<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">३. सामञ्‍ञकण्ड</p>

<p rend="title">१. विसेस्याधीनवग्गवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="691"><hi rend="paranum">६९१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इह</hi> वक्खमाने सामञ्‍ञकण्डे <hi rend="bold">साङ्गोपाङ्गेहि</hi> अङ्गउपाङ्गद्वयसहितेहि <hi rend="bold">विसेस्याधीनेहि</hi> विसेस्यायत्तेहि विसेसनसद्देहि सोभनादीहि <hi rend="bold">संकिण्णेहि</hi> अञ्‍ञमञ्‍ञविजातियत्थेहि दब्बक्रियागुणादीहि <hi rend="bold">अनेकत्थेहि</hi> समयवण्णादीहि <hi rend="bold">अब्ययेहि</hi> चिरस्समादीहि च <hi rend="bold">कमा</hi> कमतो वग्गा कथ्यन्ते, ते च पुब्बवग्गसन्‍निस्सया, तथा हि <hi rend="bold">सोभना</hi>दयो <pb ed="M" n="0.0455"/> <hi rend="bold">देवमनुस्सा</hi>दीसु विसेसनभावेन सम्बन्धा, <hi rend="bold">क्रिया</hi>दयो तु तदाधारताय, <hi rend="bold">समया</hi>दयो वाचकताय, <hi rend="bold">चिरस्स</hi>मादयो तंक्रियाविसेसनभावेन, ततोयेव साधारणत्ता सामञ्‍ञकण्डमिदं।</p>

<p rend="bodytext" n="692"><hi rend="paranum">६९२</hi><hi rend="dot">.</hi> इह सत्थे भिय्यो रूपन्तरा लिङ्गविनिच्छयो, सो अत्रापि वग्गे भिय्यो रूपन्तरायेवाति विप्पटिपत्तिनिरासत्थं ब्यापकन्यायमाह <hi rend="bold">‘‘गुणि’’</hi>च्‍चादिना। तस्सत्थो – विसेसनभूता सब्बे गुणसद्दा, दब्बसद्दा, क्रियासद्दा च विसेस्याधीनभावेन हेतुनायेव, न भिय्यो रूपन्तरापि विसेसनसद्देन समलिङ्गिनो सियुन्ति, यथा – सोभना इत्थी, सोभनो पुरिसो, सोभनं चित्तं।</p>

<p rend="bodytext" n="693-696"><hi rend="paranum">६९३-६९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुभ</hi>न्तं सोभने। <hi rend="bold">सुभ</hi> सोभने, यु। <hi rend="bold">रुच</hi> दित्तियं, इरो। <hi rend="bold">साध</hi> संसिद्धियं, उ। मनं तोसेतीति <hi rend="bold">मनुञ्‍ञं।</hi> ञा परिमाणतोसननिसामनेसु, अन्तस्सुकारो, मनं आ भुसो तोसेतीति वा <hi rend="bold">मनुञ्‍ञं,</hi> तदा ‘‘मनो अञ्‍ञ’’न्ति छेदो, <hi rend="bold">आ</hi>लोपो। <hi rend="bold">चर</hi> गतिभक्खनेसु, ण्वु, चरति चित्तमेत्थाति <hi rend="bold">चारु।</hi> सुट्ठु दरीयते <hi rend="bold">सुन्दरं, दर</hi> दारणे <pb ed="M" n="0.0456"/>। <hi rend="bold">वग्ग</hi> गमने, उ, <hi rend="bold">वग्गु।</hi> मनो रमति अस्मिं। <hi rend="bold">कमु</hi> इच्छायं, तो। हरति चित्तं <hi rend="bold">हारी,</hi> णी। <hi rend="bold">मन</hi> ञाणे, जु, मनो जवति यस्मिं वा <hi rend="bold">मञ्‍जु, न</hi>लोपो। पियसीलयुत्तताय <hi rend="bold">पेसलं, पिय</hi>स्स <hi rend="bold">पे,</hi> ईस्सत्तं। <hi rend="bold">भदि</hi> कल्याणे, दो। <hi rend="bold">वा</hi> गतियं, मो। <hi rend="bold">कल</hi> सङ्ख्याने, याणो। मनं अप्पेति वड्ढेतीति <hi rend="bold">मनापं,</hi> मनो अप्पोति यस्मिन्ति वा <hi rend="bold">मनापं, आप</hi> पापुणने, अ<hi rend="bold">पा</hi>दिपुब्बो च। लभितब्बन्ति <hi rend="bold">लद्धं,</hi> तो, सकत्थे को। सुभतीति <hi rend="bold">सुभं,</hi> सुन्दरेन सभावेन भवतीति वा <hi rend="bold">सुभं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पुङ्गव</hi>न्तं उत्तमे, उब्भुतो अत्यत्थं उत्तमो, <hi rend="bold">उभ</hi>सद्दतो उब्भुतत्थतो विसेसत्थे तमो, उग्गततमत्ता वा <hi rend="bold">उत्तमो। वर</hi> पत्थनायं, <hi rend="bold">पवरो। इट्ठ</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">वुड्ढ</hi>स्स <hi rend="bold">जा</hi>देसो, <hi rend="bold">जेट्ठो।</hi> पकट्ठं मुखं आरम्भो अस्स <hi rend="bold">पमुखो।</hi> नत्थि उत्तरो उत्तमो यस्मा <hi rend="bold">अनुत्तरो।</hi> पमुखो च अनुत्तरो चाति द्वन्दो। अ<hi rend="bold">पा</hi>दिपुब्बे <hi rend="bold">वरो।</hi> मुखमिव <hi rend="bold">मुख्यो, इव</hi>त्थे यो। पदधातीति <hi rend="bold">पधानं,</hi> यु। पमुखभावे तिट्ठतीति <hi rend="bold">पामोक्खो,</hi> उभयत्रापि वुड्ढि। पकट्ठं रातीति <hi rend="bold">परं,</hi> णो। ‘‘अग्ग’’न्ति जानितब्बन्ति <hi rend="bold">अग्गञ्‍ञं,</hi> ‘‘अग्ग’’न्ति पमानितब्बन्ति वा <hi rend="bold">अग्गञ्‍ञं। उत्तरो उत्तम</hi>सदिसो। पधानभावं नीतं <hi rend="bold">पणीतं, नी</hi> नये, कम्मनि णो। परं पच्‍चनीकं मारेतीति <hi rend="bold">परमं,</hi> पकट्ठभावे रमतीतिवा <hi rend="bold">परमं,</hi> णो। इयिट्ठेसु <hi rend="bold">पसत्थ</hi>स्स, <hi rend="bold">वुड्ढ</hi>स्स च <hi rend="bold">सो, सेय्यो, सेट्ठो</hi> च, ‘‘क्‍वचासवण्णं लुत्ते’’ति इस्से। गामं नेतीति <hi rend="bold">गामणि,</hi> ‘‘तस्सीलादीसु णी त्वावी चा’’ति णी, रस्सो, <hi rend="bold">गामणि।</hi> सन्ततमताय <hi rend="bold">सत्तमो, सन्त</hi>तो तमो, <hi rend="bold">सन्त</hi>स्स च <hi rend="bold">सो।</hi> विसेसीयतेति <hi rend="bold">विसिट्ठो, सिस</hi> विसेसने, तो। <hi rend="bold">अर</hi> गमने, ण्यो, <hi rend="bold">इ</hi>कारागमो, <hi rend="bold">अरियो।</hi> नत्थि अग्गो यस्मा <hi rend="bold">नागो,</hi> दीघादि, <hi rend="bold">ग</hi>लोपो च। इ गतियं, ण्वु, इस्से, <hi rend="bold">अ</hi>लोपो च, <hi rend="bold">एको,</hi> सदिसरहितताय वा एकीभावे तिट्ठतीति <hi rend="bold">एको,</hi> को। उस्सापेति पच्‍चनीकेति <hi rend="bold">उसभो, उस</hi> दाहे, अभो <pb ed="M" n="0.0457"/>। <hi rend="bold">अज</hi> गमने, अ, <hi rend="bold">ज</hi>स्स <hi rend="bold">गो,</hi> द्वित्तं, <hi rend="bold">अग्गो।</hi> मुच मोचने, हीनमज्झिमभावेहि मुच्‍चतीति <hi rend="bold">मोक्खो,</hi> तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">खो। मोक्ख</hi> मोचने वा, अ। पधानभावं गच्छतीति <hi rend="bold">पुङ्गवो,</hi> यदादि, पुक्खलोप्यत्र, <hi rend="bold">पुस</hi> वुड्ढिम्हि, अलो, <hi rend="bold">स</hi>स्स <hi rend="bold">खो,</hi> असरूपद्वित्तं। एते <hi rend="bold">चुत्तमा</hi>दयो समासगापि असमासगापि उत्तमत्थवाचका। <hi rend="bold">अमरकोसे</hi> पन नागोसभपुङ्गवानं समासगत्तेयेव उत्तमत्थवाचकता वुत्ता, वुत्तञ्‍च –</p>

<p rend="gatha1">‘‘उत्तरस्मिं पदे ब्यग्घ-पुङ्गवो’सभकुञ्‍जरा।</p>

<p rend="gathalast">सीहसद्दूलनागाद्या, पुमे सेट्ठत्थगोचरा’’ति <note>अमर २१.५९</note>॥</p>

<p rend="bodytext">तस्सत्थो – <hi rend="bold">ब्यग्घा</hi>दयो कम्मधारयसमासे सति उत्तरपदीभूता सेट्ठत्थविसया पुब्बपदस्स सेट्ठत्थवाचका पुल्‍लिङ्गा च भवन्ति, यथा ‘‘पुरिसब्यग्घो, मुनिपुङ्गवो’’इच्‍चादि। <hi rend="bold">सीहा</hi>दयो, <hi rend="bold">आदि</hi>ना <hi rend="bold">वराहपुण्डरीकधोरय्हसोवीरा</hi>दयो च समासगा कम्मधारयसमासे उत्तरपदभूता सेट्ठत्थवाचका पुमेव भवन्ति, यथा ‘‘सक्यसीहो, कविकुञ्‍जरो, पुरिससद्दूलो, पुरिसवराहो’’इच्‍चादि।</p>

<p rend="bodytext" n="697"><hi rend="paranum">६९७</hi><hi rend="dot">.</hi> चित्तस्स, अक्खिनो च पीतिजनकं वत्थु अब्यासेकं, असेचनञ्‍च नाम, न ब्यासिञ्‍चन्ति नक्खरन्ति नयनमनानि यस्माति <hi rend="bold">अब्यासेकं, असेचन</hi>ञ्‍च, न ब्यासिञ्‍चन्ति च यस्मिं आगन्तुकभूतानि अञ्‍ञरसानीति वा <hi rend="bold">अब्यासेकं, असेचन</hi>ञ्‍च। णो, यु च।</p>

<p rend="bodytext">छक्‍कं इट्ठे वत्थुम्हि। इच्छितब्बं, एसितब्बन्ति वा <hi rend="bold">इट्ठं, इसु</hi> इच्छायं, <hi rend="bold">इस</hi> गवेसने च, तो। सुभत्तं गच्छतीति <hi rend="bold">सुभगं,</hi> क्‍वि। हदये साधु, हदयस्स वा पियन्ति <hi rend="bold">हज्‍जं,</hi> णो, <hi rend="bold">द</hi>न्तस्स लोपो, <hi rend="bold">द्य</hi>स्स <hi rend="bold">ज्‍जो।</hi> दयितब्बं आदातब्बन्ति <hi rend="bold">दयितं,</hi> <pb ed="M" n="0.0458"/> तो। <hi rend="bold">वल्‍ल</hi> संवरणे, कम्मनि अभो। पियायितब्बन्ति <hi rend="bold">पियं,पी</hi> तप्पनकन्तीसु, ण्यो, रस्सादि।</p>

<p rend="bodytext" n="698"><hi rend="paranum">६९८</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं तुच्छे। <hi rend="bold">तुच</hi> विनासे, छो। <hi rend="bold">रिच</hi> वियोजनसम्बज्झनेसु, सम्बज्झनं मिस्सनं, तो, सकत्थे को। सुनस्स हितं <hi rend="bold">सुञ्‍ञं,</hi> यो, <hi rend="bold">न्य</hi>स्स <hi rend="bold">ञ्‍ञो, सुन</hi> गतियं वा, यो। द्वयं असारे। <hi rend="bold">फल</hi> निप्फत्तियं, उ, गु वा। पुब्बत्र <hi rend="bold">गो</hi>न्तो, अस्से, <hi rend="bold">फेग्गु।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं पवित्ते। <hi rend="bold">मेध</hi> हिंसासङ्गमेसु, मेधीयते सङ्गमीयते <hi rend="bold">मेज्झं,</hi> ण्यो, <hi rend="bold">झ</hi>स्स <hi rend="bold">झो,</hi> असरूपद्वित्तं। <hi rend="bold">पु</hi> पवने, तो, दीघादि। वुड्ढावादेसो, <hi rend="bold">इ</hi>कारागमो च। द्वयं अविरद्धे। न विरज्झतीति <hi rend="bold">अविरद्धो, रध</hi> हिंसापराधापगमनेसु, तो। ‘‘धढभहेहि धढा चे’’ति <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">धो। पण</hi> ब्यवहारथुतीसु, ण्वु, विरद्धवोहारेन न पणामेतीति <hi rend="bold">अपण्णको।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="699-701"><hi rend="paranum">६९९-७०१</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं जात्याचारादिना अनिन्दिते। <hi rend="bold">उ</hi>पुब्बो, <hi rend="bold">प</hi>पुब्बो च <hi rend="bold">कस</hi> विलेखने, हिंसायञ्‍च, तो, ‘‘सादिसन्तपुच्छभन्जहंसादीहि ट्ठो’’ति सहादिब्यञ्‍जनेन <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">ट्ठो।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">गारय्ह</hi>न्तं <pb ed="M" n="0.0459"/> जात्याचारादिना निन्दिते। निहीयतेति <hi rend="bold">निहीनो, हा</hi> चागे, इनो, दीघो। अ<hi rend="bold">पा</hi>दिपुब्बे <hi rend="bold">हीनो। लम</hi> निन्दायं, ण्वु, <hi rend="bold">लामको। किट</hi> गतियं, <hi rend="bold">पति नि</hi>पुब्बो तु निन्दायं, ठो, <hi rend="bold">पतिकिट्ठं, निकिट्ठ</hi>ञ्‍च। <hi rend="bold">इत्तर</hi>सद्दो लामकत्थवाचको पाटिपदिको, ‘‘जात्याचारादीहि निहीनोय’’न्ति अवदितब्बोति <hi rend="bold">अवज्‍जो,</hi> तब्भावत्थो चेत्थ <hi rend="bold">अ</hi>कारो। <hi rend="bold">वद</hi> वियत्तियं वाचायं, ण्यो, <hi rend="bold">द्य</hi>स्स <hi rend="bold">ज्‍जो।</hi> कुच्छा सञ्‍जाता अस्स <hi rend="bold">कुच्छितो।</hi> अधोभागे जातो <hi rend="bold">अधमो,</hi> ओस्सत्तं। <hi rend="bold">उम</hi> निन्दायं, कम्मे अ, सकत्थे को, उस्सो, <hi rend="bold">ओमको।</hi> गरहितब्बोति <hi rend="bold">गारय्हो, गरह</hi> निन्दायं, ण्यो, वण्णविपरिययो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं मलयुत्ते। मलयुत्तताय <hi rend="bold">मलीनो,</hi> इनो, दीघो। अस्सत्थ्यत्थे ई, <hi rend="bold">मस</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">मलीमसो,</hi> कच्‍चरं, मलदूसितम्पि, कुच्छितं चरतीति <hi rend="bold">कच्‍चरं।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिपादं विपुले। <hi rend="bold">ब्रह</hi> वुद्धियं, राजादि, <hi rend="bold">ब्रहा। मह</hi> पूजायं, अन्तो। <hi rend="bold">पुल</hi> महत्ते, <hi rend="bold">विपुलं। सल</hi> गमने, <hi rend="bold">विसालं,</hi> णो। <hi rend="bold">पथ</hi> सङ्ख्याने, उलो, अस्सु, <hi rend="bold">पुथुलं, उ</hi>म्हि <hi rend="bold">पुथु। गर</hi> सेचने, उ, <hi rend="bold">गरु। अर</hi> गमने, उ, अस्सु, <hi rend="bold">उरु। तनु</hi> वित्थारे, तो, <hi rend="bold">इण्णा</hi>देसो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">थो,</hi> अस्सि, असरूपद्वित्तं, <hi rend="bold">वित्थिण्णं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वठर</hi>न्तं थूले। <hi rend="bold">पी</hi> तप्पनकन्तीसु, इनो। <hi rend="bold">थूल</hi> परिब्रूहने, अ। <hi rend="bold">पी</hi>धातुतो ईवरो, <hi rend="bold">पीवरं। ल</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">थुल्‍लं,</hi> रस्सादि। <hi rend="bold">वद</hi> वियत्तियं वाचायं, वदतीति <hi rend="bold">वठरं,</hi> अरो, <hi rend="bold">द</hi>स्स <hi rend="bold">ठो।</hi> थूलमुपचितमंसविपुलायतमंसादि।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सन्‍निचिते। <hi rend="bold">आनि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">चि</hi> चये, कम्मे तो, <hi rend="bold">आचितं, निचित</hi>ञ्‍च।</p>

<p rend="bodytext" n="702"><hi rend="paranum">७०२</hi><hi rend="dot">.</hi> सिलोको <pb ed="M" n="0.0460"/> सब्बस्मिं। सरतीति <hi rend="bold">सब्बं,</hi> वो, <hi rend="bold">र</hi>स्स च <hi rend="bold">वो। सं</hi>पुब्बो <hi rend="bold">असु</hi> खेपने, तो, <hi rend="bold">समत्तं,</hi> अथ वा <hi rend="bold">सम तिम</hi> वेकल्‍लब्ये, तो, <hi rend="bold">समत्तं।</hi> न खियतीति <hi rend="bold">अखिलं,</hi> लो, <hi rend="bold">अखिलं, निखिल</hi>ञ्‍च तथा। <hi rend="bold">सक</hi> सत्तियं, अलो, कलाभि अवयवेहि सह वत्ततेति वा <hi rend="bold">सकलं।</hi> सेसतो अवसिट्ठतो निग्गतं <hi rend="bold">निस्सेसं। कस</hi> गमने, इनो, <hi rend="bold">ण</hi>त्तं, <hi rend="bold">कसिणं।</hi> न सेसं अवसिट्ठं <hi rend="bold">असेसं।</hi> अग्गेन सिखरेन सङ्गतं <hi rend="bold">समग्गं।</hi> कते समासे पुब्बनिपातो अभिधाना। <hi rend="bold">ऊन</hi> परिहाने, न ऊनं अस्मिं <hi rend="bold">अनूनकं,</hi> को।</p>

<p rend="bodytext" n="703"><hi rend="paranum">७०३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बहुल</hi>न्तं बहुत्ते, भावेति वड्ढेतीति <hi rend="bold">भूरि, भू</hi> सत्तायं, रि, <hi rend="bold">भूरि,</hi> दीघादि, रस्सन्तो, <hi rend="bold">ई</hi>म्हि <hi rend="bold">भूरी,</hi> मेधा। <hi rend="bold">पहु</hi> सत्तियं, तो, <hi rend="bold">उ</hi>कारागमो, <hi rend="bold">प</hi>पुब्बो <hi rend="bold">हू</hi> सत्तायं वा, रस्सो। <hi rend="bold">पचि</hi> वित्थारे, उरो, <hi rend="bold">पचुरं। भी</hi> भये, भायति यस्माति <hi rend="bold">भिय्यो,</hi> द्वित्तं। सम्पहोतीति <hi rend="bold">सम्पहुलं,</hi> लो। <hi rend="bold">बह</hi> वुड्ढियं, उ, <hi rend="bold">बहु। येभुय्य</hi>सद्दो बहुलत्थवाचको पाटिपदिको। बहू अत्थे लाभीति <hi rend="bold">बहुलं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं बहिगते। बहि जातं <hi rend="bold">बाहिरं,</hi> इरण।</p>

<p rend="bodytext" n="704-706"><hi rend="paranum">७०४-७०६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">येसं</hi> <pb ed="M" n="0.0461"/> पदत्थानं <hi rend="bold">मत्तं</hi> पमाणं सतादितो <hi rend="bold">परं</hi> अधिकं भवति, ते <hi rend="bold">परोसतादी। आदि</hi>ना परोसहस्सादि। सततो परो <hi rend="bold">परोसतं।</hi> सहस्सतो परो <hi rend="bold">परोसहस्सं,</hi> परस्स पुब्बनिपातो अभिधाना <hi rend="bold">पर</hi>सद्दा <hi rend="bold">ओ</hi>कारागमो। पज्‍जं अप्पे। परितो अत्तं खण्डितं <hi rend="bold">परित्तं। सुख</hi> तक्रियायं, तक्रिया सुखनं, उमो। <hi rend="bold">सुच</hi> सोचने वा। <hi rend="bold">खुद</hi> पिपासायं, दो, <hi rend="bold">खुद्दं। थुच</hi> पसादे, णो। <hi rend="bold">अल</hi> भूसनपरियत्तिनिवारणेसु, पो, <hi rend="bold">ल</hi>स्स <hi rend="bold">पो, अप्पं। किस</hi> तनुकरणे, णो। <hi rend="bold">तनु</hi> वित्थारे। <hi rend="bold">चि</hi> चये, उलो, द्वित्तं, <hi rend="bold">चुल्‍लं,</hi> नीचे पन <hi rend="bold">चुल्‍लो। मा</hi> माने, छदादीहि तो। रस्सादि, <hi rend="bold">मत्ता,</hi> इत्थियं। <hi rend="bold">लिस</hi> अप्पीभावे, अ। <hi rend="bold">लू</hi> छेदने, लुयतेति <hi rend="bold">लवो,</hi> अ। <hi rend="bold">अण</hi> गत्यत्थो, उ। <hi rend="bold">कण</hi> सद्दे, अ, <hi rend="bold">कणो।</hi> लवादीहि सह कणो पुमे, वुत्तञ्‍च <hi rend="bold">अमरकोसे</hi> ‘‘पुमे लवलेसकणाणवो’’ति <note>अमर २१.६२</note>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ञत्त</hi>न्तं <pb ed="M" n="0.0462"/> समीपे। सङ्गता आपो यस्मिं <hi rend="bold">समीपं,</hi> आस्सी। <hi rend="bold">पा</hi>दितो यदादिना कटो, <hi rend="bold">निकटो,</hi> नत्थि कटो आवरणं एतस्साति वा <hi rend="bold">निकटो। सद</hi>स्मा तो, आसन्‍नो। कण्ठं समीपं उपगतं <hi rend="bold">उपकट्ठो।</hi> ‘‘कण्ठो गले सन्‍निट्ठाने, सद्दे मदनपादपे’’ति हि <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहो,</hi> इध पन <hi rend="bold">कण्ठ</hi>स्स <hi rend="bold">कट्ठा</hi>देसो, <hi rend="bold">ण</hi>लोपो वा। अभ्यासीदतीति <hi rend="bold">अभ्यासो।</hi> ‘‘अभ्यासो तु समीपम्हि, पुमा अभ्यसनेपि चे’’ति <note>चिन्तामणिटीका २१.६७</note> <hi rend="bold">रभसो।</hi> सह अन्तेन <hi rend="bold">सन्तिकं,</hi> सकत्थे इको। विदूरपटिपक्खत्ता <hi rend="bold">अविदूरं।</hi> सङ्गतं अन्तं <hi rend="bold">सामन्तं, स</hi>सद्दस्स दीघो, निग्गहीतस्स मो, <hi rend="bold">सं नि</hi>पुब्बोपि <hi rend="bold">कट्ठ</hi>सद्दो समीपत्थोयेवाति दस्सनत्थं उदाहटं, <hi rend="bold">कस</hi> विलेखने वा, तो, <hi rend="bold">सन्‍निकट्ठं।</hi> अन्तिकभावं उपगतं <hi rend="bold">उपन्तिकं।</hi> सह कासेन वत्तते <hi rend="bold">सकासं, कास</hi> दित्तियं। अन्तयोगा अन्तिकं, इको। ञायतेति <hi rend="bold">ञत्तं,</hi> तो, <hi rend="bold">सकास</hi>सद्देन सनिडसदेससविधसमरियादसवेसापि गय्हन्ति। सह निडेन, सह देसेन, सह विधाय, सह मरियादाय, सह वेसेन वत्ततेति विग्गहो, ब्युप्पत्तिनिमित्तं, रूळ्हीसद्दा पन एते।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं दूरमत्ते। दुक्खेन अरति यं दूरं। <hi rend="bold">विप</hi>पुब्बो <hi rend="bold">कट्ठ</hi>सद्दो दूरे, सकत्थे को, <hi rend="bold">विप्पकट्ठकं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="707"><hi rend="paranum">७०७</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं घने, नत्थि अन्तरं छिद्दं यस्स। <hi rend="bold">हन</hi>तिस्मा अ, <hi rend="bold">ह</hi>स्स <hi rend="bold">घो</hi> च, <hi rend="bold">घनं। समु</hi> उपसमे, दो, <hi rend="bold">सन्दं।</hi> पादो विरळे। विरमतीति <hi rend="bold">विरळं,</hi> अ, वण्णविकारो। पियो लवो अप्पो यस्मिं <hi rend="bold">पेलवं, पिय</hi>स्स <hi rend="bold">पे, पिलि</hi> गमने वा, अवो। <hi rend="bold">तनु</hi> अप्पादीसुपि।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं <pb ed="M" n="0.0463"/> दीघे। <hi rend="bold">यत</hi> आयतने, <hi rend="bold">आयतं। इ</hi> गमने वा, तो, भूवादि, इस्से, ए अय, दीघादि। <hi rend="bold">दि</hi> खये, घो, दीघादि। तिकं वट्टले। निग्गतं तलं अस्माति <hi rend="bold">नित्तलं। वट्ट</hi> वट्टने, <hi rend="bold">वट्टं,</hi> लतादि। <hi rend="bold">उल</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">वट्टुलं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="708"><hi rend="paranum">७०८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उच्छित</hi>न्तं उन्‍नते। <hi rend="bold">चि</hi> चये, उच्‍चिनोतीति <hi rend="bold">उच्‍चो,</hi> अ। उन्‍नमतीति <hi rend="bold">उन्‍नतो। तुज</hi> हिंसायं, फलने च, अ, <hi rend="bold">तुङ्गो।</hi> उग्गतं अग्गं अस्स <hi rend="bold">उदग्गो।</hi> उद्धं सितो <hi rend="bold">उच्छितो, सि</hi> सेवायं, तो, <hi rend="bold">स</hi>स्स <hi rend="bold">छो,</hi> असरूपद्वित्तं, <hi rend="bold">उच्छितो।</hi> पंसुपि, पकट्ठो अंसु दित्ति यस्स <hi rend="bold">पंसु।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं वामने। उद्धं न अञ्‍चतीति <hi rend="bold">नीचो, अञ्‍च</hi> गमने, णो, <hi rend="bold">अ</hi>कार<hi rend="bold">ञ</hi>कारानं लोपो, <hi rend="bold">नि</hi>सद्दो अत्र निसेधे। <hi rend="bold">रस</hi> सद्दे, सो, <hi rend="bold">रस्सो। वा</hi> गमने, मनो, <hi rend="bold">वामनो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं उजुम्हि। न जिम्हं कुटिलं <hi rend="bold">अजिम्हं।</hi> तस्मिं अवङ्कताय पकट्ठो गुणो यस्स <hi rend="bold">पगुणो। अज</hi> गमने, उ, अस्सु, <hi rend="bold">उजु।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="709"><hi rend="paranum">७०९</hi><hi rend="dot">.</hi> छक्‍कं वङ्के। <hi rend="bold">अल</hi>धातुम्हा अरो, <hi rend="bold">ळ</hi>त्तं। <hi rend="bold">वेल</hi> गमने, तो, द्वित्तादि, विरूपेन इलयतीति वा <hi rend="bold">वेल्‍लितं,</hi> तो, <hi rend="bold">इल</hi> गमने। <hi rend="bold">वङ्क</hi> कोटिल्ये, अ। <hi rend="bold">कुट</hi> छेदने, इलो, <hi rend="bold">कुट</hi> कोटिल्ये वा। <hi rend="bold">हा</hi> चागे, कत्तरि मो, द्वित्तं, वण्णविपरिययादि, <hi rend="bold">जिम्हं। कुञ्‍च</hi> कोटिल्ये, तो। वक्‍कम्पि, <hi rend="bold">वक्‍क</hi> गमने।</p>

<p rend="bodytext">पञ्‍चकं <pb ed="M" n="0.0464"/> धुवे। <hi rend="bold">धु</hi> गतिथेरियेसु, अ, <hi rend="bold">उवा</hi>देसो। सस्सते निच्‍चे भवो <hi rend="bold">सस्सतो। निच्‍चो</hi> वुत्तो <note>अभिधानप्पदीपिकाटीका</note>। सदा काले भवो <hi rend="bold">सदातनो। सन</hi>सद्दो निच्‍चत्थो सत्तम्यन्तो निपातो, <hi rend="bold">सनं</hi>सद्दो वा <note>अभिधानप्पदीपिकाटीका</note>, तत्र भवो <hi rend="bold">सनन्तनो,</hi> उभयत्रापि भवत्थे तनो, पुब्बे निग्गहीतागमो।</p>

<p rend="bodytext" n="710"><hi rend="paranum">७१०</hi><hi rend="dot">.</hi> एकेनेव भावादिरूपेन कालस्स ब्यापको निब्बानाकासादिकूटट्ठोति पकासितो। मायानिच्‍चलयन्तादीसु <hi rend="bold">कूटं</hi> वक्खति <note>अभिधानप्पदीपिकाटीका</note>। निच्‍चलो तिट्ठतीति <hi rend="bold">कूटट्ठो,</hi> पब्बतो, कूटट्ठो विय सदा तिट्ठतीति <hi rend="bold">कूटट्ठो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं लहुके। <hi rend="bold">लङ्घ</hi> गति सोसनेसु, उ, <hi rend="bold">घ</hi>स्स <hi rend="bold">ह</hi>त्तं, निग्गहीतलोपो, <hi rend="bold">लहु,</hi> लघुपि। <hi rend="bold">सं</hi>पुब्बे, सत्थिक<hi rend="bold">क</hi>पच्‍चये च <hi rend="bold">सल्‍लहुकं।</hi> तिकं सङ्ख्याते। <hi rend="bold">ख्या</hi> कथने। <hi rend="bold">गण</hi> सङ्ख्याने। <hi rend="bold">मा</hi> परिमाणे, सब्बत्र तो।</p>

<p rend="bodytext" n="711"><hi rend="paranum">७११</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं तिखिणे। <hi rend="bold">तिज</hi> निसाने, हो, वण्णविकारो, <hi rend="bold">तिण्हं। तिज</hi> निसाने, इनो, <hi rend="bold">ज</hi>स्स <hi rend="bold">खो, ण</hi>त्तं, <hi rend="bold">तिखिणं। तिज</hi>तोयेव वो, <hi rend="bold">ज</hi>स्स <hi rend="bold">वो, ब</hi>त्तं, <hi rend="bold">तिब्बं।</hi> तिकं चण्डे। <hi rend="bold">चण्ड</hi> कोपे, <hi rend="bold">चण्डं। उज्‍ज</hi> बलपालनेसु, अ, <hi rend="bold">ज्‍ज</hi>स्स <hi rend="bold">ग्गो, उग्गं। खर</hi> विनासे, अ, <hi rend="bold">खरं।</hi></p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0465"/> जङ्गमे। <hi rend="bold">गमु</hi> गमने, द्वित्तादि, <hi rend="bold">जङ्गमं। चर</hi> गमने, अ, <hi rend="bold">चरं।</hi> तसति चलतीति <hi rend="bold">तसं, तस</hi> उब्बेगे, उब्बेगो भयं, चलनञ्‍च। <hi rend="bold">चर</hi>भिस्मा चरो, मज्झे दीघो, <hi rend="bold">चराचरं,</hi> अब्भासन्ते वा रागमो, <hi rend="bold">चराचरं,</hi> सब्बत्र <hi rend="bold">अ</hi>पच्‍चयो। इङ्गम्पि, इङ्गतीति <hi rend="bold">इङ्गो, इङ्ग</hi> गमने।</p>

<p rend="bodytext" n="712-713"><hi rend="paranum">७१२-७१३</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं चलनमत्ते। <hi rend="bold">कम्प</hi> चलने। <hi rend="bold">चल</hi> कम्पने, सब्बत्र कत्तरि यु।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं अधिके। अतिरिच्‍चतीति <hi rend="bold">अतिरित्तो, रिच</hi> वियोजनसम्पटिच्छनगतीसु, तो, भुजादि। अधि एति गच्छतीति <hi rend="bold">अधिको, इ</hi> गमने, को।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जङ्गमा</hi> पाणितो अञ्‍ञो थावरो नाम, तिट्ठतीति <hi rend="bold">थावरो, ठा</hi> गतिनिवत्तियं, वरो, वण्णविकारो, <hi rend="bold">थावरो,</hi> ठावरोपीत्येके।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं लोले। <hi rend="bold">लोल</hi> उम्मादने। <hi rend="bold">चल</hi> कम्पने, द्वित्तादि, <hi rend="bold">चञ्‍चलं। तर</hi> प्‍लवनतरणेसु, तरं लातीति <hi rend="bold">तरलं,</hi> एते चलनमत्तेपि।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं पुराणे। पुरे भवो <hi rend="bold">पुराणो,</hi> यदादिना <hi rend="bold">न</hi>पच्‍चयो, <hi rend="bold">ण</hi>त्तं। पुरा भवो <hi rend="bold">पुरातनो, तन</hi>पच्‍चयो। <hi rend="bold">सनं</hi>सद्दो <pb ed="M" n="0.0466"/> इह सत्तम्यन्तो पुराणत्थे निपातो। तत्र भवो <hi rend="bold">सनन्तनो,</hi> पुब्बे विय <hi rend="bold">सनं</hi>सद्दो वा, तत्रापि पुब्बे विय निग्गहीतागमो। <hi rend="bold">चिरं</hi>सद्दो निपातो सत्तम्यन्तो पुराणत्थो इह गय्हते, तत्र भवो <hi rend="bold">चिरन्तनो।</hi> निग्गहीतलोपो <hi rend="bold">चिरकाला</hi>दीसु।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं अभिनवे। पतितो अग्गो यस्स <hi rend="bold">पच्‍चग्घो, ग</hi>स्स <hi rend="bold">घो,</hi> बहुको वा अग्घो यस्स <hi rend="bold">पच्‍चग्घो,</hi> अनेकत्थत्ता हि उपसग्गनिपातानं बहुकत्थो एत्थ <hi rend="bold">पति</hi>सद्दो। <hi rend="bold">नव</hi>सद्दासकत्थे तनो, <hi rend="bold">नव</hi>स्स <hi rend="bold">नु</hi>भावो च। नवो एव <hi rend="bold">अभिनवो, नु</hi> थुतियं, अ, <hi rend="bold">नवो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="714-715"><hi rend="paranum">७१४-७१५</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चकं कक्खळे। कन्ततीति <hi rend="bold">कुरूरं,</hi> ऊरो, <hi rend="bold">कन्त</hi>स्स च <hi rend="bold">कुरा</hi>देसो, <hi rend="bold">कर</hi> हिंसायं वा, ऊरो, अस्सु। <hi rend="bold">कठ</hi> किच्छजीवने, मुद्धजदुतियन्तो धातु, इनो, वण्णविपरियये कथिनन्तिपि। <hi rend="bold">दल</hi> विदारणे, हो, <hi rend="bold">ळत्तं, बह</hi> वुद्धिम्हि वा, <hi rend="bold">ब</hi>स्स <hi rend="bold">दो,</hi> ळन्तो च, <hi rend="bold">दळ्हं दह</hi> भस्मीकरणे वा, अ, ळन्तो च। निट्ठातीति <hi rend="bold">निट्ठुरं, ठा</hi> गतिनिवत्तियं, उरो। <hi rend="bold">कक्ख</hi> हसने, अलो, ळत्तं। कठोरं, जरठं, मुत्तिमं, मुत्तम्पि, <hi rend="bold">कठ</hi> किच्छजीवने, ओरो। <hi rend="bold">जर</hi> जीरणे, भूवादि, ठो। मुत्ति कथिन्यं, तंयोगा <hi rend="bold">मुत्तिमं। अ</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">मुत्तं।</hi></p>

<p rend="bodytext">सत्तकं अन्ते। <hi rend="bold">अम</hi> गमने, तो, <hi rend="bold">अन्तो,</hi> अनित्थी। <hi rend="bold">परि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">परियन्तो। प</hi>पुब्बो <hi rend="bold">पन्तो।</hi> पच्छा भवो <hi rend="bold">पच्छिमो।</hi> अन्ते भवो <hi rend="bold">अन्तिमो,</hi> इमो। जघने साधु <hi rend="bold">जिघञ्‍ञं,</hi> यो, अस्सि। <hi rend="bold">चर</hi>तिस्मा इमो। <hi rend="bold">चरिमं, चर</hi>सद्दा वा इमो।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0467"/> पठमे। <hi rend="bold">पुब्ब</hi> पूरणे, अ। अग्गं सेट्ठेपि वुत्तं। <hi rend="bold">पठ</hi> वियत्तियं वाचायं, अमो, <hi rend="bold">पथ</hi> सङ्ख्याने वा, अमो, वण्णविकारो, <hi rend="bold">पठमं,</hi> पथमन्तिपि। आदीयते पठमं गण्हीयतेति <hi rend="bold">आदि,</hi> इ, पुमे, <hi rend="bold">सो</hi>सद्दो <hi rend="bold">आदि</hi>स्स पुल्‍लिङ्गत्तजोतको, पुरिमं, पुरत्थापि, भवत्थे इमत्था।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं अनुच्छविके। पटिग्गहितो रूपो <hi rend="bold">पतिरूपो।</hi> छविया अनुरूपं <hi rend="bold">अनुच्छविकं,</hi> सकत्थे को।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं निरत्थके। <hi rend="bold">मूह</hi> वेचित्ते, अ, <hi rend="bold">ह</hi>स्स <hi rend="bold">घो।</hi> नत्थि अत्थो यस्स, सकत्थे को।</p>

<p rend="bodytext" n="716"><hi rend="paranum">७१६</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं पाकटे। विसिट्ठो अत्ता यस्स <hi rend="bold">ब्यत्तं। पुट</hi> पकासने, <hi rend="bold">पुट</hi> विकासने वा।</p>

<p rend="bodytext">तिकं मुदुम्हि। <hi rend="bold">मुद</hi> मोदने, उ, <hi rend="bold">मुद</hi> संसग्गे वा। सोभनं कुमारं कन्ति यस्स। <hi rend="bold">कु</hi> सद्दे, अलो, मन्तो च।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं इन्द्रियग्गय्हे। अक्खं इन्द्रियं पतिगतं निस्सितं, अक्खेन वा पतिगतं <hi rend="bold">पच्‍चक्खं,</hi> कते समासे <hi rend="bold">पति</hi>सद्दस्स पुब्बनिपातो अभिधानतो। इन्द्रियं चक्खादिकं, तेन गय्हं <hi rend="bold">इन्द्रियग्गय्हं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं अपच्‍चक्खे। पच्‍चक्खविपरीतं <hi rend="bold">अपच्‍चक्खं,</hi> परमाण्वादि। इन्द्रियं अतिक्‍कन्तं <hi rend="bold">अतिन्द्रियं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="717"><hi rend="paranum">७१७</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं अञ्‍ञत्थे। <hi rend="bold">इतर</hi>सद्दो पाटिपदिको अञ्‍ञत्थवाचको, <hi rend="bold">इदं</hi>सद्दा वा तरो अञ्‍ञत्थे, <hi rend="bold">दं</hi>लोपो च <pb ed="M" n="0.0468"/>। <hi rend="bold">अञ्‍ञ</hi>सद्दा सकत्थे तरो। एको सेट्ठेपि वुत्तो। <hi rend="bold">अञ्‍ञ</hi>सद्दो पाटिपदिको भिन्‍नत्थो, न ञायतेति वा <hi rend="bold">अञ्‍ञो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं नानप्पकारे। बहवो विधा पकारा अस्स <hi rend="bold">बहुविधो।</hi> विचित्ता विधा यस्स <hi rend="bold">विविधो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं अनिवारिते। नत्थि बाधो निसेधो यस्स <hi rend="bold">अबाधं।</hi> नत्थि अग्गळं अस्स।</p>

