คาถาสงฺคณิกํ

๑. สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทํ

๓๓๕.

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, ปคฺคณฺหิตฺวาน อญฺชลิํ;

อาสีสมานรูโปว อาสิํสมานรูโปว (สี. สฺยา.), กิสฺส ตฺวํ อิธ มาคโตฯ

ทฺวีสุ วินเยสุ เย ปญฺญตฺตา;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;

กติ เต สิกฺขาปทา โหนฺติ;

กติสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตาฯ

ภทฺทโก เต อุมฺมโงฺค, โยนิโส ปริปุจฺฉสิ;

ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาสิ กุสโล ตถาฯ

ทฺวีสุ วินเยสุ เย ปญฺญตฺตา;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;

อฑฺฒุฑฺฒสตานิ เต โหนฺติ;

สตฺตสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตาฯ

กตเมสุ สตฺตสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตา;

อิงฺฆ เม ตฺวํ พฺยากร นํ อิงฺฆ เม ตํ พฺยากร (ก.);

ตํ วจนปถํ ตว วจนปถํ (สฺยา.) นิสามยิตฺวา;

ปฎิปเชฺชม หิตาย โน สิยาฯ

เวสาลิยํ ราชคเห, สาวตฺถิยญฺจ อาฬวิยํ;

โกสมฺพิยญฺจ สเกฺกสุ, ภเคฺคสุ เจว ปญฺญตฺตาฯ

กติ เวสาลิยํ ปญฺญตฺตา, กติ ราชคเห กตา;

สาวตฺถิยํ กติ โหนฺติ, กติ อาฬวิยํ กตาฯ

กติ โกสมฺพิยํ ปญฺญตฺตา, กติ สเกฺกสุ วุจฺจนฺติ;

กติ ภเคฺคสุ ปญฺญตฺตา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโตฯ

ทส เวสาลิยํ ปญฺญตฺตา, เอกวีส ราชคเห กตา;

ฉอูน ตีณิสตานิ, สเพฺพ สาวตฺถิยํ กตาฯ

ฉ อาฬวิยํ ปญฺญตฺตา, อฎฺฐ โกสมฺพิยํ กตา;

อฎฺฐ สเกฺกสุ วุจฺจนฺติ, ตโย ภเคฺคสุ ปญฺญตฺตาฯ

เย เวสาลิยํ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ ยถากถํ (สี. สฺยา. เอวมุปริปิ);

เมถุนวิคฺคหุตฺตริ, อติเรกญฺจ กาฬกํฯ

ภูตํ ปรมฺปรภตฺตํ, ทนฺตโปเนน ทนฺตโปเณน (ก.) อเจลโก;

ภิกฺขุนีสุ จ อโกฺกโส, ทเสเต เวสาลิยํ กตาฯ

เย ราชคเห ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

อทินฺนาทานํ ราชคเห, เทฺว อนุทฺธํสนา เทฺวปิ จ เภทาฯ

อนฺตรวาสกํ รูปิยํ สุตฺตํ, อุชฺฌาปเนน จ ปาจิตปิณฺฑํ ;

คณโภชนํ วิกาเล จ, จาริตฺตํ นหานํ อูนวีสติฯ

จีวรํ ทตฺวา โวสาสนฺติ, เอเต ราชคเห กตา;

คิรคฺคจริยา ตเตฺถว, ฉนฺททาเนน เอกวีสติฯ

เย สาวตฺถิยํ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสา ภวนฺติ โสฬสฯ

อนิยตา จ เทฺว โหนฺติ, นิสฺสคฺคิยา จตุวีสติ;

ฉปญฺญาสสตเญฺจว, ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติฯ

ทสเยว จ คารยฺหา, เทฺวสตฺตติ จ เสขิยา;

ฉอูน ตีณิสตานิ, สเพฺพ สาวตฺถิยํ กตาฯ

เย อาฬวิยํ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

กุฎิโกสิยเสยฺยา จ, ขณเน คจฺฉ เทวเต;

สปฺปาณกญฺจ สิญฺจนฺติ, ฉ เอเต อาฬวิยํ กตาฯ

เย โกสมฺพิยํ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

มหาวิหาโร โทวจสฺสํ, อญฺญํ ทฺวารํ สุราย จ;

