<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">७. किब्बिधानकप्प</p>

<p rend="subhead">पठमकण्ड</p>

<p rend="bodytext">(क)</p>

<p rend="gatha1">बुद्धं <pb ed="M" n="0.0253"/> ञाणसमुद्दं, सब्बञ्‍ञुं लोकहेतु’खीणमतिं।</p>

<p rend="gathalast">वन्दित्वा पुब्बमहं, वक्खामि ससाधनं हि कितकप्पं॥</p>

<p rend="bodytext">(ख)</p>

<p rend="gatha1">साधनमूलं हि पयोगं,</p>

<p rend="gatha2">आहु पयोगमूलमत्थञ्‍च।</p>

<p rend="gatha3">अत्थेसु विसारदमतयो,</p>

<p rend="gathalast">सासनस्सुधरा जिनस्स मता॥</p>

<p rend="bodytext">(ग)</p>

<p rend="gatha1">अन्धो देसकविकलो,</p>

<p rend="gatha2">घतमधुतेलानि भाजनेन विना।</p>

<p rend="gatha3">नट्ठो नट्ठानि यथा,</p>

<p rend="gathalast">पयोगविकलो तथा अत्थो॥</p>

<p rend="bodytext">(घ)</p>

<p rend="gatha1">तस्मा संरक्खणत्थं, मुनिवचनत्थस्स दुल्‍लभस्साहं।</p>

<p rend="gathalast">वक्खामि सिस्सकहितं, कितकप्पं साधनेन युतं॥</p>

<p rend="bodytext" n="524"><hi rend="paranum">५२४</hi>, ५६१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धातुया कम्मादिम्हि णो</hi>।</p>

<p rend="bodytext">धातुया कम्मादिम्हि <hi rend="bold">ण</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">कम्मं करोतीति कम्मकारो, एवं कुम्भकारो, मालाकारो, कट्ठकारो, रथकारो, रजतकारो <pb ed="M" n="0.0254"/>, सुवण्णकारो, पत्तग्गाहो, तन्तवायो, धञ्‍ञमायो, धम्मकामो, धम्मचारो।</p>

<p rend="bodytext" n="525"><hi rend="paranum">५२५</hi>, ५६५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सञ्‍ञायम नु</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सञ्‍ञायमभिधेय्यायं धातुया कम्मादिम्हि <hi rend="bold">अ</hi>कारपच्‍चयो होति, नामम्हि च <hi rend="bold">नु</hi>कारागमो होति।</p>

<p rend="bodytext">अरिं दमेतीति अरिन्दमो, राजा। वेस्सं तरतीति वेस्सन्तरो, राजा। तण्हं करोतीति तण्हङ्करो, भगवा। मेधं करोतीति मेधङ्करो, भगवा। सरणं करोतीति सरणङ्करो, भगवा। दीपं करोतीति दीपङ्करो, भगवा।</p>

<p rend="bodytext" n="526"><hi rend="paranum">५२६</hi>, ५६७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुरे ददा च इं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पुर</hi>सद्दे आदिम्हि <hi rend="bold">दद</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">अ</hi>कारपच्‍चयो होति, <hi rend="bold">पुर</hi>सद्दस्स <hi rend="bold">अ</hi>कारस्स च इं होति।</p>

<p rend="bodytext">पुरे दानं अदासीति पुरिन्ददो देवराजा।</p>

<p rend="bodytext" n="527"><hi rend="paranum">५२७</hi>, ५६८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सब्बतो ण्वु त्वावी वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सब्बतो धातुतो कम्मादिम्हि वा अकम्मादिम्हि वा <hi rend="bold">अ</hi>कार <hi rend="bold">ण्वु तु आवी</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">तं <pb ed="M" n="0.0255"/> करोतीति तक्‍करो, हितं करोतीति हितकरो, विनेति एत्थ, एतेनाति वा विनयो निस्साय नं वसतीति निस्सयो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ण्वुम्हि</hi> – रथं करोतीति रथकारको, अन्‍नं, ददातीति अन्‍नदायको, विनेति सत्तेति विनायको, करोतीति कारको, ददातीति दायको, नेतीति नायको।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तुम्हि</hi> – तं करोतीति तक्‍कत्ता, तस्स कत्ताति वा तक्‍कत्ता। भोजनं ददातीति भोजनदाता, भोजनस्स दाताति वा भोजनदाता। करोतीति कत्ता। सरतीति सरिता।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आवीम्हि</hi> – भयं पस्सतीति भयदस्सावी इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="528"><hi rend="paranum">५२८</hi>, ५७७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विस रुज पदादितो ण</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">विस रुज पद</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">ण</hi> पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">पविसतीति पवेसो, रुजतीति रोगो, उप्पज्‍जतीति उप्पादो, फुसतीति फस्सो, उचतीति ओको, भवतीति भावो, अयतीति आयो, सम्मा बुज्झतीति सम्बोधो, विहरतीति विहारो।</p>

<p rend="bodytext" n="529"><hi rend="paranum">५२९</hi>, ५८०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भावे</hi> <pb ed="M" n="0.0256"/> <hi rend="bold">च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">भावत्थाभिधेय्ये सब्बधातूहि <hi rend="bold">ण</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">पच्‍चते, पचनं वा पातो, चजते, चजनं वा चागो, एवं यागो, योगो, भागो, परिदाहो।</p>

<p rend="bodytext" n="530"><hi rend="paranum">५३०</hi>, ५८४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">क्‍वि च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सब्बधातूहि <hi rend="bold">क्‍वि</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">सम्भवतीति सम्भू, विसेसेन भवतीति विभू, भुजेन गच्छतीति भुजगो, सं अत्तानं खनति, सं सट्ठु खनतीति वा सङ्खो।</p>

<p rend="bodytext" n="531"><hi rend="paranum">५३१</hi>, ५८९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धरादीहि रम्मो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">धर</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">रम्म</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">धरति तेनाति धम्मो, करीयते तन्ति कम्मं।</p>

<p rend="bodytext" n="532"><hi rend="paranum">५३२</hi>, ५९०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तस्सीलादीसु णीत्वावी च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सब्बेहि धातूहि <hi rend="bold">तस्सीला</hi>दीस्वत्थेसु <hi rend="bold">णी तु आवी</hi> इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">पियं पसंसितुं सीलं यस्स रञ्‍ञो, सो होति राजा पियपसंसी, ब्रह्मं चरितुं सीलं यस्स पुग्गलस्स सो <pb ed="M" n="0.0257"/> होति पुग्गलो ब्रह्मचारी, पसय्ह पवत्तितुं सीलं यस्स रञ्‍ञो, सो होति राजा पसय्हपवत्था, भयं पस्सितुं सीलं यस्स समणस्स, सो होति समणो भयदस्सावी इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="533"><hi rend="paranum">५३३</hi>, ५९१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सद्द कु ध चल मण्डत्थरुधादीहियु</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सद्द कुध चल मण्डत्थेहि च <hi rend="bold">रुचा</hi>दीहि च धातूहि <hi rend="bold">यु</hi>पच्‍चयो होति <hi rend="bold">तस्सीला</hi>दीस्वत्थेसु।</p>

