<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="centre">॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥</p>

<p rend="book">लोकनीति</p>

<p rend="chapter">१. पण्डितकण्डो</p>

<p rend="hangnum" n="1"><hi rend="paranum">१</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> लोकनीतिं <pb ed="M" n="0.0001"/> पवक्खामि,</p>

<p rend="gatha2">नानासत्थसमुद्धटं।</p>

<p rend="gatha3">मागधेनेव सङ्खेपं,</p>

<p rend="gathalast">वन्दित्वा रतनत्थयं॥</p>

<p rend="hangnum" n="2"><hi rend="paranum">२</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> नीतिलोके पुरिसस्स सारो,</p>

<p rend="gatha2">माता पिता आचरियोच मित्तो।</p>

<p rend="gatha3">तस्मा हि नीतिं पुरिसो विजञ्‍ञा,</p>

<p rend="gathalast">ञाणी महा होति बहुस्सुतोच॥</p>

<p rend="hangnum" n="3"><hi rend="paranum">३</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अलसस्स कुतो सिप्पं,</p>

<p rend="gatha2">असिप्पस्स कुतो धनं।</p>

<p rend="gatha3">अधनस्स कुतो मित्तं,</p>

<p rend="gatha2">अमित्तस्स कुतो सुखं।</p>

<p rend="gatha3">असुखस्स <pb ed="M" n="0.0002"/> कुतो पुञ्‍ञं,</p>

<p rend="gathalast">अपुञ्‍ञस्स कुतो वरं॥</p>

<p rend="hangnum" n="4"><hi rend="paranum">४</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> सिप्पा समं धनं नत्थि,</p>

<p rend="gatha2">सिप्पं चोरा नगण्हरे।</p>

<p rend="gatha3">इध लोके सिप्पं मित्तं,</p>

<p rend="gathalast">परलोके सुखावहं॥</p>

<p rend="hangnum" n="5"><hi rend="paranum">५</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अप्पकं नातिमञ्‍ञेय्य,</p>

<p rend="gatha2">चित्ते सुतं निधापये।</p>

<p rend="gatha3">वम्मिकोदकबिन्दूव,</p>

<p rend="gathalast">चिरेन परिपूरति॥</p>

<p rend="hangnum" n="6"><hi rend="paranum">६</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> खुद्दोति नातिमञ्‍ञेय्य,</p>

<p rend="gatha2">विज्‍जं वा सिप्पमेव वा।</p>

<p rend="gatha3">एकम्पि परियोदातं,</p>

<p rend="gathalast">जीवितकप्पकारणं॥</p>

<p rend="hangnum" n="7"><hi rend="paranum">७</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> सेले सेले न माणिकं,</p>

<p rend="gatha2">गजे गजे न मुत्तिकं।</p>

<p rend="gatha3">वने वने न चन्दनं,</p>

<p rend="gathalast">ठाने ठाने न पण्डितं॥</p>

<p rend="hangnum" n="8"><hi rend="paranum">८</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> पण्डितो सुतसम्पन्‍नो,</p>

<p rend="gatha2">यत्थ अत्थीति चे सुतो।</p>

<p rend="gatha3">महुस्साहेन <pb ed="M" n="0.0003"/> तं ठानं,</p>

<p rend="gathalast">गन्तब्बंव सुतेसिना॥</p>

<p rend="hangnum" n="9"><hi rend="paranum">९</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> सिने सिप्पं सिने धनं,</p>

<p rend="gatha2">सिने पब्बतमारुहं।</p>

<p rend="gatha3">सिने कामस्स कोधस्स,</p>

<p rend="gathalast">इमे पञ्‍च सिने सिने॥</p>

<p rend="hangnum" n="10"><hi rend="paranum">१०</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> सुति सम्मुति सङ्ख्याच,</p>

<p rend="gatha2">योगा नीति विसेसका।</p>

<p rend="gatha3">गन्धब्बा गणिका चेव,</p>

<p rend="gathalast">धनु बेदा च पूरणा॥</p>

<p rend="hangnum" n="11"><hi rend="paranum">११</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> तिकिच्छा इतिहासा च,</p>

<p rend="gatha2">जोति माया च छन्दति।</p>

<p rend="gatha3">केतु मन्ता च सद्दा च,</p>

<p rend="gathalast">सिप्पाट्ठारसका इमे॥</p>

<p rend="hangnum" n="12"><hi rend="paranum">१२</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अपुट्ठो पण्डितो भेरी,</p>

<p rend="gatha2">पज्‍जुन्‍नो मे होति पुच्छितो।</p>

<p rend="gatha3">बालो पुट्ठो अपुट्ठोपि,</p>

<p rend="gathalast">बहुम्पि भणते सदा॥</p>

<p rend="hangnum" n="13"><hi rend="paranum">१३</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> पोत्थकेसु च यं सिप्पं,</p>

<p rend="gatha2">परहत्थेसु यं धनं।</p>

<p rend="gatha3">यथाकिच्‍चे <pb ed="M" n="0.0004"/> समुप्पन्‍ने,</p>

<p rend="gathalast">न तं सिप्पं न तं धनं॥</p>

<p rend="hangnum" n="14"><hi rend="paranum">१४</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> जलप्पमाणं कुमुद्दनालं,</p>