อนาทริยํ สหธโมฺม, ปโยปาเนน อฎฺฐมํฯ

เย สเกฺกสุ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

เอฬกโลมานิ ปโตฺต จ, โอวาโท เจว เภสชฺชํฯ

สูจิ อารญฺญิโก เจว, อเฎฺฐเต ฉ เอเต (สพฺพตฺถ) กาปิลวตฺถเว;

อุทกสุทฺธิยา โอวาโท, ภิกฺขุนีสุ ปวุจฺจนฺติฯ

เย ภเคฺคสุ ปญฺญตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

สมาทหิตฺวา วิสิเพฺพนฺติ, สามิเสน สสิตฺถกํฯ

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ;

สตฺต จ นิสฺสคฺคิยานิ, อฎฺฐ ทฺวตฺติํส ขุทฺทกาฯ

เทฺว คารยฺหา ตโย เสกฺขา, ฉปฺปญฺญาส สิกฺขาปทา;

ฉสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตา, พุเทฺธนาทิจฺจพนฺธุนาฯ

ฉอูน ตีณิสตานิ, สเพฺพ สาวตฺถิยํ กตา;

การุณิเกน พุเทฺธน, โคตเมน ยสสฺสินาฯ

๒. จตุวิปตฺติํ

๓๓๖.

ยํ ตํ ยํ ยํ (ก.) ปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยิ โน;

ตํ ตํ พฺยากตํ อนญฺญถา;

อญฺญํ ตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ;

ครุก ลหุกญฺจาปิ สาวเสสํ;

อนวเสสํ ทุฎฺฐุลฺลญฺจ อทุฎฺฐุลฺลํ;

เย จ ยาวตติยกาฯ

สาธารณํ อสาธารณํ;

วิภตฺติโย จ วิปตฺติโย จ (สี. สฺยา.) เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;

สพฺพานิเปตานิ วิยากโรหิ;

หนฺท วากฺยํ สุโณม เตฯ

เอกติํสา เย ครุกา, อเฎฺฐตฺถ อนวเสสา;

เย ครุกา เต ทุฎฺฐุลฺลา, เย ทุฎฺฐุลฺลา สา สีลวิปตฺติ;

ปาราชิกํ สงฺฆาทิเสโส, ‘‘สีลวิปตฺตี’’ติ วุจฺจติฯ

ถุลฺลจฺจยํ ปาจิตฺติยา, ปาฎิเทสนียํ ทุกฺกฎํ;

ทุพฺภาสิตํ โย จายํ, อโกฺกสติ หสาธิปฺปาโย;

อยํ สา อาจารวิปตฺติสมฺมตาฯ

วิปรีตทิฎฺฐิํ คณฺหนฺติ, อสทฺธเมฺมหิ ปุรกฺขตา;

อพฺภาจิกฺขนฺติ สมฺพุทฺธํ, ทุปฺปญฺญา โมหปารุตา;

อยํ สา ทิฎฺฐิวิปตฺติสมฺมตาฯ

อาชีวเหตุ อาชีวการณา ปาปิโจฺฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา – ‘‘โย เต วิหาเร วสติ, โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุ ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุนี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติฯ อยํ สา อาชีววิปตฺติ สมฺมตาฯ

เอกาทส ยาวตติยกา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;

อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา, อฎฺฐ ยาวตติยกา;

อริโฎฺฐ จณฺฑกาฬี จ, อิเม เต ยาวตติยกาฯ

๓. เฉทนกาทิ

๓๓๗. กติ เฉทนกานิ? กติ เภทนกานิ? กติ อุทฺทาลนกานิ? กติ อนญฺญปาจิตฺติยานิ? กติ ภิกฺขุสมฺมุติโย? กติ สามีจิโย? กติ ปรมานิ?

กติ ชานนฺติ ปญฺญตฺตา, พุเทฺธนาทิจฺจพนฺธุนาฯ

ฉ เฉทนกานิฯ เอกํ เภทนกํฯ เอกํ อุทฺทาลนกํฯ จตฺตาริ อนญฺญปาจิตฺติยานิฯ จตโสฺส ภิกฺขุสมฺมุติโยฯ สตฺต สามีจิโยฯ จุทฺทส ปรมานิฯ

โสทส โสฬส (สี. สฺยา.) อฎฺฐกถา โอโลเกตพฺพา ชานนฺติ ปญฺญตฺตา, พุเทฺธนาทิจฺจพนฺธุนาฯ

๔. อสาธารณาทิ

๓๓๘.