<p rend="bodytext">घोसनसीलो घोसनो, भासनसीलो भासनो। एवं विग्गहो कातब्बो। कोधनो, दोसनो, चलनो, कम्पनो, फन्दनो, मण्डनो, विभूसनो, रोचनो, जोतनो, वड्ढनो।</p>

<p rend="bodytext" n="534"><hi rend="paranum">५३४</hi>, ५६२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पारादिगमिम्हा रू</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गमु</hi>इच्‍चेतम्हा धातुम्हा <hi rend="bold">पार</hi>सद्दादिम्हा <hi rend="bold">रू</hi>पच्‍चयो होति <hi rend="bold">तस्सीला</hi>दीस्वत्थेसु।</p>

<p rend="bodytext">भवस्स पारं भवपारं, भवपारं गन्तुं सीलं यस्स पुरिसस्स, सो होति पुरिसो भवपारगू।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तस्सीलादीस्वी</hi>ति किमत्थं? पारङ्गतो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पारादिगमिम्हा</hi>ति किमत्थं? अनुगामी।</p>

<p rend="bodytext" n="535"><hi rend="paranum">५३५</hi>, ५९३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भिक्खादितो</hi> <pb ed="M" n="0.0258"/> <hi rend="bold">च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भिक्ख</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि रूपच्‍चयो होति <hi rend="bold">तस्सीला</hi>दीस्वत्थेसु।</p>

<p rend="bodytext">भिक्खनसीलो याचनसीलो भिक्खु, विजाननसीलो विञ्‍ञू।</p>

<p rend="bodytext" n="536"><hi rend="paranum">५३६</hi>, ५९४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तनत्यादीनं णुको</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">हन</hi>त्यादीनं धातूनं अन्ते <hi rend="bold">णुक</hi>पच्‍चयो होति <hi rend="bold">तस्सीला</hi>दीस्वत्थेसु।</p>

<p rend="bodytext">आहननसीलो आघातुको, करणसीलो कारुको।</p>

<p rend="bodytext" n="537"><hi rend="paranum">५३७</hi>, ५६६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">नु निग्गहितं पदन्ते</hi>।</p>

<p rend="bodytext">पदन्ते <hi rend="bold">नु</hi>कारागमो निग्गहितमापज्‍जते।</p>

<p rend="bodytext">अरिं दमेतीति अरिन्दमो, राजा। वेस्सं तरतीति वेस्सन्तरो, राजा। पभं करोतीति पभङ्करो, भगवा।</p>

<p rend="bodytext" n="538"><hi rend="paranum">५३८</hi>, ५९५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संहनाञ्‍ञाय वा रो घो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सं</hi>पुब्बाय <hi rend="bold">हन</hi>इच्‍चेताय धातुया, अञ्‍ञाय वा धातुया <hi rend="bold">र</hi>पच्‍चयो, <hi rend="bold">हन</hi>स्स च <hi rend="bold">घो</hi> होति।</p>

<p rend="bodytext">समग्गं <pb ed="M" n="0.0259"/> कम्मं समुपगच्छतीति सङ्घो, समन्ततो नगरस्स माहिरे खञ्‍ञतीति परिखा, अन्तं करोतीति अन्तको।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सं</hi>इति किमत्थं? उपहननं उपघातो।</p>

<p rend="bodytext" n="539"><hi rend="paranum">५३९</hi>, ५५८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रम्हि रन्तो रादिनो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">र</hi>म्हि पच्‍चये परे सब्बो धात्वन्तो रकारादि लोपो होति।</p>

<p rend="bodytext">अन्तको, पारगू, सत्था, दिट्ठो इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="540"><hi rend="paranum">५४०</hi>, ५४५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भावकम्मेसु तब्बानीया</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भावकम्म</hi>इच्‍चेतेस्वत्थेसु <hi rend="bold">तब्ब अनीय</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति सब्बधातूहि।</p>

<p rend="bodytext">भवितब्बं, भवनीयं, आसितब्बं, आसनीयं, पज्‍जितब्बं, पज्‍जनीयं, कत्तब्बं, करणीयं, गन्तब्बं, गमनीयं।</p>

<p rend="bodytext" n="541"><hi rend="paranum">५४१</hi>, ५५२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ण्यो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भावकम्मे</hi>सु सब्बधातूहि ण्यपच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">कत्तब्बं कारियं, जेतब्बं जेय्यं, नेतब्बं नेय्यं, इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चग्गहणेन</hi> <pb ed="M" n="0.0260"/> <hi rend="bold">तेय्य</hi>पच्‍चयो होति। ञातब्बं ञातेय्यं, दट्ठेय्यं, पत्तेय्यं इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="542"><hi rend="paranum">५४२</hi>, ५५७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">करम्हा रिच्‍च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कर</hi>इच्‍चेतम्हा धातुम्हा <hi rend="bold">रिच्‍च</hi>पच्‍चयो होति <hi rend="bold">भावकम्मे</hi>सु।</p>

<p rend="bodytext">कत्तब्बं किच्‍चं।</p>

<p rend="bodytext" n="543"><hi rend="paranum">५४३</hi>, ५५५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भूतो’ब्ब</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भू</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">ण्य</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">ऊ</hi>कारेन सह <hi rend="bold">अब्बा</hi>देसो होति <hi rend="bold">भावकम्मे</hi>सु।</p>

<p rend="bodytext">भवितब्बो भब्बो, भवितब्बं भब्बं।</p>

<p rend="bodytext" n="544"><hi rend="paranum">५४४</hi>, ५५६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वद मद गमु युज गरहाकारादीहि ज्‍ज म्म ग्ग य्हेय्या गारो वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वद मद गमु युज गरहा</hi>कारन्तइच्‍चेवमादीहि धातूहि ण्यपच्‍चयस्स यथासङ्ख्यं <hi rend="bold">ज्‍ज म्म ग्ग य्ह एय्या</hi>देसा होन्ति वा धात्वन्तेन सह, <hi rend="bold">गर</hi>स्सं च <hi rend="bold">गारो</hi> होति भावकम्मेसु।</p>

<p rend="bodytext">वत्तब्बं वज्‍जं, मदनीयं मज्‍जं, गमनीयं गम्मं, योजनीयं योग्गं, गरहितब्बं गारय्हं, दातब्बं देय्यं, पातब्बं पेय्यं, हातब्बं <pb ed="M" n="0.0261"/> हेय्यं, मातब्बं मेय्यं, ञातब्बं ञेय्यं, इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="545"><hi rend="paranum">५४५</hi>, ५४८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ते किच्‍चा</hi>।</p>

<p rend="bodytext">ये पच्‍चया <hi rend="bold">तब्बा</hi>दयो <hi rend="bold">रिच्‍च</hi>न्ता, ते <hi rend="bold">किच्‍च</hi>सञ्‍ञाति वेदितब्बा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">किच्‍च</hi>सञ्‍ञाय किंपयोजनं? भावकम्मेसु किच्‍चत्तखत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="546"><hi rend="paranum">५४६</hi>, ५६२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अञ्‍ञे कित</hi>।</p>