<p rend="bodytext" n="718"><hi rend="paranum">७१८</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं असहाये। असहायत्थे <hi rend="bold">एक</hi>तो आकी, च्‍चो, को च, <hi rend="bold">एकाकी, एकच्‍चो।</hi> अञ्‍ञत्थेपि <hi rend="bold">एकको</hi> वुत्तो। <hi rend="bold">समा</hi> तुल्यत्था।</p>

<p rend="bodytext">अनेकसम्बन्धिनि <hi rend="bold">साधारणा</hi>दिद्वयं। सह आधारणेन वत्ततीति <hi rend="bold">साधारणं,</hi> यदादि, थियं साधारणी, साधारणा च। समानमेव <hi rend="bold">सामञ्‍ञं,</hi> यो, <hi rend="bold">सामञ्‍ञा</hi> इत्थियं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं अप्पावकासे। सम्बाधते अस्मिं, रो। <hi rend="bold">सं</hi>सद्दा कटो, यदादि, <hi rend="bold">सङ्कटं,</hi> सह आवरणेन वत्ततीति वा <hi rend="bold">सङ्कटं,</hi> सहत्थो <hi rend="bold">सं</hi>सद्दो।</p>

<p rend="bodytext" n="719"><hi rend="paranum">७१९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वामं कळेवरं</hi> वामकायो सब्यं नाम। ‘‘सब्यं वामे च दक्खिणे’’ति <note>चिन्तामणिटीका २१.८४</note> हि <hi rend="bold">अजयो, सव</hi> गतियं, यो। <hi rend="bold">दक्खिणं</hi> कळेवरं अपसब्यं, सब्यतो अपगतं <hi rend="bold">अपसब्यं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं <pb ed="M" n="0.0469"/> विपरीते। पटिकूलति आवरतीति <hi rend="bold">पटिकूलं, कूल</hi> आवरणे। <hi rend="bold">अपसब्यं</hi> दक्खिणेपि वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext">दुरधिगमन्तो पथं गहनं, यथा – गहनमेतं सत्थं, दुब्बिवेकमिच्‍चत्थो। गच्छन्तं हन्तीति <hi rend="bold">गहनं,</hi> गहणम्पि, यदादि। <hi rend="bold">कल</hi> गमने, इलो, कलिं लातीति वा <hi rend="bold">कलिलं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="720-721"><hi rend="paranum">७२०-७२१</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं बहुप्पकारे। उच्‍चञ्‍च तं अवचञ्‍चेति <hi rend="bold">उच्‍चावचं,</hi> कम्मधारयो। बहवो भेदा अस्स।</p>

<p rend="bodytext">तिकं जनादिनिरन्तरगते। <hi rend="bold">सङ्क</hi> सङ्कायं, तो। <hi rend="bold">किर</hi> पक्खेपविक्खिपनेसु, तो, <hi rend="bold">इण्णा</hi>देसो। <hi rend="bold">सङ्क</hi> सङ्कायं, उलो, <hi rend="bold">सङ्कुलं, सं</hi>पुब्बो <hi rend="bold">कुल</hi> सन्ताने वा, रो।</p>

<p rend="bodytext">सिलोको छेके। कतो अभ्यासितो हत्थो पदत्थो येन <hi rend="bold">कतहत्थो। कुस</hi> सिलेसने, अलो। पकट्ठा वीणा अस्स। अभिजानाति <hi rend="bold">अभिञ्‍ञो। सिक्ख</hi> विज्‍जोपादाने, तो। <hi rend="bold">पुण</hi> कम्मनि सुभे, रो। <hi rend="bold">पट</hi> गमने, उ। <hi rend="bold">छिदि</hi> द्विधाकरणे, कत्तरि अ, <hi rend="bold">द</hi>स्स <hi rend="bold">को। चत</hi> याचने, उरो। <hi rend="bold">दल</hi> दित्तियं, खो, <hi rend="bold">ल</hi>स्स <hi rend="bold">को, दक्ख</hi> वुड्ढियं वा, अ, <hi rend="bold">दक्ख</hi> वुड्ढिहिंसागतिसीघेसु वा। <hi rend="bold">पिस</hi> हिंसाबलदाननिकेतनेसु, अलो, <hi rend="bold">पेसलो।</hi> कतमुखो, कतीपि, <hi rend="bold">कत</hi>सद्दो <pb ed="M" n="0.0470"/> अभ्यासितत्थो, कतं अब्यासितं मुखं उपायो अनेनाति <hi rend="bold">कतमुखो।</hi> कतं अस्सत्थीति <hi rend="bold">कती।</hi></p>

<p rend="bodytext">सत्तकं बाले। <hi rend="bold">बल</hi> पाणने, बलतीति <hi rend="bold">बालो,</hi> अस्सासितपस्सासितमत्तेन जीवति, न पञ्‍ञाजीवितेनात्यत्थो। <hi rend="bold">दा</hi> कुच्छायं गतियं वा, तु, द्वित्तं, रस्सादि। <hi rend="bold">जल</hi> धञ्‍ञे, अ, ळत्तं। <hi rend="bold">मूह</hi> वेचित्ते, लो, वण्णविपरिययो, <hi rend="bold">मूळ्हो। मन्द</hi> जळत्ते। बाल्ययोगा <hi rend="bold">बालिसो,</hi> इसो। अञ्‍ञो, यथाजातोपि, न जानातीति <hi rend="bold">अञ्‍ञो।</hi> यादिसो जातो विवेको <hi rend="bold">यथाजातो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="722"><hi rend="paranum">७२२</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं भाग्यसम्पन्‍ने। पुञ्‍ञं, सुकतञ्‍च यस्मिं अत्थि <hi rend="bold">पुञ्‍ञवा, सुकती,</hi> वन्तु, ई च। धनं गहणं लद्धोति <hi rend="bold">धञ्‍ञो,</hi> यो। द्वयं महावीरिये। <hi rend="bold">महाधिति</hi> महावीरियो। द्वयं महिच्छे। महासयोपि।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं बहुलहदये, पसत्थहदये च। हदयं बहुलं, पसत्थञ्‍च यस्स <hi rend="bold">हदयी, हदयालु</hi> च, तब्बहुले ई, आलु च, सुहदयोपि।</p>

<p rend="bodytext" n="723"><hi rend="paranum">७२३</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं हट्ठचित्ते। ‘‘हासमनो विकुब्बानो, पमानो हट्ठमानसो’’ति <note>अमर २१.७</note> <hi rend="bold">अमरसीहो।</hi> द्वयं दुम्मने। दुट्ठं, दुक्खितं वा मनो यस्स। विरूपं मनो यस्स। अन्तमनोपि।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0471"/> बहुप्पदे। याचकानं वदं वचनं जानातीति <hi rend="bold">वदानियो, वदञ्‍ञू</hi> च, इयो, रू च, पुब्बत्रञ्‍ञस्स <hi rend="bold">नादे</hi>सो, मज्झदीघो च। दाने सोण्डो पसुतो। <hi rend="bold">सोण्ड</hi>सद्दोत्र मज्‍जमदेत्येके, थूललक्खोप्यत्र, दानत्थं थूलं लक्खं अस्स।</p>

<p rend="bodytext" n="724"><hi rend="paranum">७२४</hi><hi rend="dot">.</hi> सिलोको पाकटमत्ते। <hi rend="bold">ख्या</hi> पकासने, तो। <hi rend="bold">पति</hi>पुब्बो <hi rend="bold">इ</hi> गमने, तो। अभिमुखं एतीति <hi rend="bold">पतीतो। ञा</hi> अवबोधने, तो, <hi rend="bold">पञ्‍ञातो, अभिञ्‍ञातो</hi> च। <hi rend="bold">पथ</hi> ख्याने। <hi rend="bold">सु</hi> गतिबुद्धीसु, तो, <hi rend="bold">सुतो, विस्सुतो</hi> च, <hi rend="bold">सु</hi> सवने वा, कम्मे तो। <hi rend="bold">विद</hi> ञाणे, <hi rend="bold">विदितो। सिधु</hi> संराधे, तो, <hi rend="bold">सिध</hi> संसिद्धियं वा। <hi rend="bold">कट</hi> गतियं, दस्सनं कटतीति <hi rend="bold">पाकटो,</hi> उपसग्गस्स दीघो।</p>

<p rend="bodytext" n="725"><hi rend="paranum">७२५</hi><hi rend="dot">.</hi> तिपादं इस्सरे। <hi rend="bold">ईस</hi> इस्सरिये, ईसतीति <hi rend="bold">इस्सरो,</hi> अरो, रस्सादि, द्वित्तं। <hi rend="bold">नी</hi> नये, ण्वु, <hi rend="bold">नायको।</hi> सं धनं अस्सत्थीति <hi rend="bold">सामी,</hi> दीघादि, रस्सन्ते सामिपि। <hi rend="bold">पा</hi> रक्खणे,ति, रस्सादि, <hi rend="bold">पति। अधि</hi>पुब्बे <hi rend="bold">अधिपति। ईस</hi> इस्सरिये, अ, <hi rend="bold">ईसो।</hi> पभवतीति <hi rend="bold">पभु,</hi> उ, पभूपि। <hi rend="bold">अय</hi> गमने, यो, <hi rend="bold">अय्यो।</hi> अधिपातीति <hi rend="bold">अधिपो,</hi> रो। अधिभवतीति <hi rend="bold">अधिभू,</hi> क्‍वि। <hi rend="bold">नी</hi> नये, रितु, <hi rend="bold">नेता।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं <pb ed="M" n="0.0472"/> बहुधने। इभं अरहतीति <hi rend="bold">इब्भो,</hi> वो, वण्णविपरिययो। <hi rend="bold">झे</hi> चिन्तायं, अ, अज्झायति धनं <hi rend="bold">अड्ढो,</hi> झस्स <hi rend="bold">ढो,</hi> असरूपद्वित्तं, रस्सादि च। <hi rend="bold">धना</hi> अतिसये ई, <hi rend="bold">धनी।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="726"><hi rend="paranum">७२६</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं दक्खिणेय्ये। दानं पटिग्गण्हितुं अरहतीति <hi rend="bold">दानारहो, दक्ख</hi> वुद्धियं, सीघत्थे च, दक्खन्ति भोगसम्पदादीहि याय, सा दक्खिणा, इणो, तं अरहतीति <hi rend="bold">दक्खिणेय्यो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं स्नेहवति। <hi rend="bold">सिनिह</hi> पीतियं, धो, <hi rend="bold">ह</hi>स्स <hi rend="bold">दो, सिनिद्धो,</hi> वच्छो सिनेहो यस्सत्थि <hi rend="bold">वच्छलो,</hi> लो।</p>

<p rend="bodytext">पमाणिको परिक्खको, परिक्खते अवधारयते पमाणेहि अत्थन्ति <hi rend="bold">परिक्खको, इक्ख</hi> दस्सनङ्केसु, ण्वु। कारणं जानातीति <hi rend="bold">कारणिको,</hi> इको।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं आसत्ते। <hi rend="bold">सन्ज</hi> सङ्गे, तो। तं तं वत्थु परं पधानं अस्स <hi rend="bold">तप्परो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="727"><hi rend="paranum">७२७</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं कारुणिके। करुणा सीलं अस्स <hi rend="bold">कारुणिको।</hi> दया करुणा यस्सत्थि <hi rend="bold">दयालु,</hi> आलु। दुक्खितेसु सुट्ठु रमतीति <hi rend="bold">सूरतो,</hi> उपसग्गस्स दीघता।</p>

<p rend="bodytext">इट्ठत्थे <pb ed="M" n="0.0473"/> अभिमतप्पयोजने उय्युतो पुग्गलो उस्सुको नाम, उट्ठानं सुट्ठु कायतीति <hi rend="bold">उस्सुको,</hi> हसाद्यनुट्ठेयं।</p>

<p rend="bodytext">यो आलस्यावसादीहि अनुतिट्ठति, सो दीघसुत्तो, दीघञ्‍च तं सुत्तञ्‍च, तमिव चरतीति <hi rend="bold">दीघसुत्तं,</hi> दीघसुत्तपरियन्तिकं कारियं करोतीति <hi rend="bold">दीघसुत्तो।</hi> चिरेन क्रियानुट्ठानं अस्स।</p>

<p rend="bodytext" n="728"><hi rend="paranum">७२८</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं परायत्ते, परस्मिं, परेन वा अधीनो <hi rend="bold">पराधीनो,</hi> अझन्ता सकत्थे इनो यदादिना। परतन्तो, परवा, अत्तवापि <note>नाथवा (अमर २१.२६</note>, तन्तयतीति तन्तो, <hi rend="bold">तन्त</hi> कुटुम्बधारणे, अ, परो तन्तो नियामको यस्स। परो सेट्ठो नायको, अत्ता च अत्थीति <hi rend="bold">परवा, अत्तवा</hi> च, वन्तु।</p>

<p rend="bodytext">आयत्ततामत्ते चतुक्‍कं। <hi rend="bold">यत</hi> पयतने, <hi rend="bold">आ</hi>पुब्बो अवसीभावे, तो। अन्तेन समीपेन सहाति <hi rend="bold">सन्तको,</hi> सकत्थे को। परिग्गय्हते ‘‘सक’’न्ति करीयतेति <hi rend="bold">परिग्गहो।</hi> अधिगतो इनो पभू येनाति <hi rend="bold">अधीनो।</hi></p>

<p rend="bodytext">सेन अत्तना ईरितं सीलं अस्साति <hi rend="bold">सेरी,</hi> तस्मिं सेरिनि च <hi rend="bold">सच्छन्दो</hi> वत्तति, सस्स अत्तनो छन्दो यस्सत्थीति <hi rend="bold">सच्छन्दो,</hi> अ। सवसो, सयंवसी, निरवग्गहोपि।</p>

<p rend="bodytext" n="729"><hi rend="paranum">७२९</hi><hi rend="dot">.</hi> गुणदोसे <pb ed="M" n="0.0474"/> <hi rend="bold">अनिसम्म</hi> अनुपपरिक्खित्वा यो करोति, सो <hi rend="bold">जम्मो, जम</hi> अदने, मो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं अतितण्हे। <hi rend="bold">लुभ</hi> लोभे, अ, द्वित्तं, <hi rend="bold">भ</hi>स्स <hi rend="bold">पो, लोलुपो,</hi> लोलुभोपि।</p>

<p rend="bodytext">तिकं लुद्धे। <hi rend="bold">गिध</hi> अभिकङ्खायं, तो। <hi rend="bold">लुभ</hi> गिद्धियं, तो। <hi rend="bold">लोल</hi> उम्मादने, अ, <hi rend="bold">लोलो।</hi> अथ महातण्हातितण्हगिद्धानं को भेदो? महातण्हो नानारम्मणं इच्छति, अतितण्हो एकस्मिम्पि आरम्मणे अनेकवारं, अधिकञ्‍च तसति, गिद्धो पन उभयथापीति अयमेतेसं विसेसो।</p>

<p rend="bodytext">यो क्रियासु मन्दो, सो <hi rend="bold">कुण्ठो, कुण्ठ</hi> पटिघाते, आलस्ये च, अ।</p>

<p rend="bodytext" n="730"><hi rend="paranum">७३०</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चकं कामके। <hi rend="bold">कमु</hi> इच्छायं, चुरादि, रितु, <hi rend="bold">कामयिता,</hi> कारितलोपे <hi rend="bold">कमिता। यु</hi>म्हि <hi rend="bold">कामनो,</hi> कमनोपि। <hi rend="bold">णी</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">कामी, णुक</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">कामुको,</hi> अनुको, अभिकोप्यत्र, अनुकामयते <hi rend="bold">अनुको,</hi> क्‍वि। अभिकामयते <hi rend="bold">अभिको,</hi> क्‍वि। अतिकोपि।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं मत्ते। सुण्डा सुरा, तत्र कुसलो <hi rend="bold">सोण्डो,</hi> पानागारं वा सुण्डा, तत्र भवो, ठितं वा <hi rend="bold">सोण्डो। मद</hi> उम्मादे <pb ed="M" n="0.0475"/>, तो। उक्‍कटो, खिवोपि, मदेन उद्धतो <hi rend="bold">उक्‍कटो,</hi> यदादिना उतो कटो मत्तत्थे <note>पाणिनि ५.२.२९</note>। <hi rend="bold">खिव</hi> मदे, अ।</p>

<p rend="bodytext">तिकं वचनकारिनि। पवत्तिनिवत्तीसु विधातुं सक्यो <hi rend="bold">विधेय्यो,</hi> इय्यो। आदेसितं, आदरेन वा सुणोतीति <hi rend="bold">अस्सवो,</hi> रस्सादि, अ। सुन्दरं वचो आचरियादीनं एतस्मिं हेतुभूतेति <hi rend="bold">सुब्बचो।</hi> विनयग्गाहीपि, विनयं विधिपटिसेधवचनं गहेतुं सीलो <hi rend="bold">विनयग्गाही।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="731"><hi rend="paranum">७३१</hi><hi rend="dot">.</hi> तङ्खणुप्पत्तिञाणं पटिभा, ताय युत्तो <hi rend="bold">पगब्भो,</hi> सीघमेव गब्भतीति <hi rend="bold">पगब्भो, गब्भ</hi> धारणे।</p>

<p rend="bodytext">तिकं भीरुके। भी भयं सीलो यस्स <hi rend="bold">भीसीलो।</hi> भायतीति <hi rend="bold">भीरु, भी</hi> भये, रु। <hi rend="bold">रुक</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">भीरुको,</hi> सकत्थे वा को।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं असूरे। न वीरो सूरो <hi rend="bold">अवीरो।</hi> कुच्छिततरत्ता <hi rend="bold">कातरो, कु</hi>स्स <hi rend="bold">का</hi>देसो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं हिंसासीले, हननसीलो <hi rend="bold">हिंसासीलो, घातुको,</hi> उको, <hi rend="bold">हन</hi>स्स <hi rend="bold">घातो।</hi> सरारु, हिंसोपि।</p>

<p rend="bodytext" n="732"><hi rend="paranum">७३२</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं कोधयुत्ते। <hi rend="bold">कुध</hi> कोपे, कुज्झनसीलो <hi rend="bold">कोधनो,</hi> यु। <hi rend="bold">दुस</hi> दोसे, <hi rend="bold">दोसनो,</hi> पटिघो <pb ed="M" n="0.0476"/>, यु। <hi rend="bold">कुप</hi> कोपे, कुपतीति <hi rend="bold">कोपी,</hi> णी। अमरिसनोपि, नत्थि मरिसनं खमा अस्स <hi rend="bold">अमरिसनो, मरिस</hi> असहने।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं अधिककोधयुत्ते। चण्डतेति <hi rend="bold">चण्डो,</hi> अ, <hi rend="bold">चण्ड</hi> कोपे। अतिरेकं कुज्झतीति <hi rend="bold">अच्‍चन्तकोधनो।</hi> अच्‍चन्तकोपनोपि, तदा <hi rend="bold">कुप</hi>तो यु।</p>

<p rend="bodytext">पञ्‍चकं खन्तियुत्ते। <hi rend="bold">सह</hi> खमने, यु। <hi rend="bold">खमु</hi> सहने, यु। <hi rend="bold">तु</hi>म्हि <hi rend="bold">खन्ता,</hi> सत्थादि। तितिक्खा यस्सत्थीति <hi rend="bold">तितिक्खवा। मन्तु</hi>म्हि <hi rend="bold">खन्तिमा,</hi> सविभत्तिस्स <hi rend="bold">न्तु</hi>स्स <hi rend="bold">आ।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="733"><hi rend="paranum">७३३</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं सद्धायुत्ते। <hi rend="bold">हि</hi> पदपूरणे। सद्धा यस्सत्थीति <hi rend="bold">सद्धालु।</hi> सद्धा रतनत्तयादीसु पसादो, तण्हा, आदरो च। द्वयं धजयुत्ते। चिहने च पटाकायं, धजो सोफे च सोण्डिके, <hi rend="bold">सोफो</hi> पुल्‍लिङ्गं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं निद्दासीले। निद्दा एव सीलं यस्स सो <hi rend="bold">निद्दासीलो।</hi> द्वयं पभायुत्ते। <hi rend="bold">भा</hi> दित्तिम्हि, <hi rend="bold">सर</hi>पच्‍चयो, रस्सादि, द्वित्तञ्‍च, <hi rend="bold">भस्सरो,</hi> भासा रति यस्साति वा <hi rend="bold">भस्सरो,</hi> रस्सादि एव। <hi rend="bold">स</hi>स्स द्वित्ताभावे <hi rend="bold">भासुरो,</hi> अस्सु, <hi rend="bold">भास</hi> दित्तियं वा, उरो, अथ वा द्वयं बहुकथायुत्ते, भासासु सब्बासु बहूसु कथासु रमतीति <hi rend="bold">भस्सरो,</hi> क्‍वि, भासतीति वा <hi rend="bold">भस्सरो,</hi> अरो, रस्सादि, द्वित्तञ्‍च, भासासु रमतीति वा <hi rend="bold">भासरो,</hi> क्‍वि, मज्झरस्सो, भासतीति वा <hi rend="bold">भासरो,</hi> अरो, इमस्मिं पक्खे अस्सुत्ताभावो।</p>

<p rend="bodytext" n="734"><hi rend="paranum">७३४</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं <pb ed="M" n="0.0477"/> नग्गे। न गच्छतीति <hi rend="bold">नग्गो,</hi> द्वित्तं, <hi rend="bold">लग्ग</hi> सङ्गे वा, <hi rend="bold">न</hi>त्तं, <hi rend="bold">नजि लजि</hi> बिले वा, णो, <hi rend="bold">ज</hi>स्स <hi rend="bold">गो,</hi> द्वित्तं। दिसा एव अम्बरं वत्थं एतस्स, न पकतिवत्थन्ति <hi rend="bold">दिगम्बरो। स</hi>स्स <hi rend="bold">गो।</hi> नत्थि वत्थं एतस्स, अथ वा दिगम्बरा वत्था, अञ्‍ञतित्थिको अवत्थो चाति एते द्वे नग्गो नाम, नग्गा नामाति वा, ‘‘ते इत्थिख्या पो, सत्त पकरणानि अभिधम्मो नामा’’त्यादीसु विय सञ्‍ञासञ्‍ञीसद्दानं वचनभेदस्सापि सम्भवतो। नग्गो च नग्गो च नग्गा, पुरिमस्मिं पक्खे पन सामञ्‍ञताय एकवचननिद्देसो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं भक्खके। <hi rend="bold">घस</hi> अदने, मरो, <hi rend="bold">घस्मरो। भक्ख</hi> अदने, ण्वु।</p>

<p rend="bodytext">वत्तुं सोतुञ्‍च अकुसलो, वचने सवने च अकुसलो <hi rend="bold">एळमूगो</hi> नाम, एळो बधिरो, मूगो अवचनो, कम्मधारयो, सठेपि एळमूगो।</p>

<p rend="bodytext" n="735"><hi rend="paranum">७३५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मुखरा</hi>दयो तयो अप्पियवादिनि। वाझावाझेसु मुखं अस्सत्थि, निन्दायं रो। निन्दितं मुखं यस्स <hi rend="bold">दुम्मुखो।</hi> अबद्धं अनग्गळं मुखं यस्स <hi rend="bold">अबद्धमुखो।</hi></p>

<p rend="bodytext">बहु <pb ed="M" n="0.0478"/> च गारय्हञ्‍च वचो यस्स सो <hi rend="bold">वाचालो</hi> नाम। कुच्छिता वाचा अस्स सन्तीति <hi rend="bold">वाचालो,</hi> निन्दायं लो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सुवचने। वदतीति <hi rend="bold">वत्ता,</hi> पसंसायं तु। वदतीति <hi rend="bold">वदो। सो</hi> पदपूरणे।</p>

<p rend="bodytext" n="736"><hi rend="paranum">७३६</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं अत्तनिये। नेतब्बोति नियो, नियो <hi rend="bold">एव निजो, नी</hi> नये, ण्यो, <hi rend="bold">य</hi>स्स <hi rend="bold">जो,</hi> समीपे जायतीति वा <hi rend="bold">निजो।</hi> सस्स अत्तनो अयं <hi rend="bold">सको,</hi> इदमत्थे को, सो एव वा <hi rend="bold">सको,</hi> सस्सायं सको, णो। अत्तनि जातो <hi rend="bold">अत्तनियो,</hi> अनियो।</p>

<p rend="bodytext">तिकं अच्छरिये। <hi rend="bold">वि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">मह</hi> पूजायं, भूवादि, ण्यो, मन्तलोपो, <hi rend="bold">विम्हयो। आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">चर</hi> गतिभक्खनेसु, अ, <hi rend="bold">चर</hi>स्स <hi rend="bold">च्छरियो,</hi> रस्सादि च, <hi rend="bold">अच्छरियो।</hi> न भवित्थाति <hi rend="bold">अब्भुतो,</hi> असरूपद्वित्तं, रस्सो च, अभूतोपि <note>सद्दनीतिपदमालायं ३४०.१ पिट्ठेसु पस्सितब्बं</note>।</p>

<p rend="bodytext">सोकादीहि इतिकत्तब्बतापटिपत्तिसुञ्‍ञो <hi rend="bold">विहत्थो, ब्याकुलो</hi> च। विक्खित्तो हत्थो यस्स <hi rend="bold">विहत्थो। कुल</hi> सङ्ख्याने <hi rend="bold">विआ</hi>पुब्बो।</p>

<p rend="bodytext">कतसन्‍नाहो <hi rend="bold">वधुद्यतो</hi> हन्तुमुद्यतो उय्युतो आततायी नाम। ‘‘वधुय्युत्तो’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">ता</hi> पालने, णी, द्वित्तं, आकारन्तानमायो, <hi rend="bold">आततायी।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="737"><hi rend="paranum">७३७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सीसच्छेज्‍जम्हि</hi> <pb ed="M" n="0.0479"/> सीसच्छेदारहे <hi rend="bold">वज्झो।</hi> हन्तब्बोति <hi rend="bold">वज्झो, हन</hi> हिंसायं, ण्यो, <hi rend="bold">हन</hi>स्स <hi rend="bold">वधो, झ</hi>स्स <hi rend="bold">झो।</hi> असरूपद्वित्तं, <hi rend="bold">वज्झो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं वक्‍कासये। निकन्ततीति <hi rend="bold">निकतो, कन्त</hi> छेदने, अ, <hi rend="bold">न</hi>लोपो। <hi rend="bold">सठ</hi> केतवे, अ। नत्थि उजुता यस्स <hi rend="bold">अनुजु।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं भेदकारके। <hi rend="bold">सूच</hi> पेसुञ्‍ञे, ण्वु। <hi rend="bold">पिसि</hi> सञ्‍चुण्णने, <hi rend="bold">पिसि</hi> अवयवे वा, पिसतीति <hi rend="bold">पिसुणो,</hi> यदादिना उनो, <hi rend="bold">ण</hi>त्तं। कण्णे जपतीति, अलुत्तसमासो, अरुचितब्बरोचकेपि <hi rend="bold">कण्णेजपो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं पहरणसीले। <hi rend="bold">धुब्बी</hi> हिंसायं, तो, भुजादि। वञ्‍चयते विप्पलपतेति <hi rend="bold">वञ्‍चको, वञ्‍च</hi> गमने।</p>

<p rend="bodytext" n="738"><hi rend="paranum">७३८</hi><hi rend="dot">.</hi> अरियासामञ्‍ञेन च बालपुरिसस्स लक्खणमाह। <hi rend="bold">हि</hi> पदपूरणे। <hi rend="bold">यो पुरिसो</hi> यो जनो, <hi rend="bold">जन</hi>परियायो चेत्थ <hi rend="bold">पुरिस</hi>सद्दो ‘‘द्वे महापुरिसा अभिनिक्खन्ता’’त्यादीसु विय, <hi rend="bold">अनिसम्म</hi> अनुपपरिक्खित्वा वधबन्धनादिकिच्‍चं करोति, सो <hi rend="bold">खलु</hi> एकन्ततो ‘‘चपलो’’ति विञ्‍ञेय्यो, कस्मा? <hi rend="bold">अविनिच्छितकारित्ता</hi> सम्मा अविनिच्छितस्स कारियस्स करणसीलत्ता। <hi rend="bold">चप</hi> कक्‍करणे, <hi rend="bold">चप</hi> सन्ताने वा, अलो, <hi rend="bold">चपलो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="739"><hi rend="paranum">७३९</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0480"/> कदरिये। कुच्छितं ददातीति <hi rend="bold">खुद्दो,</hi> दो, <hi rend="bold">क</hi>स्स <hi rend="bold">खो,</hi> अदानसीलताय सम्परायेसु खुद्दं बुभुक्खिस्सामीति वा <hi rend="bold">खुद्दो, खुद</hi> बुभुक्खायं, दो अनागतत्थे। परानुपभोगेन अत्थसञ्‍चयसीलत्ता कुच्छितो अरियो अत्थपति <hi rend="bold">कदरियो,</hi> अदायकत्ता कुच्छितं ठानं अरतीति वा <hi rend="bold">कदरियो,</hi> इयो। दानादीसु नमनाभावेन थद्धेन मच्छेरयुत्तचित्तेन सहितताय <hi rend="bold">थद्धमच्छरी,</hi> ई। कुच्छितो पणो यस्स <hi rend="bold">कपणो,</hi> किपचानो, मितप्पचोपि। कुच्छितं पचानोति दुतियासमासो। मितं पचतीति <hi rend="bold">मितप्पचो,</hi> णो।</p>

<p rend="bodytext">अद्धं दलिद्दे। नत्थि किञ्‍चनं अप्पमत्तकम्पि धनं यस्स <hi rend="bold">अकिञ्‍चनो। दलिद्द</hi> दुग्गतियं, अ, <hi rend="bold">दल</hi> विदारणे वा, इदो, द्वित्तं। <hi rend="bold">दीन</hi> दुग्गतभावे, <hi rend="bold">दीनो, दि</hi> खये वा, ईनो। नत्थि धनं अस्स। निन्दितं गमनं अस्स <hi rend="bold">दुग्गतो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="740"><hi rend="paranum">७४०</hi><hi rend="dot">.</hi> यं कम्मं ‘‘इदमहं उप्पादेस्सामी’’ति असम्भावितं अचिन्तितमेव हुत्वा सम्पत्तं, तं ‘‘काकतालीय’’न्त्युच्‍चते। तालस्स इदं फलं तालं, काको च तालञ्‍च काकतालानि, तेहि सदिसं कम्मं <hi rend="bold">काकतालियं,</hi> काकस्स, तालफलस्स उड्डनपतनसदिसं कम्मन्त्यत्थो।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं याचके। याचनं करोतीति <hi rend="bold">याचनको,</hi> याचतीति वा, <hi rend="bold">याच</hi> याचने, यु। सकत्थे को। <hi rend="bold">अत्थ</hi> याचनायं, अत्थनं अत्थो, सो अस्सत्थीति <hi rend="bold">अत्थी।</hi> ण्वु, याचको <pb ed="M" n="0.0481"/>। ‘‘मादिसस्स धनं दत्वा राजा सग्गं गमिस्सती’’त्यादिना दानफलं वण्णेत्वा वकति याचतीति <hi rend="bold">वनिब्बको, वण्णस्स वनि, वक</hi> आदाने, आदानमेत्थ याचनमेव।</p>

<p rend="bodytext" n="741"><hi rend="paranum">७४१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">किञ्‍चिदूनक</hi>न्तं पतिपादेन नामं। पक्खिसप्पमच्छादयो अण्डतो जातत्ता <hi rend="bold">अण्डजा।</hi> नरादयो पन गब्भासयसङ्खातजलाबुतो, तत्र वा जातत्ता <hi rend="bold">जलाबुजा।</hi> किमि च डंसा च <hi rend="bold">आदि</hi>ना मकसमङ्गुरादयो च सेदजा, सेदकारणत्ता उस्मा सेदो, ततो जाता <hi rend="bold">सेदजा।</hi> देवो च <hi rend="bold">आदि</hi>ना ब्रह्मनेरयिकादयो च <hi rend="bold">ओपपातिका,</hi> उपगन्त्वा पततीति उपपाती, णी, सोळसवस्सुद्देसिकादिको अत्तभावो, सो येसमत्थि, ते <hi rend="bold">ओपपातिका।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="742"><hi rend="paranum">७४२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जण्णुमत्ते</hi> जण्णुप्पमाणयुत्ते उदकादिम्हि <hi rend="bold">जण्णुतग्घो,</hi> जण्णुप्पमाणो <hi rend="bold">जण्णुतग्घो,</hi> पमाणत्थे तग्घो, जण्णुप्पमाणो <hi rend="bold">जण्णुमत्तो,</hi> पमाणत्थे मत्तो <note>मोग्गल्‍लाने ४.४७ सुत्ते पस्सितब्बं</note>, तस्मिं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">किञ्‍चिदूनके</hi> अप्पमत्तकयुत्ते कप्पो <note>पाणिनि ५.४.६७</note>, ऊनस्स अप्पकताय कप्पीयति एकादिवसेन परिच्छिज्‍जतीति <hi rend="bold">कप्पो, कप्प</hi> परिच्छेदने।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0482"/> परियापन्‍ने। अन्तो गच्छतीति <hi rend="bold">अन्तग्गतं,</hi> ‘‘लोपञ्‍च तत्राकारो’’ति <hi rend="bold">ओ</hi>लोपे <hi rend="bold">अ</hi>आगमो, द्वित्तं। अन्तोगतम्पि। परिच्छिन्दित्वा आपन्‍नं गहितं <hi rend="bold">परियापन्‍नं। गाध</hi> पतिट्ठायं, अन्तो ओगाधतीति <hi rend="bold">अन्तोगधं,</hi> रस्सो, ओगाधतीति <hi rend="bold">ओगधं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="743"><hi rend="paranum">७४३</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं साधिते। <hi rend="bold">राध साध</hi> सिद्धियं, कम्मनि तो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं कुथिते। <hi rend="bold">पच</hi> पाके, अतीते कत्तरि तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">क्‍को, च</hi>लोपो। <hi rend="bold">कुथ</hi> निप्पक्‍के, तो।</p>

<p rend="bodytext">आपदं ब्यसनं पत्तो आपन्‍नो नाम, अतिपीळनं आपज्‍जतीति <hi rend="bold">आपन्‍नो,</hi> ‘‘आ तुकोधमुदाट्टीसू’’ति हि <hi rend="bold">एकक्खरकोसो</hi> <note>एकक्खरकोस १४ गाथा</note> <hi rend="bold">। पद</hi> गमने, ‘‘आपन्‍नो च विपत्तिम्हि, पत्ते च वाच्‍चलिङ्गिको’’ति <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं परेसमवसगते। नत्थि वसो आयत्तो परेसं एतस्मिं सेरीभूतेति <hi rend="bold">विवसो, अवसो</hi> च।</p>

<p rend="bodytext" n="744"><hi rend="paranum">७४४</hi><hi rend="dot">.</hi> छक्‍कं खित्ते। <hi rend="bold">नुद</hi> पेरणे, <hi rend="bold">नुद</hi> खेपे वा, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">इन्‍नो।</hi> अनिन्‍नादेसे भुजादि, <hi rend="bold">नुत्तो।</hi> नुतोपि। <hi rend="bold">असु</hi> खेपने, तो, भुजादि, <hi rend="bold">अत्तो। खिप</hi> पेरणे, तो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ईर</hi> <pb ed="M" n="0.0483"/> गतियं, कम्पने च, इतो, <hi rend="bold">ईरितो। आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">विध</hi> पेरणे, तो, <hi rend="bold">आविद्धो।</hi></p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं कम्पिते। <hi rend="bold">कम्प</hi> चलने, <hi rend="bold">धू</hi> विधुनने, कम्पने च। <hi rend="bold">धूतो, आधूतो, चल</hi> कम्पने, <hi rend="bold">चलितो।</hi> वेल्‍लितो, पेखितोपि। <hi rend="bold">वेल्‍ल</hi> चलनत्थो। <hi rend="bold">पेख</hi> गत्यत्थो, <hi rend="bold">पेखितो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं निसिते। <hi rend="bold">निसि</hi> निसाने। <hi rend="bold">तिज</hi> निसाने, निसानं तिक्खकरणं, उभयत्रापि कम्मनि तो।</p>

<p rend="bodytext" n="745-746"><hi rend="paranum">७४५-७४६</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं पत्तब्बे। <hi rend="bold">पत</hi> गमने, तब्बो। <hi rend="bold">गमु</hi> गतियं, ण्यो, <hi rend="bold">म्य</hi>स्स <hi rend="bold">म्मो</hi> वा, <hi rend="bold">गम्मं,</hi> गम्यं, <hi rend="bold">द्य</hi>स्स <hi rend="bold">ज्‍जो, आपज्‍जं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं परिणते। <hi rend="bold">पचि</hi>नो अनेकत्थत्ता इह परिणतत्थो। <hi rend="bold">नमु</hi> नमने, भूवादि, कत्तरि तो, <hi rend="bold">समा</hi> द्वे तुल्यत्था।</p>

<p rend="bodytext">पञ्‍चकं वेठिते। <hi rend="bold">वेठ</hi> वेठने। वलमिव वलयं, कुण्डलाकारं वलयं कतं <hi rend="bold">वलयितं,</hi> नामधातु, कारितन्ता तो। <hi rend="bold">रुध</hi> आवरणे, <hi rend="bold">रुद्धं। सं</hi>पुब्बो <hi rend="bold">वु</hi> संवरणे, <hi rend="bold">संवुतं।</hi> समन्ततो वुतं <hi rend="bold">आवुतं, वु</hi> संवरणे, सब्बत्र कम्मनि तो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं <pb ed="M" n="0.0484"/> परिखादिना परिक्खित्ते। परि समन्ततो करीयतेति <hi rend="bold">परिक्खित्तं,</hi> परिक्खतम्पि। <hi rend="bold">वु</hi> संवरणे, <hi rend="bold">निवुतं।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं वित्थते। <hi rend="bold">सर</hi> गतियं, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">टो, र</hi>लोपो, <hi rend="bold">विसटं। तनु</hi> वित्थारे, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">तो, न</hi>लोपो, <hi rend="bold">वित्थतं, ततं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं लेपनीये। <hi rend="bold">लिप</hi> लेपने, <hi rend="bold">दिह</hi> उपलेपने, उभयत्रापि कम्मनि तो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं गुळ्हे। <hi rend="bold">गुह</hi> संवरणे, ळो, <hi rend="bold">गुळ्हो। गुप</hi> गोपने, <hi rend="bold">गुत्तो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं पोसनीये। <hi rend="bold">पुस</hi> पोसने, तो, <hi rend="bold">सतानं ट्ठो, ट्ठा</hi>भावे <hi rend="bold">पोसितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="747"><hi rend="paranum">७४७</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं सलज्‍जे। <hi rend="bold">लज्‍ज</hi> पीळे, पीळो लज्‍जाव। <hi rend="bold">हीळ</hi> निन्दालज्‍जासु, <hi rend="bold">हीळितो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं सद्दे। <hi rend="bold">सन धन</hi> सद्दे, <hi rend="bold">सनितं, धनितं।</hi></p>