วีสํ เทฺว สตานิ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;

ตีณิ สตานิ จตฺตาริ ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุฯ

ฉจตฺตารีสา ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา;

สตํ ติํสา จ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณาฯ

สตํ สตฺตติ ฉเจฺจว, อุภินฺนํ อสาธารณา;

สตํ สตฺตติ จตฺตาริ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตาฯ

วีสํ เทฺว สตานิ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;

เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ เตรส;

อนิยตา เทฺว โหนฺติฯ

นิสฺสคฺคิยานิ ติํเสว, เทฺวนวุติ จ ขุทฺทกา;

จตฺตาโร ปาฎิเทสนียา, ปญฺจสตฺตติ เสขิยาฯ

วีสํ เทฺว สตานิ จิเม โหนฺติ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุฯ

ตีณิ สตานิ จตฺตาริ, ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ, เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

ปาราชิกานิ อฎฺฐ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ สตฺตรส;

นิสฺสคฺคิยานิ ติํเสว, สตํ สฎฺฐิ ฉ เจว ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติฯ

อฎฺฐ ปาฎิเทสนียา, ปญฺจสตฺตติ เสขิยา;

ตีณิ สตานิ จตฺตาริ จิเม โหนฺติ ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;

อุเทฺทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุฯ

ฉจตฺตารีสา ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา;

เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

สงฺฆาทิเสสา, เทฺว อนิยเตหิ อฎฺฐ;

นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทส, เตหิ เต โหนฺติ วีสติฯ

เทฺววีสติ ขุทฺทกา, จตุโร ปาฎิเทสนียา;

ฉจตฺตารีสา จิเม โหนฺติ, ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณาฯ

สตํ ติํสา จ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณา;

เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆมฺหา ทส นิสฺสเร;

นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทส, ฉนฺนวุติ จ ขุทฺทกา;

อฎฺฐ ปาฎิเทสนียาฯ

สตํ ติํสา จิเม โหนฺติ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณา;

สตํ สตฺตติ ฉเจฺจว, อุภินฺนํ อสาธารณา;

เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ โสฬส;

อนิยตา เทฺว โหนฺติ, นิสฺสคฺคิยานิ จตุวีสติ;

สตํ อฎฺฐารสา เจว, ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติ;

ทฺวาทส ปาฎิเทสนียาฯ

สตํ สตฺตติ ฉเจฺจวิเม โหนฺติ, อุภินฺนํ อสาธารณา;

สตํ สตฺตติ จตฺตาริ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตา;

เต สุโณหิ ยถาตถํฯ

ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ สตฺต;

นิสฺสคฺคิยานิ อฎฺฐารส, สมสตฺตติ ขุทฺทกา;

ปญฺจสตฺตติ เสขิยานิฯ

สตํ สตฺตติ จตฺตาริ จิเม โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตา;

อเฎฺฐ ปาราชิกา เย ทุราสทา, ตาลวตฺถุสมูปมาฯ

ปณฺฑุปลาโส ปุถุสิลา, สีสจฺฉิโนฺนว โส นโร;

ตาโลว มตฺถกจฺฉิโนฺน, อวิรุฬฺหี ภวนฺติ เตฯ

เตวีสติ สงฺฆาทิเสสา, เทฺว อนิยตา;

เทฺว จตฺตารีส นิสฺสคฺคิยา;

อฎฺฐาสีติสตํ ปาจิตฺติยา, ทฺวาทส ปาฎิเทสนียาฯ

ปญฺจสตฺตติ เสขิยา, ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;

สมฺมุขา จ ปฎิญฺญาย, ติณวตฺถารเกน จฯ

เทฺว อุโปสถา เทฺว ปวารณา;

จตฺตาริ กมฺมานิ ชิเนน เทสิตา;

ปเญฺจว อุเทฺทสา จตุโร ภวนฺติ;

อนญฺญถา อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺตฯ

อธิกรณานิ จตฺตาริ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;

ทฺวีหิ จตูหิ ตีหิ กิจฺจํ เอเกน สมฺมติฯ

๕. ปาราชิกาทิอาปตฺติ

๓๓๙.