<p rend="bodytext">अञ्‍ञे पच्‍चया <hi rend="bold">कित</hi> एव सञ्‍ञा होन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कित</hi> सञ्‍ञाय किंपयोजनं? कत्तरि कित।</p>

<p rend="bodytext" n="547"><hi rend="paranum">५४७</hi>, ५९६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">नन्दादीहि यु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नन्दा</hi>दीहि धातूहि <hi rend="bold">यु</hi>पच्‍चयो होति <hi rend="bold">भावकम्मे</hi>सु।</p>

<p rend="bodytext">नन्दीयते नन्दनं, निन्दितब्बं वा नन्दनं, गहणीयं गहणं, चरितब्बं चरणं, एवं सब्बत्थ योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="548"><hi rend="paranum">५४८</hi>, ५९७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कत्तुकरणपदेसेसु च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कत्तुकरणपदेस</hi>इच्‍चेतेस्वत्थेसु च <hi rend="bold">यु</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कत्तरि</hi> <pb ed="M" n="0.0262"/> ताव – रजं हरतीति रजोहरणं तोयं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">करणे</hi> ताव – करोति तेनाति करणं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पदेसे</hi> ताव – तिट्ठन्ति तस्मिन्ति ठानं। एवं सब्बत्थ योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="549"><hi rend="paranum">५४९</hi>, ५५०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रहादितो ण</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">र</hi>कार<hi rend="bold">ह</hi>काराद्यन्तेहि धातूहि <hi rend="bold">अना</hi>देसस्स <hi rend="bold">न</hi>स्स <hi rend="bold">णो</hi> होति।</p>

<p rend="bodytext">करोति तेनाति करणं, पूरेति तेनाति पूरणं। गहणीयं तेनाति गहणं। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="centre">इति किब्बिधानकप्पे पठमो कण्डो।</p>

<p rend="subhead">दुतियकण्ड</p>

<p rend="bodytext" n="550"><hi rend="paranum">५५०</hi>, ५४६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">णादयो तेकालिका</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">णा</hi>दयो पच्‍चया <hi rend="bold">यु</hi>पच्‍चयन्ता <hi rend="bold">तेकालिका</hi>ति वेदितब्बा।</p>

<p rend="bodytext">कुम्भं करोति अकासि करिस्सतीति कुम्भकारो, करोति अकासि करिस्सति तेनाति करणं। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="551"><hi rend="paranum">५५१</hi>, ५९८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सञ्‍ञायं</hi> <pb ed="M" n="0.0263"/> <hi rend="bold">दा धातो इ</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सञ्‍ञायमभिधेय्यायं <hi rend="bold">दा धा</hi>तो <hi rend="bold">इ</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">पठमं आदीयतीति आदि, उदकं दधातीति उदमि, महोदकानि दधातीति महोदधि, वालानि दधाति तस्मिन्ति वालधि, सम्मा धीयतीति सन्धि।</p>

<p rend="bodytext" n="552"><hi rend="paranum">५५२</hi>, ६०९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ति कित चासिट्ठे</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सञ्‍ञायमभिधेय्यायं सब्बधातूहि तिपच्‍चयो होति, <hi rend="bold">कित</hi> च आसिट्ठे।</p>

<p rend="bodytext">जिनो जनं बुज्झतूति जिनबुद्धि, धनं अस्स भवतूति धनभूति, भवतूति भूतो, भवतूति भावो, धम्मो जनं ददातूति धम्मदिन्‍नो, वड्ढतूति वड्ढमानो। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="553"><hi rend="paranum">५५३</hi>, ५९९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इत्थियमतियवो वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext">इत्थियमभिधेय्यायं सब्बधातूहि <hi rend="bold">अ</hi>कार <hi rend="bold">ति यु</hi> इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति वा।</p>

<p rend="bodytext">जीरतीती जरा, मञ्‍ञतीति मति, चेतयतीति चेतना, वेदयतीति वेदना। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="554"><hi rend="paranum">५५४</hi>, ६०१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">करतो</hi> <pb ed="M" n="0.0264"/> <hi rend="bold">रिरिय</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कर</hi>तो इत्थियमनित्थियं वा अभिखेय्यायं <hi rend="bold">रिरीय</hi>पच्‍चयो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">कत्तब्बा किरिया, करणीयं किरियं।</p>

<p rend="bodytext" n="555"><hi rend="paranum">५५५</hi>, ६१२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अतीते ततवन्तुतावी</hi>।</p>

<p rend="bodytext">अतीते काले सब्बधातूहि <hi rend="bold">ततवन्तुतावी</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">हुतो, हुतवा, हुतावी। वुसितो, वुसितवा, वुसितावी। भुत्तो, भुत्तवा, भुत्तावी।</p>

<p rend="bodytext" n="556"><hi rend="paranum">५५६</hi>, ६२२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भावकम्मेसु त</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भावकम्मे</hi>सु अतीते काले <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयो होति सब्बधातूहि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भावे</hi> ताव – तस्स गीतं, नच्‍चं, नट्टं, हसितं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कम्मनि</hi> ताव – तेन भासितं, देसितं।</p>

<p rend="bodytext" n="557"><hi rend="paranum">५५७</hi>, ६०६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बुधगमादित्थे कत्तरि</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">बुधगमु</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि तदत्थे गम्यमाने <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयो होति कत्तरि सब्बकाले।</p>

<p rend="bodytext">सब्बे <pb ed="M" n="0.0265"/> सङ्खतासङ्खते धम्मे बुज्झति अबुज्झि बुज्झिस्सतीति बुद्धो, सरणङ्गतो, समथङ्गतो, अमथङ्गतो, जानाति अजानि जानिस्सतीति ञातो, इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="558"><hi rend="paranum">५५८</hi>, ६०२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जितो इन सब्बत्थ</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जि</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">इन</hi>पच्‍चयो होति सब्बकाले कत्तरि।</p>

<p rend="bodytext">पापके अकुसले धम्मे जिनाति अजिनि जिनिस्सतीति जिनो।</p>

<p rend="bodytext" n="559"><hi rend="paranum">५५९</hi>, ६०३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुपतो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुप</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">इन</hi>पच्‍चयो होति कत्तरि, भावे च।</p>

<p rend="bodytext">सुपतीति सुपिनं, सुपीयते सुपिनं।</p>

<p rend="bodytext" n="560"><hi rend="paranum">५६०</hi>, ६०४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ईसंदुसूहि ख</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ईसंदुसु</hi>सद्दादीहि सब्बधातूहि <hi rend="bold">ख</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">ईसस्सयो, दुस्सयो, सुस्सयो भवता, ईसक्‍करं, दुक्‍करं, सुकरं, भवता।</p>

