรเปยฺย อญฺญญฺญํ, โสฬเสเต อธมฺมิกาฯ

เทฺว เทฺว ตมฺมูลกํ ตสฺส เทฺว เทฺว มูลา กตา กสฺส (สฺยา.), โทโทตมูลกนฺตสฺส (ก.), เตปิ โสฬส ธมฺมิกา;

เอเกกมูลกํ จกฺกํ, ‘‘อธมฺม’’นฺติ ชิโนพฺรฺวิฯ

อกาสิ ตชฺชนียํ กมฺมํ, สโงฺฆ ภณฺฑนการโก;

อธเมฺมน วคฺคกมฺมํ, อญฺญํ อาวาสํ คจฺฉิ โสฯ

ตตฺถาธเมฺมน สมคฺคา, ตสฺส ตชฺชนียํ กรุํ;

อญฺญตฺถ วคฺคาธเมฺมน, ตสฺส ตชฺชนียํ กรุํฯ

ปติรูเปน วคฺคาปิ, สมคฺคาปิ ตถา กรุํ;

อธเมฺมน สมคฺคา จ, ธเมฺมน วคฺคเมว จฯ

ปติรูปเกน วคฺคา จ, สมคฺคา จ อิเม ปทา;

เอเกกมูลกํ กตฺวา, จกฺกํ พเนฺธ วิจกฺขโณฯ

พาลา พฺยตฺตสฺส นิยสฺสํ, ปพฺพาเช กุลทูสกํ;

ปฎิสารณียํ กมฺมํ, กเร อโกฺกสกสฺส จฯ

อทสฺสนาปฺปฎิกเมฺม , โย จ ทิฎฺฐิํ น นิสฺสเชฺช;

เตสํ อุเกฺขปนียกมฺมํ, สตฺถวาเหน ภาสิตํฯ

อุปริ นยกมฺมานํ อุปวินยกมฺมานํ (สฺยา.), อุเกฺขปนียกมฺมานํ (ก.) ปโญฺญ ตชฺชนียํ นเย;

เตสํเยว อนุโลมํ, สมฺมา วตฺตติ ยาจิเต ยาจติ (สฺยา.), ยาจิโต (สี.)ฯ

ปสฺสทฺธิ เตสํ กมฺมานํ, เหฎฺฐา กมฺมนเยน จ;

ตสฺมิํ ตสฺมิํ ตุ กเมฺมสุ, ตตฺรโฎฺฐ จ วิวทติฯ

อกตํ ทุกฺกฎเญฺจว, ปุนกาตพฺพกนฺติ จ;

กเมฺม ปสฺสทฺธิยา จาปิ, เต ภิกฺขู ธมฺมวาทิโนฯ

วิปตฺติพฺยาธิเต ทิสฺวา, กมฺมปฺปเตฺต มหามุนิ;

ปฎิปฺปสฺสทฺธิมกฺขาสิ, สลฺลกโตฺตว โอสธนฺติฯ

อิมมฺหิ ขนฺธเก วตฺถูนิ ฉตฺติํสาติฯ

จเมฺปยฺยกฺขนฺธโก นิฎฺฐิโตฯ