<p rend="gatha2">कुलप्पमाणं विनयो पमाणं।</p>

<p rend="gatha3">ब्यत्तिप्पमाणं कथीतवाक्यं,</p>

<p rend="gathalast">पथविया पमाणं तिण मिलातं॥</p>

<p rend="hangnum" n="15"><hi rend="paranum">१५</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अप्पस्सुतो सुतं अप्पं,</p>

<p rend="gatha2">बहुं मञ्‍ञति मानवा।</p>

<p rend="gatha3">सिन्धूदकं अपस्सन्तो,</p>

<p rend="gathalast">कूपे तोयंव मण्डुको॥</p>

<p rend="hangnum" n="16"><hi rend="paranum">१६</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> पथमं पराजये सिप्पं,</p>

<p rend="gatha2">दुतियं पराजये धनं।</p>

<p rend="gatha3">ततियं पराजये धम्मं,</p>

<p rend="gathalast">चतुत्थं किं करिस्सति॥</p>

<p rend="hangnum" n="17"><hi rend="paranum">१७</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ब्यत्त पुत्र किमलसो,</p>

<p rend="gatha2">अब्यत्तो भारहारको।</p>

<p rend="gatha3">ब्यत्तको पूजितो लोके,</p>

<p rend="gathalast">ब्यत्त पुत्र दिने दिने॥</p>

<p rend="hangnum" n="18"><hi rend="paranum">१८</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> माता वेरी पिता सत्रु,</p>

<p rend="gatha2">केन बाले न सिक्खिता।</p>

<p rend="gatha3">सभामज्झे <pb ed="M" n="0.0005"/> न सोभन्ति,</p>

<p rend="gathalast">हंसमज्झे बकोयथा॥</p>

<p rend="hangnum" n="19"><hi rend="paranum">१९</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> कण्टकं गिरि को तिक्खति,</p>

<p rend="gatha2">को अञ्‍जनं मिगक्खिकं।</p>

<p rend="gatha3">उप्पथं पल्‍लले को सुगन्धं,</p>

<p rend="gatha2">कुल-पुत्त-रूपो को पवत्तति।</p>

<p rend="gathalast">सामं-भावो॥</p>

<p rend="hangnum" n="20"><hi rend="paranum">२०</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> न रसं अकोतम्बुलं,</p>

<p rend="gatha2">अधनस्स, लङ्कतम्पि।</p>

<p rend="gatha3">अलोनकन्तु ब्यञ्‍जनं,</p>

<p rend="gathalast">ब्याकरणं असिप्पस्स॥</p>

<p rend="hangnum" n="21"><hi rend="paranum">२१</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> सुस्सुसा सुतसम्पन्‍नो,</p>

<p rend="gatha2">सुतापञ्‍ञाय पवड्ढति।</p>

<p rend="gatha3">पञ्‍ञाय अत्थं जानाति,</p>

<p rend="gathalast">ञातो अत्थो सुखावहो॥</p>

<p rend="hangnum" n="22"><hi rend="paranum">२२</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> भोजनं मेथुनं निद्दा,</p>

<p rend="gatha2">गोणे पोसेपि विज्‍जति।</p>

<p rend="gatha3">विज्‍जा विसेसो पोसस्स,</p>

<p rend="gathalast">तं हीनो गोसमो भवे॥</p>

<p rend="hangnum" n="23"><hi rend="paranum">२३</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> नत्थि विज्‍जासमंमित्तं,</p>

<p rend="gatha2">नच ब्याधिसमो रिपु।</p>

<p rend="gatha3">नच <pb ed="M" n="0.0006"/> अत्तसमं पेमं,</p>

<p rend="gathalast">नच कम्मसमं बलं॥</p>

<p rend="hangnum" n="24"><hi rend="paranum">२४</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> हंसो मज्झे न काकानं,</p>

<p rend="gatha2">सीहो गुन्‍नं न सोभते।</p>

<p rend="gatha3">गद्रभमज्झे तुरङ्गो,</p>

<p rend="gathalast">बालमज्झे च पण्डितो॥</p>

<p rend="hangnum" n="25"><hi rend="paranum">२५</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> यावजीवम्पि चे बालो,</p>

<p rend="gatha2">पण्डितं पयिरुपासति।</p>

<p rend="gatha3">न सो धम्मं विजानाति,</p>

<p rend="gathalast">दब्बि सूपरसं यथा॥</p>

<p rend="hangnum" n="26"><hi rend="paranum">२६</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> मुहुत्तमपि चे विञ्‍ञू,</p>

<p rend="gatha2">पण्डितं पयिरुपासति।</p>

<p rend="gatha3">खिप्पं धम्मं विजानाति,</p>

<p rend="gathalast">जिव्हा सूपरसं यथा॥</p>

<p rend="hangnum" n="27"><hi rend="paranum">२७</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> विना सत्थं न गच्छेय्य,</p>

