<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">५. धम्मिकवग्गो</p>

<p rend="subhead">१. नागसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="43"><hi rend="paranum">४३</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चमस्स <pb ed="M" n="3.0110"/> पठमे <hi rend="bold">आयस्मता आनन्देन सद्धि</hi>न्ति इदं ‘‘आयामानन्दा’’ति थेरं आमन्तेत्वा गतत्ता वुत्तं, सत्था पन अनूनेहि पञ्‍चहि भिक्खुसतेहि परिवुतो तत्थ अगमासीति वेदितब्बो। <hi rend="bold">तेनुपसङ्कमी</hi>ति तेहेव पञ्‍चहि भिक्खुसतेहि परिवुतो उपसङ्कमि। <hi rend="bold">परिसिञ्‍चित्वा</hi>ति वोहारवचनमेतं, न्हायित्वाति अत्थो। <hi rend="bold">पुब्बापयमानो</hi>ति रत्तदुपट्टं निवासेत्वा उत्तरासङ्गचीवरं द्वीहि हत्थेहि गहेत्वा पच्छिमलोकधातुं पिट्ठितो कत्वा पुरत्थिमलोकधातुं अभिमुखो वोदकभावेन गत्तानि पुब्बसदिसानि कुरुमानो अट्ठासीति अत्थो। भिक्खुसङ्घोपि तेन तेन ठानेन ओतरित्वा न्हत्वा पच्‍चुत्तरित्वा सत्थारंयेव परिवारेत्वा अट्ठासि। इति तस्मिं समये <pb ed="V" n="3.0113"/> आकासतो पतमानं रत्तसुवण्णकुण्डलं विय सूरियो पच्छिमलोकधातुं पटिपज्‍जि, परिसुद्धरजतमण्डलो विय पाचीनलोकधातुतो चन्दो अब्भुग्गञ्छि, मज्झट्ठानेपि पञ्‍चभिक्खुसतपरिवारो सम्मासम्बुद्धो छब्बण्णबुद्धरस्मियो <pb ed="P" n="3.0369"/> विस्सज्‍जेत्वा पुब्बकोट्ठकनदीतीरे लोकं अलङ्कुरुमानो अट्ठासि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तेन खो पन समयेन…पे॰… सेतो नाम नागो</hi>ति सेतवण्णताय एवं लद्धनामो हत्थिनागो। <hi rend="bold">महातूरियताळितवादितेना</hi>ति महन्तेन तूरियताळितवादितेन। तत्थ पठमं सङ्घट्टनं ताळितं नाम होति, ततो परं वादितं। <hi rend="bold">जनो</hi>ति हत्थिदस्सनत्थं सन्‍निपतितमहाजनो। <hi rend="bold">दिस्वा एवमाहा</hi>ति अङ्गपच्‍चङ्गानि घंसित्वा न्हापेत्वा उत्तारेत्वा बहितीरे ठपेत्वा गत्तानि वोदकानि कत्वा हत्थालङ्कारेन अलङ्कतं तं महानागं दिस्वा इदं ‘‘अभिरूपो वत, भो’’ति पसंसावचनमाह। <hi rend="bold">कायुपपन्‍नो</hi>ति सरीरसम्पत्तिया उपपन्‍नो, परिपुण्णङ्गपच्‍चङ्गोति अत्थो। <hi rend="bold">आयस्मा उदायी</hi>ति पटिसम्भिदाप्पत्तो काळुदायित्थेरो। <hi rend="bold">एतदवोचा</hi>ति तं महाजनं हत्थिस्स वण्णं भणन्तं दिस्वा ‘‘अयं जनो अहेतुकपटिसन्धियं निब्बत्तहत्थिनो वण्णं कथेति, न बुद्धहत्थिस्स। अहं दानि इमिना हत्थिनागेन उपमं कत्वा बुद्धनागस्स वण्णं <pb ed="M" n="3.0111"/> कथेस्सामी’’ति चिन्तेत्वा एतं ‘‘हत्थिमेव नु खो, भन्ते’’तिआदिवचनं अवोच। तत्थ <hi rend="bold">महन्त</hi>न्ति आरोहसम्पन्‍नं। <hi rend="bold">ब्रहन्त</hi>न्ति परिणाहसम्पन्‍नं। <hi rend="bold">एवमाहा</hi>ति एवं वदति। अथ भगवा यस्मा अयं नागसद्दो हत्थिम्हिचेव अस्सगोणउरगरुक्खमनुस्सेसु चापि पवत्तति, तस्मा <hi rend="bold">हत्थिम्पि खो</hi>तिआदिमाह।