<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">(१३) ३. भयवग्गो</p>

<p rend="subhead">१. अत्तानुवादसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="121"><hi rend="paranum">१२१</hi><hi rend="dot">.</hi> ततियस्स <pb ed="V" n="2.0327"/> <pb ed="M" n="2.0331"/> पठमे <hi rend="bold">अत्तानुवादभय</hi>न्ति अत्तानं अनुवदन्तस्स उप्पज्‍जनकभयं। <hi rend="bold">परानुवादभय</hi>न्ति परस्स अनुवादतो उप्पज्‍जनकभयं। <hi rend="bold">दण्डभय</hi>न्ति द्वत्तिंस कम्मकारणा पटिच्‍च उप्पज्‍जनकभयं। <hi rend="bold">दुग्गतिभय</hi>न्ति चत्तारो अपाये पटिच्‍च उप्पज्‍जनकभयं। <hi rend="bold">इदं वुच्‍चति, भिक्खवे, अत्तानुवादभय</hi>न्तिआदीसु अत्तानुवादभयं ताव पच्‍चवेक्खन्तस्स अज्झत्तं हिरी समुट्ठाति, सास्स तीसु द्वारेसु संवरं जनेति, तीसु द्वारेसु संवरो चतुपारिसुद्धिसीलं होति। सो तस्मिं सीले पतिट्ठाय विपस्सनं वड्ढेत्वा अग्गफले पतिट्ठाति। परानुवादभयं पन पच्‍चवेक्खन्तस्स बहिद्धा ओत्तप्पं समुट्ठाति, तदस्स तीसु द्वारेसु संवरं जनेति, तीसु द्वारेसु संवरो चतुपारिसुद्धिसीलं होति। सो तस्मिं सीले पतिट्ठाय विपस्सनं वड्ढेत्वा अग्गफले पतिट्ठाति। दुग्गतिभयं पच्‍चवेक्खन्तस्स अज्झत्तं हिरी समुट्ठाति, सास्स तीसु द्वारेसु संवरं जनेति, तीसु द्वारेसु संवरो चतुपारिसुद्धिसीलं होति। सो तस्मिं सीले पतिट्ठाय विपस्सनं वड्ढेत्वा अग्गफले पतिट्ठाति।</p>

<p rend="subhead">२. ऊमिभयसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="122"><hi rend="paranum">१२२</hi><hi rend="dot">.</hi> दुतिये <hi rend="bold">उदकोरोहन्तस्सा</hi>ति उदकं ओतरन्तस्स। <hi rend="bold">पाटिकङ्खितब्बानी</hi>ति इच्छितब्बानि। <hi rend="bold">सुसुकाभय</hi>न्ति चण्डमच्छभयं। <hi rend="bold">मुखावरणं मञ्‍ञे करोन्ती</hi>ति मुखपिदहनं विय करोन्ति। <hi rend="bold">ओदरिकत्तस्सा</hi>ति <pb ed="P" n="3.0124"/> महोदरताय महग्घसभावस्स। <hi rend="bold">अरक्खितेनेव कायेना</hi>तिआदीसु कायद्वारे तिविधस्स संवरस्स अभावतो अरक्खितेन कायेन। वचीद्वारे चतुब्बिधस्स संवरस्स अभावतो <hi rend="bold">अरक्खिताय वाचाय</hi>।</p>