<p rend="bodytext">पञ्‍चकं बन्धनीये। सन्दनं बन्धनं, तंयोगा वन्तु। सन्दानवन्तं कतं <hi rend="bold">सन्दानितं,</hi> नामधातुम्हा तो, <hi rend="bold">वन्तु</hi>लोपो। सन्दानं सज्‍जा, तमस्साति वा, इतो। <hi rend="bold">सि</hi> बन्धने, तो। <hi rend="bold">बन्ध</hi> बन्धने, <hi rend="bold">बद्धो। कील</hi> बन्धने। <hi rend="bold">यमु</hi> उपरमे, <hi rend="bold">सं</hi>पुब्बो बन्धने, सब्बत्र कम्मनि तो। मूतं, उद्दितं, सद्दितम्पि। <hi rend="bold">मू</hi> बन्धने। <hi rend="bold">दा</hi> अवखण्डने। <hi rend="bold">उ सं</hi>पुब्बो बन्धने। वुत्तञ्‍च ‘‘उद्दानन्तु च बन्धन’’न्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="748"><hi rend="paranum">७४८</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं <pb ed="M" n="0.0485"/> सिद्धे। <hi rend="bold">सिध</hi> संसिद्धिम्हि। <hi rend="bold">पद</hi> गमने, निपुब्बो सिद्धियं। <hi rend="bold">वत्त</hi> वत्तने, वत्तनंप्यत्र सिज्झनं <hi rend="bold">नि</hi>पुब्बत्ता।</p>

<p rend="bodytext">तिकं विदारिते। <hi rend="bold">दर भिद</hi> विदारणे, <hi rend="bold">इन्‍ना</hi>देसो। <hi rend="bold">भिन्‍नं।</hi> अनिन्‍नादेसे तु <hi rend="bold">भेदितं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं तिणादीहि छादनीये। <hi rend="bold">छद</hi> संवरणे, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स सधात्वन्तस्स <hi rend="bold">अन्‍ना</hi>देसो।</p>

<p rend="bodytext">तिकं छिन्दिते। <hi rend="bold">विध</hi> वेधने। <hi rend="bold">छिद्द</hi> कण्णभेदे, चुरादि। <hi rend="bold">विध</hi> वेधने, सब्बत्र कम्मे तो, अपरद्वये च सञ्‍जातत्थे इतो।</p>

<p rend="bodytext" n="749"><hi rend="paranum">७४९</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं आनीते। <hi rend="bold">हर</hi> हरणे, <hi rend="bold">भर</hi> धारणपोसनेसु, <hi rend="bold">आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">नी</hi> नये।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं दमयुत्ते। <hi rend="bold">दमु</hi> दमने, कत्तरि तो। पक्‍कमादीहि न्तो। अ<hi rend="bold">न्ता</hi>देसे <hi rend="bold">दमितो।</hi> कम्मसाधनोप्ययं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सन्ते। <hi rend="bold">समु</hi> उपसमे, कत्तरितो। अ<hi rend="bold">न्ता</hi>देसे <hi rend="bold">समितो,</hi> कम्मसाधनोप्ययं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं पुण्णे। <hi rend="bold">पूर</hi> पूरणे, तरादीहि इण्णो, द्वीसुपि कत्तुकम्मसाधनानि लब्भन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="750"><hi rend="paranum">७५०</hi><hi rend="dot">.</hi> तिपादं <pb ed="M" n="0.0486"/> पूजिते। <hi rend="bold">चाय</hi> पूजानिसामनेसु। <hi rend="bold">मह</hi> पूजायं, <hi rend="bold">पूज</hi> पूजने, <hi rend="bold">अरह</hi> पूजायं, <hi rend="bold">अरहितो। अच्‍च</hi> पूजायं। <hi rend="bold">मान</hi> पूजायं। <hi rend="bold">चि</hi> चये, <hi rend="bold">अप</hi>पुब्बो पूजने। नमस्सितोपि, <hi rend="bold">नमस्स</hi>धातु पूजायं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं तच्छिते दारुआदिम्हि। <hi rend="bold">तच्छ</hi> तनुकरणे, तनुकरीयतेति <hi rend="bold">तनूकतो,</hi> दीघो।</p>

<p rend="bodytext" n="751"><hi rend="paranum">७५१</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं अग्गिआदीहि तत्ते। <hi rend="bold">तप धूप</hi> सन्तापे।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं राजादीनं सन्तिके भजनादिवसेन उपगते। <hi rend="bold">चर</hi> गत्यत्थो, <hi rend="bold">उपचरितो। आस</hi> उपवेसने, <hi rend="bold">उपासितो।</hi></p>

<p rend="bodytext">अद्धं चुते। <hi rend="bold">भस</hi> अधोपतने, तो। <hi rend="bold">गळ</hi> सेचने, <hi rend="bold">गळितं। पद</hi> गमने, <hi rend="bold">पन्‍नं। चु</hi> चवने, <hi rend="bold">चु</hi> गमने वा। <hi rend="bold">धंसु</hi> अवसंसने, गतियञ्‍च। कन्‍नम्पि, <hi rend="bold">कन्‍न</hi> गतिसोसनेसु।</p>

<p rend="bodytext" n="752"><hi rend="paranum">७५२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तुट्ठ</hi>न्तं पमुदिते, <hi rend="bold">पी</hi> तप्पनकन्तीसु। <hi rend="bold">मुद</hi> हासे। <hi rend="bold">हस</hi> हंसने, <hi rend="bold">हस</hi> अलिके वा। <hi rend="bold">मद</hi> हासे, <hi rend="bold">मत्तो। तुस</hi> पीतियं।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0487"/> छिन्‍ने। <hi rend="bold">कन्त</hi> छेदने। <hi rend="bold">छिदि</hi> द्विधाकरणे। <hi rend="bold">लू</hi> छेदने, णो, यु वा। <hi rend="bold">दा</hi> लवने, तु, <hi rend="bold">दा</hi> अवखण्डने वा। छातम्पि। <hi rend="bold">छो</hi> छेदने, ओस्साकारो।</p>

<p rend="bodytext">तिकं पसत्थे। <hi rend="bold">सठ</hi> थुतियं, तो। <hi rend="bold">वण्ण</hi> वण्णक्रियावित्थारगुणवचनेसु। <hi rend="bold">थु</hi> अभित्थवे। ईडितो, पणितोपि, <hi rend="bold">ईड</hi> थुतिम्हि। <hi rend="bold">पण</hi> ब्यवहारे, थुतिम्हि च, <hi rend="bold">पणितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="753"><hi rend="paranum">७५३</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चकं अल्‍ले, <hi rend="bold">तिम</hi> अद्दभावे निच्‍चलेपि, पक्‍कमादीहि न्तो। <hi rend="bold">अल्‍ल</hi> क्‍लेदने, लो, <hi rend="bold">अल्‍लं। अद्द</hi> गतिम्हि, याचने च, <hi rend="bold">आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">दा</hi> अवखण्डने वा, दो, <hi rend="bold">अद्दं। किलिद</hi> अद्दभावे, <hi rend="bold">इन्‍ना</hi>देसो। <hi rend="bold">उन्द</hi> क्‍लेदने, <hi rend="bold">इन्‍नो, उन्‍नो</hi> वा, साद्दम्पि। अद्दगुणयुत्तं अद्दं, तेन सह वत्तते <hi rend="bold">साद्दं।</hi></p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं गवेसिते। <hi rend="bold">मग्ग</hi> अन्वेसने, चुरादि। <hi rend="bold">एस</hi> गतियं, भूवादि। <hi rend="bold">गवेस</hi> मग्गने, चुरादि।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं लद्धे। <hi rend="bold">लभ</hi> पत्तियं। <hi rend="bold">प</hi>पुब्बो <hi rend="bold">आप</hi> ब्यापने, तो, भुजादि, <hi rend="bold">आ</hi>लोपो, <hi rend="bold">पत्तं।</hi> भावितं, आसादितं, विभूतञ्‍च।</p>

<p rend="bodytext" n="754"><hi rend="paranum">७५४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पालित</hi>न्तं रक्खनीये, <hi rend="bold">रक्ख</hi> पालने। <hi rend="bold">गुप</hi> गोपने, भुजादि। <hi rend="bold">ता</hi> पालने, <hi rend="bold">तातं। आया</hi>गमे <hi rend="bold">गोपायितं। अव</hi> रक्खणे, <hi rend="bold">अवितं।</hi></p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0488"/> चत्ते। <hi rend="bold">सज</hi> विस्सग्गे। <hi rend="bold">चज</hi> हानियं। <hi rend="bold">हा</hi> चागे, इनो, दीघादि, <hi rend="bold">हीनो। उझ</hi> उस्सग्गे, <hi rend="bold">समुज्झितं।</hi> धूतम्पि, <hi rend="bold">धू</hi> कम्पने।</p>

<p rend="bodytext" n="755"><hi rend="paranum">७५५</hi><hi rend="dot">.</hi> पज्‍जं भासिते। <hi rend="bold">भास</hi> ब्यत्तियं वाचायं। <hi rend="bold">लप</hi> ब्यत्तियं वाचायं, <hi rend="bold">वच</hi> भासने, <hi rend="bold">वुत्तं। अभि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">धा</hi> धारणे, तो, <hi rend="bold">धा</hi>तिस्स <hi rend="bold">हि, हि</hi> गमने वा, <hi rend="bold">अभिहितं। ख्या</hi> कथने। <hi rend="bold">जप्प</hi> ब्यत्तियं वाचायं। <hi rend="bold">ईर</hi> खेपगतिवचनकम्पनेसु, <hi rend="bold">उदीरितं। कथ</hi> वाक्यपबन्धे। <hi rend="bold">गद</hi> वियत्तियं वाचायं। <hi rend="bold">भण</hi> भणने। <hi rend="bold">वद</hi> वियत्तियं वाचायं, तो, वस्सु, <hi rend="bold">उदितं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="756"><hi rend="paranum">७५६</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं अवमानिते। <hi rend="bold">ञा</hi> अवबोधने। <hi rend="bold">गण</hi> सङ्ख्याने। <hi rend="bold">भू</hi> सत्तायं। <hi rend="bold">मान</hi> पूजायं, <hi rend="bold">मन</hi> ञाणे वा, <hi rend="bold">अवपरि</hi>पुब्बा एते परिभूते। हेट्ठा कत्वा ञायति, गणीयति, मञ्‍ञतीति <hi rend="bold">अवञ्‍ञितो, अवगणितो, अवमानितो</hi> च। परिभवीयति अवमानं करीयतीति <hi rend="bold">परिभूतो।</hi></p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं छाते। <hi rend="bold">घस</hi> अदने, छो, द्वित्तं। जिघच्छा सञ्‍जाता यस्स <hi rend="bold">जिघच्छितो। खुद</hi> पिपासायं। <hi rend="bold">छाद</hi> भक्खने। <hi rend="bold">भुज</hi> पालनज्झोहारेसु, खो, द्वित्तादि, बुभुक्खा सञ्‍जाता यस्स <hi rend="bold">बुभुक्खितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="757"><hi rend="paranum">७५७</hi><hi rend="dot">.</hi> छक्‍कं <pb ed="M" n="0.0489"/> ञाते। <hi rend="bold">बुध ञा</hi> अवगमने। <hi rend="bold">पद</hi> गमने, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">अन्‍नो, पटिपन्‍नं। विद</hi> ञाणे। <hi rend="bold">गति</hi> बुझत्थो। <hi rend="bold">अवगतं। मन</hi> ञाणे, तो, <hi rend="bold">मतं।</hi></p>

<p rend="bodytext">अद्धं गिलिते। <hi rend="bold">गल</hi> अदने, अस्सि, <hi rend="bold">गिलितो। खाद</hi> भक्खने। <hi rend="bold">भुज</hi> पालनज्झोहारेसु। <hi rend="bold">भक्ख</hi> अदने। <hi rend="bold">अधिअव</hi>पुब्बो <hi rend="bold">हर</hi> हरणे, तो, <hi rend="bold">त</hi>स्स <hi rend="bold">टो, र</hi>लोपो, <hi rend="bold">अज्झोहटो। अस</hi> भक्खने, <hi rend="bold">असितो।</hi> जप्पितो, गसितोपि, <hi rend="bold">जप्प</hi> अदने। <hi rend="bold">गस</hi> अदने।</p>

<p rend="centre">विसेस्याधीनवग्गवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="title">२. संकिण्णवग्गवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="758"><hi rend="paranum">७५८</hi><hi rend="dot">.</hi> पुब्बस्मिं <pb ed="M" n="0.0490"/> कण्डद्वये बुद्धादीनि नामानि समानत्थानि पकरणेन निबद्धानि, अस्मिम्पि कण्डे सोभनादीनि विसेसननामानि, समयादीन्यनेकत्थानि, चिरस्समादीनि च अब्ययानि पकरणेनेव निबद्धानि, इदानि पन पुब्बवग्गेसु वित्थारभया ये न निबद्धा, तंसङ्गहत्थं, तंसमयानुपालनत्थञ्‍च संकिण्णमारभते <hi rend="bold">‘‘ञे य्य’’</hi>मिच्‍चादिना। तस्सत्थो – <hi rend="bold">इहापि</hi> संकिण्णवग्गेपि <hi rend="bold">क्‍वापि</hi> कत्थचि क्रियादीसु <hi rend="bold">पच्‍चयत्थवसेन आ</hi>पच्‍चयादीनं इत्थिलिङ्गादिभावजोतकस्स सभावस्स वसेन <hi rend="bold">लिङ्गं</hi> इत्थिलिङ्गादिकं ञेय्यन्ति। <hi rend="bold">च</hi>कारेन भिय्यो रूपन्तरादिपरिग्गहोपि। <hi rend="bold">इहा</hi>ति च उपलक्खणं, वग्गन्तरेसुपि पच्‍चयत्थवसेन लिङ्गादिनिच्छयसम्भवतो।</p>

<p rend="bodytext">कत्तब्बतो <hi rend="bold">क्रिया, कर</hi> करणे, ण्यो, <hi rend="bold">इ</hi>कारा<hi rend="bold">ग</hi>मो, अस्सि, वण्णविपरियये क्रिया, क्रियम्पि, <hi rend="bold">रिरिय</hi>पच्‍चये किरियं, किरियापि। <hi rend="bold">रम्म</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">कम्मं।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं चित्तोपसमे। <hi rend="bold">समु</hi> उपसमे,ति, <hi rend="bold">सन्ति। थ</hi>म्हि <hi rend="bold">समथो।</hi> <hi rend="bold">अ</hi>म्हि <hi rend="bold">समो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं कायोपसमे। <hi rend="bold">दमु</hi> उपसमे। <hi rend="bold">थ</hi>म्हि <hi rend="bold">दमथो। ति</hi>म्हि <hi rend="bold">दन्ति।</hi> चित्तोपसमेप्येते।</p>

<p rend="bodytext">सुद्धकम्मनि वत्तं भवति। <hi rend="bold">वत्त</hi> वत्तने, <hi rend="bold">वत्त</hi> समादाने वा <hi rend="bold">वत्तं,</hi> असीतिमहावत्तादि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आसङ्गवचनं</hi> आसत्तवचनं सद्दसरूपं परायणं नाम वुत्तं, तञ्‍च तीसु। परं आयनं आयत्तो ताणं <hi rend="bold">परायणं,</hi> कम्मासत्तो इच्‍चत्थो, साकल्यवचने तु पारायणं, पारं परियन्तं अयन्ति गच्छन्ति कस्सचि अनेनाति <hi rend="bold">पारायणं,</hi> यु, <hi rend="bold">ण</hi>त्तं, यथा – नामपारायणं, धातुपारायणं।</p>

<p rend="bodytext" n="759"><hi rend="paranum">७५९</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं <pb ed="M" n="0.0491"/> द्विधाभावे। <hi rend="bold">भिदि</hi> द्विधाकरणे, णो। <hi rend="bold">दर</hi> विदारणे। <hi rend="bold">फुट</hi> विकसने, <hi rend="bold">फुट</hi> भेदने वा, यु।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं तप्पने। <hi rend="bold">तप</hi> पीणने, यु। <hi rend="bold">पी</hi> तप्पने, यु, कियादि, <hi rend="bold">न</hi>स्स <hi rend="bold">ण</hi>त्तं। अवनम्पि, <hi rend="bold">अव</hi> पालने, दित्तियञ्‍च अनेकत्थत्ता।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सापे। <hi rend="bold">कुस</hi> अव्हाने, भेदने च, यु। <hi rend="bold">सन्ज</hi> सङ्गे, <hi rend="bold">अभिसङ्गो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं याचनायं। <hi rend="bold">भिक्ख</hi> याचने, यु। <hi rend="bold">याच</hi> याचने। <hi rend="bold">अत्थ</hi> याचने। अद्दनोप्यत्र, <hi rend="bold">अद्द</hi> गतिम्हि, याचने च।</p>

<p rend="bodytext" n="760"><hi rend="paranum">७६०</hi><hi rend="dot">.</hi> निमित्तरहितं यदिच्छा नाम, या या इच्छा अधिप्पायो <hi rend="bold">यदिच्छा</hi> नाम। सेरितापि।</p>

<p rend="bodytext">तिकं आपुच्छने, आपुच्छनञ्‍च गमनागमनादिसमये सुहज्‍ज बन्धवादीनमालिङ्गन चुम्बनस्वागतपियवचनारोग्यपुच्छनगमनानुञ्‍ञादिना आनन्दनं। <hi rend="bold">पुच्छ</hi> पुच्छने, <hi rend="bold">आपुच्छनं। नन्द</hi> समिद्धियं, <hi rend="bold">आनन्दनं। सभाज</hi> पीतिदस्सनेसु, <hi rend="bold">सभाज</hi> पीतिवचनेसु वा, चुरादि, यु, <hi rend="bold">सभाजनं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं नये। ञायन्ति येनाति <hi rend="bold">ञायो,</hi> आकारन्तानमायो। न्यायोपि, निस्सेसतो अयति येन <hi rend="bold">न्यायो। नी</hi> नये, <hi rend="bold">अया</hi>देसो, <hi rend="bold">नयो।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं <pb ed="M" n="0.0492"/> वुद्धिम्हि। <hi rend="bold">फा</hi> वुद्धिम्हि, <hi rend="bold">फाय</hi> वुद्धियं वा, <hi rend="bold">य</hi>लोपो,ति, <hi rend="bold">फाति,</hi> नारियं। <hi rend="bold">वद्ध</hi> वद्धने,ति, <hi rend="bold">द</hi>लोपो, धढभहेहि धढा च, अस्सु, <hi rend="bold">वुद्धि,</hi> वुड्ढिपि।</p>

<p rend="bodytext" n="761"><hi rend="paranum">७६१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">किलम</hi> हासक्खये, थो, <hi rend="bold">किलमथो। यु</hi>म्हि <hi rend="bold">किलमनं। सू</hi> पाणिपसवे, पसवनं <hi rend="bold">पसवो, ति</hi>म्हि <hi rend="bold">पसूति।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कस</hi> गतियं हिंसायञ्‍च, निग्गहीतागमो, <hi rend="bold">उक्‍कंसो, कस</hi> विलेखने वा। <hi rend="bold">अतिसयो</hi> वुत्तो। <hi rend="bold">भुसा</hi>दयो पमाणातिसयवसेन वुत्ता, <hi rend="bold">उक्‍कंसो</hi> गुणातिसयवसेन वुत्तो, <hi rend="bold">अतिसयो</hi> पन उभयवसेनाति उभयत्र निद्दिट्ठानं भेदो। तिकं जयने। जयनं <hi rend="bold">जयो,</hi> यु, <hi rend="bold">जयनं। ति</hi>म्हि <hi rend="bold">जिति,</hi> नारी।</p>

<p rend="bodytext" n="762"><hi rend="paranum">७६२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बन्धन</hi>न्तानि द्वे द्वे नामानि। <hi rend="bold">वस</hi> कन्तियं। <hi rend="bold">कमु</hi> कन्तियं,ति। <hi rend="bold">विध</hi> वेधने, ब्यथने च अनेकत्थत्ता, अ, इकारस्स <hi rend="bold">या</hi>देसो, <hi rend="bold">ब्यधो, वेधो। गह</hi> उपादाने निबन्धने च, <hi rend="bold">गहो, गाहो</hi> च। <hi rend="bold">वर</hi> आवरणे, <hi rend="bold">वरो। वु</hi> संवरणे,ति, <hi rend="bold">वुति। पच</hi> पाके, इत्थियमतियवो वा, अ। पचनं <hi rend="bold">पाको,</hi> णो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं आह्वाने। <hi rend="bold">हु</hi> दानादनहब्यप्पदानेसु, णो, <hi rend="bold">हवो। ति</hi>म्हि <hi rend="bold">हुति।</hi> द्वयं अनुभवने। <hi rend="bold">विद</hi> ञाणे, णो, <hi rend="bold">वेदो <pb ed="M" n="0.0493"/>। विद</hi> वेदनाख्याननिवासेसु, चुरादि, यु, <hi rend="bold">वेदनं, वा</hi>कारो <hi rend="bold">वेदना</hi>सद्दस्स नपुंसकत्तापेक्खो।</p>

<p rend="bodytext" n="763"><hi rend="paranum">७६३</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं धनादिजानियं। <hi rend="bold">जर</hi> वयोहानिम्हि, यु, <hi rend="bold">जीरणं,</hi> अस्सी। <hi rend="bold">हा</hi> चागे, यु, नदादि, रस्सो, <hi rend="bold">ह</hi>स्स <hi rend="bold">जो, जानि। ता</hi> पालने, यु, <hi rend="bold">ण</hi>त्तं। द्वयं पमाणे। <hi rend="bold">मा</hi> माने,ति, <hi rend="bold">पमिति। अ</hi>म्हि <hi rend="bold">पमा।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं संयोगे। <hi rend="bold">सिलिस</hi> आलिङ्गने। <hi rend="bold">सं</hi>पुब्बो <hi rend="bold">धा</hi> धारणे, इ, सन्धनं <hi rend="bold">सन्धि।</hi> द्वयं खये। <hi rend="bold">खि</hi> खये, णो, इस्से, <hi rend="bold">ए</hi> अय, <hi rend="bold">खयो। चि</hi> चये, <hi rend="bold">अप</hi>पुब्बो खये। द्वयं सद्दे। <hi rend="bold">रु</hi> सद्दे, णो, वुद्ध्यादेसो। <hi rend="bold">रण</hi> सद्दे। अ, <hi rend="bold">रणो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="764"><hi rend="paranum">७६४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गद</hi> ब्यत्तियं वाचायं, णो, अ च, <hi rend="bold">निगादो, निगदो</hi> च। द्वयं मदे। <hi rend="bold">मद</hi> उम्मादे, <hi rend="bold">मादो, मदो</hi> च। <hi rend="bold">सि</hi> बन्धने,ति, <hi rend="bold">सिति।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं आकारे। आकरणं <hi rend="bold">आकारो,</hi> अनेकत्थत्ता मुखवङ्काद्यङ्गविकारो वा, इङ्गति जानातीति वा येन आकारो। <hi rend="bold">इङ्ग</hi> गमनत्थो, तो, अ च, <hi rend="bold">इङ्गितं, इङ्गो</hi> च। <hi rend="bold">अत्थस्स</hi> धनस्स <hi rend="bold">अपगमो</hi> विनासो <hi rend="bold">ब्ययो</hi> नाम। <hi rend="bold">ब्यय</hi> चित्तसमुस्सग्गे।</p>

<p rend="bodytext" n="765"><hi rend="paranum">७६५</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं <pb ed="M" n="0.0494"/> अन्तराये। चुतिपटिसन्धीनमन्तरे अयतीति <hi rend="bold">अन्तरायो।</hi> पटिपक्खवसेन ऊहति पवत्ततीति <hi rend="bold">पच्‍चूहो,</hi> अथ वा कारियसिद्धि अन्तरं ब्यवधानं अयति गमयतीति <hi rend="bold">अन्तरायो।</hi> पच्‍चूहन्ति विनिहन्तीति <hi rend="bold">पच्‍चूहो।</hi></p>

<p rend="bodytext">विकरणं अञ्‍ञथा भवनन्ति <hi rend="bold">विकारो, विकति च, कर</hi> करणे, णो,ति च।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सभावविगमे। <hi rend="bold">सिलिस</hi> आलिङ्गने, <hi rend="bold">पवि</hi>पुब्बो तंसभावविगमे, विगतो धुरो सदिसभावो यस्माति <hi rend="bold">विधुरो,</hi> ‘‘विधुरं पविसिलेसे, क्‍लिवञ्‍च विकले तिसू’’ति <note>चिन्तामणिटीका २२.२०</note> <hi rend="bold">रभसो। विध</hi> विधाने वा, उरो। द्वयं आसने। <hi rend="bold">विस</hi> पवेसने, <hi rend="bold">उपवेसनं। आस</hi> उपवेसने, <hi rend="bold">आसनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="766"><hi rend="paranum">७६६</hi><hi rend="dot">.</hi> तिपादं अधिप्पाये। चित्तमध्यागन्त्वा सयतीति <hi rend="bold">अज्झासयो।</hi> अनमिपुब्बे <hi rend="bold">आसयो।</hi> अधिपयति चित्तेति <hi rend="bold">अधिप्पायो,</hi> णो, <hi rend="bold">पय</hi> गमने। चित्ते अभिसन्धायतीति <hi rend="bold">अभिसन्धि,</hi> द्वीसु। भवति चित्तेति <hi rend="bold">भावो,</hi> णो। अधिमुच्‍चनं चित्ते अधिट्ठानं <hi rend="bold">अधिमुत्ति,</hi> नारी। <hi rend="bold">छन्दो</hi> तण्हायम्पि वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं आदीनवे। <hi rend="bold">दोसो</hi> पटिघे वुत्तो। आ भुसो दीनं वायति गमयतीति <hi rend="bold">आदीनवो, दीन</hi> दुग्गतभावे, वो, <hi rend="bold">वी</hi> गमने च।</p>

<p rend="bodytext" n="767"><hi rend="paranum">७६७</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं <pb ed="M" n="0.0495"/> आनिसंसे। <hi rend="bold">संस</hi> हिंसाथुतीसु, <hi rend="bold">आनिसंसो</hi> अमुख्यफले, मुख्यफले च, तथा <hi rend="bold">गुणो। गुण</hi> पकासने, पकासेति कारणन्ति <hi rend="bold">गुणो, गण</hi> सङ्ख्याने वा, अस्सु, <hi rend="bold">गुणो।</hi> द्वयं मज्झे। <hi rend="bold">मज</hi> सुद्धियं, झो। <hi rend="bold">वि</hi>पुब्बे <hi rend="bold">वेमज्झं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं तरुणसूरियट्ठाने। अहस्स मज्झो मज्झहो, सो एव <hi rend="bold">मज्झन्हिको, ह</hi>स्स <hi rend="bold">न्हो</hi> <note>मोग्गल्‍लान ३.११० सुत्तं पस्सितब्बं</note>। अहस्स मज्झो <hi rend="bold">मज्झन्हो, मज्झन्तो</hi>पि। द्वयं नानत्तायं। विगता मत्ता सदिसप्पमाणं एतेन हेतुभूतेन <hi rend="bold">वेमत्तं।</hi> नानमेव <hi rend="bold">नानता, नान</hi>सद्दो पुन्‍नपुंसके, अब्यये तु नाना।</p>

<p rend="bodytext" n="768"><hi rend="paranum">७६८</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं निद्दापटिक्खेपे। <hi rend="bold">जागर</hi> निद्दक्खये, जागरमेव <hi rend="bold">जागरियो।</hi> द्वयं जलादीनमविच्छन्‍नायं सन्ततियं। <hi rend="bold">वह</hi>तिस्मा णो, <hi rend="bold">पवाहो। वतु</hi> आवत्तने,ति, <hi rend="bold">पवत्ति।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं वित्थारे। <hi rend="bold">असु</hi> खेपने, णो, <hi rend="bold">ब्यासो। प</hi>पुब्बो <hi rend="bold">पञ्‍च</hi> वित्थारे। <hi rend="bold">थर</hi> सन्थरणे, <hi rend="bold">पा</hi>दिपुब्बो च वित्थारे। तिकं संयमे। <hi rend="bold">यमु</hi> उपरमे, णो, <hi rend="bold">यामो।</hi> इतरेसु अ।</p>

<p rend="bodytext" n="769"><hi rend="paranum">७६९</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वयं <pb ed="M" n="0.0496"/> गत्तानं मद्दने। ‘‘सम्बाहनो’ङ्गमद्दको’’ति <hi rend="bold">वोपालितो, सं</hi>पुब्बो <hi rend="bold">वाह</hi> पयतने, मद्दने वा, यु। <hi rend="bold">मद्द</hi> मद्दने। द्वयं नानारम्मणादीसु विसप्पने। <hi rend="bold">सर</hi> गमने, ण। <hi rend="bold">सप्प</hi> गमने, यु, <hi rend="bold">विसप्पनं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं परिचये। <hi rend="bold">थु</hi> अभित्थवे। <hi rend="bold">चि</hi> चये। तिकं सङ्गमे। <hi rend="bold">मिल</hi> सिलेसने, णो, सकत्थे को, <hi rend="bold">मेलको। सन्ज</hi> सङ्गे, णो। <hi rend="bold">सं</hi>पुब्बा <hi rend="bold">गमि</hi>तो अ।</p>

<p rend="bodytext" n="770"><hi rend="paranum">७७०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सन्‍निकट्ठम्हि</hi> समीपे <hi rend="bold">सन्‍निधि</hi>सद्दो, सन्‍निधानं <hi rend="bold">सन्‍निधि,</hi> पुमे, ठपनेप्ययं। <hi rend="bold">नस</hi> अदस्सने, णो। <hi rend="bold">दिस</hi> पेक्खने, यु, दिस्सादेसो, इस्सत्तं।</p>

<p rend="bodytext">तिकं धञ्‍ञादीनं लवने। <hi rend="bold">लू</hi> छेदने, अ। <hi rend="bold">ण</hi>म्हि <hi rend="bold">अभिलावो। यु</hi>म्हि <hi rend="bold">लवनं।</hi> द्वयं खणप्पत्तियं। <hi rend="bold">प</hi>पुब्बो <hi rend="bold">थु</hi> अभित्थवे। <hi rend="bold">सर</hi> गमने, <hi rend="bold">अवसरो। समा</hi>ति द्वे तुल्यत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="771"><hi rend="paranum">७७१</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं <pb ed="M" n="0.0497"/> परियोसाने। <hi rend="bold">सा</hi> तनुकरणे, यु, <hi rend="bold">ओसानं। परि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">परियोसानं।</hi> उक्‍कंसातिसया पकट्ठेप्युत्ता।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं सण्ठाने। <hi rend="bold">विस</hi> पवेसने, <hi rend="bold">सन्‍निवेसो। ठा</hi> गतिनिवत्तियं, यु, <hi rend="bold">सण्ठानं।</hi> द्वयं अब्भन्तरवाचकं पाटिपदिकं। अथ वा <hi rend="bold">अभि</hi> बन्धने, अरो, धात्वत्थानुवत्तको <hi rend="bold">अभि, अब्भन्तरं।</hi> अब्भाभावे <hi rend="bold">अन्तरं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="772"><hi rend="paranum">७७२</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं पाटिहारिये। <hi rend="bold">हि</hi> गतिम्हि, पटितो हिस्स हेरण हीरण, <hi rend="bold">पाटिहेरं, पाटिहीरं।</hi> यदादिना हारियञ्‍च, <hi rend="bold">पाटिहारियं,</hi> अथ वा पटिपक्खे हरतीति <hi rend="bold">पाटिहीरं,</hi> णो, अस्सी। <hi rend="bold">ए</hi>कारादेसे <hi rend="bold">पाटिहेरं। ण्य</hi>म्हि <hi rend="bold">पाटिहारियं,</hi> विहतुपक्‍किलेसेन पच्‍चाहरितब्बं पवत्तेतब्बन्ति <hi rend="bold">पाटिहीर</hi>न्तिआदिपि कातब्बं।</p>

<p rend="bodytext">द्वयं कत्तब्बमत्ते। <hi rend="bold">कर</hi>म्हा रिच्‍च, <hi rend="bold">किच्‍चं,</hi> अवस्सं कातब्बेपि। <hi rend="bold">अनीय</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">करणीयं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं पुप्फादिना उदकादीनं परिभावने। सुन्दरं करीयते येनाति <hi rend="bold">सङ्खारो,</hi> णो, <hi rend="bold">खरा</hi>देसो। <hi rend="bold">वस</hi> निवासे, यु, <hi rend="bold">वासना,</hi> किलेसादीनं सत्तिविसेसेपि। सा हि कुसलापि अत्थि अकुसलापि अब्याकतापि, तथा पहातब्बापि <pb ed="M" n="0.0498"/> अत्थि अप्पहातब्बापि। तत्थ या कुसलाब्याकता, न सा पहातब्बा। या पन अकुसला, सा सुखुमतरताय भगवतोयेव अरियमग्गेन पहातब्बा, नाञ्‍ञेसं। एवं सन्ते अरियानम्पि अपायूपपत्ति सियाति? न सिया, सब्बेसमेव अरियानं अपायूपपत्तिहेतुकाय वासनाय पहीनत्ता। दुविधा हि अकुसला वासना कायवचीपयोगहेतुभूता च अपायूपपत्तिहेतुभूता च। तत्थ पुरिमा भगवतोयेव अरियमग्गेन पहातब्बा, इतरा सब्बेसम्पि अरियमग्गेनाति, तस्मा यं वुत्तं ‘‘बुद्धाव सवासने किलेसे पजहितुं सक्‍कोन्ति, नाञ्‍ञे’’ति, तं कायवचीपयोगहेतुभूतं वासनं सन्धाय वुत्तं, नेतरन्ति निट्ठमेत्थावगन्तब्बं।</p>

<p rend="bodytext" n="773"><hi rend="paranum">७७३</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं धञ्‍ञादीनं पूतकरणे। <hi rend="bold">पू</hi> पवने, यु। <hi rend="bold">अ</hi>पच्‍चये <hi rend="bold">पवो। ण</hi>म्हि <hi rend="bold">निप्पावो।</hi> द्वयं तसरे। <hi rend="bold">तस</hi> उब्बेगे, अरो। सुत्तेन वेठनं <hi rend="bold">सुत्तवेठनं।</hi></p>

<p rend="bodytext">द्वयं दुग्गसञ्‍चारे। सङ्कम्यते येनाति <hi rend="bold">सङ्कमो।</hi> सञ्‍चरन्ति अनेनाति सञ्‍चारो, दुग्गस्स सञ्‍चारो <hi rend="bold">दुग्गसञ्‍चारो।</hi> द्वयं पठमारम्भे। पठमं कमो <hi rend="bold">पक्‍कमो, उपक्‍कमो</hi> च।</p>

<p rend="bodytext" n="774"><hi rend="paranum">७७४</hi><hi rend="dot">.</hi> तिकं पाठे। <hi rend="bold">पठ</hi> वियत्तियं वाचायं, णो, <hi rend="bold">पाठो। नि</hi>पुब्बे <hi rend="bold">निपाठो, अ</hi>म्हि <hi rend="bold">निपठो।</hi> द्वयं अपहरितादिनो वत्थुनो <pb ed="M" n="0.0499"/> अन्वेसने। <hi rend="bold">चि</hi> चये, चयनमत्र अन्वेसनं। <hi rend="bold">मग्ग</hi> अन्वेसने, चुरादि, यु, एते द्वे अपुमे, संविक्खनंप्यत्र।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं आलिङ्गने। <hi rend="bold">लिङ्ग</hi> गत्यत्थो। <hi rend="bold">सन्ज</hi> सङ्गे। <hi rend="bold">सिलिस</hi> आलिङ्गने। <hi rend="bold">गुह</hi> संवरणे, यु, परिरम्भोप्यत्र। <hi rend="bold">रम्भ</hi> सद्दे।</p>

<p rend="bodytext" n="775"><hi rend="paranum">७७५</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुक्‍कं आलोकने। <hi rend="bold">लोक</hi> दस्सने। <hi rend="bold">झे</hi> चिन्तायं। <hi rend="bold">इक्ख</hi> दस्सनङ्केसु। <hi rend="bold">दिस</hi> पेक्खने, सब्बत्र भावे यु।</p>

<p rend="bodytext">चतुक्‍कं निराकरणे। <hi rend="bold">दिस</hi> पेक्खने। <hi rend="bold">असु</hi> खेपने, <hi rend="bold">निरसनं। पति आ</hi>पुब्बो <hi rend="bold">खा</hi>कथने। <hi rend="bold">कर</hi> करणे, इत्थियमतियवो वा,ति।</p>

<p rend="bodytext" n="776"><hi rend="paranum">७७६</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चकं विपरियये। <hi rend="bold">विपरि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">असु</hi> खेपने, णो, <hi rend="bold">विपल्‍लासो।</hi> अञ्‍ञेन पकारेन भवनं <hi rend="bold">अञ्‍ञथाभावो। विपरि</hi>पुब्बो <hi rend="bold">अय</hi> गमने, <hi rend="bold">विपरिययो। असु</hi> खेपने, <hi rend="bold">विपरियासो।</hi></p>

<p rend="bodytext">तिकं अतिक्‍कमे। अतिक्‍कमनं <hi rend="bold">अतिक्‍कमो।</hi> अतिक्‍कम्म पतनं <hi rend="bold">अतिपातो। अय</hi> गमने, <hi rend="bold">उपच्‍चयो।</hi></p>

<p rend="centre">संकिण्णवग्गवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="title">३. अनेकत्थवग्गवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="777"><hi rend="paranum">७७७</hi><hi rend="dot">.</hi> इदानि <pb ed="M" n="0.0500"/> संकिण्णवग्गतो अनन्तरं गाथातो, गाथाय अद्धतो, पादतो चाति इमेहि तीहि पकारेहि <hi rend="bold">अनेकत्थे</hi> नानत्थे <hi rend="bold">समया</hi>दिके सद्दे <hi rend="bold">कमा</hi> कमतो पवक्खामि। <hi rend="bold">एत्थ</hi> अनेकत्थवग्गे <hi rend="bold">एकस्स भूत</hi>सद्दादिकस्स या पुनरुत्तता, सा थीपुन्‍नपुंसकसङ्खातलिङ्गविसेसत्थं कता।</p>

<p rend="bodytext" n="778"><hi rend="paranum">७७८</hi><hi rend="dot">.</hi> समवायत्थादिवाचके बहवो <hi rend="bold">समय</hi>सद्दे जातिया सङ्गय्ह ‘‘समयो’’ति एकवचननिद्देसो कतो। तत्र ‘‘कालञ्‍च समयञ्‍च उपादाया’’त्यादीसु <note>दी॰ नि॰ १.४४७</note> समवाये पच्‍चयसामग्गियं। ‘‘महासमयो पवनस्मिं, देवकाया समागता’’त्यादीसु समूहे। ‘‘समयोपि खो ते भद्दालि अप्पटिविद्धो’’त्यादीसु <note>म॰ नि॰ २.१३५</note> कारणे। ‘‘एकोयेव च खो खणो च समयो चा’’त्यादीसु <note>अ॰ नि॰ ८.२९</note> खणे ओकासे। ‘‘अभिसमयत्थो’’त्यादीसु पटिवेधे। ‘‘एकं समयं भगवा’’त्यादीसु <note>दी॰ नि॰ १.१</note> काले। ‘‘सम्मा मानाभिसमया’’त्यादीसु <note>म॰ नि॰ १.२८</note> पहाने। ‘‘अत्थाभिसमया धीरो’’त्यादीसु लाभे <note>सं॰ नि॰ १.१२९</note>। ‘‘समयप्पवादके तिन्दुकाचिरे’’त्यादीसु <note>म॰ नि॰ २.२०८</note> दिट्ठियं।</p>