<p rend="bodytext" n="561"><hi rend="paranum">५६१</hi>, ६३६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इच्छत्थेसु</hi> <pb ed="M" n="0.0266"/> <hi rend="bold">समानकत्तुकेसु तवे तुं वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">इच्छत्थे</hi>सु समानकत्तुकेसु सब्बधातूहि<hi rend="bold">तवेतुं</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति सब्बकाले कत्तरि।</p>

<p rend="bodytext">पुञ्‍ञानि कातवे, सद्धम्मं सोतु मिच्छति।</p>

<p rend="bodytext" n="562"><hi rend="paranum">५६२</hi>, ६३८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अरहसक्‍कादीसु च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अरहसक्‍कादी</hi>सु च अत्थेसु सब्बधातूहि <hi rend="bold">तुं</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">को तं निन्दितुमरहति, सक्‍का जेतुं धनेन वा। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="563"><hi rend="paranum">५६३</hi>, ६३९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पत्तवचने अलमत्थेसु च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">पत्तवचने <hi rend="bold">अलमत्थे</hi>सु सब्बधातूहि <hi rend="bold">तुं</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">अलमेव दानानि दातुं, अलमेव पुञ्‍ञानि कातुं।</p>

<p rend="bodytext" n="564"><hi rend="paranum">५६४</hi>, ६४०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुब्बकाले’ ककत्तुकानं तुन त्वान त्वावा</hi>।</p>

<p rend="bodytext">पुब्बकाले एककत्तुकानं धातूनं <hi rend="bold">तुनत्वान त्वा</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति वा।</p>

<p rend="bodytext">कातुन <pb ed="M" n="0.0267"/> कम्मं गच्छति, अकातुन पुञ्‍ञं किलिस्सति, सत्ता सुत्वान धम्मं मोदन्ति, रिपुं जित्वान वसति, धम्मं सुत्वान’स्स एतदहोसि, इतो सुत्वान अमुत्र कथयन्ति, सुत्वा जानिस्साम। एवं सब्बत्थ योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="565"><hi rend="paranum">५६५</hi>, ६४६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वत्तमाने मानन्ता</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वत्तमाने</hi> काले सब्बधातूहि <hi rend="bold">मानअन्त</hi>इच्‍चेते पच्‍चया होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">सरमानो रोदति। गच्छन्तो गण्हाति।</p>

<p rend="bodytext" n="566"><hi rend="paranum">५६६</hi>, ५७४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सासादीहि रत्थु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सास</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">रत्थु</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">सासतीति सत्था, सासति हिंसतीति वा सत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="567"><hi rend="paranum">५६७</hi>, ५७५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पातितोरितु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पा</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">रितु</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">पाति पुत्तन्ति पिता।</p>

<p rend="bodytext" n="568"><hi rend="paranum">५६८</hi>, ५७६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मानादीहि</hi> <pb ed="M" n="0.0268"/> <hi rend="bold">रातु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">मान</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">रातु</hi>पच्‍चयो होति, <hi rend="bold">रितु</hi> पच्‍चयो च।</p>

<p rend="bodytext">धम्मेन पुत्तं मानेतीति माता, पुब्बे भासतीति भाता, मातापितूहि धारीयतीति धीता।</p>

<p rend="bodytext" n="569"><hi rend="paranum">५६९</hi>, ६१०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आगमा तुको</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आ</hi>इच्‍चादिम्हा <hi rend="bold">गमि</hi>तो <hi rend="bold">तुक</hi>पच्‍चयो होति।</p>

<p rend="bodytext">आगच्छतीति आगन्तुको, भिक्खु।</p>

<p rend="bodytext" n="570"><hi rend="paranum">५७०</hi>, ६११<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भब्बे इक</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गमु</hi>इच्‍चेतम्हा धातुम्हा <hi rend="bold">इक</hi>पच्‍चयो होति भब्बे। गमिस्सति गन्तुं भब्बोति गमिको, भिक्खु।</p>

<p rend="centre">इति किब्बिधानकप्पे दुतियो कण्डो।</p>

<p rend="subhead">ततियकण्ड</p>

<p rend="bodytext" n="571"><hi rend="paranum">५७१</hi>, ६२४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पच्‍चयादनिट्ठा निपातना सिज्झन्ति</hi>,</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सङ्ख्यानामसमासतद्धिताख्यातकितकप्पम्हि</hi> सप्पच्‍चया ये सद्दा अनिट्ठङ्गता, ते साधनेन निरक्खित्वा सकेहि सकेहि नामेहि निपातना सिज्झन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सङ्ख्यायं</hi> <pb ed="M" n="0.0269"/> ताव – <hi rend="bold">एक</hi>स्स <hi rend="bold">एता</hi> होति, <hi rend="bold">दस</hi>स्स च <hi rend="bold">द</hi>कारस्स <hi rend="bold">र</hi>कारादेसो होति। एको च दस च एकारस।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">द्वि</hi>स्स <hi rend="bold">बा</hi> होति, <hi rend="bold">दस</hi>स्स च <hi rend="bold">द</hi>कारस्स <hi rend="bold">र</hi>कारादेसो होति, द्वे च दस च बारस।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">द्वि</hi>स्स <hi rend="bold">बा</hi> होति, <hi rend="bold">दस</hi>स्स च <hi rend="bold">वीसं</hi> होति। द्वे च वीसञ्‍च बावीसं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">छ</hi>स्स <hi rend="bold">सो</hi> होति, <hi rend="bold">दस</hi>स्स च <hi rend="bold">द</hi>कारस्स <hi rend="bold">ळो</hi> होति, छ च दस च सोळस।</p>

<p rend="bodytext">छआयतनम्हि <hi rend="bold">छ</hi>स्स <hi rend="bold">सळो</hi> होति, सळायतनं। एवं सेसा सङ्ख्या कातब्बा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नामिके</hi> ताव-<hi rend="bold">इम समान अपर</hi>इच्‍चेतेहि ज्‍जज्‍जु पच्‍चया होन्ति, <hi rend="bold">इम समान</hi>सद्दानञ्‍च <hi rend="bold">अ</hi>कार<hi rend="bold">स</hi>कारादेसा होन्ति। इमस्मिं काले अज्‍ज, अज्‍जु, समाने काले सज्‍ज, सज्‍जु, अपरस्मिं काले अपरज्‍ज, अपरज्‍जु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">समासे</hi> ताव – भूमिगतो, अपायगतो, इस्सरकतं। सल्‍लविद्धो, कथिनदुस्सं, चोरभयं, धञ्‍ञरासि, संसारदुक्खं, पुब्बापरं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तद्धिते</hi> <pb ed="M" n="0.0270"/> ताव – वासिट्ठो, भारद्वाजो, भग्गवो, पण्डवो, कालेय्यो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आख्याते</hi> ताव – ‘‘अस भावे’’ति धातुतो वत्तमानेसु एकवचनबहुवचनेसु एकवचनस्स <hi rend="bold">ति</hi>स्स <hi rend="bold">स्सो</hi> होति अन्तेन सह, बहुवचनस्स <hi rend="bold">अन्ति</hi>स्स <hi rend="bold">स्सु</hi> होति अन्तेन सह। एवमस्स वचनीयो, एवमस्सु वचनीया।</p>