<p rend="subhead">३. पठमनानाकरणसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="123"><hi rend="paranum">१२३</hi><hi rend="dot">.</hi> ततिये <hi rend="bold">तदस्सादेती</hi>ति तं झानं सुखस्सादेन अस्सादेति। <hi rend="bold">निकामेती</hi>ति पत्थेति। <hi rend="bold">वित्तिं</hi> <pb ed="V" n="2.0328"/> <hi rend="bold">आपज्‍जती</hi>ति तुट्ठिं आपज्‍जति। <hi rend="bold">तदधिमुत्तो</hi>ति <pb ed="M" n="2.0332"/> तस्मिं अधिमुत्तो, तं वा अधिमुत्तो। <hi rend="bold">तब्बहुलविहारी</hi>ति तेन झानेन बहुलं विहरन्तो। <hi rend="bold">सहब्यतं उपपज्‍जती</hi>ति सहभावं गच्छति, तत्थ निब्बत्ततीति अत्थो। <hi rend="bold">कप्पो आयुप्पमाण</hi>न्ति एत्थ पठमज्झानं अत्थि हीनं, अत्थि मज्झिमं, अत्थि पणीतं। तत्थ हीनेन उप्पन्‍नानं कप्पस्स ततियो कोट्ठासो आयुप्पमाणं, मज्झिमेन उपड्ढकप्पो, पणीतेन कप्पो। तं सन्धायेतं वुत्तं। <hi rend="bold">निरयम्पि गच्छती</hi>ति निरयगमनीयस्स कम्मस्स अप्पहीनत्ता अपरापरं गच्छति, न अनन्तरमेव। <hi rend="bold">तस्मिंयेव भवे परिनिब्बायती</hi>ति तस्मिंयेव रूपभवे ठत्वा परिनिब्बायति, न हेट्ठा ओतरति। <hi rend="bold">यदिदं गतिया उपपत्तिया सती</hi>ति यं इदं गतिया च उपपत्तिया च सति सेखस्स अरियसावकस्स पटिसन्धिवसेन हेट्ठा अनोतरित्वा तस्मिंयेव रूपभवे उपरि दुतियततियादीसु अञ्‍ञतरस्मिं ब्रह्मलोके परिनिब्बानं, पुथुज्‍जनस्स पन निरयादिगमनं, इदं नानाकरणन्ति अत्थो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">द्वे कप्पा</hi>ति एत्थापि दुतियज्झानं वुत्तनयेनेव तिविधं होति। तत्थ पणीतभावनेन निब्बत्तानं अट्ठकप्पा आयुप्पमाणं, मज्झिमेन चत्तारो, हीनेन द्वे। तं सन्धायेतं वुत्तं। <hi rend="bold">चत्तारो</hi> <pb ed="P" n="3.0125"/> <hi rend="bold">कप्पा</hi>ति एत्थ यं हेट्ठा वुत्तं ‘‘कप्पो, द्वे कप्पा’’ति, तम्पि आहरित्वा अत्थो वेदितब्बो। कप्पोति च गुणस्सपि नामं, तस्मा कप्पो द्वे कप्पा चत्तारो कप्पाति अयमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो। इदं वुत्तं होति – यो पठमं वुत्तो कप्पो, सो द्वे वारे गणेत्वा एकेन गुणेन द्वे कप्पा होन्ति, दुतियेन चत्तारो, पुन ते चत्तारो कप्पाति इमेहि चतूहि गुणेहि गुणिता एकेन गुणेन अट्ठ होन्ति, दुतियेन सोळस, ततियेन द्वत्तिंस, चतुत्थेन चतुसट्ठीति। एवमिध पणीतज्झानवसेन चतुसट्ठि कप्पा गहिताति वेदितब्बा। <hi rend="bold">पञ्‍च कप्पसतानी</hi>ति इदं पणीतस्सेव उपपत्तिज्झानस्स वसेन वुत्तं। वेहप्फलेसु वा पठमज्झानभूमिआदीसु विय तिण्णं ब्रह्मलोकानं अभावतो एत्तकमेव आयुप्पमाणं। तस्मा एवं वुत्तं।</p>