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आगु</hi>न्ति <pb ed="P" n="3.0370"/> पापकं लामकं अकुसलधम्मं। <hi rend="bold">तमहं नागोति ब्रूमी</hi>ति तं अहं इमेहि तीहि द्वारेहि दसन्‍नं अकुसलकम्मपथानं द्वादसन्‍नञ्‍च अकुसलचित्तानं अकरणतो नागोति वदामि। अयञ्हि न आगुं करोतीति इमिना अत्थेन नागो। <hi rend="bold">इमाहि गाथाहि अनुमोदामी</hi>ति इमाहि चतुसट्ठिपदाहि सोळसहि गाथाहि अनुमोदामि अभिनन्दामि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">मनुस्सभूत</hi>न्ति देवादिभावं अनुपगन्त्वा मनुस्समेव भूतं। <hi rend="bold">अत्तदन्त</hi>न्ति अत्तनायेव दन्तं, न अञ्‍ञेहि दमथं उपनीतं। भगवा हि अत्तना उप्पादितेनेव मग्गदमथेन चक्खुतोपि दन्तो, सोततोपि, घानतोपि, जिव्हातोपि, कायतोपि, मनतोपीति इमेसु छसु ठानेसु दन्तो सन्तो निब्बुतो परिनिब्बुतो। तेनाह – ‘‘अत्तदन्त’’न्ति। <hi rend="bold">समाहित</hi>न्ति दुविधेनापि समाधिना समाहितं। <pb ed="V" n="3.0114"/> <hi rend="bold">इरियमान</hi>न्ति विहरमानं। <hi rend="bold">ब्रह्मपथे</hi>ति सेट्ठपथे, अमतपथे, निब्बानपथे। <hi rend="bold">चित्तस्सूपसमे रत</hi>न्ति पठमज्झानेन पञ्‍च नीवरणानि वूपसमेत्वा, दुतियज्झानेन वितक्‍कविचारे, ततियज्झानेन पीतिं, चतुत्थज्झानेन सुखदुक्खं वूपसमेत्वा तस्मिं चित्तस्सूपसमे रतं अभिरतं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">नमस्सन्ती</hi>ति कायेन नमस्सन्ति, वाचाय नमस्सन्ति, मनसा नमस्सन्ति, धम्मानुधम्मपटिपत्तिया नमस्सन्ति, सक्‍करोन्ति गरुं करोन्ति। <hi rend="bold">सब्बधम्मानपारगु</hi>न्ति सब्बेसं खन्धायतनधातुधम्मानं अभिञ्‍ञापारगू, परिञ्‍ञापारगू, पहानपारगू, भावनापारगू, सच्छिकिरियापारगू, समापत्तिपारगूति छब्बिधेन पारगमनेन पारगतं पारप्पत्तं मत्थकप्पत्तं। <hi rend="bold">देवापि तं नमस्सन्ती</hi>ति दुक्खप्पत्ता सुब्रह्मदेवपुत्तादयो <pb ed="P" n="3.0371"/> सुखप्पत्ता च सब्बेव दससहस्सचक्‍कवाळवासिनो देवापि तुम्हे नमस्सन्ति। <hi rend="bold">इति मे अरहतो सुत</hi>न्ति इति मया चतूहि कारणेहि अरहाति लद्धवोहारानं तुम्हाकंयेव सन्तिके सुतन्ति दीपेति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सब्बसंयोजनातीत</hi>न्ति <pb ed="M" n="3.0112"/> सब्बानि दसविधसंयोजनानि अतिक्‍कन्तं। <hi rend="bold">वना निब्बनमागत</hi>न्ति किलेसवनतो निब्बनं किलेसवनरहितं निब्बानं आगतं सम्पत्तं। <hi