<p rend="gatha2">सूरो सङ्गामभूमियं।</p>

<p rend="gatha3">पण्डित्वाद्धगू वाणिजो,</p>

<p rend="gathalast">विदेसगमनो तथा॥</p>

<p rend="hangnum" n="28"><hi rend="paranum">२८</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> धननासं मनोतापं,</p>

<p rend="gatha2">घरे दुच्‍चरितानि च।</p>

<p rend="gatha3">वञ्‍चनञ्‍च <pb ed="M" n="0.0007"/> अवमानं,</p>

<p rend="gathalast">पण्डितो न पकासये॥</p>

<p rend="hangnum" n="29"><hi rend="paranum">२९</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> पत्तानुरूपकं वाक्यं,</p>

<p rend="gatha2">सभावरूपकं पियं।</p>

<p rend="gatha3">अत्तानुरूपकं कोधं,</p>

<p rend="gathalast">यो जानाति स पण्डितो॥</p>

<p rend="hangnum" n="30"><hi rend="paranum">३०</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अ-धनस्स रसं खादा,</p>

<p rend="gatha2">अ-बलस्स हथा नरा।</p>

<p rend="gatha3">अ-पञ्‍ञस्स वाक्य-कथा,</p>

<p rend="gathalast">उम्मत्तक-समा इमे॥</p>

<p rend="hangnum" n="31"><hi rend="paranum">३१</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अनव्हायं गमयन्तो,</p>

<p rend="gatha2">अ-पुच्छा बहु-भासको।</p>

<p rend="gatha3">अत्त-गुणं पकासेन्तो,</p>

<p rend="gathalast">ति-विधं हीन-लक्खणं॥</p>

<p rend="hangnum" n="32"><hi rend="paranum">३२</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> अप्प-रूपो बहुं भासो,</p>

<p rend="gatha2">अप्प-पञ्‍ञो पकासितो।</p>

<p rend="gatha3">अप्प-पूरो घटो खोभे,</p>

<p rend="gathalast">अप्प-खीरा गावी चथे॥</p>

<p rend="hangnum" n="33"><hi rend="paranum">३३</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> मण्डूकेपि उक्रे सीहे,</p>

<p rend="gatha2">काकग्गहे पिये पिये।</p>

<p rend="gatha3">अ-पण्डीपि <pb ed="M" n="0.0008"/> पण्डी हुत्वा,</p>

<p rend="gathalast">धीरा पुच्छे वये वये॥</p>

<p rend="hangnum" n="34"><hi rend="paranum">३४</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> मण्डूकेपि उक्रे सीहे,</p>

<p rend="gatha2">सूकरेपि उहे दीपे।</p>

<p rend="gatha3">बिळारे सदिसे ब्यग्घे,</p>

<p rend="gathalast">सब्ब धीरे सिप्प-समे॥</p>

<p rend="hangnum" n="35"><hi rend="paranum">३५</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> न तित्ति राजा धनम्हि,</p>

<p rend="gatha2">पण्डितोपि सु-भासिते।</p>

<p rend="gatha3">चक्खुंपि पिय-दस्सने,</p>

<p rend="gathalast">जले सागरो न तित्ति॥</p>

<p rend="hangnum" n="36"><hi rend="paranum">३६</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> रूप-योब्बन-सम्पन्‍ना,</p>

<p rend="gatha2">विसाथ-कुथ-सम्भवा।</p>

<p rend="gatha3">विज्‍जा-हीना न सोभन्ति,</p>

<p rend="gathalast">निगन्धा इव किंसुका॥</p>

<p rend="hangnum" n="37"><hi rend="paranum">३७</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> हीने पुत्तो राजामच्‍चो,</p>

<p rend="gatha2">बाल-पुत्तो च पण्डितो।</p>

<p rend="gatha3">अ-धनस्स धनं बहु,</p>

<p rend="gathalast">पुरिसानं न मञ्‍ञथ॥</p>

<p rend="hangnum" n="38"><hi rend="paranum">३८</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> यो सिप्प-लोभेन,</p>

<p rend="gatha2">बहुं गण्हाति तं सिप्पं।</p>

<p rend="gatha3">मूगोव <pb ed="M" n="0.0009"/> सुपिनं पस्सं,</p>

<p rend="gathalast">कथेतुम्पि न उस्सहे॥</p>

<p rend="hangnum" n="39"><hi rend="paranum">३९</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> भिज्‍जेतुं कुम्भकारो,</p>

<p rend="gatha2">सोभेतुं कुम्भ घट्टति।</p>

<p rend="gatha3">न खिपितुं अपायेसु,</p>

<p rend="gathalast">सिस्सानं वुड्ढि-कारणा॥</p>

<p rend="hangnum" n="40"><hi rend="paranum">४०</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> तग्गरञ्‍च पलासेन,</p>

<p rend="gatha2">यो नरो उपनय्हति।</p>

<p rend="gatha3">पत्तापि सुरभि वायन्ति,</p>

<p rend="gathalast">एवं धीरूपसेवना॥</p>

<p rend="centre">पण्डितकण्डो निट्ठितो।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