<p rend="subhead">४. दुतियनानाकरणसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="124"><hi rend="paranum">१२४</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुत्थे <pb ed="M" n="2.0333"/> रूपमेव <hi rend="bold">रूपगतं</hi>। सेसपदेसुपि एसेव नयो। <hi rend="bold">अनिच्‍चतो</hi>तिआदीसु हुत्वा अभावट्ठेन <hi rend="bold">अनिच्‍चतो,</hi> आबाधट्ठेन <hi rend="bold">रोगतो,</hi> अन्तो पदुस्सनट्ठेन <hi rend="bold">गण्डतो,</hi> अनुपविट्ठट्ठेन <hi rend="bold">सल्‍लतो,</hi> सदुक्खट्ठेन <hi rend="bold">अघतो,</hi> सम्पीळनट्ठेन <hi rend="bold">आबाधतो,</hi> अविधेय्यट्ठेन <hi rend="bold">परतो,</hi> पलुज्‍जनट्ठेन <hi rend="bold">पलोकतो,</hi> निस्सत्तट्ठेन <hi rend="bold">सुञ्‍ञतो,</hi> अवसवत्तनट्ठेन <hi rend="bold">अनत्ततो</hi>। एत्थ च ‘‘अनिच्‍चतो पलोकतो’’ति <pb ed="V" n="2.0329"/> द्वीहि पदेहि अनिच्‍चलक्खणं कथितं, ‘‘सुञ्‍ञतो अनत्ततो’’ति द्वीहि अनत्तलक्खणं, सेसेहि दुक्खलक्खणं कथितन्ति वेदितब्बं। <hi rend="bold">समनुपस्सती</hi>ति ञाणेन पस्सति। एवं पञ्‍चक्खन्धे तिलक्खणं आरोपेत्वा पस्सन्तो तयो मग्गे तीणि फलानि सच्छिकरोति। <hi rend="bold">सुद्धावासानं</hi> <pb ed="P" n="3.0126"/> <hi rend="bold">देवानं सहब्यतं उपपज्‍जती</hi>ति तत्थ ठितो चतुत्थज्झानं भावेत्वा उपपज्‍जति।</p>

<p rend="subhead">५-६. मेत्तासुत्तद्वयवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="125-126"><hi rend="paranum">१२५-१२६</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चमे पठमज्झानवसेन मेत्ता, दुतियादिवसेन करुणादयो दस्सिता। छट्ठं चतुत्थे वुत्तनयेनेव वेदितब्बं।</p>

<p rend="subhead">७. पठमतथागतअच्छरियसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="127"><hi rend="paranum">१२७</hi><hi rend="dot">.</hi> सत्तमे <hi rend="bold">पातुभावा</hi>ति पातुभावेन। <hi rend="bold">कुच्छिं ओक्‍कमती</hi>ति एत्थ कुच्छिं ओक्‍कन्तो होतीति अत्थो। ओक्‍कन्ते हि तस्मिं एवं होति, न ओक्‍कममाने। <hi rend="bold">अप्पमाणो</hi>ति वुड्ढिप्पमाणो, विपुलोति अत्थो। <hi rend="bold">उळारो</hi>ति तस्सेव वेवचनं। <hi rend="bold">देवानं देवानुभाव</hi>न्ति एत्थ देवानं अयमानुभावो – निवत्थवत्थस्स पभा द्वादस योजनानि फरति, तथा सरीरस्स, तथा विमानस्स, तं अतिक्‍कमित्वाति अत्थो। <hi rend="bold">लोकन्तरिका</hi>ति तिण्णं तिण्णं चक्‍कवाळानं अन्तरा एकेको लोकन्तरिको होति, तिण्णं सकटचक्‍कानं पत्तानं वा अञ्‍ञमञ्‍ञं आहच्‍च ठपितानं मज्झे ओकासो विय। सो पन लोकन्तरिकनिरयो परिमाणतो अट्ठयोजनसहस्सप्पमाणो होति। <hi rend="bold">अघा</hi>ति <pb ed="M" n="2.0334"/> निच्‍चविवटा। <hi rend="bold">असंवुता</hi>ति हेट्ठापि अप्पतिट्ठा। <hi rend="bold">अन्धकारा</hi>ति तमभूता। <hi rend="bold">अन्धकारतिमिसा</hi>ति चक्खुविञ्‍ञाणुप्पत्तिनिवारणतो अन्धभावकरणतिमिसाय समन्‍नागता। तत्थ किर चक्खुविञ्‍ञाणं न जायति। <hi rend="bold">एवंमहिद्धिकान</hi>न्ति चन्दिमसूरिया किर एकप्पहारेनेव तीसु दीपेसु पञ्‍ञायन्ति, एवंमहिद्धिका। एकेकाय दिसाय <pb ed="P" n="3.0127"/> नव नव योजनसतसहस्सानि अन्धकारं विधमित्वा आलोकं दस्सेन्ति, <hi rend="bold">एवंमहानुभावा। आभा नानुभोन्ती</hi>ति पभा नप्पहोन्ति। ते किर चक्‍कवाळपब्बतस्स वेमज्झेन चरन्ति चक्‍कवाळपब्बतञ्‍च अतिक्‍कमित्वा लोकन्तरनिरया। तस्मा तेसं तत्थ आभा नप्पहोन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">येपि तत्थ सत्ता</hi>ति येपि तस्मिं लोकन्तरमहानिरये सत्ता उपपन्‍ना। किं पन कम्मं कत्वा <pb ed="V" n="2.0330"/> तत्थ उप्पज्‍जन्तीति? भारियं दारुणं मातापितूनं धम्मिकसमणब्राह्मणानञ्‍च उपरि अपराधं, अञ्‍ञञ्‍च दिवसे दिवसे पाणवधादिसाहसिककम्मं कत्वा उप्पज्‍जन्ति तम्बपण्णिदीपे अभयचोरनागचोरादयो विय। तेसं अत्तभावो तिगावुतिको होति, वग्गुलीनं विय दीघनखा होन्ति। ते रुक्खे वग्गुलियो विय नखेहि चक्‍कवाळपब्बतपादे लग्गन्ति। यदा संसप्पन्ता अञ्‍ञमञ्‍ञस्स हत्थपासगता होन्ति, अथ ‘‘भक्खो नो लद्धो’’ति मञ्‍ञमाना तत्थ ब्यावटा विपरिवत्तित्वा लोकसन्धारकउदके पतन्ति, वाते पहरन्तेपि मधुकफलानि विय छिज्‍जित्वा उदके पतन्ति, पतितमत्ताव अच्‍चन्तखारे उदके पिट्ठपिण्डि विय विलीयन्ति। <hi rend="bold">अञ्‍ञेपि किर भो सन्ति सत्ता</hi>ति भो यथा मयं महादुक्खं अनुभवाम, एवं अञ्‍ञेपि किर सत्ता इदं दुक्खं अनुभवनत्थाय इधूपपन्‍नाति तंदिवसं पस्सन्ति। अयं पन ओभासो एकयागुपानमत्तम्पि न तिट्ठति। यावता निद्दायित्वा पबुद्धो आरम्मणं विभावेति <pb ed="P" n="3.0128"/>, तत्तकं कालं होति। दीघभाणका पन ‘‘अच्छरासङ्घातमत्तमेव विज्‍जुओभासो विय निच्छरित्वा किं इदन्ति भणन्तानंयेव अन्तरधायती’’ति वदन्ति।</p>