rend="bold">कामेहि नेक्खम्मरत</hi>न्ति दुविधेहि कामेहि निक्खन्तत्ता पब्बज्‍जा अट्ठ समापत्तियो चत्तारो च अरियमग्गा कामेहि नेक्खम्मं नाम, तत्थ रतं अभिरतं। <hi rend="bold">मुत्तं सेलाव कञ्‍चन</hi>न्ति सेलधातुतो मुत्तं कञ्‍चनसदिसं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सब्बे अच्‍चरुची</hi>ति सब्बसत्ते अतिक्‍कमित्वा पवत्तरुचि। अट्ठमकञ्हि अतिक्‍कमित्वा पवत्तरुचिताय सोतापन्‍नो अच्‍चरुचि नाम, सोतापन्‍नं अतिक्‍कमित्वा पवत्तरुचिताय सकदागामी…पे॰… खीणासवं अतिक्‍कमित्वा पवत्तरुचिताय पच्‍चेकसम्बुद्धो, पच्‍चेकसम्बुद्धं अतिक्‍कमित्वा पवत्तरुचिताय सम्मासम्बुद्धो अच्‍चरुचि नाम। <hi rend="bold">हिमवावञ्‍ञे सिलुच्‍चये</hi>ति यथा हिमवा पब्बतराजा अञ्‍ञे पब्बते अतिरोचति, एवं अतिरोचतीति अत्थो। <hi rend="bold">सच्‍चनामो</hi>ति तच्छनामो भूतनामो आगुं अकरणेनेव नागोति एवं अवितथनामो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सोरच्‍च</hi>न्ति सुचिसीलं। <hi rend="bold">अविहिंसा</hi>ति करुणा च करुणापुब्बभागो च। <hi rend="bold">पादा नागस्स ते दुवे</hi>ति ते बुद्धनागस्स दुवे पुरिमपादा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तपो</hi>ति <pb ed="V" n="3.0115"/> <pb ed="P" n="3.0372"/> धुतसमादानं। <hi rend="bold">ब्रह्मचरिय</hi>न्ति अरियमग्गसीलं। <hi rend="bold">चरणा नागस्स त्यापरे</hi>ति ते बुद्धनागस्स अपरे द्वे पच्छिमपादा। <hi rend="bold">सद्धाहत्थो</hi>ति सद्धामयाय सोण्डाय समन्‍नागतो। <hi rend="bold">उपेक्खासेतदन्तवा</hi>ति छळङ्गुपेक्खामयेहि सेतदन्तेहि समन्‍नागतो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सति गीवा</hi>ति यथा नागस्स अङ्गपच्‍चङ्गस्मिं सिराजालानं गीवा पतिट्ठा, एवं बुद्धनागस्स सोरच्‍चादीनं धम्मानं सति। तेन वुत्तं – ‘‘सति गीवा’’ति। <hi rend="bold">सिरो पञ्‍ञा</hi>ति यथा हत्थिनागस्स सिरो उत्तमङ्गो, एवं बुद्धनागस्स सब्बञ्‍ञुतञाणं। तेन हि सो सब्बधम्मे जानाति। तेन वुत्तं – ‘‘सिरो पञ्‍ञा’’ति। <hi rend="bold">वीमंसा धम्मचिन्तना</hi>ति यथा हत्थिनागस्स अग्गसोण्डो वीमंसा नाम होति। सो ताय थद्धमुदुकं खादितब्बाखादितब्बञ्‍च वीमंसति, ततो पहातब्बं पजहति, आदातब्बं आदियति, एवमेव बुद्धनागस्स धम्मकोट्ठासपरिच्छेदकञाणसङ्खाता धम्मचिन्तना वीमंसा। तेन हि ञाणेन सो भब्बाभब्बे जानाति। तेन वुत्तं – ‘‘वीमंसा धम्मचिन्तना’’ति <pb ed="M" n="3.0113"/>। <hi rend="bold">धम्मकुच्छिसमातपो</hi>ति धम्मो वुच्‍चति चतुत्थज्झानसमाधि, कुच्छियेव समातपो कुच्छिसमातपो। समातपो नाम समातपनट्ठानं। धम्मो कुच्छिसमातपो अस्साति धम्मकुच्छिसमातपो। चतुत्थज्झानसमाधिस्मिं