<p rend="bodytext">आणत्तियं <hi rend="bold">हि</hi>स्स <hi rend="bold">स्सु</hi> होति वा, गच्छस्सु, गच्छाहि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कितके</hi> ताव – <hi rend="bold">वद हन</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">क</hi>पच्‍चयो होति, <hi rend="bold">वद</hi>स्स च <hi rend="bold">वादो</hi> होति, <hi rend="bold">हन</hi>स्स च <hi rend="bold">घातो</hi> होति। वादको, घातको।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नट</hi>धातुतो <hi rend="bold">त</hi>पञ्‍चयस्स <hi rend="bold">च्‍च ट्टा</hi>देसा होन्ति अन्तेन सह। नच्‍चं, नट्टं। इच्‍चेवमादयो निपातना सिज्झन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="572"><hi rend="paranum">५७२</hi>, ६२५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सास दिसतो तस्स रिट्ठो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सास दिस</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">रिट्ठा</hi>देसो होति ठाने।</p>

<p rend="bodytext">अनुसिट्ठो सो मया, दिट्ठं मे रूपं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चग्गहणेन</hi> <pb ed="M" n="0.0271"/> किच्‍चतकारस्स च <hi rend="bold">तुं</hi> पच्‍चयस्स <hi rend="bold">च रट्ठरट्ठुं</hi>आदेसा होन्ति। दस्सनीयं दट्ठब्बं। दट्ठुं विहारं गच्छन्ति समणानं।</p>

<p rend="bodytext" n="573"><hi rend="paranum">५७३</hi>, ६२६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सादिसन्त पुच्छ भन्ज ह</hi>न्सा<hi rend="bold">दीहिट्ठो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">स</hi>कारन्त <hi rend="bold">पुच्छ भ</hi>न्ज <hi rend="bold">ह</hi>न्स इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स सहादिब्यञ्‍जनेन <hi rend="bold">ट्ठा</hi>देसो होति ठाने।</p>

<p rend="bodytext">तुट्ठो, अहिना दट्ठो नरो, मया पुट्ठो, भट्ठो, पभट्ठो, हट्ठो, पहट्ठो, यिट्ठो। एवमञ्‍ञेपि धातवो सब्बत्थ योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="574"><hi rend="paranum">५७४</hi>, ६१३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वसतो उट्ठ</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वस</hi>इच्‍चेतम्हा धातुम्हा <hi rend="bold">त</hi>कारपच्‍चयस्स सहादिब्यञ्‍जनेन <hi rend="bold">उट्ठा</hi>देसो होति ठाने।</p>

<p rend="bodytext">वस्संवुट्ठो।</p>

<p rend="bodytext" n="575"><hi rend="paranum">५७५</hi>, ६१४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वस्स वा वु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वस</hi>स्सेव धातुस्स <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे <hi rend="bold">व</hi>कारस्स <hi rend="bold">उ</hi>कारादेसो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">वुसितं ब्रह्मचरियं, उट्ठो। वुठो वा।</p>

<p rend="bodytext" n="576"><hi rend="paranum">५७६</hi>, ६०७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ध</hi> <pb ed="M" n="0.0272"/> <hi rend="bold">ढ भ ये हि ध ढा च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ध ढ भ ह</hi>इच्‍चेवमन्तेहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>कारपच्‍चयस्स यथाक्‍कमं <hi rend="bold">ध ढा</hi>देसा होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">यथा? बुद्धो भगवा, वड्ढो भिक्खु, लद्धं मे पत्थचीवरं, अग्गिना दड्ढं वनं।</p>

<p rend="bodytext" n="577"><hi rend="paranum">५७७</hi>, ६२८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भन्जतो ग्वो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भ</hi>न्जतो धातुम्हा <hi rend="bold">त</hi>कारपच्‍चयस्स <hi rend="bold">ग्गो</hi> आदेसो होति सहादिब्यञ्‍जनेन।</p>

<p rend="bodytext">भग्गो।</p>

<p rend="bodytext" n="578"><hi rend="paranum">५७८</hi>, ५६०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भुजादीनमन्तो नो द्वि च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भुज</hi>इच्‍चेवमादीनं धातूनं अन्तो नो होति, <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">च</hi> द्वितावो होति।</p>

<p rend="bodytext">भुत्तो, भुत्तावी, चत्तो, सत्तो, रत्तो, युत्तो, विवित्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="579"><hi rend="paranum">५७९</hi>, ६२९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वच वावु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वच</hi>इच्‍चेतस्स <pb ed="M" n="0.0273"/> धात्वस्स वकारस्स <hi rend="bold">उ</hi>कारादेसो होति अन्तो <hi rend="bold">च</hi>कारो नो होति, <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स च द्वेभावो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">वुत्तं भगवता, उत्तं वा।</p>

<p rend="bodytext" n="580"><hi rend="paranum">५८०</hi>, ६३०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गुपादीनञ्‍च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गुप</hi>इच्‍चेवमादीनं धातूनं अन्तो च ब्यञ्‍जनो नो होति, <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स च द्वेभावो होति।</p>

<p rend="bodytext">सुगुत्तो, चत्तो, लित्तो, सन्तत्तो, उत्तो, विवित्तो, सित्तो। एवमञ्‍ञेपि योजेतब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="581"><hi rend="paranum">५८१</hi>, ६१६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तरादीहि इण्णो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तर</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">इण्णा</hi>देसो होति, अन्तो च ब्यञ्‍जनो नो होति।</p>

<p rend="bodytext">तरतीति तिण्णो, उत्तरतीति उत्तिण्णो, संपूरतीति सम्पुण्णो, तुरतीति तुण्णो, परिजीरतीति परिजिण्णो, आकिरतीति आकिण्णो।</p>

<p rend="bodytext" n="582"><hi rend="paranum">५८२</hi>, ६३१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भिदादितो</hi> <pb ed="M" n="0.0274"/> <hi rend="bold">इन्‍न अन्‍न ईणावा</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भिदि</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">इन्‍न अन्‍न ईणा</hi>देसा होन्ति वा, अन्तो च ब्यञ्‍जनो नो होति।</p>

<p rend="bodytext">भिन्दितब्बोति भिन्‍नो, छिन्दीयतीति छिन्‍नो, उच्छिन्दीयित्थाति उच्छिन्‍नो, दीयतीति दिन्‍नो, निसीदतीति निसिन्‍नो, सुट्ठु छादीयतीति सुछन्‍नो, खिदतीति खिन्‍नो, रोदतीति रुन्‍नो, खीणा जाति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? भिज्‍जतीति भित्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="583"><hi rend="paranum">५८३</hi>, ६१७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुस पच सकतो क्ख क्‍का च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुस पच सक</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">क्खक्‍का</hi>देसा होन्ति, अन्तो च ब्यञ्‍जनो नो होति।</p>