<p rend="bodytext">तत्थ <pb ed="M" n="0.0501"/> सहकारीकारणताय सन्‍निज्झं समेति समवेतीति <hi rend="bold">समयो,</hi> समवायो। समं, सह वा अवयवानं अयनं पवत्ति अवट्ठानन्ति <hi rend="bold">समयो,</hi> समूहो, यथा – समुदायोति अवयवसहावत्थानमेव हि समूहोति। अवसेसपच्‍चयानं समागमे एति फलं एतस्मा उप्पज्‍जति पवत्तति चाति <hi rend="bold">समयो,</hi> कारणं, यथा ‘‘समुदायो’’ति। समेतिसमागच्छति एत्थ मग्गब्रह्मचरियं तदाधारपुग्गलेहीति <hi rend="bold">समयो,</hi> खणो। अभिमुखं ञाणेन सम्मा एतब्बो अवगन्तब्बोति <hi rend="bold">अभिसमयो,</hi> धम्मानं अविपरीतो सभावो। अभिमुखभावेन सम्मा एति गच्छति बुज्झतीति <hi rend="bold">अभिसमयो,</hi> धम्मानं अविपरीतसभावावबोधो। समेति एत्थ, एतेन वा सङ्गच्छति सत्तो, सभावधम्मो वा सहजातादीहि, उप्पादादीहि वाति <hi rend="bold">समयो,</hi> कालो, धम्मप्पवत्तिमत्तताय अत्थतो अभूतोपि हि कालो धम्मप्पवत्तिया अधिकरणं विय, करणं विय च परिकप्पनामत्तसिद्धेन रूपेन वोहरीयतीति। समस्स निरोधस्स यानं, सम्मा वा यानं अपगमोति <hi rend="bold">समयो,</hi> पहानं। समिति सङ्गति समोधानन्ति <hi rend="bold">समयो,</hi> पटिलाभो, समेति सम्बन्धो एति अत्तनो विसये पवत्तति, दळ्हग्गहणभावतो वा सम्पयुत्ता अयन्ति पवत्तन्ति सत्ता यथाभिनिवेसं एतेनाति <hi rend="bold">समयो,</hi> दिट्ठि। दिट्ठिसंयोजनेन हि सत्ता अतिविय बज्झन्तीति, एवं तस्मिं तस्मिं अत्थे <hi rend="bold">समय</hi>सद्दस्स पवत्ति वेदितब्बा। <hi rend="bold">समय</hi>सद्दस्स अत्थुद्धारे <hi rend="bold">अभिसमय</hi>सद्दस्स उदाहरणं सोपसग्गो, अनुपसग्गो च <hi rend="bold">समय</hi>सद्दो समवायाद्यत्थवाचको होतीति दस्सनत्थं। एवं सब्बत्र उदाहरणं तंतदत्थानुरूपनिब्बचनादयो दट्ठब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="779"><hi rend="paranum">७७९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सण्ठानं</hi> दीघरस्सादि। <hi rend="bold">रूपं</hi> रूपायतनं, <hi rend="bold">जाति</hi> खत्तियादिकुलं। <hi rend="bold">छवि</hi> बहिचम्मं, <hi rend="bold">पमाणं</hi> मरियादो। <hi rend="bold">अक्खरं</hi> अकारादि <pb ed="M" n="0.0502"/>, <hi rend="bold">यसो</hi> परिवारो, कित्ति च। <hi rend="bold">गुणो</hi> सीलादि, तपनियेपि <hi rend="bold">वण्णो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="780"><hi rend="paranum">७८०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पातिमोक्खस्स</hi> भिक्खुभिक्खुनीनं वसेन दुविधस्स पातिमोक्खस्स उद्देसे ‘‘सङ्घो उपोसथं करेय्या’’ति <note>महाव॰ १३४</note>। पण्णत्तियं ‘‘उपोसथो नाम नागराजा’’ति <note>दी॰ नि॰ २.२४६</note>। <hi rend="bold">उपवासो</hi> वुत्तो। <hi rend="bold">अट्ठङ्गो</hi> ‘‘पाणातिपाता वेरमणि’’आदि। <hi rend="bold">उपोसथदिनं</hi> ‘‘अज्‍जुपोसथो पन्‍नरसो’’त्यादीसु <note>महाव॰ १६८</note>।</p>

<p rend="bodytext" n="781-782"><hi rend="paranum">७८१-७८२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रथङ्गं</hi> चक्‍कद्वयं। <hi rend="bold">लक्खणं</hi> चक्‍कलक्खणं। ‘‘मया पवत्तितं चक्‍क’’न्त्यादीसु <note>सु॰ नि॰ ५६२</note> <hi rend="bold">धम्मचक्‍के। उरचक्‍कं</hi> नाम खुरचक्‍कं ‘‘चक्‍कं भमति मत्थके’’ति <note>जा॰ १.१.१०४; १.५.१००</note>। ‘‘चतुचक्‍कं नवद्वार’’न्त्यादीसु <note>सं॰ नि॰ १.२९</note> <hi rend="bold">इरियापथचक्‍के।</hi> ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, चक्‍कानि, येहि समन्‍नागतानं देवमनुस्सानं चतुचक्‍कं वत्तती’’त्यादीसु <note>अ॰ नि॰ ४.१३१</note> <hi rend="bold">सम्पत्तिचक्‍के।</hi> ‘‘पितरा पवत्तितं चक्‍कं अनुवत्तेती’’त्यादीसु <note>अ॰ नि॰ ५.१३२</note> <hi rend="bold">चक्‍करतने। मण्डलं</hi> ‘‘अलातचक्‍क’’न्त्यादीसु ‘‘असनिविचक्‍क’’न्ति <note>दी॰ नि॰ ३.६१; सं॰ नि॰ २.१६२</note> च। <hi rend="bold">बलं</hi> थामो। <hi rend="bold">कुलालो</hi> कुम्भकारो, तस्स भण्डे कुलालचक्‍कन्ति। <hi rend="bold">आणायं</hi> ‘‘चक्‍कं वत्तयति पाणीन’’न्ति <note>जा॰ १.७.१४९</note>। <hi rend="bold">आयुधे</hi> चक्‍काकारे आयुधे। <hi rend="bold">दानं</hi> देय्यधम्मो। <hi rend="bold">रासि</hi> खन्धो। सद्धगाथापि गाथायेव।</p>

<p rend="gatha1">‘‘दण्डका <pb ed="M" n="0.0503"/> चण्डवुट्ठ्यादि, पादेहि छहि तीहि तु।</p>

<p rend="gathalast">गाथाति च परत्थेवं, छन्दोसञ्‍ञा पकासिता॥</p>

<p rend="gatha1">अनन्तरोदितं चञ्‍ञ-मेतं सामञ्‍ञनामतो।</p>

<p rend="gathalast">गाथाइच्‍चेव निद्दिट्ठं, मुनिन्दवचने पना’’ति <note>वुत्तोदय १४-१५ गाथा</note> हि वुत्तं॥</p>

<p rend="hangnum" n="783"><hi rend="paranum">७८३</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘किं ते वतं किं पन ब्रह्मचरियं,</p>

<p rend="gatha2">किस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको।</p>

<p rend="gatha3">इद्धिजुतिबलविरियूपपत्ति,</p>

<p rend="gathalast">इदञ्‍च ते नाग महाविमानं॥</p>

<p rend="gatha1">अहञ्‍च भरिया च मनुस्सलोके,</p>

<p rend="gatha2">सद्धा उभो दानपती अहुम्ह।</p>

<p rend="gatha3">ओपानभूतं मे घरं तदासि,</p>

<p rend="gathalast">सन्तप्पिता समणब्राह्मणा च॥</p>

<p rend="gatha1">तं मे वतं तं पन ब्रह्मचरियं,</p>

<p rend="gatha2">तस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको।</p>

<p rend="gatha3">इद्धिजुतिबलविरियूपपत्ति,</p>

<p rend="gathalast">इदञ्‍च मे धीर महाविमान’’न्ति <note>जा॰ २.२२.१५९२, १५९३, १५९५</note></p>

<p rend="bodytext">इमस्मिं विधुरपण्डितजातके <hi rend="bold">दानस्मिं</hi> आगतो।</p>

<p rend="bodytext">‘‘तं खो पन पञ्‍चसिख ब्रह्मचरियं नेव निब्बिदाय न विरागाय यावदेव ब्रह्मलोकूपपत्तिया’’ति <note>दी॰ नि॰ २.३२९</note> इमस्मिं महागोविन्दसुत्ते <hi rend="bold">अप्पमञ्‍ञासु।</hi> ‘‘तयिदं ब्रह्मचरियं इद्धञ्‍चेव फीतञ्‍च वित्थारिकं बाहुजञ्‍ञं पुथुभूतं यावदेव मनुस्सेसु सुप्पकासित’’न्ति <note>दी॰ नि॰ ३.१७४</note> <pb ed="M" n="0.0504"/> पासादिकसुत्ते सिक्खत्तयसङ्गहे सकलस्मिं <hi rend="bold">सासने।</hi> ‘‘परे अब्रह्मचारी भविस्सन्ति, मयमेत्थ ब्रह्मचारिनो भविस्सामा’’ति <note>म॰ नि॰ १.८३</note> इमस्मिं सल्‍लेखसुत्ते <hi rend="bold">मेथुना विरतियं।</hi></p>

<p rend="gatha1">‘‘केन पाणि कामददो, केन पाणि मधुस्सवो।</p>

<p rend="gathalast">केन ते ब्रह्मचरियेन, पुञ्‍ञं पाणिम्हि इज्झति॥</p>

<p rend="gatha1">तेन पाणि कामददो, तेन पाणि मधुस्सवो।</p>

<p rend="gathalast">तेन मे ब्रह्मचरियेन, पुञ्‍ञं पाणिम्हि इज्झती’’ति <note>पे॰ व॰ २७५</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext">इमस्मिं अङ्कुरपेतवत्थुम्हि <hi rend="bold">वेय्यावच्‍चे।</hi></p>

<p rend="gatha1">‘‘मयञ्‍च भरिया नातिक्‍कमाम,</p>

<p rend="gatha2">अम्हे च भरिया नातिक्‍कमन्ति।</p>

<p rend="gatha3">अञ्‍ञत्र ता ब्रह्मचरियं चराम,</p>

<p rend="gathalast">तस्मा हि अम्हं दहरा न मिय्यरे’’ति <note>जा॰ १.१०.९७</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext">महाधम्मपालजातके <hi rend="bold">सदारतुट्ठियं।</hi></p>

<p rend="bodytext">‘‘एवं खो तं, भिक्खवे, तित्तिरियं नाम ब्रह्मचरियं अहोसी’’ति <note>चूळव॰ ३११</note> इमस्मिं तित्तिरजातके <hi rend="bold">पञ्‍चसीले।</hi></p>

<p rend="bodytext">‘‘इदं खो पन पञ्‍चसिख ब्रह्मचरियं एकन्तनिब्बिदाय विरागाय…पे॰… अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो’’ति <note>दी॰ नि॰ २.३२९</note> महागोविन्दसुत्तेयेव <hi rend="bold">अरियमग्गे।</hi></p>

<p rend="gatha1">‘‘हीनेन ब्रह्मचरियेन, खत्तिये उपपज्‍जति।</p>

<p rend="gathalast">मज्झिमेन च देवत्तं, उत्तमेन विसुज्झती’’ति <note>जा॰ १.८.७५</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext">निमिजातके अत्तदमनवसेन कते <hi rend="bold">अट्ठङ्गुपोसथे।</hi></p>

<p rend="bodytext">‘‘अभिजानामि खो पनाहं, सारिपुत्त, चतुरङ्गसमन्‍नागतं ब्रह्मचरियं चरित्वा तपस्सि सुदं होमी’’ति <note>म॰ नि॰ १.१५५</note> लोमहंससुत्ते धितिसङ्खाते <hi rend="bold">वीरिये।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="784"><hi rend="paranum">७८४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सभावो</hi> <pb ed="M" n="0.0505"/> अविपरीतत्थो। <hi rend="bold">परियत्ति</hi> परियापुणितब्बा विनयाभिधम्मसुत्तन्ता। <hi rend="bold">ञायो</hi> युत्ति, सप्पटिपदा वा मग्गादयो। <hi rend="bold">ञेय्ये</hi> सङ्खारविकारलक्खणनिब्बानपञ्‍ञत्तिवसेन पञ्‍चविधे ञेय्ये। <hi rend="bold">निस्सत्तता</hi> सत्तसभावस्स अभावता। <hi rend="bold">आपत्तियं</hi> ‘‘पाराजिकं धम्म’’न्ति। ‘‘सह धम्मेन निग्गय्हा’’त्यादीसु कारणे। <hi rend="bold">आदि</hi>ना समयञ्‍ञूपमाहिंसादीसुपि <hi rend="bold">धम्मो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="785"><hi rend="paranum">७८५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पयोजनं</hi> फलं। <hi rend="bold">सद्दाभिधेय्ये</hi> सद्दत्थे। <hi rend="bold">वुड्ढियं</hi> वड्ढने। <hi rend="bold">वत्थुम्हि</hi> दब्बे। <hi rend="bold">नासे</hi> विनासे। <hi rend="bold">पच्छिमपब्बते</hi> अत्थगिरिम्हि। निवत्तिविसयुप्पत्तिसभावादीसुपि।</p>

<p rend="bodytext" n="786"><hi rend="paranum">७८६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">येभुय्यता</hi> बाहुल्यता। <hi rend="bold">अब्यामिस्सं</hi> असम्मिस्सं। <hi rend="bold">विसंयोगे</hi> विप्पयोगे। <hi rend="bold">दळ्हत्थे द</hi>ळ्हसद्दस्स अत्थे। <hi rend="bold">अनतिरेके</hi> अतिरेकाभावे। <hi rend="bold">अनवसेसम्हि</hi> सब्बस्मिं, <hi rend="bold">तं केवल</hi>वचनं तीसु लिङ्गेसु।</p>

<p rend="bodytext" n="787"><hi rend="paranum">७८७</hi><hi rend="dot">.</hi> पटलं ‘‘दिगुणं सङ्घाटिं पारुपित्वा’’त्यादीसु <note>महाव॰ ३४८</note>। ‘‘वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ती’’ति <note>सं॰ नि॰ १.४</note> रासिम्हि। ‘‘सतगुणा दक्खिणा <pb ed="M" n="0.0506"/> पाटिकङ्खितब्बा’’ति <note>म॰ नि॰ ३.३७९</note> आनिसंसे। <hi rend="bold">बन्धनं</hi> कामगुणं। <hi rend="bold">अप्पधाने</hi> विसेसने। <hi rend="bold">जियाय</hi> धनुनो।</p>

<p rend="bodytext" n="788-789"><hi rend="paranum">७८८-७८९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रुक्खादो</hi> दुमादिम्हि। <hi rend="bold">विज्‍जमाने</hi> भूतगुणे। <hi rend="bold">अरहन्ते</hi> ‘‘यो च कालघसो भूतो, सभूतपचिनिं पची’’ति <note>जा॰ १.२.१९०</note>। खन्धपञ्‍चके ‘‘भूतमिदं, सारिपुत्त, समनुपस्सथा’’ति <note>म॰ नि॰ १.४०१</note>। <hi rend="bold">सत्ते</hi> पाणिम्हि। <hi rend="bold">महाभूते</hi> पथवादिके। <hi rend="bold">अमनुस्सो</hi> देवरक्खसादि। विज्‍जमानत्थवज्‍जिते रुक्खादो नारियं न भवति, विज्‍जमानत्थे, पन अतीतादीसु च वाच्‍चलिङ्गो। <hi rend="bold">पत्ते</hi> सम्पत्ते। <hi rend="bold">समे</hi> तुल्यत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="790"><hi rend="paranum">७९०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सज्‍जने</hi> सप्पुरिसे।</p>

<p rend="bodytext" n="791"><hi rend="paranum">७९१</hi><hi rend="dot">.</hi> पदपूरणे ‘‘सुत्तन्त वनन्ता’’त्यादीसु। <hi rend="bold">देहावयवे</hi> ‘‘अन्तं अन्तगुण’’न्त्यादीसु <note>खु॰ पा॰ ३.द्वत्तिंसाकार</note>। देहो च अवयवो चाति एके। कोट्ठासे ‘‘अयमेको अन्तो’’त्यादीसु <note>अ॰ नि॰ ६.६१</note>। <hi rend="bold">लामकं</hi> निहीनकं।</p>

<p rend="bodytext" n="792"><hi rend="paranum">७९२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">निकायो</hi> <pb ed="M" n="0.0507"/> सधम्मीनं गणो। <hi rend="bold">सन्धि</hi> पटिसन्धि। <hi rend="bold">सामञ्‍ञे</hi> विसेसाधारे। <hi rend="bold">पसूति</hi> मातुकुच्छितो निक्खमनं, <hi rend="bold">कुलं</hi> खत्तियादिकुलं। <hi rend="bold">भवो</hi> भवनक्रिया। <hi rend="bold">विसेस्यो</hi> उपाधि, यस्स वसेन भिन्‍नेसु सबलादीसु अभिन्‍ना धीसद्दा वत्तन्ते। <hi rend="bold">सुमनायं</hi> मालतियं। <hi rend="bold">सङ्खतलक्खणे</hi> सङ्खतधम्मानं लक्खणे।</p>

<p rend="bodytext" n="793"><hi rend="paranum">७९३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भवभेदो</hi> कामभवादि। <hi rend="bold">पतिट्ठायं</hi> निस्सये। <hi rend="bold">निट्ठा</hi> निप्फत्ति। <hi rend="bold">अज्झासयो</hi> अधिप्पायो। <hi rend="bold">बुद्धि</hi> ञाणं। <hi rend="bold">वासट्ठानं</hi> वसनट्ठानं। <hi rend="bold">विसरत्तं</hi> विसरणभावो। ‘‘विसदत्थे’’तिपि पाठो, तदा <hi rend="bold">सद</hi>धातुस्स विसरणत्थता दट्ठब्बा।</p>

<p rend="bodytext" n="794"><hi rend="paranum">७९४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">फले</hi> सोतापत्तादिके। अनिच्‍चादिअनुपस्सना <hi rend="bold">विपस्सना</hi> नाम। <hi rend="bold">मग्गे</hi> सोतापत्तिमग्गादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="795"><hi rend="paranum">७९५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कम्मारुद्धनं</hi> कम्मारानं उद्धनं, कम्मारानं यथा उक्‍काति। <hi rend="bold">अङ्गारकपल्‍लं</hi> अङ्गारानं भाजनं। <hi rend="bold">दीपिका</hi> नाम मधुच्छिट्ठादिमया पदीपकिच्‍चकारिका। <hi rend="bold">सुवण्णकारमूसा</hi> मत्तिकमया एका भाजनविकति। वायुनो वेगे च <hi rend="bold">उक्‍का</hi>सद्दो, यो ‘‘देवदुद्रभी’’ति वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="796"><hi rend="paranum">७९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">केसोहारणं</hi> <pb ed="M" n="0.0508"/> केसानं लवनं। <hi rend="bold">जीवितवुत्ति</hi> जीवितस्स वत्तनं। <hi rend="bold">वपनं</hi> बीजस्स वपनं। <hi rend="bold">वापसमकरणं</hi> वपितस्स बीजस्स समकरणं। <hi rend="bold">पवुत्तभावो</hi> बन्धना मुत्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="797-798"><hi rend="paranum">७९७-७९८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुतो विस्सुते</hi> पाकटे। <hi rend="bold">अवधारिते</hi> उपलक्खिते। <hi rend="bold">उपचिते</hi> रासीकते। <hi rend="bold">अनुयोगो</hi> पुच्छा। <hi rend="bold">किलिन्‍ने</hi> तिन्ते। <hi rend="bold">सोतविञ्‍ञेय्यं</hi> सद्दायतनं। <hi rend="bold">सत्थं</hi> सद्दसत्थादि, सुतनामको वा एको सत्थविसेसो। एतेसु द्वीसु अत्थेसु <hi rend="bold">सुतं</hi> नपुंसकं। पुत्ते <hi rend="bold">सुतो</hi> पुल्‍लिङ्गो, राजिनिपि <hi rend="bold">सुतो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="799"><hi rend="paranum">७९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">युगे</hi> कतादिचतुक्‍के। <hi rend="bold">लेसो</hi> अनुमानञाणविसयो। <hi rend="bold">पञ्‍ञत्तियं</hi> ‘‘कप्पत्थेरो’’ति। <hi rend="bold">परमायुम्हि</hi> ‘‘कप्पं सग्गम्हि <pb ed="M" n="0.0509"/> मोदती’’ति। अञ्‍ञत्र कप्पादीसु पुल्‍लिङ्गे। सदिसे पन तीसु लिङ्गेसु। <hi rend="bold">समणवोहारो</hi> विनयागतो समणानं वोहारो। <hi rend="bold">कप्पबिन्दु</hi> चीवरे कतबिन्दु। <hi rend="bold">समन्तत्ते</hi> समन्तभावे। <hi rend="bold">अन्तरकप्पो</hi> महाकप्पस्स असीतिमो भागो। <hi rend="bold">आदि</hi>सद्देन असङ्ख्येय्यमहाकप्पे सङ्गण्हाति। <hi rend="bold">तक्‍के</hi> वितक्‍के। <hi rend="bold">विधि</hi> विधानं।</p>

<p rend="bodytext" n="800"><hi rend="paranum">८००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विरति</hi> विरतित्तयं। <hi rend="bold">सपथो</hi> अक्‍कोसो। <hi rend="bold">तच्छे</hi> तथभावे। <hi rend="bold">अरियसच्‍चम्हि</hi> दुक्खसच्‍चादिके। <hi rend="bold">दिट्ठि</hi> मिच्छादिट्ठि।</p>

<p rend="bodytext" n="801"><hi rend="paranum">८०१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सञ्‍जातिदेसो</hi> ‘‘कम्बोजो अस्सायतन’’न्ति। <hi rend="bold">वासट्ठानं</hi> निवासट्ठानं ‘‘देवानं देवायतन’’न्ति। <hi rend="bold">आकरो</hi>ति यत्थ सुवण्णरजतादयो उप्पज्‍जन्ति। <hi rend="bold">समोसरणट्ठानं</hi> बहूनं सन्‍निपातट्ठानं। <hi rend="bold">पदपूरणे</hi> ‘‘कम्मायतनं, सिप्पायतन’’न्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="802"><hi rend="paranum">८०२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वत्थं</hi> अम्बरं। <hi rend="bold">अञ्‍ञो</hi> यो सको न होति। <hi rend="bold">ओधि</hi> मरियादो। <hi rend="bold">भेदो</hi> विसेसो। <hi rend="bold">मनसिपि</hi> चित्तेपि।</p>

<p rend="bodytext" n="803"><hi rend="paranum">८०३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विपाके</hi> इट्ठविपाके <hi rend="bold">कुसलो।</hi> अनवज्‍जादीसु वाच्‍चलिङ्गिको।</p>

<p rend="bodytext" n="804"><hi rend="paranum">८०४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">द्रवो</hi> <pb ed="M" n="0.0510"/> मध्वादि। <hi rend="bold">मधुरादीसु</hi> छसु रसेसु। <hi rend="bold">पारदो</hi> सूतो। <hi rend="bold">सिङ्गारादो</hi> नव नाट्यरसे। रसरत्तमंसमेदट्ठिसुक्‍कट्ठिमिञ्‍जवसेन सत्त <hi rend="bold">धातवो,</hi> तब्भेदे। <hi rend="bold">किच्‍चे</hi> फस्सादिधम्मानं सङ्घट्टनादिकिच्‍चे। <hi rend="bold">सम्पत्ति</hi> तेसंयेव।</p>

<p rend="bodytext" n="805"><hi rend="paranum">८०५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बोधि</hi>सद्दो ञाणद्वये नारियं, बोधिराजकुमारादिपञ्‍ञत्तियं पुमे। अस्सत्थरुक्खे पुमित्थियं।</p>

<p rend="bodytext" n="806"><hi rend="paranum">८०६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">येन</hi> कत्तुभूतेन <hi rend="bold">यो</hi> कम्मभूतो निच्‍चसेवितो, <hi rend="bold">तत्थापि</hi> कम्मभूते। <hi rend="bold">विसयो</hi> अनञ्‍ञथाभावो। <hi rend="bold">जनपदे</hi> कुरुआदिके। <hi rend="bold">गोचरे</hi> तब्बहुलाचारे।</p>

<p rend="bodytext" n="807"><hi rend="paranum">८०७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सत्तायं</hi> विज्‍जमानतायं।</p>

<p rend="bodytext" n="808"><hi rend="paranum">८०८</hi><hi rend="dot">.</hi> बन्धवे <hi rend="bold">सो</hi> पुमे। अत्तनि <hi rend="bold">सं</hi> नपुंसके। धनस्मिं <hi rend="bold">सो सं</hi> अनित्थियं। सुनखे <hi rend="bold">सा</hi> पुमे वुत्तो। अत्तनिये <hi rend="bold">सो</hi> तिलिङ्गिको।</p>

<p rend="bodytext" n="809"><hi rend="paranum">८०९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">छविसम्पत्तियं</hi> <pb ed="M" n="0.0511"/> छविया सम्पत्तियं।</p>

<p rend="bodytext" n="810"><hi rend="paranum">८१०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जामाता</hi> धीतुसामिको। <hi rend="bold">मन्दप्पिये</hi> अप्पपिये <hi rend="bold">वरं</hi> अब्ययं।</p>

<p rend="bodytext" n="811"><hi rend="paranum">८११</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मकुले</hi> अविकाससम्पत्ते। <hi rend="bold">नेत्तिंसादिपिधाने</hi> खग्गादीनं गेहे।</p>

<p rend="bodytext" n="812"><hi rend="paranum">८१२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पितामहो</hi> ब्रह्मा। <hi rend="bold">पितूसु</hi> मातापितूसु। <hi rend="bold">तथा</hi> पक्खन्तरे। <hi rend="bold">तपसि</hi> सीले।</p>

<p rend="bodytext" n="813-814"><hi rend="paranum">८१३-८१४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मज्झबन्धे</hi> उरोबन्धने। <hi rend="bold">पकोट्ठो</hi> कप्परस्साधोभागो। <hi rend="bold">कच्छबन्धनं</hi> अधोम्बरस्स दळ्हबन्धनं। मेखलायञ्‍चाति <hi rend="bold">कच्छा</hi> चतूस्वत्थेसु। <hi rend="bold">कच्छो</hi> लतादीसु। <hi rend="bold">कच्छो बाहुमूलम्हि</hi> परूळ्हकच्छनखलोमे, ‘‘कच्छेहि सेदा मुञ्‍चन्ती’’ति। <hi rend="bold">अनूपो</hi> बहूदकदेसो।</p>

<p rend="bodytext" n="815"><hi rend="paranum">८१५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मानं</hi> <pb ed="M" n="0.0512"/> तुलापत्थङ्गुलीहि। <hi rend="bold">पमातरि</hi> पमाणस्स कत्तरि।</p>

<p rend="bodytext" n="816"><hi rend="paranum">८१६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दब्बं</hi> धनं। <hi rend="bold">अत्तभावो</hi> पञ्‍चक्खन्धसमूहो। <hi rend="bold">पाणो</hi> जीवितिन्द्रियं। दब्बादीसु चतूसु <hi rend="bold">सत्तं। सत्तायं</hi> विज्‍जमानतायं <hi rend="bold">सत्ता।</hi> जने <hi rend="bold">सत्तो। सो सत्त</hi>सद्दो, <hi rend="bold">आसत्ते</hi> लग्गिते तिलिङ्गिको।</p>

<p rend="bodytext" n="817"><hi rend="paranum">८१७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सेम्हादो</hi> तिदोसे। <hi rend="bold">रसरत्तादि</hi> पुब्बेवुत्तो। <hi rend="bold">पभादिके</hi> रूपधातुम्हि। <hi rend="bold">चक्खादिके</hi> विसयधातुम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="818"><hi rend="paranum">८१८</hi><hi rend="dot">.</hi> अमच्‍चादिका सत्त पकतियो वुत्ता। <hi rend="bold">सत्तादिसाम्यवत्था</hi> सत्तरजतमभूतानं तिण्णं गुणानं साम्यवत्था। <hi rend="bold">पच्‍चया ण</hi>पच्‍चयादितो <hi rend="bold">पठमे</hi> पठमसण्ठिते <hi rend="bold">करो</hi>त्यादिधातुम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="819"><hi rend="paranum">८१९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">परित्ताणं</hi> <pb ed="M" n="0.0513"/> रक्खणं। <hi rend="bold">वत्थुम्हि</hi> ओकासे। <hi rend="bold">तल्‍लञ्छनं</hi> पादस्स ठानं।</p>

<p rend="bodytext" n="820"><hi rend="paranum">८२०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लोहमुग्गरे</hi> लोहमये मुग्गरे। <hi rend="bold">ताळादिके</hi> सम्मताळकंसताळादिके। <hi rend="bold">कठिने</hi> कक्खळे।</p>

<p rend="bodytext" n="821"><hi rend="paranum">८२१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मक्खिका</hi> नीलमक्खिकादिका। तासं भेदा सविसा मधुकता पिङ्गलमक्खिका। मधुम्हि <hi rend="bold">खुद्दं</hi> अप्पकादीसु चतूस्वत्थेसु वत्तमानं तीसु लिङ्गेसु। <hi rend="bold">अधमो</hi> निहीनो। <hi rend="bold">कपणो</hi> एकचारी।</p>

<p rend="bodytext" n="822"><hi rend="paranum">८२२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तक्‍के</hi> गोरसविसेसे। <hi rend="bold">मरणलिङ्गे</hi> मरणञापकलक्खणे। असुभे, सुभे चाति चतूस्वत्थेसु <hi rend="bold">अरिट्ठं। आसवो</hi> मज्‍जविसेसो। <hi rend="bold">फेणिलद्दुमो</hi> ‘‘बडी-यौ-खो’’।</p>

<p rend="bodytext" n="823"><hi rend="paranum">८२३</hi><hi rend="dot">.</hi> गेहानं दारुबन्धप्पयोजनं <hi rend="bold">पीठिका</hi> नाम। पक्खन्दद्वयस्स, कण्णिकादीनञ्‍च निस्सयभूता पीठिका।</p>

<p rend="bodytext" n="824"><hi rend="paranum">८२४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मित्ताकारे</hi> <pb ed="M" n="0.0514"/> अमित्तस्सापि मित्तसण्ठाने। बले, रासिम्हि, विपत्तियञ्‍च, ‘‘बलस्स रासी’’तिपि एके।</p>

<p rend="bodytext" n="825"><hi rend="paranum">८२५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खन्धे</hi> रूपक्खन्धे। <hi rend="bold">भवे</hi> रूपभवे। <hi rend="bold">निमित्तम्हि</hi> कारणे। <hi rend="bold">वपु</hi> सरीरं।</p>

<p rend="bodytext" n="826"><hi rend="paranum">८२६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वत्थुकिलेसकामेसू</hi>ति वत्थुकामकिलेसकामेसु। <hi rend="bold">मदने</hi> मारदेवपुत्ते। <hi rend="bold">रते</hi> मेथुने। <hi rend="bold">निकामे</hi> इच्छारहिते <hi rend="bold">कामं</hi> नपुंसके। अनुञ्‍ञायं <hi rend="bold">काम</hi>मब्ययं भवे।</p>

<p rend="bodytext" n="827"><hi rend="paranum">८२७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वज्‍जभण्डमुखे</hi> वीणादोणिमुखे। <hi rend="bold">मातङ्गस्स</hi> हत्थिनो <hi rend="bold">करकोटि</hi> हत्थग्गं।</p>

<p rend="bodytext" n="828"><hi rend="paranum">८२८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रम्भो</hi> सठ्यं, केतवन्त्यत्थो। <hi rend="bold">असच्‍चं</hi> मुसा। <hi rend="bold">अयोघनं</hi> येन पहरति। <hi rend="bold">गिरिसिङ्गम्हि</hi> गिरग्गे। <hi rend="bold">सीरङ्गे</hi> फालङ्गे। <hi rend="bold">यन्ते</hi> कूटयन्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="830"><hi rend="paranum">८३०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पटिवाक्ये</hi> <pb ed="M" n="0.0515"/> पटिवचने। <hi rend="bold">उत्तरासङ्गे</hi> उपरिवत्थे। सेट्ठादीसु <hi rend="bold">उत्तरो</hi> तीसु, परस्मिं उपरिस्मिञ्‍च ईरितो।</p>

<p rend="bodytext" n="831"><hi rend="paranum">८३१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विमुत्ति</hi> अरहत्तफलं मग्गनिब्बानानिपि।</p>

<p rend="bodytext" n="832"><hi rend="paranum">८३२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सङ्खते</hi> पच्‍चयाभिसङ्खते धम्मे। पुञ्‍ञाभिसङ्खारो, अपुञ्‍ञाभिसङ्खारो, आनेञ्‍जाभिसङ्खारोति <hi rend="bold">पुञ्‍ञाभिसङ्खारादि। पयोगो</hi> उस्साहो। कायसङ्खारो, वचीसङ्खारो, चित्तसङ्खारोति <hi rend="bold">कायसङ्खारादि। अभिसङ्खरणं</hi> अभिसङ्खरणक्रिया।</p>

<p rend="bodytext" n="833"><hi rend="paranum">८३३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तब्भावे</hi> दिट्ठिसहगतं।</p>

<p rend="bodytext" n="834"><hi rend="paranum">८३४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पतिरूपे</hi> युत्ते। <hi rend="bold">छादिते</hi> तिणादीहि। <hi rend="bold">रहो</hi> सुञ्‍ञट्ठानं। <hi rend="bold">पञ्‍ञत्तियं</hi> छन्‍नो भिक्खु, पञ्‍ञत्तियंयेव पुमे।</p>

<p rend="bodytext" n="835"><hi rend="paranum">८३५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बुद्धचक्खु</hi> <pb ed="M" n="0.0586"/> बुद्धानं चक्खु। <hi rend="bold">समन्तचक्खु</hi> सब्बञ्‍ञुतञाणं। <hi rend="bold">धम्मचक्खु</hi> हेट्ठामग्गत्तये ञाणं।</p>

<p rend="bodytext" n="836"><hi rend="paranum">८३६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अभिक्‍कमो</hi> अभिक्‍कमनीयो।</p>

<p rend="bodytext" n="837"><hi rend="paranum">८३७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वेवचनं</hi> अभिन्‍नत्थो सद्दो। <hi rend="bold">पकारस्मिं</hi> भेदे। <hi rend="bold">अवसरो</hi> अवकासो।</p>

<p rend="bodytext" n="838"><hi rend="paranum">८३८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चित्तकम्मं</hi> चित्तकारानं कम्मं। <hi rend="bold">विचित्ते</hi> नानाविधे। <hi rend="bold">पञ्‍ञत्तियं</hi> चित्तो धनुधरोयेव। <hi rend="bold">चित्तमासो</hi> पुण्णेन्दुयुत्तेन चित्तेन नक्खत्तेन लक्खितो मासो। <hi rend="bold">तारन्तरे</hi> चित्तनक्खत्ते। <hi rend="bold">थियं</hi> नारियं।</p>

<p rend="bodytext" n="839"><hi rend="paranum">८३९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सामले</hi> नीले। <hi rend="bold">सयमत्थे सयं</hi>सद्दस्स अत्थे। <hi rend="bold">सारिवा</hi> उपासका।</p>

<p rend="bodytext" n="840"><hi rend="paranum">८४०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">‘‘पुमे’’</hi>त्यादिना <pb ed="M" n="0.0517"/> पुब्बद्धेन <hi rend="bold">गुरु</hi>सद्दस्स अत्था वुत्ता, अपरद्धेन <hi rend="bold">गरु</hi>सद्दस्स, ‘‘एकदेसेकत्तमनञ्‍ञंवे’’ति न्यायेन द्विन्‍नम्पि एकत्तमञ्‍ञमानेन गाथानेकत्थवग्गे कथिता। <hi rend="bold">महन्ते</hi> बहुत्ते। <hi rend="bold">दुज्‍जरे</hi> जीरापेतुमसक्‍कुणेय्ये, दुक्‍करे वा।</p>

<p rend="bodytext" n="841"><hi rend="paranum">८४१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अच्‍चिते</hi> पूजिते। <hi rend="bold">खिन्‍ने</hi> किलमथप्पत्ते। <hi rend="bold">समिते</hi> उपसमिते।</p>

<p rend="centre">गाथानेकत्थवग्गवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="bodytext" n="842"><hi rend="paranum">८४२</hi><hi rend="dot">.</hi> विसुद्धिदेवो, सम्मुतिदेवो, उपपत्तिदेवो चाति <hi rend="bold">विसुद्धिदेवादि। नभं</hi> आकासो।</p>

<p rend="bodytext">तरुणादीसु तीस्वत्थेसु <hi rend="bold">माणवो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="843"><hi rend="paranum">८४३</hi><hi rend="dot">.</hi> आद्यत्थादीसु <pb ed="M" n="0.0518"/> <hi rend="bold">अग्गं। वरे</hi> सेट्ठे तीसु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पच्‍चनीको</hi> सत्तु। <hi rend="bold">अञ्‍ञे</hi> अञ्‍ञत्थे। <hi rend="bold">पच्छाभागे</hi> ‘‘धातुलिङ्गेहि परा पच्‍चया’’ति।</p>

<p rend="bodytext" n="844"><hi rend="paranum">८४४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">योनि</hi> इत्थीनं योनिमग्गो। <hi rend="bold">कामो</hi> इच्छा। <hi rend="bold">सिरी</hi> पञ्‍ञा, पुञ्‍ञो च। <hi rend="bold">इस्सरं</hi> पभुता। <hi rend="bold">धम्मो</hi> सीलादि। <hi rend="bold">उय्यामो</hi> वीरियं। <hi rend="bold">यसो</hi> परिवारो, कित्ति च।</p>

<p rend="bodytext" n="845"><hi rend="paranum">८४५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">समङ्गिनि</hi> समन्‍नागते।</p>

<p rend="bodytext" n="846"><hi rend="paranum">८४६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ठिति</hi> ठानक्रिया।</p>

<p rend="bodytext" n="848"><hi rend="paranum">८४८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खन्धकोट्ठासो</hi> <pb ed="M" n="0.0519"/> अण्डजादिचतुक्‍कं। <hi rend="bold">पस्सावमग्गो</hi> इत्थीनं योनि। <hi rend="bold">सो</hi> पुल्‍लिङ्गो। <hi rend="bold">कूले</hi> तीरे।</p>

<p rend="bodytext" n="849"><hi rend="paranum">८४९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">नागोतुनाग</hi>सद्दो तु। <hi rend="bold">उरगे</hi> सप्पे, हत्थिनि च।</p>

<p rend="bodytext" n="850"><hi rend="paranum">८५०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सङ्ख्या</hi> गणना। ‘‘अञ्‍ञत्थे’’त्येके वदन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="851"><hi rend="paranum">८५१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भे</hi> नक्खत्तविसेसे। <hi rend="bold">सन्तिके</hi> समीपे। <hi rend="bold">मूलमूले</hi> लोभादिके। <hi rend="bold">पाभते</hi> मूलधने। <hi rend="bold">अंसो</hi> सरीरावयवो। <hi rend="bold">पकण्डे</hi> रुक्खादीनं सरीरे।</p>

<p rend="bodytext" n="852"><hi rend="paranum">८५२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कम्मे</hi> <pb ed="M" n="0.0520"/> क्रियायं। <hi rend="bold">विकोपनं</hi> विद्धंसनं।</p>

<p rend="bodytext" n="853"><hi rend="paranum">८५३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पच्छातापो</hi> विप्पटिसारो। <hi rend="bold">अनुबन्धो</hi> पुनप्पुनं पवत्तनं। <hi rend="bold">रागादो</hi> सत्तके। मातङ्गस्स मुद्धनि पिण्डद्वये <hi rend="bold">कुम्भो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="854"><hi rend="paranum">८५४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खग्गकोसे</hi> खग्गपिधाने। <hi rend="bold">पटिच्छदे</hi> समन्ततो छादने। <hi rend="bold">सारम्भे</hi> कोलाहले।</p>