<p rend="subhead">८. दुतियतथागतअच्छरियसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="128"><hi rend="paranum">१२८</hi><hi rend="dot">.</hi> अट्ठमे तण्हादिट्ठीहि अल्‍लीयितब्बट्ठेन आलयोति पञ्‍च कामगुणा, सकलमेव वा वट्टं। आरमन्ति एत्थाति आरामो, आलयो आरामो एतिस्साति <hi rend="bold">आलयारामा</hi>। आलये रताति <hi rend="bold">आलयरता</hi> <pb ed="M" n="2.0335"/>। आलये सम्मुदिताति <hi rend="bold">आलयसम्मुदिता। अनालये धम्मे</hi>ति आलयपटिपक्खे विवट्टूपनिस्सिते अरियधम्मे। <hi rend="bold">सुस्सूसती</hi>ति सोतुकामो होति। <hi rend="bold">सोतं ओदहती</hi>ति सोतं ठपेति। <hi rend="bold">अञ्‍ञा चित्तं उपट्ठपेती</hi>ति आजाननत्थाय चित्तं पच्‍चुपट्ठपेति। <hi rend="bold">मानो</hi>ति मञ्‍ञना, मञ्‍ञितब्बट्ठेन वा सकलं वट्टमेव। <hi rend="bold">मानविनये धम्मे</hi>ति मानविनयधम्मे। उपसमपटिपक्खो <hi rend="bold">अनुपसमो,</hi> अनुपसन्तट्ठेन वा वट्टमेव अनुपसमो नाम। <hi rend="bold">ओपसमिके</hi>ति उपसमकरे विवट्टूपनिस्सिते। अविज्‍जाय गता समन्‍नागताति <hi rend="bold">अविज्‍जागता</hi>। अविज्‍जण्डकोसेन परियोनद्धत्ता अण्डं विय भूताति <hi rend="bold">अण्डभूता</hi>। समन्ततो ओनद्धाति <hi rend="bold">परियोनद्धा। अविज्‍जाविनये</hi>ति अविज्‍जाविनयो वुच्‍चति अरहत्तं, तंनिस्सिते धम्मे देसियमानेति अत्थो। इति <pb ed="P" n="3.0129"/> इमस्मिं सुत्ते चतूसु ठानेसु वट्टं, चतूसु विवट्टं कथितं।</p>