<p rend="bodytext">सुस्सतीति सुक्खं, कट्ठं, पच्‍चतीति पक्‍कं, फलं। सकति समत्थेति, पूजेतीति वा सक्‍को, सुजम्पति।</p>

<p rend="bodytext" n="584"><hi rend="paranum">५८४</hi>, ६१८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पक्‍कमादीहि न्तो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पक्‍कम</hi>इच्‍चेवमादीहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">न्तो</hi>आदेसो होति, अन्तो च नो होति।</p>

<p rend="bodytext">पक्‍कमतीति <pb ed="M" n="0.0275"/> पक्‍कन्तो, विब्भमतीति विब्भन्तो, सङ्कन्तो, खन्तो, सन्तो, दन्तो, वन्तो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चग्गहणं</hi> किमत्थं? तेहेव धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्सन्ति होति। अन्तो च नो होति। कन्ति, खन्ति। एवं सब्बत्थ।</p>

<p rend="bodytext" n="585"><hi rend="paranum">५८५</hi>, ६१९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जनादीनमा तिम्हि च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जन</hi>इच्‍चेवमादीनं धातूनं अन्तस्स ब्यञ्‍जनस्स <hi rend="bold">आ</hi>त्तं होति <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे, <hi rend="bold">ति</hi>म्हि च।</p>

<p rend="bodytext">अजनीति जातो, जननं जाति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तिम्ही</hi>ति किमत्थं? अञ्‍ञस्मिम्पि पच्‍चये परे <hi rend="bold">आ</hi>कारनिवत्तनत्थं। जनित्वा, जनिता, जनितुं, जनितब्बं इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="586"><hi rend="paranum">५८६</hi>, ६००<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गम खन हन रमादीनमन्तो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गम खन हन रमु</hi>इच्‍चेवमादीनं धातूनं अन्तो ब्यञ्‍जनो नो होति वा <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे <hi rend="bold">ति</hi>म्हि च।</p>

<p rend="bodytext">सुन्दरं निब्बानं गच्छतीति सुगतो। सुन्दरं निब्बानं गच्छतीति सुगति, खतं, खति। उपहतं, उपहति। रतो, रति, मतो, मति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति <pb ed="M" n="0.0276"/> किमत्थं? रमतो, रमति।</p>

<p rend="bodytext" n="587"><hi rend="paranum">५८७</hi>, ६३२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रकारो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">र</hi>कारो च धातूनमन्तभूतो नो होति <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये, परे <hi rend="bold">ति</hi>म्हि च।</p>

<p rend="bodytext">पकारेन करीयतीति पकतो, पठमं करीयतीति पकति, विसरीयतीति विसतो, विसति।</p>

<p rend="bodytext" n="588"><hi rend="paranum">५८८</hi>, ६२०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ठापानमि ई च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ठा पा</hi>इच्‍चेतेसं धातूनं अन्तस्स <hi rend="bold">आ</hi>कारस्स <hi rend="bold">इ</hi>कार <hi rend="bold">ई</hi>कारादेसा होन्ति यथासङ्ख्यं <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे, <hi rend="bold">ति</hi>म्हि च।</p>

<p rend="bodytext">यत्र ठितो, ठिति, पीतो, पीति।</p>

<p rend="bodytext" n="589"><hi rend="paranum">५८९</hi>, ६२१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हन्तेहि हो हस्स ळो वा अदहनहानं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ह</hi>कारन्तेहि धातूहि <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चयस्स <hi rend="bold">ह</hi>कारादेसो होति, <hi rend="bold">ह</hi>कारस्स धात्वन्तस्स <hi rend="bold">ळो</hi> होति वा <hi rend="bold">अदहनहानं</hi>।</p>

<p rend="bodytext">आरुहित्थाति आरुळ्हो। गाळ्हो, बाळ्हो। मूळो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अदहनहान</hi>मिति <pb ed="M" n="0.0277"/> किमत्थं? दय्हतीति दड्ढो, संसुट्ठु नय्हतीति सन्‍नद्धो।</p>

<p rend="centre">इति किब्बिधानकप्पे ततियो कण्डो।</p>

<p rend="subhead">चतुत्थकण्ड</p>

<p rend="bodytext" n="590"><hi rend="paranum">५९०</hi>, ५७९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">णम्हिरन्जस्स जो भावकरणेसु</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ण</hi>म्हि पच्‍चये परे रन्जइच्‍चेतस्स धातुस्स अन्तभूतस्स न्जकारस्स <hi rend="bold">जो</hi>आदेसो होति <hi rend="bold">भावकरणेसु</hi>।</p>

<p rend="bodytext">रञ्‍जनं रागो, रन्जन्ति एतेनाति रागो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भावकरणेसू</hi>ति किमत्थं? रन्जतीति रङ्गो।</p>

<p rend="bodytext" n="591"><hi rend="paranum">५९१</hi>, ५४४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हनस्स घातो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">हन</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स सब्बस्स <hi rend="bold">घाता</hi>देसो होति <hi rend="bold">ण</hi>म्हि पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">उपहनतीति उपघातो, गावो हनतीति गोघातको।</p>

<p rend="bodytext" n="592"><hi rend="paranum">५९२</hi>, ५०३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वधो</hi> <pb ed="M" n="0.0278"/> <hi rend="bold">वा सब्बत्थ</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">हन</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स <hi rend="bold">वधा</hi>देसो होति वा सब्बत्थ ठानेसु।</p>

<p rend="bodytext">हनतीति वधो, वधको, अवधि, अहनि वा।</p>

<p rend="bodytext" n="593"><hi rend="paranum">५९३</hi>, ५६४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आकारन्तानमायो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आ</hi>कारन्तानं धातूनं अन्तस्स <hi rend="bold">आ</hi>कारस्स <hi rend="bold">आया</hi>देसो होति <hi rend="bold">ण</hi>म्हि पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">ददातीति दायको, दानं दातुं सीलं यस्साति दानदायी, मज्‍जं दातुं सीलं यस्साति मज्‍जदायी, नगरं यातुं सीलं <hi rend="bold">य</hi>स्साति नगरयायी।</p>

<p rend="bodytext" n="594"><hi rend="paranum">५९४</hi>, ५८२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुर समुप परीहि करोतिस्स ख खरा वा तप्पच्‍चयेसुच</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पुर सं उप परि</hi>इच्‍चेतेहि करोतिस्स धातुस्स <hi rend="bold">ख खरा</hi>देसा होन्ति वा <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे, <hi rend="bold">ण</hi>म्हि च।</p>

<p rend="bodytext">पुरे करीयतीति पुरक्खतो, सम्मा करीयतीति सङ्खतो, उपगन्त्वा करीयतीति उपक्खतो, परिसमन्ततो करोतीति परिक्खारो, संकरीयतीति सङ्खारो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? उपगन्त्वा करोतीति उपकारो।</p>

