<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">दक्खिणइन्दियरट्ठिकभावयुत्ति</p>

<p rend="bodytext">बहू पन आधुनिका विचक्खणा धम्मानन्दादयो ‘‘आचरियबुद्धघोसत्थेरो <hi rend="bold">दक्खिणइन्दियरट्ठिको’’</hi>ति वदन्ति। अयं पनेत्थ युत्ति, येभुय्येन हि अट्ठकथाटीकाकारा थेरा दक्खिणइन्दियरट्ठिकायेव। तथा <pb ed="M" n="0.0032"/> हि बुद्धवंसट्ठकथाय च अभिधम्मावतारट्ठकथाय च विनयविनिच्छयट्ठकथाय च कारको <hi rend="bold">आचरियबुद्धदत्तत्थेरो</hi> चोळरट्ठे तम्बपण्णिनदियं <hi rend="bold">उरगनगरे</hi> जातो आचरियबुद्धघोसेन एककालिको च। परमत्थविनिच्छय-नामरूपपरिच्छेद-अभिधम्मत्थसङ्गहानं कारको <hi rend="bold">आचरियअनुरुद्धत्थेरो</hi> <note>एकच्‍चे पन वदन्ति-परमत्थविनिच्छयकारको एको, नामरूपपरिच्छेदअभिधम्मत्थसङ्गहानं कारको एकोति द्वे अनुरुद्धत्थेराति</note> <hi rend="bold">कञ्‍चिवररट्ठे कावेरिनगर</hi>जातिको। खुद्दकनिकायपरियापन्‍नउदानादिपाळिया संवण्णनाभूताय परमत्थदीपनिया कारको <hi rend="bold">आचरियधम्मपालत्थेरोपि</hi> दक्खिणइन्दियरट्ठे कञ्‍चिपुरजातिको। तथेवायम्पीति वेदितब्बो। वुत्तञ्हि <hi rend="bold">मनोरथपूरणिया</hi> नाम अङ्गुत्तरट्ठकथाय निगमने –</p>

<p rend="gatha1">‘‘आयाचितो सुमतिना, थेरेन भदन्तजोतिपालेन।</p>

<p rend="gathalast">कञ्‍चिपुरादीसु मया, पुब्बे सद्धिं वसन्तेना’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">एत्थ च <hi rend="bold">कञ्‍चिपुरं</hi> नाम मदरसनगरस्स ईसकं पच्छिमनिस्सिते दक्खिणदिसाभागे पञ्‍चचत्तालीसमिलप्पमाणे पदेसे इदानि कञ्‍जीवर इति वोहरितनगरमेव।</p>

<p rend="indent">तथा <hi rend="bold">पपञ्‍चसूदनिया</hi> नाम मज्झिमट्ठकथाय निगमनेपि –</p>

<p rend="gatha1">‘‘आयाचितो सुमतिना, थेरेन बुद्धमित्तेन।</p>

<p rend="gathalast">पुब्बे मयूरदूत <note>मयूररूप (सी॰), मयूरसुत्त (स्या॰)</note> पट्टनम्हि सद्धिं वसन्तेना’’ति – वुत्तं॥</p>

<p rend="bodytext">एत्थ च <hi rend="bold">मयूरदूतपट्टनं</hi> नाम इदानि मदरसनगरसमीपे मिलपोर इति वोहरितट्ठानन्ति पोराणप्पवत्तिगवेसीहि वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext">इमाहि पन निगमनगाथाहि दक्खिणइन्दियरट्ठेयेव निवुत्थपुब्बतं पकासेति, बोधिमण्डसमीपे वा, मरम्मरट्ठे वा निवुत्थपुब्बताय पकासनञ्‍च न दिस्सति। तेन आचरियबुद्धघोसो दक्खिणइन्दियरट्ठिको न होतीति न सक्‍का पटिक्खिपितुं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">समन्तपासादिकाय</hi>म्पि विनयट्ठकथायं (३, १३) आचरियेन एवं वुत्तं –</p>