<p rend="bodytext" n="855"><hi rend="paranum">८५५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कालविसेसो</hi> दसच्छरकालो। <hi rend="bold">निब्यापारट्ठिति</hi> अचिरट्ठिति, <hi rend="bold">अचिरट्ठिती</hi>ति दसच्छरतोपि ऊनट्ठिति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">उप्पत्तिभूमि</hi> जातिभूमि।</p>

<p rend="bodytext" n="856"><hi rend="paranum">८५६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कबळीकाराहारादीसु</hi> <pb ed="M" n="0.0521"/> चतूसु।</p>

<p rend="bodytext" n="857"><hi rend="paranum">८५७</hi><hi rend="dot">.</hi> सद्धाय अपरप्पच्‍चये। <hi rend="bold">चीवरादीसु</hi> चतूसु। <hi rend="bold">आधारो</hi> निस्सयो।</p>

<p rend="bodytext">दिब्बविहारो, अरियविहारो, ब्रह्मविहारो चाति <hi rend="bold">दिब्बविहारादि। सुगतालये</hi> भिक्खूनमावासे।</p>

<p rend="bodytext" n="858"><hi rend="paranum">८५८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">समत्तने</hi> निट्ठायं। <hi rend="bold">च</hi>कारेन नियमादिके सङ्गण्हाति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सङ्गे</hi> लग्गे। <hi rend="bold">कामादो</hi> चतुक्‍के।</p>

<p rend="bodytext" n="859"><hi rend="paranum">८५९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सप्पफणङ्गेसू</hi>ति सप्पस्स फणे, अङ्गे च सरीरे। <hi rend="bold">कोटिल्‍ले</hi> कुटिलताय। <hi rend="bold">भुञ्‍जनं</hi> भोजनक्रिया।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भूमिभागे</hi> <pb ed="M" n="0.0522"/> राजङ्गणादिम्हि। <hi rend="bold">किलेसे</hi> संकिलेसे। <hi rend="bold">मले</hi> रागादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="860"><hi rend="paranum">८६०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धनादिदप्पे</hi>ति धनादिके पटिच्‍च उप्पन्‍ने दप्पे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">निमित्ते</hi> कारणे। <hi rend="bold">छले</hi> सठ्ये।</p>

<p rend="bodytext" n="861"><hi rend="paranum">८६१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सो</hi> पुल्‍लिङ्गो। <hi rend="bold">परमत्तनि</hi> दिट्ठीनं गाहलद्धे अत्तनि। <hi rend="bold">थम्भस्मिं</hi> गेहादीनं थम्भे। <hi rend="bold">बलसज्‍जनं</hi> युद्धकाले बलस्स सज्‍जनं।</p>

<p rend="bodytext" n="862"><hi rend="paranum">८६२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुसूलो</hi> धञ्‍ञादीनं गेहं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सोपानङ्गम्हि</hi> सोपानसीसे।</p>

<p rend="bodytext" n="863"><hi rend="paranum">८६३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">निय्यासे</hi> सिलेसे। <hi rend="bold">सेखरे</hi> सीसे। <hi rend="bold">नागदन्तके</hi> भित्तिआदीसु पवेसिते नागदन्ताकारे दण्डे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सिखण्डो</hi> <pb ed="M" n="0.0523"/> पिञ्छं। <hi rend="bold">तूणीरे</hi> उसुनिधिम्हि। <hi rend="bold">निकरे</hi> समूहे।</p>

<p rend="bodytext" n="864"><hi rend="paranum">८६४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संयतकेसेसु</hi> बन्धितकेसेसु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कम्बु</hi> जलजन्तुविसेसो। <hi rend="bold">नलाटट्ठि</hi> नलाटे जातट्ठि। <hi rend="bold">गोप्फके</hi> पादगण्ठिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="865"><hi rend="paranum">८६५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">काले</hi> पञ्‍चदसीदिवसपरिमाणे। <hi rend="bold">साध्ये</hi> पत्तसाधनीये। <hi rend="bold">सखी</hi> सहायो। <hi rend="bold">वाजो</hi> पत्तं। <hi rend="bold">पङ्गुळो</hi> पीठसम्पी।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">देसे</hi> देसविसेसे। <hi rend="bold">अण्णवे</hi> समुद्दे, एते पुमे। <hi rend="bold">सो सिन्धु</hi>सद्दो <hi rend="bold">सरितायं</hi> नदियं भवे।</p>

<p rend="bodytext" n="866"><hi rend="paranum">८६६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">करेणु</hi>सद्दो <hi rend="bold">गजे</hi> हत्थिम्हि, <hi rend="bold">पुरिसे</hi> पुल्‍लिङ्गे वत्तति। <hi rend="bold">हत्थिनियं</hi> तु इत्थियं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">रतने</hi> रतनविसेसे। <hi rend="bold">मणिवेधो</hi> नाम यं लोके ‘‘चिन’’ इति वुच्‍चति। <hi rend="bold">इन्दहेति</hi> इन्दावुधो।</p>

<p rend="bodytext" n="867"><hi rend="paranum">८६७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कोटियं</hi> <pb ed="M" n="0.0524"/> अन्ते। <hi rend="bold">वादित्तवादने</hi> वीणादिवादित्तवादनोपाये।</p>

<p rend="gatha1">‘‘कोणो वज्‍जप्पभेदे च,</p>

<p rend="gatha2">कोणो सेलगुळे इजे।</p>

<p rend="gatha3">वीणादिवादनोपाये,</p>

<p rend="gathalast">एकदेसे गतस्स चे’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तिकण्डसेसो</hi> <note>तिकण्डसेस ३.३.१२५</note>।</p>

<p rend="bodytext" n="868"><hi rend="paranum">८६८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वणिप्पथे</hi> वाणिजानं वोहारकम्मपथे। <hi rend="bold">वेदे</hi> वेदविसेसे, वाणिजेपि <hi rend="bold">निगमो।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">विवादादो</hi> ‘‘विवादाधिकरण’’ <note>पाचि॰ ३९४</note> न्त्यादीसु। <hi rend="bold">आधारो</hi> कारकविसेसो, निस्सयो च। <hi rend="bold">कारणे</hi> ‘‘यत्वाधिकरणमेन’’न्ति <note>ध॰ स॰ १३५४</note>।</p>

<p rend="bodytext" n="869"><hi rend="paranum">८६९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पसुम्हि</hi> गोणे। <hi rend="bold">वसुधा</hi> पथवी। <hi rend="bold">वाचा</hi> वचनं। <hi rend="bold">आदिना</hi> सग्गरंसिवजिरचन्दजलादयो गहिता।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">हरिते</hi> <pb ed="M" n="0.0525"/> सुकपत्तसदिसे वण्णविसेसे। <hi rend="bold">वासुदेवे</hi> कण्हे।</p>

<p rend="bodytext" n="870"><hi rend="paranum">८७०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आयत्ते</hi> निस्सये।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कण्णपूरो</hi> कण्णालङ्कारो। <hi rend="bold">सेखरे</hi> अग्गे। एते द्विन्‍नम्पि अत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="871"><hi rend="paranum">८७१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विज्‍जुयं</hi> चञ्‍चलायं। <hi rend="bold">इत्थिपुरिसे</hi> पुरिसित्थियं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कोणे</hi> अस्से। <hi rend="bold">सङ्ख्याविसेसो</hi> ‘‘कोटिपकोटी’’त्यादीसु। <hi rend="bold">उक्‍कंसे</hi> परियोसाने।</p>

<p rend="bodytext" n="872"><hi rend="paranum">८७२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जाला</hi> अग्गिजाला। <hi rend="bold">अग्गं</hi> कोटि।</p>

<p rend="bodytext">नारी <hi rend="bold">आसी</hi>सद्दो सप्पदाठायं। <hi rend="bold">इट्ठस्स</hi> वत्थुनो <hi rend="bold">आसीसनायं</hi> पत्थनायम्पि इत्थी एव।</p>

<p rend="bodytext" n="873"><hi rend="paranum">८७३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विलीनतेले</hi> <pb ed="M" n="0.0526"/> विसरणतेले। <hi rend="bold">वसगा</hi> वसं गच्छन्ती नारी। <hi rend="bold">वञ्‍च्यगावी</hi> अनवच्छा सोरभेयी।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अभिलासे</hi> इच्छायं। <hi rend="bold">किरणे</hi> रंसिम्हि। <hi rend="bold">अभिसङ्गे</hi> लग्गने।</p>

<p rend="bodytext" n="874"><hi rend="paranum">८७४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अंसे</hi> कोट्ठासे। <hi rend="bold">सिप्पे</hi> नाटकसत्थागते। चन्दस्स सोळसमे भागे च <hi rend="bold">कला।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="875"><hi rend="paranum">८७५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बीजकोसे</hi> वराटके। <hi rend="bold">कण्णभूसायं</hi> कण्णालङ्कारे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आगामिकाले</hi> अनागतकाले। <hi rend="bold">पभावो</hi> दण्डतेजो। संयमेपि <hi rend="bold">आयति</hi> भवे।</p>

<p rend="bodytext" n="876"><hi rend="paranum">८७६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मेसादिलोमे</hi> एळकादीनं लोमे। <hi rend="bold">भूमज्झे</hi> द्विन्‍नं भूनं मज्झे जातायं <hi rend="bold">रोमधातुयं</hi> लोमे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नट्टकी</hi> नाटकित्थी। <hi rend="bold">मदिरा</hi> सुरा।</p>

<p rend="bodytext" n="877"><hi rend="paranum">८७७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">क्रियचित्ते</hi> <pb ed="M" n="0.0527"/> वीसतिविधे क्रियचित्ते। <hi rend="bold">करणे</hi> करणक्रियायं, एतेसु द्वीसु अत्थेसु <hi rend="bold">क्रियं।</hi> कम्मनि कत्तब्बे <hi rend="bold">क्रिया</hi> नारी।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुणिसायं</hi> पुत्तस्स भरियायं। <hi rend="bold">कञ्‍ञायं</hi> अनिब्बिद्धायं। <hi rend="bold">जायायं</hi> भरियासामञ्‍ञे।</p>

<p rend="bodytext" n="878"><hi rend="paranum">८७८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इस्सरियं</hi> पभुता। <hi rend="bold">अक्खरावयवे</hi> गरुअक्खरानं अवयवे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पावचने</hi> बुद्धवचने। <hi rend="bold">सिद्धे</hi> सिद्धन्ते। <hi rend="bold">तन्ते</hi> सुत्तमये। <hi rend="bold">सुपिते</hi> निद्दासीले।</p>

<p rend="bodytext" n="879"><hi rend="paranum">८७९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">राजलिङ्गं</hi> खग्गादि। <hi rend="bold">उसभङ्गो</hi> उसभावयवो। <hi rend="bold">रुक्खे</hi> रुक्खविसेसे। <hi rend="bold">निमित्तं</hi> गुय्हङ्गं। <hi rend="bold">चिहने</hi> लक्खणे। <hi rend="bold">पदे</hi> विभत्यन्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="880"><hi rend="paranum">८८०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वोहारे</hi> <pb ed="M" n="0.0528"/> वाणिजकम्मे। <hi rend="bold">कीळादो</hi> कीळादिम्हि। <hi rend="bold">आदि</hi>ना जुतिथुतिगत्यादयो सङ्गहिता।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सरीरे</hi> सरीराधिदेवे।</p>

<p rend="bodytext" n="881"><hi rend="paranum">८८१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुस्सूसायं</hi> सोतुमिच्छायं। <hi rend="bold">इस्सात्यासे</hi> सराभ्यासे। हिंसनेपि <hi rend="bold">उपासनं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">हेतिभेदे</hi> आवुधभेदे। <hi rend="bold">सङ्कु</hi> खाणुविसेसो।</p>

<p rend="bodytext" n="882"><hi rend="paranum">८८२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वीणागुणो</hi> वीणायजिया। <hi rend="bold">तन्तं तन्त</hi>सद्दो। <hi rend="bold">मुख्यं</hi> पधानं। <hi rend="bold">सिद्धन्तं</hi> उदाहरणं। <hi rend="bold">तन्तु</hi> सुत्तं।</p>

<p rend="bodytext">रथनङ्गलादीनं अङ्गे <hi rend="bold">रथाद्यङ्गे। कप्पम्हि</hi> कतादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="883"><hi rend="paranum">८८३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इत्थिपुप्फं</hi> इत्थीनं उतु। <hi rend="bold">रेणु</hi> धूली। <hi rend="bold">पकतिजे गुणे</hi> तिण्णं गुणानं दुतिये गुणे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">न्यासप्पणे</hi> ठपितस्स धनस्स दाने। <hi rend="bold">दानम्हि</hi> तदञ्‍ञस्स दाने।</p>

<p rend="bodytext" n="884"><hi rend="paranum">८८४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गुरु</hi> <pb ed="M" n="0.0529"/> आचरियादि। <hi rend="bold">उपायो</hi> हेतु। <hi rend="bold">अवतारो</hi> ओतरणट्ठानं। <hi rend="bold">पूतम्बु</hi> पवित्तजलं। <hi rend="bold">दिट्ठि</hi> बुद्धदस्सना अञ्‍ञदस्सनं। आगमेपि <hi rend="bold">तित्थं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जोति</hi>सद्दो नक्खत्तरंसीसु <hi rend="bold">पण्डके</hi> नपुंसके। अग्गिम्हि तु <hi rend="bold">सो</hi> पुमा।</p>

<p rend="bodytext" n="885"><hi rend="paranum">८८५</hi><hi rend="dot">.</hi> ‘‘इति सन्धिकप्पे पठमो कण्डो’’त्यादीसु वग्गे। अवसरेपि, <hi rend="bold">अवसरो</hi> अवकासो।</p>

<p rend="bodytext">अथ बाहुद्वयस्स उद्धं माने। <hi rend="bold">सूरत्ते</hi> सूरभावे।</p>

<p rend="bodytext" n="886"><hi rend="paranum">८८६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पोरिसं</hi> पुरिसकारो। <hi rend="bold">ईहा</hi> वीरियं। <hi rend="bold">निसिन्‍नाद्युग्गमो</hi> निसिन्‍नादिको उग्गमो ठानं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अनिस्सयमहीभागे</hi> लोकनिस्सयभूतानं तरुपब्बतनगरादीनं अभावतो अनिस्सयसङ्खाते सुञ्‍ञमहीकोट्ठासे। ‘‘इरीणं ऊसरे सुञ्‍ञे’’ति <note>मेदिनीकोस १५.३६</note> हि <hi rend="bold">तिकण्डसेसो। ऊसरे</hi> ऊसवति ठाने।</p>

<p rend="bodytext" n="887"><hi rend="paranum">८८७</hi><hi rend="dot">.</hi> साधनत्थादीसु <pb ed="M" n="0.0530"/> <hi rend="bold">आराधनं।</hi> राधनंप्यत्र। ‘‘पत्तियं साधने वुत्तं, राधनं तोसनेपि चे’’ति <hi rend="bold">तिकण्डसेसो।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सानुम्हि</hi> पब्बतस्स समे भूभागे। <hi rend="bold">विसाणे</hi> मातङ्गदन्ते, पसूनं सिङ्गे च।</p>

<p rend="bodytext" n="888"><hi rend="paranum">८८८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दिट्ठं</hi> रूपारम्मणं। <hi rend="bold">आदिमग्गो</hi> सोतापत्तिमग्गो। <hi rend="bold">ञाणं</hi> सामञ्‍ञं। <hi rend="bold">अक्खि</hi> चक्खु। <hi rend="bold">इक्खनं</hi> ओलोकनं। <hi rend="bold">लद्धि</hi> गाहो।</p>

<p rend="bodytext">सुवण्णो पञ्‍चधरणं। <hi rend="bold">पञ्‍चसुवण्णो</hi> निक्खो। <hi rend="bold">पसाधनं</hi> अलङ्कारविसेसो।</p>

<p rend="bodytext" n="889"><hi rend="paranum">८८९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तिथिभेदे होर</hi>सत्थागते अनिट्ठसम्मते तिथिम्हि। <hi rend="bold">साखादिफळुम्हि</hi> रुक्खसाखादीनं गण्ठिम्हि। पूरणेपि <hi rend="bold">पब्बं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">बलवामुखो</hi> यत्र प्‍लवादयो सीघसोतेन आकड्ढित्वा पवेसियन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="890"><hi rend="paranum">८९०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कामजे</hi> <pb ed="M" n="0.0531"/> तण्हाजे सुरापानादिके। <hi rend="bold">दोसे</hi> अपराधे। <hi rend="bold">कोपजे</hi> दण्डफरुसादिके च। <hi rend="bold">विपत्तियं</hi> विनासे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">उपकरणं</hi> कुलालादीनं दण्डचक्‍कादि। <hi rend="bold">सिद्धि</hi> निप्फत्ति। <hi rend="bold">कारको</hi> कत्तादिसत्तविधो।</p>

<p rend="bodytext" n="891"><hi rend="paranum">८९१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दानसीले</hi> दानपकतिके च। <hi rend="bold">वग्गुवादिनि</hi> मधुरवादिनि च <hi rend="bold">वदञ्‍ञू</hi> भवे। इतो पट्ठाय <hi rend="bold">उस्सित</hi>परियन्तो तीसु वुत्तो। <hi rend="bold">अभिसित्ते</hi> मुद्धाभिसित्ते राजिनि।</p>

<p rend="bodytext" n="892"><hi rend="paranum">८९२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भाग्यविहीने</hi> अपुञ्‍ञे। <hi rend="bold">अप्पके</hi> अबहुके। <hi rend="bold">मूळ्हे</hi> बाले। <hi rend="bold">अपटु</hi> अछेको। खले, जगतियञ्‍च <hi rend="bold">मन्दो। वुद्धियुत्ते</hi> वड्ढनयुत्ते। <hi rend="bold">समुन्‍नद्धे</hi> अनीचे <hi rend="bold">उस्सितं</hi> तीसु भवे, ‘‘भासित’’न्तिपि पाठो।</p>

<p rend="bodytext" n="893"><hi rend="paranum">८९३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रथङ्गे</hi> रथावयवे। <hi rend="bold">सुवण्णस्मिं</hi> पलस्स चतुत्थभागे। <hi rend="bold">पासके</hi> चतुवीसतिप्पमाणे, तिंसप्पमाणे वा <pb ed="M" n="0.0532"/>। हत्थिदन्तादिविकतियं तीसु <hi rend="bold">अक्खो।</hi> चक्खादिन्द्रिये <hi rend="bold">अक्खं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सस्सते</hi> निच्‍चे। <hi rend="bold">तक्‍के</hi> वितक्‍के। <hi rend="bold">निच्छिते</hi> विनिच्छिते।</p>

<p rend="bodytext" n="894"><hi rend="paranum">८९४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हरे</hi> महिस्सरे <hi rend="bold">सिवो, भद्दे</hi> कल्याणे। <hi rend="bold">मोक्खे</hi> निब्बाने च <hi rend="bold">सिवं। जम्बुके</hi> सिङ्गाले <hi rend="bold">सिवा।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सत्तियं</hi> थामे। <hi rend="bold">थूलत्ते</hi> थूलभावे।</p>

<p rend="bodytext" n="895"><hi rend="paranum">८९५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सङ्ख्याभेदो</hi> उप्पलपुण्डरीकानं मज्झे गणना। <hi rend="bold">नरकभेदे</hi> ‘‘पदुमनिरये निब्बत्तो’’त्यादीसु। <hi rend="bold">वारिजे</hi> कक्‍कसनाळे कमले।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">देवभेदे</hi>ति</p>

<p rend="gatha1">‘‘आपो धुवो च सोमो च,</p>

<p rend="gatha2">धवो चेवा’निलो’नलो।</p>

<p rend="gatha3">पच्‍चूसो च पभासो च,</p>

<p rend="gathalast">अट्ठेते वसवो मता’’ति <note>चिन्तामणिटीका १.१०</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext">कथिते देवविसेसे। <hi rend="bold">रतने</hi> रतनसामञ्‍ञे, धने च, <hi rend="bold">पण्डकं</hi> नपुंसकं।</p>

<p rend="bodytext" n="896"><hi rend="paranum">८९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अत्थगमने</hi> <pb ed="M" n="0.0533"/> विनासगमने। <hi rend="bold">अपवग्गे</hi> सब्बकिलेसानं खयहेतुभूते विरागधम्मे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सेतम्बुजे</hi> सेतकमले। <hi rend="bold">रुक्खन्तरे</hi> ‘‘पुण्डरीक’’इति ख्याते दुमविसेसे, द्वीस्वत्थेसु पुमे।</p>

<p rend="gatha1">‘‘पुण्डरीकं सितम्बोजे, सेतच्छत्ते च भेसज्‍जे।</p>

<p rend="gathalast">कोसकारन्तरे ब्यग्घे, सो दिसावारणग्गिसू’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नानत्थसङ्गहो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="897"><hi rend="paranum">८९७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उपहारे</hi> पूजाद्यत्थं आभते वत्थुम्हि। <hi rend="bold">करस्मिं</hi> खेत्तादिसम्भवे राजभागे। <hi rend="bold">असुरन्तरे</hi> बलिनामके असुरे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सम्भवे</hi> इत्थिपुरिससम्भवे असुचिम्हि <hi rend="bold">सुक्‍कं। धवले</hi> सेते <hi rend="bold">सुक्‍को, कुसले</hi> पुञ्‍ञे तीसु, ‘‘पुञ्‍ञं धम्ममनित्थिय’’न्ति एत्थ <hi rend="bold">धम्म</hi>सद्दस्स अनित्थिभावस्स वुत्तत्ता <hi rend="bold">सुक्‍क</hi>सद्दो तीसु वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="898"><hi rend="paranum">८९८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विभत्तब्बधने</hi> विभजितब्बधने। <hi rend="bold">पितूनं धने</hi> पेतानं मातापितूनं पुत्तेहि विभजितब्बधने च।</p>

<p rend="bodytext">पभुनो <pb ed="M" n="0.0534"/> पुग्गलस्स भावो <hi rend="bold">पभुत्तं,</hi> तथा आयत्तस्स भावो <hi rend="bold">आयत्तता। आयत्तो</hi> पुग्गलो। <hi rend="bold">अभिलासो</hi> इच्छा।</p>

<p rend="bodytext" n="899"><hi rend="paranum">८९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धनिम्हि</hi> सद्दमत्ते। <hi rend="bold">योधसीहनादम्हि</hi> योधानं अभीतनादे च <hi rend="bold">सेळनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="900"><hi rend="paranum">९००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आद्युपलद्धियं</hi> पठमसञ्‍जाते वत्थुम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="901"><hi rend="paranum">९०१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">साधकतमे</hi> कत्तुतो अञ्‍ञेसं क्रियासाधकतमे करणकारके, क्रियायं, <hi rend="bold">गत्ते</hi> सरीरे च। <hi rend="bold">इन्द्रिये</hi> चक्खादिके।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कुञ्‍चिकायं</hi> अपापुरणे। <hi rend="bold">तूरियङ्गे</hi> सम्मताळादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="902"><hi rend="paranum">९०२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उप्पादे</hi> जनने। <hi rend="bold">गब्भमोचने</hi> पुत्तविजायने।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अस्से</hi> अस्समत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="903"><hi rend="paranum">९०३</hi><hi rend="dot">.</hi> पुप्फंविना <pb ed="M" n="0.0535"/> <hi rend="bold">फलग्गाहिरुक्खे</hi> अस्सत्थादो, रुक्खमत्ते च <hi rend="bold">वनप्पति</hi>सद्दो। <hi rend="bold">आहते</hi> उपट्ठापिते वराहपुरिसादिरूपे च, रजतमत्ते च <hi rend="bold">रूपियं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="904"><hi rend="paranum">९०४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">केस</hi>सद्दो पुब्बो यस्स <hi rend="bold">पास</hi>सद्दस्स सो <hi rend="bold">केसपुब्बो। चये</hi> समूहे वत्तति, यथा ‘‘केसपासो’’ति, केसकलापोत्यत्थो।</p>

<p rend="bodytext">अक्खिमज्झे या ‘‘सूला’’ति वुत्ता। <hi rend="bold">नक्खत्ते</hi> सत्तवीसतिविधे, तदञ्‍ञेसु च <hi rend="bold">तारा</hi> इत्थी। <hi rend="bold">उच्‍चतरस्सरे</hi> उच्‍चतरे सद्दे <hi rend="bold">तारो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="905"><hi rend="paranum">९०५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पत्ते</hi> भाजनसामञ्‍ञे, भुञ्‍जनपत्ते च। <hi rend="bold">लोहभेदस्मिं</hi> अयोतम्बादिमये भाजनविसेसे। <hi rend="bold">देहमज्झं</hi> उदरं।</p>

<p rend="bodytext" n="906"><hi rend="paranum">९०६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वेसे</hi> सण्ठाने। <hi rend="bold">सिप्पसाला</hi> सिप्पीनं साला।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सम्पत्ति</hi> <pb ed="M" n="0.0536"/> धनादिसम्पत्ति तिवग्गसम्पत्ति च। लक्खिया कतपुञ्‍ञेहि सेवियति। <hi rend="bold">इत्थी</hi> इत्थिविसेसो। <hi rend="bold">देवता</hi> सिरीनामिका एका देवधीता।</p>

<p rend="bodytext" n="907"><hi rend="paranum">९०७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">युवराजा</hi> पितरि देवङ्गते राजभावारहो राजपुत्तो। <hi rend="bold">खन्दे</hi> हरस्स पुत्ते। <hi rend="bold">सुसु</hi> तरुणो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">मणिभेदे</hi> यो लोके ‘‘सन्ता’’ति वुच्‍चति। <hi rend="bold">अङ्कुरे</hi> रुक्खादीनं अङ्कुरे।</p>

<p rend="bodytext" n="908"><hi rend="paranum">९०८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वेतनं</hi> कम्मकारेहि लभितब्बधनं। मू<hi rend="bold">लं</hi> मूलधनं। <hi rend="bold">वोहारे</hi> वाणिजकम्मे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भाजनन्तरं</hi> येन खेळाद्यसुचिं पटिग्गण्हाति।</p>

<p rend="bodytext" n="909"><hi rend="paranum">९०९</hi><hi rend="dot">.</hi> असुभे च कम्मे सुभे च कम्मे <hi rend="bold">द्वयेपि</hi> कम्मे चाति तीस्वत्थेसु भाग्यं वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तरुभेदे</hi> अस्सत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="910"><hi rend="paranum">९१०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विमुत्तियं</hi> <pb ed="M" n="0.0537"/> निब्बाने।</p>

<p rend="bodytext">‘‘अयं पुमा’’ति जाननस्स कारणभावो <hi rend="bold">पुमत्तं,</hi> तदादिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="911"><hi rend="paranum">९११</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अज्झाये</hi> परिच्छेदे। <hi rend="bold">दिवे</hi> देवलोके।</p>

<p rend="bodytext" n="912"><hi rend="paranum">९१२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सपत्तस्मिं</hi> अमित्ते। <hi rend="bold">रुक्खङ्गे</hi> रुक्खावयवे।</p>

<p rend="bodytext" n="913"><hi rend="paranum">९१३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मुख्ये</hi> पधाने। <hi rend="bold">उपाये</hi> हेतुम्हि। <hi rend="bold">वदने</hi> लपने। <hi rend="bold">आदिस्मिं</hi> पठमे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भब्बे</hi> विमुत्तारहे, भवितब्बे च। <hi rend="bold">गुणाधारे</hi> गुणस्स निस्सये। <hi rend="bold">वित्ते</hi> धने। <hi rend="bold">बुधे</hi> पण्डिते। <hi rend="bold">दारु</hi> दारुक्खन्धो।</p>

<p rend="bodytext" n="914"><hi rend="paranum">९१४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पत्थादो</hi> पत्थो, तुला, अङ्गुलीति पत्थादि। <hi rend="bold">विधाय</hi> उन्‍नतियं। <hi rend="bold">परिस्समे</hi> खेदे।</p>

<p rend="bodytext" n="915"><hi rend="paranum">९१५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सरोरुहे</hi> कमले। <hi rend="bold">खगन्तरे</hi> रुक्खकिमिखादकसकुणे। <hi rend="bold">तूरियन्तरे</hi> वंससङ्खादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="916"><hi rend="paranum">९१६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संवेगे</hi> उब्बेगे, विम्हये च।</p>

<p rend="bodytext" n="917"><hi rend="paranum">९१७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तदुपेतनिसाय</hi> चन्दप्पभाय युत्तरत्तियं।</p>

<p rend="bodytext" n="918"><hi rend="paranum">९१८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मासे</hi> ततियमासे। अतिवुद्धे च अतिपसत्थे च।</p>

<p rend="bodytext" n="919"><hi rend="paranum">९१९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">निबन्धे</hi> बलक्‍कारे ‘‘बलग्गहो’’त्यादीसु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">मत्तिकाभेदो</hi> नीलादिवण्णयुत्तकित्तिममत्तिका। <hi rend="bold">सिक्‍कायं</hi> उदककुम्भादिवाहिके। <hi rend="bold">नयनामये</hi> चक्खुरोगविसेसे।</p>

<p rend="bodytext" n="920"><hi rend="paranum">९२०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मण्डले</hi> <pb ed="M" n="0.0539"/> परिमण्डले। बिम्बिका लताजाति, तस्सा फले च <hi rend="bold">बिम्बं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="921"><hi rend="paranum">९२१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पथे</hi> अञ्‍जसे।</p>

<p rend="bodytext" n="922"><hi rend="paranum">९२२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सन्ति</hi> निब्बानं। <hi rend="bold">निभे</hi> सदिसे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चापे</hi> धनुम्हि <hi rend="bold">इस्सासं। उसुनो</hi> सरस्स <hi rend="bold">खेपकम्हि</hi> पेरके <hi rend="bold">इस्सासो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="923"><hi rend="paranum">९२३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बाल</hi>सद्दो तीसु। कुत्रत्थेसु? <hi rend="bold">आदिवयसा</hi> पठमवयेन <hi rend="bold">समङ्गिनि</hi> समन्‍नागते च। <hi rend="bold">अपण्डिते</hi> मूळ्हे च।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सोणिते</hi> लोहिते। <hi rend="bold">तम्बं</hi> उदुम्बरं। <hi rend="bold">अनुरत्तो</hi> अनुरागयुत्तो पुग्गलो। <hi rend="bold">रञ्‍जितं</hi> रङ्गरञ्‍जितं।</p>

<p rend="bodytext" n="924"><hi rend="paranum">९२४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विरळे</hi> निरन्तरे। <hi rend="bold">किसे</hi> अथूले। <hi rend="bold">हिमे</hi> तुहिने।</p>

<p rend="bodytext" n="925"><hi rend="paranum">९२५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गुळभेदो</hi> <pb ed="M" n="0.0540"/> यो लोके ‘‘सक्खरा’’ति वुच्‍चति। <hi rend="bold">कठले</hi> सिलाखण्डे।</p>

<p rend="bodytext" n="926"><hi rend="paranum">९२६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तिखिणे</hi> तिक्खे। <hi rend="bold">ब्यत्ते</hi> छेके। <hi rend="bold">रोगमुत्ते</hi> निरोगे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">खत्तिये</hi> मुद्धाभिसित्ते। <hi rend="bold">नरनाथे</hi> तदञ्‍ञस्मिं। <hi rend="bold">पभुम्हि</hi> इस्सरे।</p>

<p rend="bodytext" n="927"><hi rend="paranum">९२७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धञ्‍ञकरणं</hi> धञ्‍ञमद्दनट्ठानं। <hi rend="bold">कक्‍के</hi> नहानचुण्णे। <hi rend="bold">नीचे</hi> अधमे। सेतेपि <hi rend="bold">खलो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="928"><hi rend="paranum">९२८</hi><hi rend="dot">.</hi> ब्रह्मचारी च गहट्ठो च वानप्पत्थो च भिक्खु चाति <hi rend="bold">ब्रह्मचारीगहट्ठादि, तपोधने</hi> पियसीले।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कठिने</hi> कक्खळे। <hi rend="bold">निद्दये</hi> निक्‍करुणे।</p>

<p rend="bodytext" n="929"><hi rend="paranum">९२९</hi><hi rend="dot">.</hi> कनिट्ठो <pb ed="M" n="0.0541"/> च कनियो चाति एते तीसु। कुत्रत्थेसु? अत्यप्पे, अतियुवेपि।</p>

<p rend="bodytext">इट्ठे, निस्सारे च अगरुम्हि चाति एतेस्वत्थेसु तीसु।</p>

<p rend="bodytext" n="930"><hi rend="paranum">९३०</hi><hi rend="dot">.</hi> अधोभागे च हीने च। <hi rend="bold">दन्तच्छदे</hi> दन्तावरणे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पारिचरियायं</hi> उपट्ठाके।</p>

<p rend="bodytext" n="931"><hi rend="paranum">९३१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रतने</hi> द्विविदत्थिके। <hi rend="bold">गणे</hi> समूहे यथा ‘‘केसहत्थो’’ति। <hi rend="bold">सोण्डाय</hi> करिकरे। <hi rend="bold">भन्तरं</hi> तेरसमनक्खत्तं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आवाटे</hi> कासुयं। <hi rend="bold">उदपानं</hi> अन्धु, यत्र जलं घटियन्तेन उद्धरित्वा पिवन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="932"><hi rend="paranum">९३२</hi><hi rend="dot">.</hi> पठमं पमुखञ्‍चाति इदं अभिधानद्वयं आदिम्हि पधाने वत्तति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वज्‍जभेदो</hi> उभयतलं तूरियं।</p>

<p rend="bodytext" n="933"><hi rend="paranum">९३३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">थिरंसो</hi> <pb ed="M" n="0.0542"/> थिरकोट्ठासो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">खन्धभारो</hi> खन्धेन वहितब्बो भारो। <hi rend="bold">आदि</hi>ना कटिभारादयो गहिता। यस्मा पलसतं तुला, वीसतितुला भारो, तस्मा <hi rend="bold">‘‘द्विसहस्सपले’’</hi>ति वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext" n="934"><hi rend="paranum">९३४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मन्दिरे</hi> गेहे। <hi rend="bold">रोगभेदे</hi> खयरोगे। <hi rend="bold">अपचयम्हि</hi> विद्धंसने, विनासे च।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सापदे</hi> ब्यग्घादिके दुट्ठमिगे। <hi rend="bold">सप्पे</hi> उरगे। <hi rend="bold">कुरूरे</hi> कक्खळे।</p>

<p rend="bodytext" n="935"><hi rend="paranum">९३५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सज्‍जदुमे</hi> अस्सकण्णरुक्खे। <hi rend="bold">रुक्खे</hi> रुक्खमत्ते।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सोते</hi> कण्णे। <hi rend="bold">यजने</hi> पूजने। <hi rend="bold">सुतियं</hi> सवनक्रियायं।</p>

<p rend="bodytext" n="936"><hi rend="paranum">९३६</hi><hi rend="dot">.</hi> पेतो <pb ed="M" n="0.0543"/> च परेतोचाति इमे <hi rend="bold">मते</hi> कालङ्कते च <hi rend="bold">पेतयोनिजे</hi> पेतयोनिसम्भवे सियुं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ख्याते</hi> पाकटे। <hi rend="bold">हट्ठे</hi> पहट्ठे।</p>

<p rend="bodytext" n="937"><hi rend="paranum">९३७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अधिप्पाये</hi> अज्झासये।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पक्खे</hi> सकुणादीनं पक्खे। <hi rend="bold">दले</hi> रुक्खादीनं छदे। <hi rend="bold">भाजने</hi> लोहमयादिके। ‘‘सोगते’’ति इदं ‘‘भाजने’’ति इमस्स विसेसनं। <hi rend="bold">सोगते</hi> सुगतस्स सन्तके भाजनेत्यत्थो।</p>

<p rend="bodytext" n="938"><hi rend="paranum">९३८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुट्ठुकते</hi> सम्मा कते कम्मनि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अनुकम्पायारहे</hi> दुक्खितसत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="939"><hi rend="paranum">९३९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">धनिम्हि</hi> <pb ed="M" n="0.0544"/> सद्दे।</p>

<p rend="bodytext" n="940"><hi rend="paranum">९४०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विहिते</hi> विधातब्बे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अञ्‍जसे</hi> मग्गे। <hi rend="bold">विसिखा</hi> रच्छा। <hi rend="bold">पन्तियं</hi> पाळियं।</p>

<p rend="bodytext" n="941"><hi rend="paranum">९४१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गगने</hi> आकासे। <hi rend="bold">ब्यसने</hi> विपत्तियं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नेत्तरोगे</hi> चक्खुरोगविसेसे। <hi rend="bold">छदिम्हि</hi> गेहादीनं छदने।</p>

<p rend="bodytext" n="942"><hi rend="paranum">९४२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सङ्घट्टने</hi> द्विन्‍नं अन्तरभूते। पुन <hi rend="bold">सन्धी</hi>ति पदपूरणत्थं वुत्तं। <hi rend="bold">अतिसन्ते</hi> अतिसमिते।</p>

<p rend="bodytext" n="943"><hi rend="paranum">९४३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यापना</hi> <pb ed="M" n="0.0545"/> यापनकारको कबळीकाराहाररसो। <hi rend="bold">दित्ति</hi> जलनं। <hi rend="bold">बलं</hi> थामो।</p>

<p rend="bodytext" n="944"><hi rend="paranum">९४४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुच्छि</hi> उदरं। <hi rend="bold">ओवरको</hi> गेहविसेसो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">खण्डने</hi> छेदने। <hi rend="bold">इतिवुत्ते च कम्मनी</hi>ति ‘‘इति एवं मया पुब्बे चरित’’न्ति वत्तब्बे सुभासुभकम्मे। ‘‘अतिवत्ते च कम्मनी’’तिपि पाठो, अतीतकाले पवत्तकम्मनीत्यत्थो।</p>

<p rend="bodytext" n="945"><hi rend="paranum">९४५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चित्तके</hi> नलाटे कतकाळादिबिन्दुम्हि <hi rend="bold">रुक्खभेदे</hi> मरीचप्पमाणम्बिलरुक्खे, यस्स फलेन अम्बिलसूपं पचन्ति। <hi rend="bold">तिलकाळके</hi> तंतंसरीरावयवे सञ्‍जाततिलसण्ठाने काळके।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">बोधे</hi> बुज्झने। <hi rend="bold">पत्ति</hi> लाभो, पापुणञ्‍च।</p>

<p rend="bodytext" n="946"><hi rend="paranum">९४६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आयुम्हि</hi> जीविते। <hi rend="bold">हदयङ्गानिले</hi> उरोगमवाते।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वसे</hi> <pb ed="M" n="0.0546"/> आयत्ततायं। <hi rend="bold">वेदे</hi> चतुब्बिधवेदे। <hi rend="bold">इच्छा</hi> आरम्मणिच्छा।</p>

<p rend="bodytext" n="947"><hi rend="paranum">९४७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सिरसट्ठिम्हि</hi> सिरसो अट्ठिम्हि। <hi rend="bold">घटादिसकले</hi> घटादिखण्डे।</p>

<p rend="bodytext" n="948"><hi rend="paranum">९४८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वेण्वादिसाखाजालस्मि</hi>न्ति वेणुआदीनञ्‍च अञ्‍ञमञ्‍ञसंसग्गे साखासमूहे। <hi rend="bold">लग्गकेसे</hi> तापसादीनं लग्गकेसे। <hi rend="bold">आलये</hi> तण्हायं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वधे</hi> मारणे। <hi rend="bold">रक्खितस्मिं</hi> कम्मनि, कत्तरि च।</p>

<p rend="bodytext" n="949"><hi rend="paranum">९४९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">थियं</hi> इत्थियं। <hi rend="bold">पिये</hi> सामिके। <hi rend="bold">मनुञ्‍ञे</hi> मनसो तोसनजनके। <hi rend="bold">गवक्खे</hi> सीहपञ्‍जरे।</p>