<p rend="bodytext" n="595"><hi rend="paranum">५९५</hi>, ६३७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तवे</hi> <pb ed="M" n="0.0279"/> <hi rend="bold">तुनादीसु का</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तवे तुन</hi>इच्‍चेवमादीसु पच्‍चयेसु करोतिस्स धातुस्स <hi rend="bold">का</hi>आदेसो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">कातवे, कातुं, कत्तुं वा, कातुन, कत्तुन वा।</p>

<p rend="bodytext" n="596"><hi rend="paranum">५९६</hi>, ५५१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गम खन हनादीनं तुं तब्बादीसु न</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गम खन हन</hi>इच्‍चेवमादीनं धातूनं अन्तस्स <hi rend="bold">न</hi>कारो होति वा <hi rend="bold">तुं तब्बा</hi>दीसु पच्‍चयेसु।</p>

<p rend="bodytext">गन्तुं, गमितुं, गन्तब्बं, गमितब्बं। खन्तुं। खनितुं, खन्तब्बं, खनितब्बं। हन्तुं, हनितुं, हन्तब्बं। हनितब्बं। मन्तुं, मनितुं, मन्तब्बं, मनितब्बं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आदिग्गहणं</hi> किमत्थं? <hi rend="bold">तुन</hi>ग्गहणत्थं। गन्तुन, खन्तुन, हन्तुन, मन्तुन।</p>

<p rend="bodytext" n="597"><hi rend="paranum">५९७</hi>, ६४१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सब्बेहि तुनादीनं यो</hi>।</p>

<p rend="bodytext">सब्बेहि धातूहि <hi rend="bold">तुना</hi>दीनं पच्‍चयानं <hi rend="bold">य</hi>कारादेसो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">अभिवन्दिय, अभिवन्दित्वा, ओहाय, ओहित्वा, उपनीय, उपनेत्वा, पस्सिय, पस्सित्वा, उद्दिस्स, उद्दिसित्वा, आदाय, आदियित्वा।</p>

<p rend="bodytext" n="598"><hi rend="paranum">५९८</hi>, ६४३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चनन्तेहि</hi> <pb ed="M" n="0.0280"/> <hi rend="bold">रच्‍चं</hi>।</p>

<p rend="bodytext">चकारनकारन्तेहि धातूहि <hi rend="bold">तुना</hi>दीनं पच्‍चयानं <hi rend="bold">रच्‍चा</hi>देसो होति वा।</p>

<p rend="bodytext">विविच्‍च, आहच्‍च, उहच्‍च।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? हन्त्वा।</p>

<p rend="bodytext" n="599"><hi rend="paranum">५९९</hi>, ६४४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दिसा स्वान स्वान्तलोपो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दिस</hi>इच्‍चेताय धातुया <hi rend="bold">तुना</hi>दीनं पच्‍चयानं <hi rend="bold">स्वानस्वा</hi>देसा होन्ति, अन्तलोपो च।</p>

<p rend="bodytext">दिस्वान, दिस्वा।</p>

<p rend="bodytext" n="600"><hi rend="paranum">६००</hi>, ६४५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">म ह द भेहि म्म य्ह ज्‍ज ब्भ द्धा च</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">म ह द भ</hi> इच्‍चेवमन्तेहि धातूहि <hi rend="bold">तुना</hi>दीनं पच्‍चयानं <hi rend="bold">म्म य्ह ज्‍ज ब्भ द्धा</hi> आदेसा होन्ति वा अन्तलोपो च।</p>

<p rend="bodytext">आगम्म, आगमित्वा, ओक्‍कम्म। ओक्‍कमित्वा, पग्गय्ह, पग्गण्हित्वा, उप्पज्‍ज, उप्पज्‍जित्वा, आरब्भ, आरभित्वा, आरद्ध, आरभित्वा।</p>

<p rend="bodytext" n="601"><hi rend="paranum">६०१</hi>, ३३४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तद्धितसमासकितका</hi> <pb ed="M" n="0.0281"/> <hi rend="bold">नामं वा’ तवे तुनादीसु च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">तद्धितसमासकितकइच्‍चेवमन्ता सद्दानामंव दट्ठब्बा <hi rend="bold">तवे तुन त्वान त्वा</hi>दिपच्‍चयन्ते वज्‍जेत्वा।</p>

<p rend="bodytext">वासिट्ठो, पत्तधम्मो, कुम्भकारो इच्‍चेवमादि।</p>

<p rend="bodytext" n="602"><hi rend="paranum">६०२</hi>, ६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दुम्हि गरु</hi>।</p>

<p rend="bodytext">दुम्हि अक्खरे यो पुब्बो अक्खरो, सो गरुकोव दट्ठब्बो।</p>

<p rend="bodytext">भित्वा, छित्वा, दत्वा, हुत्वा।</p>

<p rend="bodytext" n="603"><hi rend="paranum">६०३</hi>, ७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दीघो च</hi>।</p>

<p rend="bodytext">दीघो च सरो गरुकोव दट्ठब्बो।</p>

<p rend="bodytext">आहारो, नदी, वधू, ते धम्मा, ओपनयिको।</p>

<p rend="bodytext" n="604"><hi rend="paranum">६०४</hi>, ६८४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अक्खरेहि कार</hi>।</p>

<p rend="bodytext">अक्खरत्थेहि अक्खराभिधेय्येहि <hi rend="bold">कार</hi>पच्‍चयो होति पयोगे सति।</p>

<p rend="bodytext">अ एव अकारो, आ एव आकारो, य एव यकारो।</p>

<p rend="bodytext" n="605"><hi rend="paranum">६०५</hi>, ६४७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यथागममिकारो</hi> <pb ed="M" n="0.0282"/>।</p>

<p rend="bodytext">यथागमं सब्बधातूहि सब्बपच्‍चयेसु <hi rend="bold">इ</hi>कारागमो होति।</p>

<p rend="bodytext">कारियं, भवितब्बं, जनितब्बं, विदितब्बं, करित्वा, इच्छितं।</p>

<p rend="bodytext" n="606"><hi rend="paranum">६०६</hi>, ६४२<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दधन्ततो यो क्‍वचि</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">द</hi>कारधकारन्ताय धातुया यथागमं <hi rend="bold">य</hi>कारागमो होति क्‍वचि <hi rend="bold">तुना</hi>दीसु पच्‍चयेसु।</p>

<p rend="bodytext">बुद्धो लोके उप्पज्‍जित्वा, धम्मं बुज्झित्वा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दधन्ततो</hi>ति किमत्थं? लभित्वा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">क्‍वची</hi>ति किमत्थं? उप्पादेत्वा।</p>

<p rend="centre">इति किब्बिधानकप्पे चतुत्थो कण्डो।</p>

<p rend="subhead">पञ्‍चमकण्ड</p>

<p rend="bodytext" n="607"><hi rend="paranum">६०७</hi>, ५७८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">निग्गहित संयोगादिनो</hi>।</p>

<p rend="bodytext">संयोगादिभूतो <hi rend="bold">न</hi>कारो निग्गहितमापज्‍जते।</p>