<p rend="subhead">९. आनन्दअच्छरियसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="129"><hi rend="paranum">१२९</hi><hi rend="dot">.</hi> नवमे <pb ed="V" n="2.0331"/> <hi rend="bold">भिक्खुपरिसा आनन्दं दस्सनाया</hi>ति ये भगवन्तं पस्सितुकामा थेरं उपसङ्कमन्ति, ये वा ‘‘आयस्मा किरानन्दो समन्तपासादिको अभिरूपो दस्सनीयो बहुस्सुतो सङ्घसोभनो’’ति थेरस्स गुणे सुत्वा आगच्छन्ति, ते सन्धाय ‘‘भिक्खुपरिसा आनन्दं दस्सनाय उपसङ्कमती’’ति वुत्तं। एस नयो सब्बत्थ। <hi rend="bold">अत्तमना</hi>ति ‘‘सवनेन नो दस्सनं समेती’’ति सकमना तुट्ठचित्ता। <hi rend="bold">धम्म</hi>न्ति ‘‘कच्‍चि, आवुसो, खमनीयं, कच्‍चि यापनीयं, कच्‍चि योनिसोमनसिकारकम्मं करोथ, आचरियुपज्झायवत्तं पूरेथा’’ति एवरूपं पटिसन्थारधम्मं। तत्थ भिक्खुनीसु ‘‘कच्‍चि, भगिनियो, अट्ठ गरुधम्मे समादाय वत्तथा’’ति इदम्पि नानाकरणं होति। उपासकेसु ‘‘स्वागतं, उपासक, न ते किञ्‍चि सीसं वा अङ्गं वा रुज्‍जति, अरोगा ते पुत्तभातरो’’ति न एवं पटिसन्थारं करोति, एवं पन करोति – ‘‘कथं, उपासका, तीणि सरणानि पञ्‍च सीलानि रक्खथ, मासस्स अट्ठ उपोसथे करोथ, मातापितूनं उपट्ठानवत्तं पूरेथ, धम्मिकसमणब्राह्मणे पटिजग्गथा’’ति। उपासिकासुपि एसेव नयो।</p>

<p rend="subhead">१०. चक्‍कवत्तिअच्छरियसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="130"><hi rend="paranum">१३०</hi><hi rend="dot">.</hi> दसमे <hi rend="bold">खत्तियपरिसा</hi>ति अभिसित्ता अनभिसित्ता च खत्तिया <pb ed="P" n="3.0130"/>। ते हि किर ‘‘राजा चक्‍कवत्ती नाम अभिरूपो पासादिको होति, आकासेन <pb ed="M" n="2.0336"/> विचरन्तो रज्‍जं अनुसासति, धम्मिको धम्मराजा’’ति तस्स गुणकथं सुत्वा सवनेन दस्सनम्हि समेन्ते अत्तमना होन्ति। <hi rend="bold">भासती</hi>ति ‘‘कथं, ताता, राजधम्मं पूरेथ, पवेणिं रक्खथा’’ति पटिसन्थारं करोति। ब्राह्मणेसु पन ‘‘कथञ्‍च, आचरिया, मन्ते वाचेथ, अन्तेवासिका मन्ते गण्हन्ति, दक्खिणं वा वत्थानि वा सीलं वा लभथा’’ति एवं पटिसन्थारं करोति। गहपतीसु ‘‘कथं, ताता, न वो राजकुलतो दण्डेन वा बन्धनेन वा पीळा अत्थि, सम्मा देवो धारं अनुप्पवेच्छति, सस्सानि सम्पज्‍जन्ती’’ति एवं पटिसन्थारं करोति। समणेसु ‘‘कथं, भन्ते, कच्‍चि पब्बजितपरिक्खारा सुलभा, समणधम्मे नप्पमज्‍जथा’’ति एवं पटिसन्थारं करोतीति।</p>

<p rend="centre">भयवग्गो ततियो।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