‘ปาราชิก’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

จุโต ปรโทฺธ ภโฎฺฐ จ, สทฺธมฺมา หิ นิรงฺกโต;

สํวาโสปิ ตหิํ นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘สงฺฆาทิเสโส’ติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

สโงฺฆว เทติ ปริวาสํ, มูลาย ปฎิกสฺสติ;

มานตฺตํ เทติ อเพฺภติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘อนิยโต’ติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

อนิยโต น นิยโต, อเนกํสิกตํ ปทํ;

ติณฺณมญฺญตรํ ฐานํ, ‘อนิยโต’ติ ปวุจฺจติฯ

‘ถุลฺลจฺจย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

เอกสฺส มูเล โย เทเสติ, โย จ ตํ ปฎิคณฺหติ;

อจฺจโย เตน สโม นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘นิสฺสคฺคิย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

สงฺฆมเชฺฌ คณมเชฺฌ, เอกเสฺสว จ เอกโต;

นิสฺสชฺชิตฺวาน เทเสติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘ปาจิตฺติย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

ปาเตติ กุสลํ ธมฺมํ, อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ;

จิตฺตสํโมหนฎฺฐานํ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘ปาฎิเทสนีย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

ภิกฺขุ อญฺญาตโก สโนฺต, กิจฺฉา ลทฺธาย โภชนํ;

สามํ คเหตฺวา ภุเญฺชยฺย, ‘คารยฺห’นฺติ ปวุจฺจติฯ

นิมนฺตนาสุ ภุญฺชนฺตา ฉนฺทาย, โวสาสติ ตตฺถ ภิกฺขุนิํ;

อนิวาเรตฺวา ตหิํ ภุเญฺช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติฯ

สทฺธาจิตฺตํ กุลํ คนฺตฺวา, อปฺปโภคํ อนาฬิยํ อนาฬฺหิยํ (สี. สฺยา.);

อคิลาโน ตหิํ ภุเญฺช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติฯ

โย เจ อรเญฺญ วิหรโนฺต, สาสเงฺก สภยานเก;

อวิทิตํ ตหิํ ภุเญฺช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติฯ

ภิกฺขุนี อญฺญาติกา สนฺตา, ยํ ปเรสํ มมายิตํ;

สปฺปิ เตลํ มธุํ ผาณิตํ, มจฺฉมํสํ อโถ ขีรํ;

ทธิํ สยํ วิญฺญาเปยฺย ภิกฺขุนี, คารยฺหปตฺตา สุคตสฺส สาสเนฯ

‘ทุกฺกฎ’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

อปรทฺธํ วิรทฺธญฺจ, ขลิตํ ยญฺจ ทุกฺกฎํฯ

ยํ มนุโสฺส กเร ปาปํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห;

‘ทุกฺกฎ’นฺติ ปเวเทนฺติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘ทุพฺภาสิต’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

ทุพฺภาสิตํ ทุราภฎฺฐํ, สํกิลิฎฺฐญฺจ ยํ ปทํ;

ยญฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

‘เสขิย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;

เสกฺขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโนฯ

อาทิ เจตํ จรณญฺจ, มุขํ สญฺญมสํวโร;

สิกฺขา เอตาทิสี นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติฯ

อุทา. ๔๕ อุทาเนปิ ฉนฺนมติวสฺสติ , วิวฎํ นาติวสฺสติ;

ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสติฯ

คติ มิคานํ ปวนํ, อากาโส ปกฺขินํ คติ;

วิภโว คติ ธมฺมานํ, นิพฺพานํ อรหโต คตีติฯ

คาถาสงฺคณิกํฯ

ตสฺสุทฺทานํ –

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตา, วิปตฺติ จตุโรปิ จ;

ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนญฺจ, สาธารณา อสาธารณา;

สาสนํ อนุคฺคหาย, คาถาสงฺคณิกํ อิทนฺติฯ

คาถาสงฺคณิกํ นิฎฺฐิตํฯ