<p rend="bodytext">रङ्गो, भङ्गो, सङ्गो।</p>

<p rend="bodytext" n="608"><hi rend="paranum">६०८</hi>, ६२३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सब्बत्थ</hi> <pb ed="M" n="0.0283"/> <hi rend="bold">गे गी</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गे</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स <hi rend="bold">गी</hi>आदेसो होति सब्बत्थ ठाने।</p>

<p rend="bodytext">गीतं गायति।</p>

<p rend="bodytext" n="609"><hi rend="paranum">६०९</hi>, ४८४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सदस्स सीदत्तं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सद</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स <hi rend="bold">सीदा</hi>देसो होति सब्बत्थ ठाने।</p>

<p rend="bodytext">निसिन्‍नो, निसीदति।</p>

<p rend="bodytext" n="610"><hi rend="paranum">६१०</hi>, ६२७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यजस्स सरस्सि ट्ठे</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">यज</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स सरस्स <hi rend="bold">इ</hi>कारादेसो होति ट्ठे परे।</p>

<p rend="bodytext">यिट्ठो, यिट्ठा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ट्ठे</hi>ति किमत्थं? यजनं।</p>

<p rend="bodytext" n="611"><hi rend="paranum">६११</hi>, ६०८<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हचतुत्थानमन्तानं दो धे</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ह</hi>चतुत्थानं धात्वन्तानं <hi rend="bold">दो</hi> आदेसो होति <hi rend="bold">धे</hi> परे।</p>

<p rend="bodytext">सन्‍नद्धो, कुद्धो, युद्धो, सिद्धो, लद्धो, आरद्धो।</p>

<p rend="bodytext" n="612"><hi rend="paranum">६१२</hi>, ६१५<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">डो</hi> <pb ed="M" n="0.0284"/> <hi rend="bold">ढकारे</hi>।</p>

<p rend="bodytext">हचतुत्थानं धात्वन्तानं <hi rend="bold">डो</hi> आदेसो होति ढकारे परे।</p>

<p rend="bodytext">दय्हतीति दड्ढो, वड्ढतीति वुड्ढो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ढकारे</hi>ति किमत्थं? दाहो।</p>

<p rend="bodytext" n="613"><hi rend="paranum">६१३</hi>, ५८३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गहस्स घर णे वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गह</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स सब्बस्स <hi rend="bold">घरा</hi>देसो होति वा <hi rend="bold">ण</hi>पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">घरं, घरानि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? गाहो।</p>

<p rend="bodytext" n="614"><hi rend="paranum">६१४</hi>, ५८१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दहस्स दो ळं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दह</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स <hi rend="bold">द</hi>कारो ळत्तमापज्‍जते वा <hi rend="bold">ण</hi>पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">परिदहनं परिळाहो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? परिदाहो।</p>

<p rend="bodytext" n="615"><hi rend="paranum">६१५</hi>, ५८६<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धात्वन्तस्स लोपो क्‍विम्हि</hi>।</p>

<p rend="bodytext">धात्वन्तस्स ब्यञ्‍जनस्स लोपो होति क्‍विम्हि पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">भुजेन <pb ed="M" n="0.0285"/> गच्छतीति, भुजगो। उरेन गच्छतीति उरगो, तुरगो, सङ्खो।</p>

<p rend="bodytext" n="616"><hi rend="paranum">६१६</hi>, ५८७<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विदन्ते ऊ</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">विद</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स अन्ते <hi rend="bold">ऊ</hi>कारागमो होति क्‍विम्हि पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">लोकं विदति जानातीति लोकविदू।</p>

<p rend="bodytext" n="617"><hi rend="paranum">६१७</hi>, ६३३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">न म क रानमन्तानं नियुत्ततम्हि</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">न</hi>कार <hi rend="bold">म</hi>कार <hi rend="bold">क</hi>कार <hi rend="bold">र</hi>कारानं धात्वन्तानं लोपो न होति <hi rend="bold">इ</hi>कारयुत्ते <hi rend="bold">त</hi>पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">हनिभुं, गमितो, रमितो, सकितो, सरितो, करित्वा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">इयुत्ततम्ही</hi>ति किमत्थं? गतो, सतो।</p>

<p rend="bodytext" n="618"><hi rend="paranum">६१८</hi>, ५७१<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">न क गत्तं च जाण्वुम्हि</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">च</hi>कार <hi rend="bold">ज</hi>कारा <hi rend="bold">क</hi>कार <hi rend="bold">ग</hi>कारत्तं नापज्‍जन्ते ण्वुम्हि पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">पचतीति पाचको, यजतीति याजको।</p>

<p rend="bodytext" n="619"><hi rend="paranum">६१९</hi>, ५७३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">करस्स</hi> <pb ed="M" n="0.0286"/> <hi rend="bold">च तत्तं तुस्मिं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कर</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स अन्तस्स <hi rend="bold">र</hi>कारस्स <hi rend="bold">त</hi>कारत्तं होति <hi rend="bold">तु</hi>पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">करोतीति कत्ता, करोन्तीति कत्तारो।</p>

<p rend="bodytext" n="620"><hi rend="paranum">६२०</hi>, ५४९<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तुं तुन तब्बेसु वा</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कर</hi>इच्‍चेतस्स धातुस्स अन्तस्स <hi rend="bold">र</hi>कारस्स <hi rend="bold">त</hi>कारत्तं होति वा <hi rend="bold">तुं तुन तब्ब</hi>इच्‍चेतेसु पच्‍चयेसु।</p>

<p rend="bodytext">कत्तुं, कातुं, कत्तुन। कातुन, कत्तब्बं, कातब्बं।</p>

<p rend="bodytext" n="621"><hi rend="paranum">६२१</hi>, ५५३<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कारितं विय णानुबन्धो</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ण</hi>कारानुबन्धो पच्‍चयो कारितं विय दट्ठब्बो वा।</p>

<p rend="bodytext">दाहो, देहो, वाहो, बाहो, चागो, वारो, चारो, परिक्खारो, दायको, नायको, लावको, भावको, कारी, घाती, दायी।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वा</hi>ति किमत्थं? उपक्खरो।</p>

<p rend="bodytext" n="622"><hi rend="paranum">६२२</hi>, ५७०<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अनका</hi> <pb ed="M" n="0.0287"/> <hi rend="bold">यु ण्वूनं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">युण्वु</hi>इच्‍चेतेसं पच्‍चयानं <hi rend="bold">अन अक</hi>इच्‍चेते आदेसा होन्ति।</p>

<p rend="bodytext">नन्दनं, कारको।</p>

<p rend="bodytext" n="623"><hi rend="paranum">६२३</hi>, ५५४<hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">क गा च जानं</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">च ज</hi>इच्‍चेतेसं धात्वन्तानं <hi rend="bold">क</hi>कारगकारादेसा होन्ति <hi rend="bold">णा</hi>नुबन्धे पच्‍चये परे।</p>

<p rend="bodytext">पाको, योगो।</p>

<p rend="centre">इति किब्बिधानकप्पे पञ्‍चमो कण्डो।</p>

<p rend="centre">कितकप्पो निट्ठितो।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