<p rend="indent">‘‘यं <pb ed="M" n="0.0033"/> पन अन्धकट्ठकथायं ‘अपरिक्खित्ते पमुखे अनापत्तीति भूमियं विना जगतिया पमुखं सन्धाय कथित’न्ति वुत्तं, तं अन्धकरट्ठे पाटेक्‍कसन्‍निवेसा एकच्छदना गब्भपाळियो सन्धाय वुत्त’’न्ति।</p>

<p rend="bodytext">इमिना पन वचनेन ‘‘अन्धकट्ठकथा अन्धकरट्ठिकेहि थेरेहि कता’’ति पाकटा होति, आचरियबुद्धघोसोपि च अन्धकट्ठकथाय सन्धायभासितम्पि तन्देसिकगब्भपाळिसन्‍निवेसाकारम्पि सुट्ठु जानाति, तस्मा तन्देसिको न होतीति न सक्‍का वत्तुन्ति।</p>

<p rend="bodytext">तथा इमस्सपि विसुद्धिमग्गस्स निगमने – <hi rend="bold">‘‘मोरण्डखेटकवत्तब्बेना’’</hi>ति वुत्तं। एत्थ च <hi rend="bold">खेटो</hi>ति पदस्स गामोति वा, जानपदानं कस्सकानं निवासोति वा, खुद्दकनगरन्ति वा तयो अत्था सक्‍कताभिधाने पकासिता, दक्खिणइन्दियरट्ठेसु च यावज्‍जतनापि गामो <hi rend="bold">खेडा</hi>ति वोहरीयति। तस्मा मोरण्डव्हये खेटे जातो मोरण्डखेटको, मोरण्डखेटको इति वत्तब्बो मोरण्डखेटकवत्तब्बो, तेन मोरण्डखेटकवत्तब्बेनाति वचनत्थं कत्वा ‘‘मोरण्डगामे जातोति वत्तब्बेन थेरेना’’ति अत्थो गहेतब्बो। इदानि पन दक्खिणइन्दियरट्ठे <hi rend="bold">गुन्ताजनपदे</hi> नागारजुनकोण्डतो एकपण्णासमिलमत्ते (५१) अमरवतितो च अट्ठपण्णासमिलमत्ते (५८) पदेसे <hi rend="bold">कोतनेमलिपुरी</hi>ति च <hi rend="bold">गुन्दलपल्‍ली</hi>ति च वोहरितं ठानद्वयमत्थि, तत्थ च बहूनि बुद्धसासनिकपोराणसन्तकानि दिट्ठानि, <hi rend="bold">नेमली</hi>ति तेलगुवोहारो च मोरस्स, <hi rend="bold">गुन्दलु</hi> इति च अण्डस्स, तस्मा तं ठानद्वयमेव पुब्बे <hi rend="bold">मोरण्डखेटो</hi>ति वोहरितो <hi rend="bold">आचरियबुद्धघोसस्स जातिगामो</hi> भवेय्याति पोराणट्ठानगवेसीहि गहितो। यस्मा पनेतं ‘‘मोरण्डखेटकवत्तब्बेना’’ति पदं ‘‘मोरण्डगामजातेना’’ति पदं विय पाळिनयानुच्छविकं न होति, अञ्‍ञेहि च बहूहि विसेसनपदेहि एकतो अट्ठत्वा विसेस्यपदस्स पच्छतो विसुं ठितं, आगमट्ठकथादीसु च न दिस्सति, तस्मा एतं केनचि तंकालिकेन आचरियस्स जातिट्ठानं सञ्‍जानन्तेन पक्खित्तं विय दिस्सतीति।</p>

<p rend="bodytext">इमेसु पन तीसु ‘‘आचरियबुद्धघोसो बोधिमण्डसमीपे जातोति च मरम्मरट्ठिकोति च दक्खिणइन्दियरट्ठिको’’ति च वुत्तवचनेसु पच्छिममेव बलवतरं होति आचरियस्सेव वचननिस्सितत्ता, तस्मा <pb ed="M" n="0.0034"/> तदेव निस्साय आचरियबुद्धघोसत्थेरस्स उप्पत्ति एवं वेदितब्बा।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