<p rend="bodytext" n="950"><hi rend="paranum">९५०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">किं</hi> सद्दो पुच्छनत्थादीसु सलिङ्गो। विकप्पत्थादीसु तु अब्ययं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ससद्धे</hi> <pb ed="M" n="0.0547"/> सद्धाय सहिते। <hi rend="bold">निवापे</hi> पेतादीनं कत्तब्बपूजादाने। <hi rend="bold">पच्‍चये</hi> सद्दहने <hi rend="bold">सद्धा।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="951"><hi rend="paranum">९५१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अट्ठिस्मिं</hi> ‘‘पनसबीजं तालबीज’’न्त्यादीसु। सुक्‍के च <hi rend="bold">बिजं।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पूये</hi> पक्‍कवणसञ्‍जाते। <hi rend="bold">अग्गतो</hi> पुरतो। <hi rend="bold">दिसादो</hi> सूरियुग्गमनदिसायं। सा हि दिसानं आदिभूता, ‘‘दिसा’’ति वा दिसाविसेसो। <hi rend="bold">आदि</hi>ना पुब्बजादीनं गहणं।</p>

<p rend="bodytext" n="952"><hi rend="paranum">९५२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आगमने</hi> असन्तुप्पत्तिक्रियायं। <hi rend="bold">दीघादिनिकायस्मिं</hi> दीघनिकायमज्झिमनिकायादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="953"><hi rend="paranum">९५३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">देवरुक्खो</hi> सिरीसो। <hi rend="bold">सन्ततियं</hi> वंसे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">उत्तरविपरीते</hi> असेट्ठे, इमस्मिं अत्थे <hi rend="bold">न</hi>कारो पटिसेधत्थो। <hi rend="bold">सेट्ठे</hi> उत्तमे। इमस्मिं अत्थे पटिसेधत्थोव <hi rend="bold">न</hi>कारो। ‘‘अनु उत्तर’’न्ति छेदो च विञ्‍ञेय्यो।</p>

<p rend="bodytext" n="954"><hi rend="paranum">९५४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सत्तिसम्पत्तियं</hi> <pb ed="M" n="0.0548"/> पभावादीहि सत्तीहि सम्पत्तियं। <hi rend="bold">कन्तिमत्ते</hi> कमनीयमत्ते। सूरवीरियेसुपि <hi rend="bold">विक्‍कमो।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पटिबिम्बे</hi> पतिरूपके। <hi rend="bold">पभायं</hi> आलोके।</p>

<p rend="bodytext" n="955"><hi rend="paranum">९५५</hi><hi rend="dot">.</hi> घम्मो निदाघो चाति द्वे अभिधानानि। <hi rend="bold">सेदजले</hi> कायतो मुत्ते।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कन्तने</hi> छेदने। <hi rend="bold">विकप्पे</hi> वितक्‍के। <hi rend="bold">सज्‍जने</hi> हत्थादीनं सज्‍जने।</p>

<p rend="bodytext" n="956"><hi rend="paranum">९५६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">देसो</hi> देसविसेसो। <hi rend="bold">अङ्ग</hi>सद्दो पुंबहुत्ते। ‘‘बहुम्ही’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">अङ्ग</hi>सद्दो बहुत्ते देसेत्यत्थो। <hi rend="bold">वपुम्हि</hi> सरीरे <hi rend="bold">अङ्गं।</hi> अवयवे हेतुम्हि च <hi rend="bold">अङ्गं।</hi></p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">‘‘अङ्गं</hi> गत्तन्तिकोपाय-पतिकेस्व’प्पधानके।</p>

<p rend="gathalast">अङ्गदेसविसेसम्हि, अङ्गा सम्बोधने’ब्यय’’न्ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चेतियदुमे</hi> पूजेतब्बभूते रुक्खे अस्सत्थादो।</p>

<p rend="bodytext" n="957"><hi rend="paranum">९५७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">साधुपुरिसे</hi> <pb ed="M" n="0.0549"/> सप्पुरिसे। <hi rend="bold">कप्पने</hi> हत्थादीनं कप्पने। ‘‘सज्‍जने सज्‍जना कप्पनाय’’न्ति <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहो।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुपने</hi> निद्दायं। <hi rend="bold">सुत्ते</hi> अजागरिते। <hi rend="bold">विञ्‍ञाणे</hi> सुत्तस्स विञ्‍ञाणे चित्ते <hi rend="bold">तं</hi> सुपिनवचनं। दस्सने च <hi rend="bold">सुपिनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="958"><hi rend="paranum">९५८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पच्‍चक्खे</hi> सम्मुखे। <hi rend="bold">सन्‍निधाने</hi> पयोगे, विधाने च। <hi rend="bold">भिय्यो</hi>सद्दो पहूतरत्थे <hi rend="bold">सो</hi> पुमा।</p>

<p rend="bodytext" n="959"><hi rend="paranum">९५९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विसलित्तसरे</hi> विसेन लेपितसरे <hi rend="bold">दिद्धो</hi> पुमा। <hi rend="bold">लित्ते</hi> लेपितब्बसामञ्‍ञे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वासे</hi> वसने। <hi rend="bold">धूमादिसङ्खारे</hi> गन्धचुण्णधूमादिना अभिसङ्खारे। <hi rend="bold">सम्पटिच्छने</hi> पटिग्गहणे।</p>

<p rend="bodytext" n="960"><hi rend="paranum">९६०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुप्पगब्भे</hi> वचनसूरे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">मधुच्छिट्ठे</hi> मदने, येन दीपम्पि जालेन्ति। <hi rend="bold">ओदनसम्भवे</hi> भुत्तोदनतो पतिते लामकसम्मते ओदनबिन्दुम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="961"><hi rend="paranum">९६१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुरभिम्हि</hi> <pb ed="M" n="0.0550"/> सुगन्धे।</p>

<p rend="bodytext">उप्पत्तियं उद्धङ्गमने च <hi rend="bold">उग्गमनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="962"><hi rend="paranum">९६२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लूखे</hi> समले, कक्खळे च। <hi rend="bold">निट्ठुरवाचायं</hi> अकण्णसुखवचने।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अम्बुवेगे</hi> अम्बुनो उदकस्स वेगे सोते।</p>

<p rend="bodytext" n="963"><hi rend="paranum">९६३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तप्परे</hi> तप्पधाने। <hi rend="bold">कवचे</hi> उरच्छदे। <hi rend="bold">वारवाणे</hi> चम्ममये युद्धालङ्कारे च। <hi rend="bold">निम्मोके</hi> सप्पानं जिण्णचम्मनि।</p>

<p rend="bodytext" n="965"><hi rend="paranum">९६५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पदाने</hi> दाने। <hi rend="bold">सेले</hi> पब्बते।</p>

<p rend="bodytext" n="966"><hi rend="paranum">९६६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लोहे</hi> <pb ed="M" n="0.0551"/> काळायसे सत्थं। <hi rend="bold">सञ्‍चये</hi> समूहे सत्थो। यथा ‘‘सकटसत्थो’’त्यादि। <hi rend="bold">वत्तने</hi> पवत्तने।</p>

<p rend="bodytext" n="967"><hi rend="paranum">९६७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वलये</hi> कटके।</p>

<p rend="bodytext" n="968"><hi rend="paranum">९६८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कण्डे</hi> वाणे। <hi rend="bold">वापिम्हि</hi> दीघिकादिकायं। <hi rend="bold">दुप्फस्से</hi> दुक्खसम्फस्से। <hi rend="bold">ककचे</hi> खरपत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="969"><hi rend="paranum">९६९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुराय</hi> कादम्बरियं, याय पीताय मत्ता सत्ता अनागमनीयवत्थूसुपि गच्छन्ति। <hi rend="bold">रथङ्गे</hi> चक्‍के। कामुपधिआदीसु चतूसु उपधीसु च <hi rend="bold">उपधि,</hi> अनित्थी।</p>

<p rend="bodytext" n="970"><hi rend="paranum">९७०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दब्बे</hi> <pb ed="M" n="0.0552"/> धनादिके। <hi rend="bold">भूभेदो</hi> वत्थादि। <hi rend="bold">महाराजे</hi> चतूसु महाराजेसु एकस्मिं महाराजे। <hi rend="bold">नरे</hi> सत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="971"><hi rend="paranum">९७१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आपणे</hi> कयविक्‍कयट्ठाने। <hi rend="bold">सम्भारे</hi> उपकरणे। ‘‘रथो सीलपरिक्खारो, झानक्खो चक्‍कवीरियो’’ति <note>सं॰ नि॰ ५.४</note> एत्थ अलङ्कारो <hi rend="bold">‘‘परिक्खारो’’</hi>ति वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="972"><hi rend="paranum">९७२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वोहारस्मिं</hi> रथसकटादिवोहारे। <hi rend="bold">उपट्ठितगिरा</hi> सद्दतो अत्थतो च पाकटगिरा।</p>

<p rend="bodytext" n="973"><hi rend="paranum">९७३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वचनावयवे</hi>ति वाक्यावयवे। हेतुदाहरणादियुत्तस्स सम्बन्धत्थस्स वचनसमूहस्स अवयवे। <hi rend="bold">मूले</hi> लोभादिके। <hi rend="bold">कारणे</hi> लोभादितो अञ्‍ञस्मिं कारणे। <hi rend="bold">पाचानलस्मिं</hi> उदरट्ठे भुत्तपाचने कम्मजतेजस्मिं। रोगभेदेपि <hi rend="bold">गहणी।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="974"><hi rend="paranum">९७४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संयमे</hi> <pb ed="M" n="0.0553"/> चक्खादिन्द्रियसंयमे।</p>

<p rend="bodytext" n="975"><hi rend="paranum">९७५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मुद्दिकस्स</hi> रुक्खस्स रसे च। <hi rend="bold">पुप्फस्स</hi> सब्बस्स पुप्फस्स रसे च। <hi rend="bold">खुद्दे</hi> मक्खिकाकते च <hi rend="bold">मधु</hi> पुन्‍नपुंसकं।</p>

<p rend="gatha1">‘‘मधु खुद्दे जले खीरे, मज्‍जे पुप्फरसे मधु।</p>

<p rend="gathalast">रच्छे चित्ते वसन्ते च, जीवसाके मधुद्दुमे’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे।</hi></p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">उल्‍लोचे</hi>ति सेय्यादीनं उपरिभागे रजोपातनिवारणत्थं ठपिते दुस्समयादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="976"><hi rend="paranum">९७६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अपवग्गे</hi> निब्बाने। <hi rend="bold">सुधायं</hi> देवतानं भोजने।</p>

<p rend="gatha1">‘‘अमतं यञ्‍ञसेसस्मिं, पीयूसे सलिले घते।</p>

<p rend="gatha2">अयाचिते च मोक्खे च, धन्वन्तरिसुधासिसु।</p>

<p rend="gathalast">अमतो अमता सिवा-गळो झामलकीसु चे’’ति <note>मेदिनीकोस १६.७७-८ गाथायम्पि</note>॥</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे</hi> वुत्तं। <hi rend="bold">मोहे</hi> अविज्‍जायं। <hi rend="bold">तिमिरे</hi> अन्धकारे। <hi rend="bold">सङ्ख्या</hi> गणनविसेसो। <hi rend="bold">गुणे</hi> ततिये गुणे।</p>

<p rend="bodytext" n="977"><hi rend="paranum">९७७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खरे</hi> <pb ed="M" n="0.0554"/> फरुसे। <hi rend="bold">अकारिये</hi> अकत्तब्बे। <hi rend="bold">पुरिसे</hi> पुल्‍लिङ्गे। <hi rend="bold">सुकते</hi> कुसले धम्मे <hi rend="bold">पुञ्‍ञं पण्डके</hi> नपुंसके। <hi rend="bold">पवने</hi> पूते।</p>

<p rend="bodytext" n="978"><hi rend="paranum">९७८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">असिनिद्धो</hi> सुक्खो। <hi rend="bold">सङ्गे</hi> लग्गे।</p>

<p rend="bodytext" n="979"><hi rend="paranum">९७९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लञ्छने</hi> पटिबिम्बे। <hi rend="bold">सीमा</hi> मरियादो। <hi rend="bold">पकारो</hi> तुल्यो।</p>

<p rend="bodytext" n="980"><hi rend="paranum">९८०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मन्तने</hi> चतुक्‍कण्णादिके। <hi rend="bold">ब्यसने</hi> भोगब्यसनादिके। <hi rend="bold">विपत्तियं</hi> अनत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="981"><hi rend="paranum">९८१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रंसिभेदो</hi> <pb ed="M" n="0.0555"/> पुब्बे उदयतो सूरियस्स रंसिविसेसो। <hi rend="bold">अब्यत्तरागे</hi> किञ्‍चिरत्ते। <hi rend="bold">लोहिते</hi> रत्ते।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पकतानिवत्ते</hi> पकतितो अनिवत्तने। ‘‘पकतियञ्‍च अनिवत्तने चा’’तिपि अत्थो। <hi rend="bold">नस्सनक्खरे</hi>ति विनासनक्खरे। <hi rend="bold">नस्स</hi> अदस्सने अक्खरे।</p>

<p rend="gatha1">‘‘अनुबन्धो पकत्यादो, दोसुप्पादे विनस्सरे।</p>

<p rend="gathalast">सुसुमुख्यानुसारेसु, पकतस्सा’नुवत्तने’’ति <note>अमर २३.९८ गाथायम्पि पस्सितब्बं</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="982"><hi rend="paranum">९८२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अवतरणे</hi> ओतरणे। <hi rend="bold">तित्थस्मिं</hi> नद्यादीनं तित्थे। <hi rend="bold">विवरे</hi> विवरणे। <hi rend="bold">इङ्गिते</hi> सीसचलनादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="983"><hi rend="paranum">९८३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खत्ता</hi> खत्तियतो सञ्‍जाते <hi rend="bold">सुद्दित्थितनये</hi> सुद्दित्थिया पुत्ते च। <hi rend="bold">तिब्बम्हि</hi> अधिमत्ते च। <hi rend="bold">सो</hi> उग्गो। <hi rend="bold">अग्गो</hi> सेट्ठो। <hi rend="bold">धिति</hi> वीरियं।</p>

<p rend="bodytext" n="984"><hi rend="paranum">९८४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पभाते</hi> पच्‍चूसे। <hi rend="bold">निरोगे</hi> रोगमुत्ते। <hi rend="bold">सज्‍जे</hi> सङ्गते, आधारेपि च। ‘‘सज्‍जुत्तो सन्‍नद्धे सङ्गतेपि चे’’ति <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे। दक्खो</hi> छेको। युत्तेपि कल्‍लं। <hi rend="bold">कूटचरियायं</hi> सठचरियायं।</p>

<p rend="bodytext" n="985"><hi rend="paranum">९८५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पक्खिभेदो</hi> पारावतप्पमाणो पक्खी। यस्मिं गेहे पलिना पतिते असुभनिमित्तं करोन्ति। <hi rend="bold">पारावते</hi> कलरवे।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सरदब्भूते</hi> सरदकाले सम्भूते। <hi rend="bold">अप्पगब्भे</hi> कातरवचने।</p>

<p rend="bodytext" n="986"><hi rend="paranum">९८६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कठिने</hi> कक्खळे। <hi rend="bold">साहसो</hi> बलक्‍कारो। <hi rend="bold">अप्पिये</hi> अमनापे। <hi rend="bold">चीरे</hi> नन्तके, वाके च <hi rend="bold">चीरं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="987"><hi rend="paranum">९८७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मिगभेदे</hi> <pb ed="M" n="0.0557"/> कुक्‍कुरप्पमाणे मिगे। <hi rend="bold">पटाकायं</hi> धजे। <hi rend="bold">मोचं</hi> पसिद्धं, <hi rend="bold">कदली ई</hi>कारन्तो। <hi rend="bold">दक्खिणा</hi> कम्मफलं सद्दहित्वा दातब्बं दानं।</p>

<p rend="bodytext" n="988"><hi rend="paranum">९८८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उप्पाते</hi> भूतविकतियं। <hi rend="bold">वेस्सानरे</hi> अग्गिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="989"><hi rend="paranum">९८९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पोतवाहे</hi> तलकवाहे। <hi rend="bold">नियन्तरि</hi> पाजितरि।</p>

<p rend="bodytext" n="990"><hi rend="paranum">९९०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रोधने</hi> आवरणे।</p>

<p rend="bodytext" n="991"><hi rend="paranum">९९१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भाजने</hi> विलीवमयादिके। <hi rend="bold">परियत्ति</hi> परियापुणनं सिक्खनं, परियापुणितब्बा वा सिक्खितब्बा। <hi rend="bold">जरासिथिलचम्मस्मिं</hi> जराय कारणभूताय सिथिलचम्मनि। <hi rend="bold">उदरङ्गे</hi> उदरचम्मराजियं।</p>

<p rend="bodytext" n="992"><hi rend="paranum">९९२</hi><hi rend="dot">.</hi> विदारितादीसु <pb ed="M" n="0.0558"/> तीसुपि वाच्‍चलिङ्गिकं। <hi rend="bold">उपजापे</hi> चतुत्थोपाये।</p>

<p rend="bodytext" n="993"><hi rend="paranum">९९३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गामसन्दोहे</hi> गामसमूहे। <hi rend="bold">परिधि</hi> परिवेसो सूरियादिगेहं। <hi rend="bold">आगमे</hi> बुद्धवचने। <hi rend="bold">लेखे</hi> वाचितलेखे।</p>

<p rend="bodytext" n="994"><hi rend="paranum">९९४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अयोमयविज्झनकण्टको</hi> सूझादिविज्झनं। <hi rend="bold">गुणुक्‍कंसे</hi> गुणातिसये। <hi rend="bold">विभवे</hi> भोगे। सम्पत्ति, सम्पदाति च अभिधानद्वयं।</p>

<p rend="bodytext" n="995"><hi rend="paranum">९९५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भू</hi> पथवी। योग्यादीसु तीस्वत्थेसु तीसु। <hi rend="bold">योग्ये</hi> अनुच्छविके। <hi rend="bold">युत्ते</hi> सङ्गते। <hi rend="bold">अद्धो अ</hi>द्धसद्दो <hi rend="bold">भागे</hi> समभागे, असमभागे च। तत्र समे <hi rend="bold">अद्धं।</hi> इतरत्र <pb ed="M" n="0.0559"/> अद्धो अद्धम्पि, <hi rend="bold">पथे</hi> मग्गे <hi rend="bold">अद्धा</hi> पुमे। कालेपि <hi rend="bold">अद्धा</hi> पुमे। <hi rend="bold">एकंसे</hi> निच्छये। चतुरम्बणे <hi rend="bold">करीसं</hi> वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext" n="996"><hi rend="paranum">९९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उसभे</hi> गवसतजेट्ठके गवे। सेट्ठेसु च <hi rend="bold">उसभो।</hi> वीसयट्ठियं <hi rend="bold">उसभं। तन्ति</hi> बुद्धवचनं। <hi rend="bold">पन्ति</hi> आळि।</p>

<p rend="bodytext" n="997"><hi rend="paranum">९९७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इत्थिनिमित्ते</hi> इत्थिया अङ्गजाते। <hi rend="bold">किलञ्‍जे</hi> विलीवमये। <hi rend="bold">सो कट</hi>सद्दो कते तीसु।</p>

<p rend="gatha1">‘‘कटो सोणिक्रियाकारे,</p>

<p rend="gatha2">किलञ्‍जे’तिसये सिवे।</p>

<p rend="gatha3">समये गजगण्डे च,</p>

<p rend="gathalast">कटा विप्पलियं मता’’ति <note>मेदिनीकोस ११.३</note>॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वोपालितो।</hi> ‘‘समये च क्रियाकारे, किलञ्‍जे च सरे कटो’’ति <hi rend="bold">तिकण्डसेसो</hi> <note>तिकण्डसेस ३.३.९३</note><hi rend="bold">। मन्दिरालिन्दवत्थुनि</hi> गेहस्स आलिन्दभागे वत्थुम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="998"><hi rend="paranum">९९८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मथिते</hi> गोरसविसेसे। <hi rend="bold">सूचिफले</hi> अम्बिलपत्तफले। <hi rend="bold">दुद्दसेतरे</hi> पस्सितुं अदुक्‍करे।</p>

<p rend="bodytext" n="999"><hi rend="paranum">९९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अन्तरीपं</hi> <pb ed="M" n="0.0560"/> जलमज्झथलं। <hi rend="bold">पज्‍जोतो</hi> पदीपो। <hi rend="bold">बन्धो</hi> सम्बन्धो। <hi rend="bold">मिहिते</hi> ईसंहसिते।</p>

<p rend="bodytext" n="1000"><hi rend="paranum">१०००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">थियं</hi> इत्थिसामञ्‍ञे। इत्थिलिङ्गेति वा अत्थो। <hi rend="bold">दारे</hi> भरियायं। <hi rend="bold">सुरे</hi> देवतायं, देवताविसेसे वा। <hi rend="bold">वासुदेवे</hi> नारायने। <hi rend="bold">अन्तके</hi> वसवत्तिनि। <hi rend="bold">असिते</hi> काळवण्णे।</p>

<p rend="bodytext" n="1001"><hi rend="paranum">१००१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उपट्ठाने</hi> पारिचरियायं, सेवने च। <hi rend="bold">अञ्‍ञरोपने</hi> अभंसभावस्स अञ्‍ञस्स तंसभावरोपने। <hi rend="bold">सक्‍को सक्‍क</hi>सद्दो। <hi rend="bold">इन्दे</hi> देवराजे <hi rend="bold">सक्‍को।</hi> जनपदे <hi rend="bold">सक्‍का।</hi> साकिये च खमे तीसु।</p>

<p rend="bodytext" n="1002"><hi rend="paranum">१००२</hi><hi rend="dot">.</hi> वज्‍जनत्थादीसु तीसु <hi rend="bold">परिहारो।</hi> पञ्हविस्सज्‍जनेपि <hi rend="bold">परिहारो। द्विजे</hi> ब्राह्मणे। वेस्सेपि <hi rend="bold">अरियो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1003"><hi rend="paranum">१००३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुंसुमारे</hi> <pb ed="M" n="0.0561"/> नक्‍के। <hi rend="bold">उलूपिनि</hi> चण्डमच्छविसेसे। <hi rend="bold">उद्दालपादपे</hi> सेलुरुक्खे, यस्स फलानि अतिपिच्छलानि।</p>

<p rend="bodytext" n="1004"><hi rend="paranum">१००४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पियके</hi> पीतसाले। <hi rend="bold">कण्डे</hi> सरे। खिपने <hi rend="bold">असनं। असु</hi> खेपने। <hi rend="bold">युगे</hi> रथयुगादो। <hi rend="bold">विकारो</hi> विकति। <hi rend="bold">अन्तिके</hi> समीपे।</p>

<p rend="bodytext" n="1005"><hi rend="paranum">१००५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लवित्ते</hi> दात्ते। <hi rend="bold">अज्झेसना</hi> सक्‍कारपुब्बिका आयाचना।</p>

<p rend="bodytext" n="1006"><hi rend="paranum">१००६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मकचिवत्थे</hi> यं लोके ‘‘चक्‍कू’’ति वुच्‍चति, ‘‘साणवत्थ’’न्तिपि एके। <hi rend="bold">गन्थे</hi> सद्दसत्थादिके। <hi rend="bold">लेप्यादिकम्मनि</hi> चित्तकारादीहि कतरूपे।</p>

<p rend="bodytext" n="1007"><hi rend="paranum">१००७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुञ्‍ञवति</hi> <pb ed="M" n="0.0562"/> पुग्गले। <hi rend="bold">भूसण्हकरणियं</hi> सुधालेपकानं दारुमयहत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1008"><hi rend="paranum">१००८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पायिते</hi> पातब्बे, ‘‘वायिते’’तिपि पाठो। ‘‘दयिते’’तिपि क्‍वचि दिस्सति।</p>

<p rend="bodytext" n="1009"><hi rend="paranum">१००९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लोहितादिम्हि</hi> वण्णविसेसे। <hi rend="bold">रञ्‍जने</hi> ‘‘मुखरागो’’त्यादीसु। <hi rend="bold">पवुद्धदरियं</hi> महादरियं।</p>

<p rend="bodytext" n="1010"><hi rend="paranum">१०१०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कसेरुस्स फले</hi> सकण्टकस्स फले। <hi rend="bold">मग्गसमागमे</hi> चच्‍चरे। <hi rend="bold">बहुलायं</hi> ‘‘फालाती’’इति ख्याते। दोसे तु <hi rend="bold">एळ</hi>मीरितं।</p>

<p rend="bodytext" n="1011"><hi rend="paranum">१०११</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अधिकरणे</hi> <pb ed="M" n="0.0563"/> अधिकरणकारके। <hi rend="bold">पत्ताधारो</hi> भाजनस्स आधारो। <hi rend="bold">आलवालके</hi> तरुसेकत्थं तरुमूलविचिते सोब्भजलाधारे। <hi rend="bold">अगभेदो</hi> रुक्खभेदो, सो च महासत्तेन तेमियराजकुमारकाले भुत्तरुक्खो। तत्र <hi rend="bold">कारा</hi> इत्थी। <hi rend="bold">कारो</hi>पि सक्‍कारे, द्वीसु। बन्धनालये पन <hi rend="bold">कारा</hi>येव।</p>

<p rend="bodytext" n="1012"><hi rend="paranum">१०१२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मेघपासाणे</hi> घनोपले। <hi rend="bold">कुण्डिकायं</hi> भिङ्गारे। <hi rend="bold">पदातिस्मिं</hi> चतुत्थसेनङ्गे।</p>

<p rend="bodytext" n="1013"><hi rend="paranum">१०१३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">छिद्दा</hi>दीनि तीणि अभिधानानि सुसिरे च <hi rend="bold">दूसने</hi> अपराधे च तीसु सियुं। <hi rend="bold">मुच्‍चिते</hi> मुच्‍चितब्बे।</p>

<p rend="bodytext" n="1014"><hi rend="paranum">१०१४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हत्थिलिङ्गे</hi> हत्थिसण्ठानसकुणे। <hi rend="bold">मदे</hi> नागमदे।</p>

<p rend="bodytext" n="1015"><hi rend="paranum">१०१५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अत्थङ्गमे</hi> <pb ed="M" n="0.0564"/> विनासे। <hi rend="bold">निगमुब्भूते</hi> निगमेसञ्‍जातवत्थुम्हि। <hi rend="bold">आपणोपजीविनि</hi> आपणेन जीवितवुत्तियं कत्तरि।</p>

<p rend="bodytext" n="1016"><hi rend="paranum">१०१६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हरितस्मिं</hi> सुकपत्तवण्णे। <hi rend="bold">पण्णे</hi> छदमत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="1017"><hi rend="paranum">१०१७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">फलम्हि</hi> रुक्खादीनं फलमत्ते। <hi rend="bold">तं पक्‍क</hi>वचनं। <hi rend="bold">नासमुखे</hi> नासाभिमुखे च परिणते च तीसु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आजीवने</hi> जीवितवुत्तियं। <hi rend="bold">पिण्डने</hi> रासिकरणे। <hi rend="bold">गोळके</hi> वट्टले।</p>

<p rend="bodytext" n="1018"><hi rend="paranum">१०१८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">परिब्बये</hi> वेतने। <hi rend="bold">कम्मादिके</hi> कम्मवट्टविपाकवट्टकिलेसवट्टे। <hi rend="bold">वट्टले</hi> बुब्बुळसण्ठाने। <hi rend="bold">पच्‍चाहारे</hi> पटिवचनाहारे।</p>

<p rend="bodytext" n="1019"><hi rend="paranum">१०१९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विकते</hi> <pb ed="M" n="0.0565"/> विकतियं, विरूपे वा।</p>

<p rend="bodytext" n="1020"><hi rend="paranum">१०२०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सब्यम्हि</hi> अदक्खिणे। <hi rend="bold">चारु</hi> मनुञ्‍ञं। <hi rend="bold">सरब्ये</hi> सरेन विज्झितब्बे फलकादो। <hi rend="bold">चिहने</hi> लक्खणे।</p>

<p rend="bodytext" n="1021"><hi rend="paranum">१०२१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">समसिप्पीनं</hi> समानसिप्पीनं गणे <hi rend="bold">सेणी</hi> इत्थी। <hi rend="bold">आवळियं</hi> पन्तियं। <hi rend="bold">सुधायं</hi> लेपे। <hi rend="bold">धूलियं</hi> रजसि। <hi rend="bold">वासचुण्णके</hi> वासयोग्गचुण्णे।</p>

<p rend="bodytext" n="1022"><hi rend="paranum">१०२२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अतिपसत्थे</hi> पसत्थस्स जो, <hi rend="bold">अतिवुड्ढे</hi> वुड्ढस्स। <hi rend="bold">तक्‍के</hi> गोरसविसेसे। <hi rend="bold">होती</hi>ति क्रियापदं।</p>

<p rend="bodytext" n="1023"><hi rend="paranum">१०२३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पणे</hi> जूतकारादीनं कम्मनि। <hi rend="bold">कण्हे</hi> काळे।</p>

<p rend="bodytext" n="1024"><hi rend="paranum">१०२४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सम्भवे</hi> <pb ed="M" n="0.0566"/> सुक्‍के। <hi rend="bold">अमेज्झे</hi> अपवित्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="1025"><hi rend="paranum">१०२५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इक्‍के</hi> बहुलोमे काळमिगे। <hi rend="bold">बळिसे</hi> मच्छवेधने। <hi rend="bold">सेलभेदे</hi> वङ्कनामके पब्बते।</p>

<p rend="bodytext" n="1026"><hi rend="paranum">१०२६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुणपम्हि</hi> मतकाये। <hi rend="bold">अद्धम्हि</hi> समद्धभागे, तेनाह <hi rend="bold">‘‘पुरिसे’’</hi>ति, ‘‘पुरिसे’’ति च येभुय्यप्पवत्तिं सन्धाय वुत्तं, तेनाह ‘‘वा खण्डं सकलं पुमे’’ति।</p>

<p rend="bodytext" n="1027"><hi rend="paranum">१०२७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संवरीमुखे</hi> रत्तिया आदिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="1030"><hi rend="paranum">१०३०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">देवभेदो</hi> <pb ed="M" n="0.0567"/> कुम्भण्डो नाम यक्खो। <hi rend="bold">वल्‍लिजातियं</hi> यस्सा फलानि उक्खलिप्पमाणानि होन्ति। <hi rend="bold">चतुत्थंसे</hi> चतुत्थभूते कोट्ठासे। <hi rend="bold">पदे</hi> चरणे। <hi rend="bold">पच्‍चन्तसेले</hi> पब्बतपादे।</p>

<p rend="bodytext" n="1031"><hi rend="paranum">१०३१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लोहन्तरे</hi> सेतलोहे। <hi rend="bold">बहुम्हि</hi> बहुवचने। <hi rend="bold">कम्मारभण्डभेदे</hi> ‘‘तू’’इति ख्याते। <hi rend="bold">खटके</hi> कुञ्‍चिकपाणिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="1032"><hi rend="paranum">१०३२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दोणियं</hi> कट्ठमये धञ्‍ञमानिके। <hi rend="bold">अधिट्ठितियं</hi> उपरिट्ठाने। <hi rend="bold">ठाने</hi> ठानमत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="1034"><hi rend="paranum">१०३४</hi><hi rend="dot">.</hi> कोट्ठासभेदस्मिं <pb ed="M" n="0.0568"/> ‘‘वक्‍कं हदय’’न्त्यादीसु <note>म॰ नि॰ १.११०</note>। <hi rend="bold">वङ्के</hi> कुटिल्ये। दिब्बचक्खुपुब्बेनिवासानुस्सतिआसवक्खयसङ्खाता तिस्सो विज्‍जा, <hi rend="bold">आदि</hi>ना अट्ठ विज्‍जा गहिता। <hi rend="bold">बुद्धियं</hi> ञाणे।</p>

<p rend="bodytext" n="1035"><hi rend="paranum">१०३५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अनाकुले</hi> आकुलरहिते। <hi rend="bold">सिलोके</hi> अनुट्ठुभादो। <hi rend="bold">अद्धे</hi> भागे। तीसु <hi rend="bold">पज्‍जो पज्‍ज</hi>सद्दो।</p>

<p rend="bodytext" n="1036"><hi rend="paranum">१०३६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रुक्खभेदस्मिं</hi> उदकप्पसादनफले। <hi rend="bold">कित्तिमे</hi> करणेन निप्फत्ते। <hi rend="bold">विधेय्ये</hi> वचनग्गाहिनि। <hi rend="bold">पुब्बम्हि</hi> पूये।</p>

<p rend="bodytext" n="1037"><hi rend="paranum">१०३७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लद्धत्थरक्खणे</hi> <pb ed="M" n="0.0569"/> लद्धस्स धनादिकस्स अत्थस्स रक्खणे। <hi rend="bold">नियोजने</hi> पेसने। <hi rend="bold">कारिये</hi> फले।</p>

<p rend="bodytext" n="1038"><hi rend="paranum">१०३८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अस्सासप्पत्ते</hi> लद्धस्सासे। <hi rend="bold">बोधिदुमे</hi> अम्हाकं भगवतो बोधिरुक्खे। <hi rend="bold">कुरूरे</hi> कक्खळकारके। <hi rend="bold">नेसादम्हि</hi> मिगमच्छादिलुद्दे।</p>

<p rend="bodytext" n="1039"><hi rend="paranum">१०३९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लग्गस्मिं</hi> सङ्गे। <hi rend="bold">मज्झम्हि</hi> उदरे। <hi rend="bold">भागे</hi> असमद्धभागे। <hi rend="bold">धनिम्हि</hi> महद्धने।</p>

<p rend="bodytext" n="1040"><hi rend="paranum">१०४०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गहने</hi> सङ्करे। <hi rend="bold">ससन्ताने</hi> अत्तनो नियकज्झत्तसन्ताने। विसयगोचरानं विसेसो वुत्तो।</p>

<p rend="centre">गाथाद्धवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="bodytext" n="1041"><hi rend="paranum">१०४१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भुवने</hi> <pb ed="M" n="0.0570"/> कामभवादिके। <hi rend="bold">जने</hi> पाणिम्हि। <hi rend="bold">यसे</hi> कित्तियं। <hi rend="bold">पज्‍जे</hi> अनुट्ठुभादो। <hi rend="bold">रुक्खे</hi> रुक्खभेदे।</p>

<p rend="bodytext" n="1042"><hi rend="paranum">१०४२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वटो</hi> वटरुक्खो। <hi rend="bold">वायसे</hi> काके। <hi rend="bold">बके</hi> सेतपत्ते। <hi rend="bold">अवसरो</hi> अवकासो। <hi rend="bold">अहं</hi> दिनं। <hi rend="bold">कुचे</hi> नारिथने। <hi rend="bold">अब्भे</hi> मेघे।</p>

<p rend="bodytext" n="1043"><hi rend="paranum">१०४३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उच्छङ्गे</hi> पल्‍लङ्कोपरिभागे। <hi rend="bold">लक्खणे</hi> ञापके।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दिट्ठोभासेसु</hi> दस्सने, ओभासे चाति अत्थेसु।</p>

<p rend="bodytext" n="1044"><hi rend="paranum">१०४४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सूरंसूसु</hi> सूरिये, किरणे च। <hi rend="bold">दमे</hi> दमने। <hi rend="bold">मानं</hi> मानविसेसो। <hi rend="bold">सानु</hi> पब्बतसानु।</p>

<p rend="bodytext" n="1045"><hi rend="paranum">१०४५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तापो</hi> <pb ed="M" n="0.0571"/> सूरियसन्तापो। <hi rend="bold">सपचे</hi> चण्डाले, सं सुनखं पचतीति <hi rend="bold">सपचो। पसु</hi> चतुप्पदो। <hi rend="bold">कुरुङ्गो</hi> अजिनयोनि। <hi rend="bold">उलूको</hi> कोटरसकुणो। <hi rend="bold">इन्दो</hi> सक्‍को। ‘‘महिन्दे गुग्गुलुलूक-पलग्गाहेसु कोसियो’’ति <hi rend="bold">अमरसीहो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1046"><hi rend="paranum">१०४६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">माणवो</hi> मच्‍चो। <hi rend="bold">अत्ता</hi> सरीराधिपतिदेवता। <hi rend="bold">सिरे</hi> उत्तमङ्गे। <hi rend="bold">तिपुम्हि</hi> काळलोहे।</p>

<p rend="bodytext" n="1047"><hi rend="paranum">१०४७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बलि</hi> भागदेय्यो। <hi rend="bold">हत्थो</hi> पाणि। <hi rend="bold">अंसु</hi> भा। <hi rend="bold">दन्ते</hi> रदे। <hi rend="bold">विप्पे</hi> ब्राह्मणे। <hi rend="bold">अण्डजे</hi> अण्डसञ्‍जाते। <hi rend="bold">पज्‍जे</hi> अनुट्ठुभादो। <hi rend="bold">आननं</hi> मुखं। <hi rend="bold">आचारो</hi> असीतिमहावत्तादि। <hi rend="bold">धञ्‍ञङ्गे</hi> भिन्‍नतण्डुले। <hi rend="bold">सुखुमे</hi> अणुम्हि। ‘‘लवलेसकणाणवो’’ति हि <hi rend="bold">अमरसीहेन</hi> सुखुमपरियायो <hi rend="bold">कणो</hi> वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="1048"><hi rend="paranum">१०४८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">थूणा</hi> <pb ed="M" n="0.0572"/> गेहादीनं पधानदारु। <hi rend="bold">जळत्तं</hi> मूळ्हत्तं। <hi rend="bold">कुम्मासो</hi> मासविकति। <hi rend="bold">ब्यञ्‍जनं</hi> तदञ्‍ञब्यञ्‍जनं। <hi rend="bold">फोटो</hi> नाम यस्मिं पूये विपरीते दुक्खवेदना नत्थि। <hi rend="bold">कपोलो</hi> नाम मुखचूळिकानं अन्तरट्ठानं। <hi rend="bold">मूल्ये</hi> मूलधने।</p>

<p rend="bodytext" n="1049"><hi rend="paranum">१०४९</hi><hi rend="dot">.</hi> भासपक्खी च पक्खी च <hi rend="bold">भासपक्खिनो,</hi> तेसु, ‘‘सकुन्तो पक्खिभेदेपि, भासपक्खि विहङ्गमे’’ति हि ‘‘भासन्तं सुन्दराकारे, भासन्तो भासपक्खिनी’’ति च <hi rend="bold">वोपालितो।</hi> ‘‘सकुन्तो भासपक्खिनी’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">भाग्ये</hi> सुभासुभावहे कम्मनि। <hi rend="bold">विधाने</hi> करणे।</p>

<p rend="bodytext" n="1050"><hi rend="paranum">१०५०</hi><hi rend="dot">.</hi> यो आकासं अब्भुग्गन्त्वा पुन ओतरित्वा उदकब्भन्तरे मच्छे गण्हाति, सो नीलसकुणो <hi rend="bold">चातको</hi> नाम। <hi rend="bold">एणे</hi> एणीमिगख्याते। <hi rend="bold">सरो</hi> कण्डो। <hi rend="bold">सेदे</hi> सेदने, <hi rend="bold">सिद</hi> पाके। <hi rend="bold">पाको</hi> पचनं। भिक्खुभेदे ‘‘गणपूरको’’त्यादीसु। <hi rend="bold">चये</hi> समूहे।</p>

<p rend="bodytext" n="1051"><hi rend="paranum">१०५१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुञ्‍जे</hi> <pb ed="M" n="0.0573"/> पिण्डे। मेसो उसभो मेथुनं कक्‍कटो सीहो कञ्‍ञा तुला विच्छिको धनु मकरो कुम्भो मीनोति <hi rend="bold">मेसादि। लोणे</hi> लवणुत्तमे। <hi rend="bold">संवट्टे</hi> विनासकप्पे। <hi rend="bold">कमुके</hi> तम्बूलफलरुक्खे।</p>

<p rend="bodytext" n="1052"><hi rend="paranum">१०५२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अमते</hi> देवताभोजने। <hi rend="bold">लेपे</hi> सुद्धसक्खरचुण्णादिमये। <hi rend="bold">सत्थे</hi> दीघदण्डे सत्थविसेसे। <hi rend="bold">नज्‍जन्तरे</hi>ति गङ्गा यमुना अचिरवती सरभू महीति पञ्‍चसु महानदीसु पञ्‍चमाय महानदियं। <hi rend="bold">भुवि</hi> पथवियं। <hi rend="bold">क्रिया</hi> नारीसिङ्गारभावजा क्रिया। <hi rend="bold">विलासो</hi> पन तदञ्‍ञजो। <hi rend="bold">अत्रजे</hi> पुत्ते।</p>

<p rend="bodytext" n="1053"><hi rend="paranum">१०५३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुथो</hi> हत्थिपिट्ठत्थरणं। <hi rend="bold">वेणी</hi> नारीनं केसकलापो। ‘‘पवेणी वेणी कुथयो’’ति हि <hi rend="bold">वोपालितो।</hi> ‘‘पवेणी कुलवेणीसू’’तिपि क्‍वचि पाठो। <hi rend="bold">वुत्ति</hi> भवनं <pb ed="M" n="0.0574"/>। <hi rend="bold">वुत्ता</hi> वुत्तन्तो। <hi rend="bold">वेतने</hi> कम्मेन लद्धब्बे। <hi rend="bold">भरणे</hi> पोसने, धारणे च।</p>

<p rend="bodytext" n="1054"><hi rend="paranum">१०५४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मरियाद</hi>सद्दो द्वीसु। <hi rend="bold">सत्ता</hi> विज्‍जमानता। <hi rend="bold">समिद्धि</hi> सम्पत्ति। <hi rend="bold">सोप्पे</hi> निद्दायं। <hi rend="bold">वुत्ति</hi> जीवितवुत्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="1055"><hi rend="paranum">१०५५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुच्छा</hi> गरहा। <hi rend="bold">अपवादो</hi> अवण्णवादो, अभूताक्खानम्पि। <hi rend="bold">धञ्‍ञे</hi> धञ्‍ञविसेसे, यस्स सीसं अङ्गुट्ठप्पमाणं दीघञ्‍च। <hi rend="bold">पियङ्गु</hi> गन्धदब्बं। <hi rend="bold">मोक्खे</hi> निब्बाने। <hi rend="bold">सिवे</hi> कल्याणे।</p>

<p rend="bodytext" n="1056"><hi rend="paranum">१०५६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रञ्‍जने</hi> कासायादिरञ्‍जने। <hi rend="bold">सूरते</hi> मेथुने। <hi rend="bold">वासे</hi> वसनक्रियायं।</p>

<p rend="bodytext" n="1057"><hi rend="paranum">१०५७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पत्थे</hi> मानतुम्बे। <hi rend="bold">नाळे</hi> उप्पलादीनं नाळे। <hi rend="bold">पिपासायं</hi> पातुमिच्छायं। <hi rend="bold">वुत्ति</hi> भवनं।</p>

<p rend="bodytext" n="1058"><hi rend="paranum">१०५८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पाण्यङ्गे</hi> <pb ed="M" n="0.0575"/> सङ्खनाभियं। <hi rend="bold">चक्‍कन्ते</hi> चक्‍कस्स अन्ते।</p>

<p rend="gatha1">‘‘नाभि पाण्यङ्गङ्गे खेत्ते, चक्‍कन्तचक्‍कवत्तिसु।</p>

<p rend="gathalast">नाभि पधाने कत्थूरि-मंसे च क्‍वचि कित्तितो’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1059"><hi rend="paranum">१०५९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अन्तरे</hi>ति द्विन्‍नं अन्तरे। ‘‘वीचि सुखतरङ्गेसू’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। थिरत्ते</hi> थिरभावे। ‘‘धीरत्ते’’तिपि पाठो, सोयेवत्थो। <hi rend="bold">सवे</hi> सवने।</p>

<p rend="bodytext" n="1060"><hi rend="paranum">१०६०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">निस्सये</hi> आधारे।</p>

<p rend="bodytext" n="1061"><hi rend="paranum">१०६१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वित्ते</hi> धने। <hi rend="bold">अङ्को</hi> लक्खणं। <hi rend="bold">बुद्धि</hi> ञाणं। <hi rend="bold">खे</hi> आकासे।</p>

<p rend="bodytext" n="1062"><hi rend="paranum">१०६२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वते</hi> <pb ed="M" n="0.0576"/> तित्थियसमाचारे। <hi rend="bold">आगुम्हि</hi> अपराधे। <hi rend="bold">मणि</hi> सिलाविकति, मणिसङ्खातो वा रतनविसेसो इध <hi rend="bold">मणि</hi> नाम। <hi rend="bold">हायने</hi> संवच्छरे। <hi rend="bold">वुट्ठि</hi> वस्सनं।</p>

<p rend="bodytext" n="1063"><hi rend="paranum">१०६३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लिपि अ</hi>कारादीनं सन्‍निवेसविसेसो। <hi rend="bold">मोक्खो</hi> निब्बानं। <hi rend="bold">रते</hi> सूरते।</p>

<p rend="bodytext" n="1064"><hi rend="paranum">१०६४</hi><hi rend="dot">.</hi> पापे च असुभे च <hi rend="bold">रिट्ठं।</hi> अरिट्ठंप्यत्र, तब्भावे तत्र <hi rend="bold">अ</hi>कारो। <hi rend="bold">अपराधो</hi> आदीनवो। <hi rend="bold">केतुम्हि</hi> पटाकायं। <hi rend="bold">चिहने</hi> लक्खणे। ‘‘धजो सोण्डिकलेसेसु, पटाकायञ्‍च चिहने’’ति <hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1065"><hi rend="paranum">१०६५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">द्वारमत्तेपि</hi> बहिद्वारेपि। इतो परं ये अनेकत्था वुच्‍चन्ते, ते वाच्‍चलिङ्गा। <hi rend="bold">फुटे</hi> पाकटे।</p>

<p rend="bodytext" n="1066"><hi rend="paranum">१०६६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अज्झक्खे</hi> <pb ed="M" n="0.0577"/> अधिकते। <hi rend="bold">जळे</hi> अञ्‍ञाणे। <hi rend="bold">लोलुपे</hi> अतितण्हे। <hi rend="bold">चले</hi> कम्पिते।</p>

<p rend="bodytext" n="1067"><hi rend="paranum">१०६७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विकते</hi> विरूपे। <hi rend="bold">कोमलं</hi> अकठिनं। <hi rend="bold">अतिखिणो</hi> कुण्ठो।</p>

<p rend="bodytext" n="1068"><hi rend="paranum">१०६८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सिते</hi> सेते। <hi rend="bold">सूचको</hi> पेसुञ्‍ञकारको। <hi rend="bold">अहि</hi> सप्पो। <hi rend="bold">सक्‍के</hi> खमे। ‘‘सत्ते’’ति पाठे पन सत्तियुत्तेत्यत्थो। <hi rend="bold">सम्बन्धे</hi> अविप्पयोगे। <hi rend="bold">अखिले</hi> सकले।</p>

<p rend="bodytext" n="1069"><hi rend="paranum">१०६९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">केवलं</hi> असम्मिस्सं। <hi rend="bold">अन्तो</hi> अवसानं। <hi rend="bold">अधमो</hi> निहीनो। <hi rend="bold">पणतो</hi> बुद्धादीसु निन्‍नो। <hi rend="bold">निन्‍नो</hi> थलपटिपक्खो।</p>

<p rend="bodytext" n="1070"><hi rend="paranum">१०७०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सुद्धे</hi> <pb ed="M" n="0.0578"/> अञ्‍ञेन असम्मिस्सिते। <hi rend="bold">पूते</hi> मेज्झे।</p>

<p rend="bodytext" n="1071"><hi rend="paranum">१०७१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">ब्यापे</hi> ब्यापिते। <hi rend="bold">भाविनि</hi> अनागते वत्थुम्हि। <hi rend="bold">थेरे</hi> जिण्णे।</p>

<p rend="bodytext" n="1072"><hi rend="paranum">१०७२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बहु</hi>सद्दो ‘‘एकस्मिं, द्वीसु च न पवत्तती’’त्यादीसुयेव पवत्ततीति मञ्‍ञमानो <hi rend="bold">‘‘त्यादो’’</hi>ति वदति। ‘‘एकवचनं, बहुवचन’’न्ति वुत्तत्ता पन द्वीसुपि <hi rend="bold">बहु</hi>सद्दो वत्ततेव। आचरियेन वा परसमयवचनानि मनसि कत्वा ‘‘त्यादो’’ति वुत्तं। तिविधञ्हि तत्थ वचनं एकवचनं द्विवचनं बहुवचनन्ति। सब्बपारिसदत्ता हि ब्याकरणस्स सब्बेसं वादा कत्थचि कथीयन्ते।</p>

<p rend="bodytext">धी वुच्‍चति पञ्‍ञा, सा यस्स अत्थि, स <hi rend="bold">धीरो,</hi> बुधो। धानं वा धी, सा यस्सत्थीति स <hi rend="bold">धीरो,</hi> धितिमन्तो। <hi rend="bold">धुते</hi> चले।</p>

<p rend="bodytext" n="1073"><hi rend="paranum">१०७३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">याने</hi> <pb ed="M" n="0.0579"/> हत्थादियाने <hi rend="bold">योग्गं।</hi> खमे पन <hi rend="bold">योग्गो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1074"><hi rend="paranum">१०७४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वुड्ढे</hi> आयुवुड्ढे। <hi rend="bold">कुलजे</hi> कुलीने। <hi rend="bold">वुद्धो</hi> आयुवुड्ढो। <hi rend="bold">उरु</hi> पमाणतो महन्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="1075"><hi rend="paranum">१०७५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वुत्ते</hi> वत्तब्बे। <hi rend="bold">उग्गते</hi> उद्धंगते। <hi rend="bold">आदित्ते</hi> अग्यादीहि, <hi rend="bold">गब्बिते</hi> सञ्‍जातमाने।</p>

<p rend="bodytext" n="1076"><hi rend="paranum">१०७६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विगते</hi> विगतरागे। <hi rend="bold">वायने</hi> वीते पटे। <hi rend="bold">भज्‍जिते</hi> धञ्‍ञादिके। <hi rend="bold">भज्‍ज</hi> पाके।</p>

<p rend="bodytext" n="1077"><hi rend="paranum">१०७७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चये</hi> <pb ed="M" n="0.0580"/> समूहे। <hi rend="bold">समो</hi> तुल्यो। <hi rend="bold">अरि</hi> सत्तु। ‘‘समादिसू’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">वीरे</hi> अकातरे सूरे। <hi rend="bold">रविसूरो</hi>ति रविसूरियो ‘‘सूरो’’ति वुत्तो। <hi rend="bold">कुद्धे</hi> कोधसहिते। <hi rend="bold">दूसिते</hi> अप्पिये।</p>

<p rend="bodytext" n="1078"><hi rend="paranum">१०७८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अरिम्हि</hi> सत्तुम्हि <hi rend="bold">दिट्ठो।</hi> इक्खितेपि <hi rend="bold">दिट्ठो। पोते</hi> बालके। <hi rend="bold">वते</hi> एकन्तसाधने वतकम्मे।</p>

<p rend="bodytext" n="1079"><hi rend="paranum">१०७९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सलाकायं</hi> कुसावहारे। <hi rend="bold">दब्बे</hi> वरहिसतिणे। <hi rend="bold">खये</hi> उदयब्बयानुपस्सीति। सकुणेपि <hi rend="bold">वयो</hi> ‘‘विसयुत्तन्‍नभुत्तानं, वयानं मरणं भवे’’त्यादीसु। <hi rend="bold">गब्बो</hi> अभिमानो।</p>

<p rend="bodytext" n="1080"><hi rend="paranum">१०८०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">बिळाले</hi> <pb ed="M" n="0.0581"/> मज्‍जारे। <hi rend="bold">नकुले</hi> अहिसत्तुम्हि। <hi rend="bold">मन्थनो</hi> खीरमन्थनदण्डो। <hi rend="bold">सत्तु</hi> तण्डुलविकतिखज्‍जविसेसो। <hi rend="bold">अस्सादिलोमे</hi> अस्सादीनं लोमे। <hi rend="bold">घातो</hi> मरणं। <hi rend="bold">रासि</hi> पुञ्‍जो।</p>

<p rend="bodytext" n="1081"><hi rend="paranum">१०८१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गोपगामे</hi> गोपालानं गामे। <hi rend="bold">रवे</hi> सद्दे। <hi rend="bold">सारथि</hi> पाजिता। <hi rend="bold">वन्दी</hi> थुतिपाठको।</p>

<p rend="gatha1">‘‘सारथिम्हि तिच्छके च, पसुते वेदितेपि च।</p>

<p rend="gathalast">खत्तिया ब्राह्मणिया जेपि, विसूतो पादवन्दिसू’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वोपालितो। पुप्फे</hi> सुत्तादिना असङ्खते। <hi rend="bold">तद्दामे</hi> पुप्फदामे सुत्तादिना सङ्खते। <hi rend="bold">सकटे</hi> अने। <hi rend="bold">हये</hi> अस्से।</p>

<p rend="bodytext" n="1082"><hi rend="paranum">१०८२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अच्‍चने</hi> पूजायं। <hi rend="bold">भे</hi> नक्खत्ते। <hi rend="bold">नेत्तमज्झे</hi> ‘‘सूला’’ति ख्याते। <hi rend="bold">ओधि</hi> मरियादो।</p>

<p rend="bodytext" n="1083"><hi rend="paranum">१०८३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुण्णता</hi> <pb ed="M" n="0.0582"/> परिपुण्णता। <hi rend="bold">अवज्‍जं</hi> दोसो। मनक्‍कारेपि <hi rend="bold">आभोगो। आळि</hi>सद्दो इत्थी। <hi rend="bold">सखी</hi> वयसा। <hi rend="bold">सेतु</hi> जलवारणो, नद्यादिमग्गो च। <hi rend="bold">सत्ते</hi> सत्तियुत्ते, थिरेत्यत्थो। ‘‘दळ्हो थूले भुसे सत्ते, पगाळ्हेपि दळ्हे मतो’’ति <hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1084"><hi rend="paranum">१०८४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मोक्खे</hi> निब्बाने, अरहत्तफलेपि। <hi rend="bold">सामिनि</hi> पतिम्हि। <hi rend="bold">धारके</hi>ति धारेतीति <hi rend="bold">धारको,</hi> तत्थ। पोसकेपि <hi rend="bold">भत्ता।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1085"><hi rend="paranum">१०८५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सिखा</hi> चूळा। <hi rend="bold">पिञ्छं</hi> पुच्छं। <hi rend="bold">अत्तनि</hi> ‘‘सङ्घिकं पुग्गलिक’’न्त्यादीसु। <hi rend="bold">खेपे</hi> निन्दायं।</p>

<p rend="bodytext" n="1086"><hi rend="paranum">१०८६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रूपे</hi> वण्णे। <hi rend="bold">करीसे</hi> गूथे।</p>

<p rend="bodytext" n="1087"><hi rend="paranum">१०८७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खण्डे</hi> <pb ed="M" n="0.0583"/> सकले। <hi rend="bold">पण्णे</hi> रुक्खादीनं पण्णे। <hi rend="bold">कण्डे</hi> सरे। <hi rend="bold">सलाका</hi> वणोपयुत्ता। सुचिनो भावो <hi rend="bold">सुचित्तं,</hi> तस्मिं। <hi rend="bold">गते</hi> गमनक्रियायं। <hi rend="bold">‘‘धाव</hi> गतिसुद्धिय’’न्ति हि धातुपाठो। <hi rend="bold">हावो</hi> इत्थीनं सिङ्गारभावजक्रिया। <hi rend="bold">अविज्‍जाय</hi> अञ्‍ञाणे। <hi rend="bold">मुच्छने</hi> विसञ्‍ञिभावे।</p>

<p rend="bodytext" n="1088"><hi rend="paranum">१०८८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">घम्मजलं</hi> काये उण्हेन सञ्‍जातजलं। <hi rend="bold">पाके</hi> पच्‍चने। <hi rend="bold">गोळे</hi> ‘‘मु-यी’’इति ख्याते मत्तिकागुळके। <hi rend="bold">उच्छुमये</hi> उच्छुरससञ्‍जाते। <hi rend="bold">मित्ते</hi> पियमित्ते, मित्तमत्ते वा। <hi rend="bold">सहाये</hi> अत्थचरे। <hi rend="bold">पभू</hi> अधिपति। <hi rend="bold">सो</hi> पुल्‍लिङ्गो।</p>

<p rend="bodytext" n="1089"><hi rend="paranum">१०८९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कुरूरे</hi> कक्खळकम्मन्ते। <hi rend="bold">परस्मिं</hi> परट्ठाने, परलोके वा। <hi rend="bold">अत्र</hi> ठाने, लोके वा। <hi rend="bold">अङ्को</hi> चिहनं। अपराधे नाटकपरिच्छेदेपि <hi rend="bold">अङ्को। अपवादो</hi> लोकगरहा। <hi rend="bold">देसे</hi> देसविसेसे। ‘‘भवे जनपदो देसे, जने जनपदेपि चे’’ति <hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1090"><hi rend="paranum">१०९०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पज्‍जे</hi> <pb ed="M" n="0.0584"/> सिलोके। <hi rend="bold">वचीभेदे</hi> ब्यत्तवाचायं। <hi rend="bold">अन्वये</hi> सन्ताने। <hi rend="bold">सरूपस्मिं</hi> समानभावे। अधोभागे च <hi rend="bold">तलं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1091"><hi rend="paranum">१०९१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विलग्गे</hi> कायमज्झे। <hi rend="bold">वेमज्झे</hi> मज्झसामञ्‍ञे। <hi rend="bold">कुसुमं</hi> पसवं। <hi rend="bold">उतु</hi> इत्थिपुप्फं। <hi rend="bold">सुब्बते</hi> सुन्दरे वते।</p>

<p rend="bodytext" n="1092"><hi rend="paranum">१०९२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कोसे</hi> लिङ्गपसिब्बके। <hi rend="bold">गब्भरे</hi> गुहायं। <hi rend="bold">बिले</hi> किपिल्‍लिकादीनं आवासे। <hi rend="bold">गण्डके</hi> खग्गविसाणे। <hi rend="bold">कदम्बे</hi> ‘‘थिन’’इति ख्याते। <hi rend="bold">दुमे</hi> रुक्खे। <hi rend="bold">चये</hi> समूहे।</p>

<p rend="bodytext" n="1093"><hi rend="paranum">१०९३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भे</hi> नक्खत्तभेदे। <hi rend="bold">धेनुयं</hi> सिङ्गिनियं। <hi rend="bold">योनियं</hi> इत्थीनं अङ्गजाते। <hi rend="bold">सिरे</hi> सीसे।</p>

<p rend="bodytext" n="1094"><hi rend="paranum">१०९४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भोगी</hi>सद्दो <pb ed="M" n="0.0585"/> भोगवति पुग्गले, उरगे च। <hi rend="bold">सिवो</hi> महिस्सरो। <hi rend="bold">बले</hi> थामे। <hi rend="bold">पभावे</hi> तेजसि। ‘‘वीरियं सुक्‍के पभावे, तेजो सामत्थियेस्वपी’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। तेज</hi>सद्दो पन <hi rend="bold">तेसु च</hi> यथावुत्तेसुपि द्वीस्वत्थेसु, दित्तियञ्‍च वत्तति।</p>

<p rend="bodytext" n="1095"><hi rend="paranum">१०९५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सन्तति</hi> आधारो। <hi rend="bold">खग्गङ्गे</hi> खग्गस्स तिखिणावयवे। <hi rend="bold">सूते</hi> सारथिम्हि। <hi rend="bold">पटिहारे</hi> वचनहारे। <hi rend="bold">‘‘विद</hi> लाभे’’ति धात्वत्थतो <hi rend="bold">वित्ति। पीळा</hi> विबाधा।</p>

<p rend="bodytext" n="1096"><hi rend="paranum">१०९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रवे</hi> सद्दे। <hi rend="bold">पलासे</hi> नित्तण्डुलवीहिम्हि।</p>

<p rend="bodytext" n="1097"><hi rend="paranum">१०९७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रुक्खे</hi> अम्बट्ठरुक्खे। परसमये पन <hi rend="bold">बाधा। अधिकप्पेमे</hi> अतिसयपेमे।</p>

<p rend="bodytext" n="1098"><hi rend="paranum">१०९८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">केतुम्हि</hi> <pb ed="M" n="0.0586"/> धजे। <hi rend="bold">लेख्ये</hi> लिखितब्बे लेखे। राजियं तु <hi rend="bold">लेखा।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1099"><hi rend="paranum">१०९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सत्थे</hi> आवुधभेदे। <hi rend="bold">सत्ते</hi> पाणिम्हि। <hi rend="bold">चये</hi> समूहे।</p>

<p rend="bodytext" n="1100"><hi rend="paranum">११००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आळियं</hi> नदीमग्गे, जलधारणे च।</p>

<p rend="bodytext" n="1101"><hi rend="paranum">११०१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">संसदे</hi> सभाये। <hi rend="bold">अयन</hi>सद्दो गमने, पथे च वत्तति।</p>

<p rend="bodytext" n="1102"><hi rend="paranum">११०२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रुक्खन्तरे</hi> <pb ed="M" n="0.0587"/> गणदुमे। <hi rend="bold">सूरे</hi> सूरिये। <hi rend="bold">कोणे</hi> विदिसायं। <hi rend="bold">हये</hi> तुरङ्गे च <hi rend="bold">अस्सो। खन्धे</hi> भुजसिरे। <hi rend="bold">अच्‍चि</hi>सद्दो <hi rend="bold">जालायं</hi> अग्गिजालायं। <hi rend="bold">अंसुम्हि</hi> तस्स, अञ्‍ञेसञ्‍च अंसुम्हि वत्तति। सो च <hi rend="bold">नो पुमे</hi> पुल्‍लिङ्गे न वत्तति।</p>

<p rend="bodytext" n="1103"><hi rend="paranum">११०३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अभाव</hi>सद्दो <hi rend="bold">नासे</hi> विज्‍जमानस्स नासे। <hi rend="bold">असत्त</hi>सद्दो अविज्‍जमानत्थे वत्तति। <hi rend="bold">भुत्ति</hi> भुञ्‍जनक्रिया। <hi rend="bold">पाणे</hi> आयुम्हि <hi rend="bold">जीवं। जने</hi> पाणवति <hi rend="bold">जीवो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1104"><hi rend="paranum">११०४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">छदने</hi> गहादीनं छदने। <hi rend="bold">रासि</hi> पुञ्‍जो, सहधम्मीनं गणो च।</p>

<p rend="gatha1">‘‘निकायो निलये लक्ख्ये, संहतानं समुच्‍चये।</p>

<p rend="gathalast">एकत्थ भाजिनि वसे, परमत्तनि वुच्‍चते’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वोपालितो। यजने</hi> देवपूजायं। <hi rend="bold">अच्‍चने</hi> पूजामत्ते। <hi rend="bold">दिक्ख</hi> मुण्डियोपनयननियमब्बतादेसेसु।</p>

<p rend="bodytext" n="1105"><hi rend="paranum">११०५</hi><hi rend="dot">.</hi> करणं <pb ed="M" n="0.0588"/> कारो, सो एव <hi rend="bold">कारिका,</hi> क्रिया, सकत्थे णिको। पज्‍जेपि सोयेवत्थो। <hi rend="bold">चिहने</hi> लक्खणे। <hi rend="bold">थीरजे</hi> इत्थीनं उतुम्हि। <hi rend="bold">पुप्फे</hi> सुमने। <hi rend="bold">वानरे</hi> मक्‍कटे।</p>

<p rend="bodytext" n="1106"><hi rend="paranum">११०६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अधरे</hi> दन्तावरणे। <hi rend="bold">खरभे</hi> ‘‘क-ल-अउ’’इति ख्याते। लोभपुग्गलेपि <hi rend="bold">लुद्धो। आविले</hi> अनच्छे।</p>

<p rend="bodytext" n="1107"><hi rend="paranum">११०७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चरम्हि</hi> गुत्तपुरिसे।</p>

<p rend="bodytext" n="1108"><hi rend="paranum">११०८</hi><hi rend="dot">.</hi> हासो च गन्धो च <hi rend="bold">हासगन्धा,</hi> तेसु। <hi rend="bold">गन्धो</hi>त्र दूरगामी। कल्याणेपि <hi rend="bold">चारु। खल</hi> चलने, सञ्‍चये च, तो, <hi rend="bold">खलितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1109"><hi rend="paranum">११०९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वक्‍कले</hi> <pb ed="M" n="0.0589"/> रुक्खत्तचे। <hi rend="bold">अधिरोहे</hi> आरोहनक्रियायं। <hi rend="bold">वत्थन्तरं</hi> विचित्तरूपं वत्थं, यं चीनदेसे सञ्‍जातं।</p>

<p rend="bodytext" n="1110"><hi rend="paranum">१११०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पटिहारे</hi> ‘‘ड-गा’’इति ख्याते। <hi rend="bold">मुखे</hi> भत्तादीनं पवेसनट्ठाने। <hi rend="bold">पेते</hi> परलोकं गते। <hi rend="bold">अपरण्णं</hi> मुग्गादि। <hi rend="bold">कालो</hi> तिंसरत्तिदिवपरिच्छिन्‍नो।</p>

<p rend="bodytext" n="1111"><hi rend="paranum">११११</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">दोसे</hi> कोधे। <hi rend="bold">घाते</hi> मारणे। <hi rend="bold">मिगादो</hi> चतुप्पदे। <hi rend="bold">छगले</hi> अजे। <hi rend="bold">अरूपे</hi> फस्सादिके। <hi rend="bold">अव्हये</hi> सञ्‍ञायं। <hi rend="bold">दरथे</hi> कायचित्तसम्भूते सन्तापे। <hi rend="bold">भीति</hi> भयं।</p>

<p rend="bodytext" n="1112"><hi rend="paranum">१११२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भारे</hi> खन्धभारादिके। <hi rend="bold">सुजा</hi>सद्दो <hi rend="bold">दब्बियं</hi> कटच्छुयं, <hi rend="bold">इन्दजायायं</hi> सक्‍कस्स भरियायञ्‍च। <hi rend="bold">विहायसे</hi> आकासे।</p>

<p rend="bodytext" n="1113"><hi rend="paranum">१११३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">मणिके</hi> <pb ed="M" n="0.0590"/> महति उदकभाजने। <hi rend="bold">रतने</hi> अस्मविकारे रतनसामञ्‍ञे। <hi rend="bold">सेलो</hi> चन्दनपब्बतो। <hi rend="bold">आरामे</hi> पुप्फारामादिआरामे।</p>

<p rend="bodytext">‘‘मलयो देसे सेलङ्गपब्बतन्तरे, मलयातिवुतायञ्‍चा’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। अङ्को</hi> चिहनं।</p>

<p rend="bodytext" n="1114"><hi rend="paranum">१११४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सप्पिम्हि</hi> घते, तदञ्‍ञे होतब्बे च <hi rend="bold">हवि।</hi></p>

<p rend="bodytext">‘‘रहसि च विचारे च, विवेको जलदोणिय’’न्ति <hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1115"><hi rend="paranum">१११५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पवाहे</hi> जलप्पवाहे।</p>

<p rend="bodytext">‘‘वेगो जवे पवाहे च, महाकालफलेपि चे’’ति <note>मेदिनीकोस ३.२४</note> <hi rend="bold">वोपालितो। खिले</hi> अणुखाणुम्हि। <hi rend="bold">कणे</hi> अप्पे।</p>

<p rend="bodytext" n="1116"><hi rend="paranum">१११६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">नेत्तन्ते</hi> <pb ed="M" n="0.0591"/> चक्खुकोणे। <hi rend="bold">चित्तके</hi> तिलके।</p>

<p rend="bodytext">‘‘अपाङ्गं अङ्गहीने च, नेत्तन्ते तिलकेपि चे’’ति <note>मेदिनीकोस ३.२८</note> <hi rend="bold">वोपालितो। मुत्तागुणे</hi> सुत्तबन्धमुत्तायं। गहणं <hi rend="bold">गाहो,</hi> तस्मिं। <hi rend="bold">मकुळे</hi> अपुप्फिते। <hi rend="bold">रसे</hi> लोणरसे।</p>

<p rend="bodytext" n="1117"><hi rend="paranum">१११७</hi><hi rend="dot">.</hi> अगो, नगो चाति द्वे अभिधानानि सेलरुक्खेसु वत्तन्ति। <hi rend="bold">स्वप्पे</hi> सुट्ठु अप्पे, अप्पतरेत्यत्थो। <hi rend="bold">अवधारणे</hi> ‘‘नमनमत्त’’न्त्यादीसु। <hi rend="bold">अच्‍चने</hi> पूजायं।</p>

<p rend="bodytext" n="1118"><hi rend="paranum">१११८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">छिद्दे</hi> दोसे। <hi rend="bold">ओतरणं</hi> जलतित्थादीसु अवतरणं। <hi rend="bold">अय्यके</hi> पितुपितरि।</p>

<p rend="bodytext" n="1119"><hi rend="paranum">१११९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रुक्खे</hi> <pb ed="M" n="0.0592"/> खग्गफले। <hi rend="bold">सुने</hi> सुनखे। <hi rend="bold">गन्धे</hi> अधिवासनगन्धे।</p>

<p rend="bodytext" n="1120"><hi rend="paranum">११२०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कोणे</hi> अस्से। <hi rend="bold">सवने</hi> सोते। <hi rend="bold">पन्तियं</hi> वीथियं। <hi rend="bold">भाग्यं</hi> पुञ्‍ञं। <hi rend="bold">एकदेसो</hi> ततियभागादि। <hi rend="bold">अजपालके</hi> पोक्खरे। ‘‘कुट्ठं रोगे सुगन्धे चा’’ति <hi rend="bold">वोपालितो।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1121"><hi rend="paranum">११२१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सेनासने</hi> विहारादिके। <hi rend="bold">सेने</hi> पीठादिके। <hi rend="bold">चुन्दभण्डम्हि</hi> चुन्दानं उपकरणे। ‘‘भमो’म्बुनिग्गमे भण्डि, चुन्दाख्ये सिप्पियन्तके’’ति <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे</hi> वोपालितो। <hi rend="bold">अंसु</hi>सद्दो वत्थादीनं लोमे, <hi rend="bold">करे</hi> किरणमत्ते च। <hi rend="bold">अब्यये प</hi>कारादिके।</p>

<p rend="bodytext" n="1122"><hi rend="paranum">११२२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खज्‍जन्तरे</hi> <pb ed="M" n="0.0593"/> सूकरवच्‍चसण्ठाने धञ्‍ञविकारे। <hi rend="bold">दिसे</hi> रिपुम्हि। <hi rend="bold">पति</hi> धवो। <hi rend="bold">अरियो</hi> अधिपति।</p>

<p rend="bodytext" n="1123"><hi rend="paranum">११२३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">रागे</hi> कसायादिके रागे।</p>

<p rend="bodytext">‘‘रङ्गो दाने खले रागे, तच्छे रङ्गं तिपुम्हि चे’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। पेय्ये</hi> उदकादिके। <hi rend="bold">पीतियं</hi> पिवनक्रियायं। ‘‘रक्खणे पीतियं पान’’न्ति <hi rend="bold">वोपालितो। इणे,</hi> उक्खेपने च <hi rend="bold">उद्धारो। उम्मारे</hi> द्वारुम्मारे। <hi rend="bold">एळक</hi>सद्दस्स अजस्सापि वाचकत्ता ‘‘एळको अजे’’ति वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext" n="1124"><hi rend="paranum">११२४</hi><hi rend="dot">.</hi> पहरणं <hi rend="bold">पहारो,</hi> पोथनं। पहरति एत्थाति <hi rend="bold">पहारो,</hi> यामो, <hi rend="bold">हायनो</hi> संवच्छरो। <hi rend="bold">कुण्डिकायं</hi> ‘‘कया’’इति ख्यातायं। <hi rend="bold">आळ्हके</hi> चतुपत्थप्पमाणे। <hi rend="bold">भुसम्हि</hi> तण्डुलत्तचे।</p>

<p rend="bodytext" n="1125"><hi rend="paranum">११२५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">आवाटे</hi> <pb ed="M" n="0.0594"/> कूपे। <hi rend="bold">चये</hi> समूहे च। <hi rend="bold">कासु</hi> सा, कारणे, रहसि च <hi rend="bold">उपनिसा।</hi></p>

<p rend="bodytext">‘‘भवे उपनिसा धम्मे, वेदन्तेपि रहस्यम्पी’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। पोटगले</hi> ‘‘फो-खा’’इति ख्याते। <hi rend="bold">गुणेतरे</hi> अवज्‍जे।</p>

<p rend="bodytext" n="1126"><hi rend="paranum">११२६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">युत्ते</hi> ‘‘अट्टं विनिच्छिनाती’’त्यादीसु। <hi rend="bold">अट्टाले</hi> ‘‘गोपुरट्टेहि संयुत्त’’मिच्‍चादीसु। <hi rend="bold">अट्टिते</hi> ‘‘अट्टस्सरंकरोती’’त्यादीसु। <hi rend="bold">अट्ट</hi> अभियोगे, <hi rend="bold">अट्ट</hi> अतिक्‍कमहिंसासूति धात्वत्थो। <hi rend="bold">कानने</hi> वने। <hi rend="bold">उप्पत्तियं</hi> जनने, विहायसागमने च।</p>

<p rend="bodytext" n="1127"><hi rend="paranum">११२७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">लामके</hi> निहीने। <hi rend="bold">खन्धे</hi> रूपादिके। <hi rend="bold">मूलं</hi> मूलधनं। <hi rend="bold">उपदा</hi> पहेणकं। अवत्थायं, पटस्स अन्ते च <hi rend="bold">दसा। घातो</hi> मारणं।</p>

<p rend="bodytext" n="1128"><hi rend="paranum">११२८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">गब्बे</hi> <pb ed="M" n="0.0595"/> माने। <hi rend="bold">घटनं</hi> सिलेसकरणं। <hi rend="bold">रासि</hi> पुञ्‍जो, एतेसु <hi rend="bold">घट</hi>सद्दो। <hi rend="bold">अभिहारे</hi> पूजायं। <hi rend="bold">बन्धने</hi> ‘‘पाकारचयो’’त्यादीसु।</p>

<p rend="bodytext" n="1129"><hi rend="paranum">११२९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">थोके</hi> अप्पके। दाने, हानियञ्‍च <hi rend="bold">चागो।</hi> गीवा, गलो चाति द्वे अभिधानानि इणे सियुं। ‘‘इणे गीवा गलेपि चा’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">गले</hi> कण्ठे।</p>

<p rend="bodytext" n="1130"><hi rend="paranum">११३०</hi><hi rend="dot">.</hi> दण्डेपि <hi rend="bold">साहसं। पटे</hi> वत्थविसेसे <hi rend="bold">भङ्गं।</hi> साणादिके मिस्सित्वा कतञ्हि वत्थं ‘‘भङ्ग’’न्ति वुत्तं। <hi rend="bold">छवके</hi> कळेवरे।</p>

<p rend="bodytext" n="1131"><hi rend="paranum">११३१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अनङ्गे</hi> मारे। <hi rend="bold">दुमे</hi> करहाटके।</p>

<p rend="bodytext">‘‘मदनो <pb ed="M" n="0.0596"/> मारधुत्तर-वसन्तदुमसित्थके’’ति <hi rend="bold">वोपालितो। पमातरि</hi> मातुमातरि। <hi rend="bold">वेठे</hi> उण्हीसे च <hi rend="bold">वेठनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1132"><hi rend="paranum">११३२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तण्डुलेय्ये</hi> तिलफलसाके। <hi rend="bold">अय्ये</hi> सामिनि। <hi rend="bold">मुत्ति</hi> मुच्‍चनं।</p>

<p rend="bodytext" n="1133"><hi rend="paranum">११३३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अङ्के</hi> लक्खणे। <hi rend="bold">आकारे</hi> सीसचलनादिके। <hi rend="bold">वप्पे</hi> वप्पनीयबीजे। <hi rend="bold">तटे</hi> तीरे च <hi rend="bold">वप्पो,</hi> पाकारमूले, नेत्तजले, उसुमे च <hi rend="bold">वप्पो।</hi> अनुञ्‍ञायं, वोहारे च <hi rend="bold">सम्मुति</hi>सद्दो। <hi rend="bold">अक्खत</hi>सद्दो <hi rend="bold">लाजासु</hi> धञ्‍ञविकतीसु नपुंसके।</p>

<p rend="bodytext" n="1134"><hi rend="paranum">११३४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यागे</hi> देवपूजायं, सदादाने च <hi rend="bold">सत्रं। ससु</hi> हिंसायं, त्रण, <hi rend="bold">सत्रं।</hi> ओसधिम्हि, चन्दे च <hi rend="bold">सोमो।</hi></p>

<p rend="gatha1">‘‘सोमो कुवेरे पितुदेवतायं,</p>

<p rend="gatha2">वसुप्पभेदे वसुधाकरे च।</p>

<p rend="gatha3">दिब्बोसधिसामलतासमीर-</p>

<p rend="gathalast">कप्पूरनीरेसु च वानरे चा’’ति॥ –</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">वोपालितो <pb ed="M" n="0.0597"/>। युगगेहङ्गे</hi>ति पुब्बापरायामवसेन थम्भानं उपरि ठपिते युगभूते गेहावयवे। दक्खिणुत्तरायामवसेन ठपिते गेहङ्गे <hi rend="bold">सङ्घाटो।</hi></p>

<p rend="centre">गाथापादवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="centre">अनेकत्थवग्गवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="title">४. अब्ययवग्गवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="1136-1137"><hi rend="paranum">११३६-११३७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">चिरस्सा</hi>दयो चत्तारो चिरत्थका। चिराय, चिरा चात्र। <hi rend="bold">सहा</hi>दयोपि चत्तारो सहत्था। <hi rend="bold">पुनप्पुन</hi>मादयो पञ्‍च पुनप्पुनत्था। <hi rend="bold">विना</hi>दयो पञ्‍च वज्‍जनत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="1138"><hi rend="paranum">११३८</hi><hi rend="dot">.</hi> बलवं <pb ed="M" n="0.0598"/> सुट्ठु अतीव किमुत सु अति एते छ अतिसयत्थे। पसंसायञ्‍च <hi rend="bold">सुट्ठु।</hi> पञ्हेपि <hi rend="bold">किमुत।</hi> आहो किं किमु उदाहु किमुत उद एते छ <hi rend="bold">विकप्पे</hi> वितक्‍के। तत्र <hi rend="bold">आहो</hi>सद्दो दीघादि। ‘‘दिट्ठो आहो उदाहु च, विकप्पत्थे विभावने’’ति हि <hi rend="bold">भागुरि।</hi> खाणुरयमाहो पुरिसो। <hi rend="bold">रुद्दो</hi> तु रस्सादिमाह ‘‘इस्सरेप्यधिकेपि च, विकप्पेविम्हयेप्यहो’’ति। <hi rend="bold">किमु</hi>सद्दो रस्सन्तो। किमायं खाणु, किमु पुरिसो। <hi rend="bold">उद</hi>सद्दो रस्सादि। धूमोयमोद कापोतं, समूहत्थे णो। <hi rend="bold">किञ्‍च</hi>सद्दोपि विकप्पे। <hi rend="bold">किमुत</hi>सद्दो अतिसयेति वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="1139"><hi rend="paranum">११३९</hi><hi rend="dot">.</hi> भो अरे अम्भो हम्भो रे जे अङ्ग आवुसो हे हरे एते दस अव्हाने। <hi rend="bold">हं हो</hi>सद्दाप्यत्र। कथं किंसु ननु कच्‍चि नु किं एते छ <hi rend="bold">समा</hi> समानत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="1140"><hi rend="paranum">११४०</hi><hi rend="dot">.</hi> अधुना, एतरहि, इदानि, सम्पति चाति चत्तारो <hi rend="bold">इदानी</hi>त्यत्थे। अञ्‍ञदत्थु तग्घ ससक्‍कं अद्धा कामं जातु वे हवे एते अट्ठ <hi rend="bold">एकंसे</hi> एकंसत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1141"><hi rend="paranum">११४१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यावता</hi>दयो <pb ed="M" n="0.0599"/> सत्त परिच्छेदवाचका। तत्र यावता, यावाति द्वे अनियमपरिच्छेदत्थवाचका। तावता, ताव, एत्तावताति नियमपरिच्छेदत्थवाचका। कित्तावता, कीवेति परिच्छेदपुच्छनत्थवाचका।</p>

<p rend="bodytext" n="1142-1143"><hi rend="paranum">११४२-११४३</hi><hi rend="dot">.</hi> यथा तथा यथेव एवं यथानाम यथाहि सेय्यथापि एवमेवं वा तथेव यथापि एवम्पि सेय्यथापि नाम यथरिव यथा च विय तथरिव इच्‍चेते सत्तरस <hi rend="bold">पटिभागत्थे</hi> सदिसत्थे भवन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="1144"><hi rend="paranum">११४४</hi><hi rend="dot">.</hi> सं, सामं, सयञ्‍चेति तयो सयमिच्‍चत्थे। आम साहु लहु ओपायिकं पतिरूपं साधु एवं एते सत्त सम्पटिच्छनत्थे। आमन्ताप्यत्र।</p>

<p rend="bodytext" n="1145"><hi rend="paranum">११४५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">य</hi>मादयो <pb ed="M" n="0.0600"/> छ कारणत्थेसियुं। <hi rend="bold">चन</hi>सद्दो, चिसद्दो चाति द्वे <hi rend="bold">असाकल्ये</hi> असकलत्थे। कदाचनं, कदाचीत्यादि पयोगो। <hi rend="bold">मुधा</hi>सद्दो <hi rend="bold">निप्फले</hi> फलरहिते, निप्पयोजनेत्यत्थो। अमूलेपि च <hi rend="bold">मुधा।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1146"><hi rend="paranum">११४६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जातु</hi>सद्दो एकंसेपि। सब्बतो, समन्ततो, परितो, समन्ता चाति चत्तारो तुल्यत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="1147"><hi rend="paranum">११४७</hi><hi rend="dot">.</hi> न अ नो मा अलं नहि इच्‍चेते छ निसेधे। चे, सचे, यदीति तयो यद्यत्थे। <hi rend="bold">सद्धं</hi>सद्दो अनुकूलत्थे। नत्तं दोसो च रजनीयमिच्‍चत्थे। <hi rend="bold">दिवा</hi>सद्दो <hi rend="bold">अहे</hi> अहनीत्यत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1148"><hi rend="paranum">११४८</hi><hi rend="dot">.</hi> ईसं <pb ed="M" n="0.0601"/>, किञ्‍चि, मनं इच्‍चेते अप्पत्थे। <hi rend="bold">अतक्‍किते</hi> अवितक्‍किते। बलक्‍कारे तु <hi rend="bold">साहसं।</hi> अग्गतो, पुरतो च पुरेइच्‍चत्थे। <hi rend="bold">पेच्‍च अमुत्र</hi>सद्दा भवन्तरे।</p>

<p rend="bodytext" n="1149"><hi rend="paranum">११४९</hi><hi rend="dot">.</hi> अहो च हि चाति एते विम्हये। विकप्पेपि <hi rend="bold">अहो।</hi> सम्मोदेपि हि। <hi rend="bold">तुण्ही</hi>सद्दो <hi rend="bold">मोने</hi> अभासने। आवि, पातु च पाकटत्थे। <hi rend="bold">सज्‍जु सपदि</hi>सद्दा तङ्खणेत्यत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1150"><hi rend="paranum">११५०</hi><hi rend="dot">.</hi> सुदं खो अस्सु यग्घे वे <hi rend="bold">हादयो</hi> हकारादयो च पदपूरणे सियुं। अन्तरेन, अन्तरा, अन्तो चाति एते अब्भन्तरेइच्‍चत्थे। अवस्सं, नून च निच्छयत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1151"><hi rend="paranum">११५१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सं</hi>सद्दो <hi rend="bold">दिट्ठा</hi>सद्दो आनन्दत्थे। समुपजो, संप्यत्र। <hi rend="bold">कामप्पवेदने</hi> इच्छाय अक्खाने कच्‍चि जीवति ते माता <pb ed="M" n="0.0602"/>, ममेदमभिमतमिच्‍चत्थे। <hi rend="bold">उसूयोपगमे</hi> उसूयापुब्बके उपगमे।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कामानुमतियं कामो,</p>

<p rend="bodytext">उसूयोपगमेपि चा’’ति <hi rend="bold">रुद्दो।</hi></p>

<p rend="bodytext">उसूयोपगमानुञ्‍ञाणेपिचायं अत्थो दिस्सते।</p>

<p rend="bodytext" n="1152-1153"><hi rend="paranum">११५२-११५३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यथात्त</hi>न्ति सच्‍चं। तथस्स अनतिक्‍कमो <hi rend="bold">यथातथं,</hi> यथात्थे अब्ययीभावो। <hi rend="bold">तथ</hi>सद्दोयं <hi rend="bold">भूत</hi>परियायो। <hi rend="bold">सदा</hi>सद्दो, <hi rend="bold">सनं</hi>सद्दो चाति निच्‍चे। <hi rend="bold">सन</hi>सद्दोप्यत्र। पायो, बाहुल्यञ्‍च समा। पञ्‍चकं बाह्ये। <hi rend="bold">सणिकं</hi>सद्दो असीघे।</p>

<p rend="bodytext" n="1154"><hi rend="paranum">११५४</hi><hi rend="dot">.</hi> सम्मा, सुट्ठूति द्वे अभिधानानि।</p>

<p rend="bodytext" n="1155"><hi rend="paranum">११५५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सायं साये</hi> <pb ed="M" n="0.0603"/> सायन्हे। <hi rend="bold">अत्राहे</hi>ति इमस्मिं अहनि <hi rend="bold">अज्‍ज</hi>सद्दो।</p>

<p rend="bodytext" n="1156"><hi rend="paranum">११५६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यत्था</hi>दयो तयो अनियमट्ठानादिवाचका। <hi rend="bold">तत्था</hi>दयो नियमट्ठानादिवाचका।</p>

<p rend="bodytext" n="1157"><hi rend="paranum">११५७</hi><hi rend="dot">.</hi> सम्मुखा, आवि, पातु च समानत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="1158"><hi rend="paranum">११५८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अप्पेवा</hi>दयो तयो संसयत्थम्हि। <hi rend="bold">इति इत्थं एवं</hi>सद्दा निदस्सने वत्तन्ति। <hi rend="bold">कथञ्‍चि</hi>सद्दो किच्छत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1159"><hi rend="paranum">११५९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खेदो</hi> <pb ed="M" n="0.0604"/> खिन्‍नता। पच्‍चक्खे <hi rend="bold">सच्छि</hi>सद्दो। थिरे, अवधारणे च <hi rend="bold">धुवं। तिरो तिरियं</hi>सद्दा समा। <hi rend="bold">दुट्ठुकु</hi>सद्दा कुच्छायं।</p>

<p rend="bodytext" n="1160"><hi rend="paranum">११६०</hi><hi rend="dot">.</hi> आसिट्ठत्थम्हि <hi rend="bold">सुवत्थि। धि</hi>सद्दो निन्दायं। <hi rend="bold">कुहिञ्‍चना</hi>दयो सत्त ठानादिपुच्छनत्था।</p>

<p rend="bodytext" n="1161"><hi rend="paranum">११६१</hi><hi rend="dot">.</hi> इह इध अत्र एत्थ अत्थ एते ओकासत्थादिवाचका। सब्बस्मिं कालादिके <hi rend="bold">सब्बत्रा</hi>दिद्वयं। किस्मिं काले <hi rend="bold">कदा।</hi> कस्मिं काले <hi rend="bold">कुदाचनं।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1162-1163"><hi rend="paranum">११६२-११६३</hi><hi rend="dot">.</hi> विभत्यन्तनामसराख्यातपतिरूपके अब्यये दस्सेत्वा तदञ्‍ञभावे अब्यये दस्सेतुमाह <hi rend="bold">‘‘आदिकम्मे’’</hi>इच्‍चादि। तत्र विभत्यन्तपतिरूपकं यथा – ‘‘चिरस्सं, चिरं <pb ed="M" n="0.0605"/>, चिरेनि’’च्‍चादि। नामपतिरूपकं यथा – ‘‘आम, साहु, लहु, ओपायिक’’मिच्‍चादि। सरपतिरूपकं यथा – ‘‘अ’’-इच्‍चादि। आख्यातपतिरूपकं यथा – ‘‘अत्थि’’इच्‍चादि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सम्भवो</hi> पभवो। <hi rend="bold">उदिण्णे</hi> पवुद्धे वड्ढने। <hi rend="bold">तिस</hi> पीणने,ति, <hi rend="bold">तित्ति। नियोगे</hi> नियोजने। <hi rend="bold">अग्गे</hi> उत्तमे। <hi rend="bold">तप्परे</hi> तप्पधाने। <hi rend="bold">सङ्गे</hi> लग्गने। <hi rend="bold">पकारे</hi> सदिसे, भेदे वा। <hi rend="bold">अन्तोभावे</hi> पक्खित्ते। <hi rend="bold">वियोगे</hi> पवासे। <hi rend="bold">अवयवे</hi> पदेसे। <hi rend="bold">धितियं</hi> वीरिये पधाने। एते चत्था धातुसंयोगत्था वा नामसंयोगत्था वा भवन्ति। असंयोगस्स पन नामपदस्स अत्थो ‘‘पो सिया परमत्थस्मिं, पातु वातेसु पा भवे’’ति <hi rend="bold">एकक्खरकोसे</hi> <note>एकक्खरकोस ७३ गाथा</note> वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext" n="1164"><hi rend="paranum">११६४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विक्‍कमो</hi> पधानं।</p>

<p rend="bodytext" n="1165-1167"><hi rend="paranum">११६५-११६७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सन्यासे</hi> निक्खित्ते। <hi rend="bold">मोक्खो</hi> निब्बानं। <hi rend="bold">रासि</hi> निकरो। <hi rend="bold">गेहे</hi> निलये। <hi rend="bold">आदेसो</hi> आचिक्खनं। <hi rend="bold">उपमाय</hi> सन्‍निभे। <hi rend="bold">अच्‍चयो</hi> अतिक्‍कमो। <hi rend="bold">सामीप्ये</hi> समीपभावे <pb ed="M" n="0.0606"/>। <hi rend="bold">उपरति</hi> उपसमो। <hi rend="bold">नीहरणं</hi> अपनयनं। <hi rend="bold">आवरणं</hi> नीवरणं <note>आहरणं गहणं (क॰)</note>।</p>

<p rend="bodytext" n="1168"><hi rend="paranum">११६८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उद्धकम्मे</hi> उय्याने। <hi rend="bold">वियोगे</hi> उप्पासिते। <hi rend="bold">अत्थलाभो</hi> उप्पत्ति। <hi rend="bold">पबलत्ते</hi> महाबहलत्ते। <hi rend="bold">दक्खग्गतासू</hi>ति दक्खभावे, अग्गभावे च। सत्तियं, <hi rend="bold">मोक्खे</hi> निब्बाने च।</p>

<p rend="bodytext" n="1169"><hi rend="paranum">११६९</hi><hi rend="dot">.</hi> दु च अभावे दुस्सीलो, दुप्पञ्‍ञो। <hi rend="bold">असमिद्धियं</hi> दुब्भिक्खं। <hi rend="bold">अनन्दनं</hi> अमोदनं।</p>

<p rend="bodytext" n="1170"><hi rend="paranum">११७०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">समन्तत्तसमिद्धीसू</hi>ति समन्तभावे, समिद्धियञ्‍च। <hi rend="bold">सङ्गते</hi> सहिते। <hi rend="bold">विधाने</hi> करणे। <hi rend="bold">पभवो</hi> सम्भवो। <hi rend="bold">पुनप्पुनक्रिया</hi> पुनप्पुनकरणं।</p>

<p rend="bodytext" n="1171-1172"><hi rend="paranum">११७१-११७२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अतिसयो</hi> अत्र अधिमत्तं। <hi rend="bold">भुसत्थो</hi> समन्तत्थो, तेन <hi rend="bold">समन्त</hi> परियायोपि <hi rend="bold">भुस</hi>सद्दो अत्थीति वेदितब्बो। <hi rend="bold">इस्सरियो</hi> पभूति। <hi rend="bold">अच्‍चये</hi> अतिक्‍कमे। <hi rend="bold">कलहे</hi> <pb ed="M" n="0.0607"/> विग्गहे। <hi rend="bold">भासे</hi> कथने, ‘‘भासाया’’तिपि पाठो। <hi rend="bold">कुच्छने</hi> कुच्छायं। <hi rend="bold">अनभिमुखत्थे</hi> विमुखो। <hi rend="bold">मोहो</hi> विमति। <hi rend="bold">पधाने</hi> विसिट्ठे। <hi rend="bold">दक्खता</hi> छेकता। <hi rend="bold">खेदे</hi> परिस्समे।</p>

<p rend="bodytext" n="1173"><hi rend="paranum">११७३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">जानने</hi> अवगते। <hi rend="bold">अधोभागे</hi> अवंसिरे। <hi rend="bold">अनिच्छये</hi> अनिण्णये। <hi rend="bold">परिभवे</hi> अवञ्‍ञाते। देसो च ब्यापनञ्‍च हानि चाति द्वन्दो। <hi rend="bold">वचोक्रियाय</hi> वचनक्रियायं। <hi rend="bold">थेय्ये</hi> चोरिये। अञ्‍ञाणे च पत्तिआदिके च।</p>

<p rend="bodytext" n="1174"><hi rend="paranum">११७४</hi><hi rend="dot">.</hi> पच्छात्थे अनुचरो। भुसत्थे अनुग्गतो। सदिसे अनुरूपो। अनुवत्तियं अन्वेति। हीने अनु सारिपुत्तं पञ्‍ञवन्तो। ततियत्थे नदिमन्ववसिता बाराणसी। देसे, लक्खणे, विच्छायं, इत्थम्भूते, भागादिके च <hi rend="bold">अनु।</hi> लक्खणे रुक्ख’मनु विज्‍जोतते चन्दो। विच्छायं रुक्खं रुक्खमनु तिट्ठति। इत्थम्भूते साधु देवदत्तो मातर’मनु। भागे यदेत्थ मं अनु सिया।</p>

<p rend="bodytext" n="1175"><hi rend="paranum">११७५</hi><hi rend="dot">.</hi> आलिङ्गने <pb ed="M" n="0.0608"/> परिस्सजति। दोसक्खाने परिभासेत्वा। निवासने वत्थं परिदहित्वा। <hi rend="bold">अवञ्‍ञो</hi> परिभवो। आधारे भोजने सोके ब्यापने। <hi rend="bold">तत्वे</hi> सभावे। <hi rend="bold">लक्खणादो</hi> लक्खणविच्छाइत्थम्भूतभागे।</p>

<p rend="bodytext" n="1176"><hi rend="paranum">११७६</hi><hi rend="dot">.</hi> विसिट्ठे अभिधम्मो। उद्धकम्मे सारुप्पे वुद्धियं पूजायं अधिके। कुले अभिजनो। असच्‍चे लक्खणादिम्हि चतुब्बिधे <note>‘अभिरभागे (पा.१.४.९१)’ ति अभिस्स भागवज्‍जितेसु लक्खणादीसु कम्मप्पवचनीयसञ्‍ञा वुत्ता (रूपसिद्धि-कारकतण्डे)</note>।</p>

<p rend="bodytext" n="1177"><hi rend="paranum">११७७</hi><hi rend="dot">.</hi> अधिके इस्सरे <hi rend="bold">पाठे</hi> उच्‍चारणे, अधिट्ठाने पापुणने निच्छये उपरिभागादिके <hi rend="bold">भटने</hi> भत्तियं विसेसने च <hi rend="bold">अधि।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1178-1179"><hi rend="paranum">११७८-११७९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वामादाने</hi> <pb ed="M" n="0.0609"/> इति पाठे वामे पटिलोमे, आदाने गहणे। वाचादाने पच्‍चस्सोसि। <hi rend="bold">पटिनिधिम्हि</hi> मुख्यसदिसे बुद्धस्मा पति। <hi rend="bold">पटिबाधे</hi> निवत्तने। <hi rend="bold">पटिच्‍चत्थे</hi> ‘‘पटिच्‍चा’’ति पदस्स अत्थे। <hi rend="bold">लक्खणादिके</hi> चतुब्बिधे।</p>

<p rend="bodytext" n="1180-1181"><hi rend="paranum">११८०-११८१</hi><hi rend="dot">.</hi> समीपे आदिकम्मनि मरियादे उद्धकम्मनि इच्छायं बन्धने अभिविधिम्हि च <hi rend="bold">आ।</hi> किच्छे ईसत्थे निवत्तियञ्‍च अप्पसादे आसीसने सरणे वाक्यसरणे <hi rend="bold">आ</hi> एवं अनुस्सरं। पतिट्ठायं, विम्हयादीसु च <hi rend="bold">आ।</hi></p>

<p rend="bodytext" n="1182"><hi rend="paranum">११८२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भूतभावे</hi> <pb ed="M" n="0.0610"/> अतीतो।</p>

<p rend="bodytext" n="1183"><hi rend="paranum">११८३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सम्भावने</hi> अपि दिब्बेसु कामेसु, रतिं सो नाधिगच्छति <note>ध॰ प॰ १८७</note>। <hi rend="bold">सम्भावन</hi>मधिकत्थवचनेन अञ्‍ञत्र सत्तिया अविघातो। <hi rend="bold">संवरणे</hi> अपिधानं।</p>

<p rend="bodytext" n="1184-1185"><hi rend="paranum">११८४-११८५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अपगतो</hi> अपेतो। <hi rend="bold">उपपत्तियं</hi> युत्तियं उपेक्खा। <hi rend="bold">आधिक्ये</hi> उपखारियं दोणो। <hi rend="bold">पुब्बकम्मनि</hi> बुद्धोपक्‍कमं किलेसच्छेदो। <hi rend="bold">गय्हाकारे</hi> पच्‍चुपट्ठानं। <hi rend="bold">उपरित्ते</hi> उपरिभावे उपपन्‍नो। <hi rend="bold">अनसने</hi> उपवासो।</p>

<p rend="bodytext" n="1186"><hi rend="paranum">११८६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">उपदेसे</hi> <pb ed="M" n="0.0611"/> एवं ते अभिक्‍कमितब्बं, एवं ते पटिक्‍कमितब्बं। <hi rend="bold">वचनपटिग्गाहे</hi> एवं होतु। <hi rend="bold">इदमत्थे इदं</hi>सद्दस्स अत्थे।</p>

<p rend="bodytext" n="1187"><hi rend="paranum">११८७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">समुच्‍चये</hi> केवलसमुच्‍चये –</p>

<p rend="gatha1">चीवरं पिण्डपातञ्‍च, पच्‍चयं सयनासनं।</p>

<p rend="gathalast">अदासि उजुभूतेसु, विप्पसन्‍नेन चेतसा <note>जा॰ २.२२.५५१</note>॥</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">समाहारे</hi> चक्खु च सोतञ्‍च चक्खुसोतं। <hi rend="bold">अन्वाचयो</hi> एकं पधानभावेन वत्वा इतरस्स अप्पधानभावेन वचनं, तस्मिं। सीलं रक्खाहि, दानञ्‍च देहि। <hi rend="bold">इतरीतरे</hi> समणो च ब्राह्मणो च समणब्राह्मणा। तत्र केवलसमुच्‍चयो च अन्वाचयो च समासे नत्थि, इतरद्वयं समासेयेव।</p>

<p rend="bodytext" n="1188"><hi rend="paranum">११८८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पकारो</hi> तुल्यो, भेदो च। <hi rend="bold">पदत्थस्स विपल्‍लासे</hi> गोति अयमाहेति। <hi rend="bold">समापने</hi> इच्छितस्स पदस्स परिनिट्ठापने।</p>

<p rend="bodytext" n="1189"><hi rend="paranum">११८९</hi><hi rend="dot">.</hi> पज्‍जं <pb ed="M" n="0.0612"/> <hi rend="bold">वा</hi>सद्दस्सत्थे। ववत्थितविभासायं वा परो असरूपा। <hi rend="bold">विअव</hi>पुब्बो <hi rend="bold">ठा</hi> गतिनिवत्तियं, तो, <hi rend="bold">ठा</hi>तिस्स थो, असरूपद्वित्तञ्‍च। ववत्थिता नियमिता विभासा <hi rend="bold">ववत्थितविभासा।</hi> अवस्सग्गेति <hi rend="bold">अव</hi>पुब्बो <hi rend="bold">सज</hi> विस्सज्‍जनालिङ्गननिम्मानेसु।</p>

<p rend="bodytext" n="1190"><hi rend="paranum">११९०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">भूसने</hi> अलङ्कारे। <hi rend="bold">वारणे</hi> निवारणे। <hi rend="bold">परियत्ति</hi> परियापुणनता, युत्तत्थेपि <hi rend="bold">अलं। अथो अथ</hi>सद्दा अनन्तरादीसु चतूसु अत्थेसु सियुं।</p>

<p rend="bodytext" n="1191"><hi rend="paranum">११९१</hi><hi rend="dot">.</hi> पसंसादीसु तीसु। <hi rend="bold">स्वीकारे</hi> पटिञ्‍ञाणे। <hi rend="bold">आदि</hi>ना पकासत्थसम्भाब्याकोधादिके चत्थे नामसद्दो। अवधारणमेवत्थो।</p>

<p rend="bodytext" n="1192"><hi rend="paranum">११९२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अनुञ्‍ञा</hi> अनुमति। <hi rend="bold">सन्तानं</hi> अनुनयो। <hi rend="bold">आलपनं</hi> सम्बोधनं। <hi rend="bold">वत</hi>सद्दो एकंसे <hi rend="bold">दयायं</hi> करुणायं <hi rend="bold">हासे</hi> <pb ed="M" n="0.0613"/> पहासे <hi rend="bold">खेदे</hi> परिस्समे आलपने <hi rend="bold">विम्हये</hi> अच्छरिये च सिया।</p>

<p rend="bodytext" n="1193"><hi rend="paranum">११९३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">वाक्यारम्भे</hi> ‘‘हन्द वदामि ते’’ति। <hi rend="bold">विसादे</hi> खेदे। <hi rend="bold">याव ताव तू</hi>ति <hi rend="bold">यावताव</hi>सद्दा <hi rend="bold">साकल्ये</hi> निरवसेसे। यावदत्थं ताव गहितं। <hi rend="bold">माने</hi> पमाणे। ‘‘याव पमाणमरियादा-वधारणत्थकं मत’’मिति <hi rend="bold">भागुरि। अवधिम्हि</hi> परिच्छिन्‍ने।</p>

<p rend="bodytext" n="1194"><hi rend="paranum">११९४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पुरत्था</hi>सद्दो <hi rend="bold">पाचियं</hi> दिसायं इच्‍चत्थे, <hi rend="bold">पुरत्थे</hi> वक्खमाने, <hi rend="bold">अग्गतो</hi> समुद्धे इच्‍चत्थे च <hi rend="bold">पठमेपि</hi> आदिम्हि वत्तति। <hi rend="bold">पबन्धे</hi> वाक्यरचनायं वाक्यपबन्धे पुराणादिके। चिरन्तरे अतीतभूते। <hi rend="bold">निकटे</hi> सन्‍निहिते। <hi rend="bold">आगामिके</hi> अनागते।</p>

<p rend="bodytext" n="1195"><hi rend="paranum">११९५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">खलु</hi>सद्दो निसेधे <hi rend="bold">वाक्यालङ्कारे</hi> वाक्यभूसायं <hi rend="bold">अवधारणे एव</hi>त्थे, पसिद्धियञ्‍च वत्तति। <hi rend="bold">अभितो</hi>सद्दो आसन्‍ने अभिमुखे उभयतो इच्‍चत्थे <pb ed="M" n="0.0614"/>, <hi rend="bold">आदि</hi>ना सीघे, साकल्ये च अत्थे वत्तति। <hi rend="bold">आसन्‍ने</hi> अभितोयं नदी। <hi rend="bold">अभिमुखे</hi> अभितोव ताता। <hi rend="bold">उभयतो</hi>इच्‍चत्थे अभितो मग्गस्स। <hi rend="bold">सीघे</hi> अभितो अधीयित्वा। <hi rend="bold">साकल्ये</hi> अभितो वनं दड्ढं।</p>

<p rend="bodytext" n="1196"><hi rend="paranum">११९६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">यद्यपिसद्दत्थे</hi> अनुग्गहणगरहत्थे। <hi rend="bold">एकंसत्थे</hi> अवितथत्थे। अथो <hi rend="bold">पन</hi>सद्दो विसेसस्मिं अत्थे, पदपूरणत्थे च सिया।</p>

<p rend="bodytext" n="1197"><hi rend="paranum">११९७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हि</hi>सद्दो कारणादीसु चतूसु अत्थेसु वत्तति। <hi rend="bold">तु</hi>सद्दो पन तत्थ चतूसु अत्थेसु मज्झे हेतुवज्‍जे तिके अत्थे वत्तति। <hi rend="bold">कु</hi>सद्दो पापे ईसत्थे <hi rend="bold">कुच्छने</hi> जिगुच्छायञ्‍च।</p>

<p rend="bodytext" n="1198"><hi rend="paranum">११९८</hi><hi rend="dot">.</hi> नुकारो संसये, पञ्हे च। <hi rend="bold">नाना</hi>सद्दो अनेकत्थे, वज्‍जने च। <hi rend="bold">किं</hi>सद्दो पुच्छायं, जिगुच्छायञ्‍च, अब्ययो। तिलिङ्गो च, नियमे तु तिलिङ्गोव। <hi rend="bold">वारिम्हि</hi> उदके। <hi rend="bold">मुद्धनि</hi> सीसे च, <hi rend="bold">कं</hi> सुखेपि, वुत्तञ्‍च <hi rend="bold">नानत्थसङ्गहे</hi> –</p>

<p rend="gatha1">‘‘को <pb ed="M" n="0.0615"/> ब्रह्मत्तानीलक्‍केसु, समाने सब्बनामिके।</p>

<p rend="gathalast">पावके च मयूरे च, सुखसीसजलेसु क’’न्ति॥</p>

<p rend="bodytext" n="1199"><hi rend="paranum">११९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">अमा</hi>सद्दो सहत्थे, समीपत्थे च, अमावासी, अमागतो च। <hi rend="bold">पुन</hi>सद्दो <hi rend="bold">भेदे</hi> विसेसे। <hi rend="bold">अपठमे</hi> पुन ददाति। <hi rend="bold">किर</hi>सद्दो <hi rend="bold">अनुस्सवे</hi> अनुक्‍कमेन सवने, अरुचियञ्‍च। <hi rend="bold">उद</hi>सद्दो <hi rend="bold">अप्यत्थे</hi> पञ्हे। <hi rend="bold">विकप्पने</hi> अत्थन्तरस्स विकप्पने च।</p>

<p rend="bodytext" n="1200"><hi rend="paranum">१२००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पच्छा</hi>सद्दो <hi rend="bold">पतीचियं</hi> दिसायं। <hi rend="bold">चरिमे</hi> अनागते काले। <hi rend="bold">सामि</hi>सद्दो तु <hi rend="bold">अद्धे</hi> भागे, <hi rend="bold">जिगुच्छने</hi> निन्दायञ्‍च। अद्धे भागे सामि वुत्तं, जिगुच्छनेपि तदेव। <hi rend="bold">पातु पकासे</hi> पकासनीये, <hi rend="bold">सम्भवे</hi> उप्पत्तियञ्‍च। <hi rend="bold">मिथो</hi>सद्दो अञ्‍ञोञ्‍ञेइच्‍चत्थे, रहोइच्‍चत्थे च।</p>

<p rend="bodytext" n="1201"><hi rend="paranum">१२०१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">हा</hi>सद्दो खेदे, सोके, दुक्खे च। <hi rend="bold">अहह</hi>सद्दो खेदे, <hi rend="bold">विम्हये</hi> अब्भुते च। <hi rend="bold">धि</hi>सद्दो हिंसापने, निन्दायञ्‍च। <hi rend="bold">तिरियं तिरो</hi>सद्दा पिधाने वत्तन्ति। तिरियं कत्वा कण्डङ्गतो, तिरोकत्वा वा।</p>

<p rend="bodytext" n="1202-1203"><hi rend="paranum">१२०२-१२०३</hi><hi rend="dot">.</hi> सङ्ख्यातासङ्ख्यातत्थानं <pb ed="M" n="0.0616"/> उपसग्गनिपातसङ्ख्यातानं अब्ययानं पसिद्धे पचुरप्पयोगे एकच्‍चे वा दस्सेत्वा तदञ्‍ञेपि सङ्खेपनयेन दस्सेतुमाह <hi rend="bold">‘‘तुनि’’</hi>च्‍चादि। एत्थ च <hi rend="bold">तुना</hi>दिसद्देहि <hi rend="bold">ज्‍जु</hi>परियन्तेहि तदन्ताव गहिता, न हि केवलानं एतेसं अब्ययभावो सम्भवति। तस्सत्थो – <hi rend="bold">तुन</hi>पच्‍चयन्तो च तथा त्वान तवे त्वा तुं धा सो था क्खत्तुं तो थ त्र हिञ्‍चनं हिं हं धि ह <hi rend="bold">य</hi>कारतो हिंध धुना रहि दानि, <hi rend="bold">किं</hi>स्मा वो दाचनं दाज्‍जथं थत्तं ज्झज्‍जुपच्‍चयन्तो च अब्ययीभावसमासो च <hi rend="bold">तुना</hi>दीनं <hi rend="bold">या</hi>देसन्तो च अब्ययं नाम भवेति। पयोगो यथा – ‘‘कातुन, कत्वान, कातवे, कत्वा, कातुं, सब्बधा, सब्बसो, सब्बथा, चतुक्खत्तुं, सब्बतो, सब्बत्थ, सब्बत्र, कुहिञ्‍चनं, कुहिं, कुहं, सब्बधि, इह, यहिं, इध, अधुना, एतरहि, इदानि, क्‍व, कुदाचनं, कदा, अज्‍ज, कथं, अञ्‍ञथत्तं, एकज्झं, सज्‍जु, उपनगरं, अन्तोपासादं, अभिवन्दिय’’इच्‍चादि। इदं पन सब्बेसम्पि अब्ययानं सङ्खेपलक्खणं।</p>

<p rend="gatha1">‘‘सदिसं <pb ed="M" n="0.0617"/> तीसु लिङ्गेसु, सब्बासु च विभत्तिसु।</p>

<p rend="gathalast">वचनेसु च सब्बेसु, यं न ब्येति तदब्यय’’न्ति॥</p>

<p rend="centre">अब्ययवग्गवण्णना निट्ठिता।</p>

<p rend="bodytext">इति सकलब्याकरणमहावनासङ्गञाणचारिना कविकुञ्‍जरकेसरिना धीमता सिरिमहाचतुरङ्गबलेन महामच्‍चेन विरचितायं अभिधानप्पदीपिकावण्णनायं सामञ्‍ञकण्डवण्णना समत्ता।</p>

<p rend="subhead">निगमनवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="1"><hi rend="paranum">१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">‘‘सग्गकण्डो चा’’</hi>त्यादिना अभिधानप्पदीपिकायं कपालतेलवट्टिसदिसेन कण्डत्तयेन समङ्गिता दीपिता।</p>

<p rend="bodytext" n="2"><hi rend="paranum">२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">‘‘तिदिवे’’</hi>त्यादिना तोटकेन तस्सा पयोजनं कथितं। तस्सत्थो – यो नरो कत्तुभूतो <hi rend="bold">तिदिवे</hi> देवलोके, ब्रह्मलोके च <hi rend="bold">महियं</hi> मनुस्सलोके, <hi rend="bold">भुजगावसथे</hi> नागलोके चाति एतेसु तीसु ठानेसु सन्‍निहितानं <pb ed="M" n="0.0618"/> <hi rend="bold">सकलत्थानं</hi> सब्बेसं अभिधेय्यानं <hi rend="bold">समव्हयस्स</hi> अभिधानस्स <hi rend="bold">दीपनियं</hi> पकासनियं <hi rend="bold">इह</hi> अभिधानप्पदीपिकायं सवनधारणादिना <hi rend="bold">कुसलो</hi> छेको होति, <hi rend="bold">स</hi> नरो <hi rend="bold">महामुनिनो</hi> सम्मासम्बुद्धस्स <hi rend="bold">वचने</hi> सुत्ताभिधम्मविनयसङ्खाते वचने <hi rend="bold">पटु</hi> छेको होति, पटुत्तायेव <hi rend="bold">मतिमा</hi> नाम होतीति।</p>

<p rend="bodytext" n="3-9"><hi rend="paranum">३-९</hi><hi rend="dot">.</hi> इदानि यस्स रञ्‍ञो विहारे वसित्वा अयं गन्थो विरचितो, तस्स नामगुणनिवासकरणप्पकारविहारगुणनामादीनि दस्सेत्वा अत्तनो च नामगुणे दस्सेतुं सत्त गाथा वुत्ता।</p>

<p rend="bodytext">तत्र <pb ed="M" n="0.0619"/> दुतिया भुजङ्गप्पयातं नाम। तासं अयं सम्बन्धाधिप्पाया अत्थवण्णना – यो <hi rend="bold">परक्‍कमभुजो</hi> नाम <hi rend="bold">भूपालो</hi> राजा कारेसि, रक्खेसीति च इमिना सम्बन्धो। किंगुणो सो राजा? <hi rend="bold">गुणभूसनो</hi> सद्धादिगुणालङ्कारधरो। <hi rend="bold">तेजस्सी</hi> तेजोयुत्तो। <hi rend="bold">जयी</hi> अरिजयेन युत्तो। <hi rend="bold">केसरिविक्‍कमो</hi> केसरसीहो विय सूरगुणयुत्तो, वीरियवा च। स कत्थ निवासी? सो राजा <hi rend="bold">लङ्कायमासि</hi> लङ्कानामके दीपे निवासनसीलो। <hi rend="bold">चिरं</hi> चिरकालं <hi rend="bold">विभिन्‍नं</hi> तिधा विभिन्‍नं <hi rend="bold">निकायत्तयस्मिं</hi> निकायत्तयं भिक्खुसङ्घं <hi rend="bold">सम्मा</hi> नयेन हेतुना <hi rend="bold">समग्गे</hi> समग्गं कारेसि, कारितन्तोयं करोतीति कम्मिको, तथा <hi rend="bold">सदेहंव</hi> अत्तनो कायं इव <hi rend="bold">निच्‍चादरो</hi> हुत्वा दीघकालं महग्घेहि <hi rend="bold">च</hi> पच्‍चयेहि तं निकायत्तयं रक्खेसि।</p>

<p rend="bodytext">तथा <hi rend="bold">येन</hi> रञ्‍ञा यथा <hi rend="bold">कित्तिया</hi> अत्तनो सद्धादिकित्तिया करणभूताय <hi rend="bold">लङ्का</hi> अत्तनो निवासनट्ठानभूता कम्मभूता <hi rend="bold">सम्बाधीकता</hi> सङ्कटीकता अनोकासीकता, तथा विहारेहि गामेहि आरामेहि खेत्तेहि वापीहि च लङ्का सम्बाधीकता।</p>

<p rend="bodytext">तथा <hi rend="bold">यस्स</hi> रञ्‍ञो सब्बकामददं अञ्‍ञेहि असाधारणं अनुग्गहं <hi rend="bold">पत्वा</hi> पापुणनहेतु अहं <hi rend="bold">विबुधगोचरं</hi> पण्डितविसयं गन्थकारत्तं पत्तो, <hi rend="bold">तेन</hi> रञ्‍ञा कारिते पासादगोपुरादिविभूसिते, <hi rend="bold">सग्गकण्डे</hi> देवलोकस्स कण्डसदिसे, <hi rend="bold">सतोयासयस्मिं</hi> सादुसलिलासयसमन्‍नागते, <hi rend="bold">पटिबिम्बिते</hi> भगवतो निवासनट्ठानजेतवनमहाविहारस्स पटिबिम्बभूते, <hi rend="bold">साधुसम्मते</hi> साधुविहारोति सम्मते, साधूहि वा सम्मते <hi rend="bold">सरोगामसमूहम्हि</hi> सलिलासयभिक्खाचारयुत्तगामसमूहसमन्‍नागते महाजेतवनाख्यम्हि विहारे <hi rend="bold">वसता</hi> निवासं कुब्बता <hi rend="bold">सन्तवुत्तिना</hi> सन्तचारिना <pb ed="M" n="0.0620"/> सद्धम्मट्ठितिकामेन <hi rend="bold">धीमता</hi> अतिसयञाणयुत्तेन <hi rend="bold">मोग्गल्‍लानेन</hi> सम्मासम्बुद्धस्स दुतियअग्गसावकभूतस्स आयस्मतो इद्धिमतो महामोग्गल्‍लानस्स नामधेय्येन थेरेन एसा अभिधानप्पदीपिका रचिताति।</p>

<p rend="subhead">निगमनकथा</p>

<p rend="gatha1">यद्यत्र <pb ed="M" n="0.0621"/> दोसोणुपमाणसम्भवो,</p>

<p rend="gatha2">गुणीसु वीधिम्पि तथा विगाहते।</p>

<p rend="gatha3">यथा जलं भोजनम्पि जन्तुवा,</p>

<p rend="gathalast">चतुप्पदो वाप्यचरो कणण्यपि॥</p>

<p rend="gatha1">असम्पवेदिदस्सनाय भासिते,</p>

<p rend="gatha2">गुणो च दोसो च सदा विविज्‍जरे।</p>

<p rend="gatha3">ततो बुधा मे नवधानता भवं,</p>

<p rend="gathalast">खमन्तु दोसं गुणतं नयन्तु वा॥</p>

<p rend="gatha1">यो सीहसूरो सितकुञ्‍जरिन्दो,</p>

<p rend="gatha2">राजाधिराजा अहु तम्बदीपे।</p>

<p rend="gatha3">दुब्बारनागादिजितो नरिन्दो,</p>

<p rend="gathalast">सुकन्तभीमादिगुणोपपन्‍नो॥</p>

<p rend="gatha1">तन्‍नामधेय्यो तदनुब्बादजातो,</p>

<p rend="gatha2">सद्धादियुत्तो चतुसेतिभिन्दो।</p>

<p rend="gatha3">नागादिथामो अतिदुप्पसय्हो,</p>

<p rend="gathalast">उळारपञ्‍ञो धितिमा यसस्सी॥</p>

<p rend="gatha1">तेनाहमच्‍चन्तमनुग्गहीतो,</p>

<p rend="gatha2">अनञ्‍ञसाधारणसङ्गहेन।</p>

<p rend="gatha3">सङ्खेपतोकासिमिमं विसुद्धि-</p>

<p rend="gathalast">संवण्णनं सोतुहितं सुबोधं॥</p>

<p rend="gatha1">राजा पजं रक्खतु सप्पजंव,</p>

<p rend="gatha2">धम्मञ्‍च लोकापि समाचरन्तु।</p>

<p rend="gatha3">पूरेन्तु अत्था सुपकप्पिता च,</p>

<p rend="gathalast">कालेन देवोपि पवस्सतूति॥</p>

<p rend="centre">अभिधानप्पदीपिकाटीका निट्ठिता।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