ठितस्स हि ते ते इद्धिविधादिधम्मा इज्झन्ति, तस्मा सो कुच्छिसमातपोति वुत्तो। <hi rend="bold">विवेको</hi>ति <pb ed="P" n="3.0373"/> कायचित्तउपधिविवेको। यथा नागस्स वालधि मक्खिका वारेति, एवं तथागतस्स विवेको गहट्ठपब्बजिते वारेति। तस्मा सो <hi rend="bold">वालधी</hi>ति वुत्तो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">झायी</hi>ति दुविधेन झानेन झायी। <hi rend="bold">अस्सासरतो</hi>ति नागस्स हि अस्सासपस्सासा विय बुद्धनागस्स फलसमापत्ति, तत्थ रतो, अस्सासपस्सासेहि विय ताय विना न वत्ततीति अत्थो। <hi rend="bold">सब्बत्थ संवुतो</hi>ति सब्बद्वारेसु संवुतो। <hi rend="bold">अनवज्‍जानी</hi>ति सम्माआजीवेन उप्पन्‍नभोजनानि। <hi rend="bold">सावज्‍जानी</hi>ति पञ्‍चविधमिच्छाजीववसेन उप्पन्‍नभोजनानि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अणुंथूल</hi>न्ति खुद्दकञ्‍च महन्तञ्‍च। <hi rend="bold">सब्बं छेत्वान बन्धन</hi>न्ति सब्बं दसविधम्पि संयोजनं छिन्दित्वान। <hi rend="bold">नुपलिप्पति लोकेना</hi>ति लोकेन सद्धिं तण्हामानदिट्ठिलेपेहि न लिप्पति। <hi rend="bold">महागिनी</hi>ति महाअग्गि। <hi rend="bold">विञ्‍ञूहि देसिता</hi>ति इध पटिसम्भिदाप्पत्तो काळुदायित्थेरोव विञ्‍ञू पण्डितो, तेन देसिताति अत्थो। <hi rend="bold">विञ्‍ञस्सन्ति महानागा, नागं नागेन देसित</hi>न्ति उदायित्थेरनागेन देसितं बुद्धनागं इतरे खीणासवा नागा विजानिस्सन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सरीरं</hi> <pb ed="V" n="3.0116"/> <hi rend="bold">विजहं नागो, परिनिब्बिस्सती</hi>ति बोधिपल्‍लङ्के किलेसपरिनिब्बानेन परिनिब्बुतो, यमकसालन्तरे अनुपादिसेसाय निब्बानधातुया परिनिब्बायिस्सति। एवं पटिसम्भिदाप्पत्तो उदायित्थेरो सोळसहि गाथाहि चतुसट्ठिया पदेहि दसबलस्स वण्णं कथेन्तो देसनं निट्ठापेसि <pb ed="P" n="3.0374"/>। भगवा अनुमोदि। देसनावसाने चतुरासीतिपाणसहस्सानि अमतपानं पिविंसूति।</p>

<p rend="subhead">२. मिगसालासुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="44"><hi rend="paranum">४४</hi><hi rend="dot">.</hi> दुतिये <hi rend="bold">कथं कथं नामा</hi>ति केन केन कारणेन। <hi rend="bold">अञ्‍ञेय्यो</hi>ति आजानितब्बो। <hi rend="bold">यत्र हि नामा</hi>ति यस्मिं नाम धम्मे। <hi rend="bold">समसमगतिका</hi>ति <pb ed="M" n="3.0114"/> समभावेनेव समगतिका। <hi rend="bold">भविस्सन्ती</hi>ति जाता। <hi rend="bold">सकदागामिपत्तो तुसितं कायं उपपन्‍नो</hi>ति सकदागामिपुग्गलो हुत्वा तुसितभवनेयेव निब्बत्तो। <hi rend="bold">कथं कथं नामा</hi>ति केन केन नु खो कारणेन, किं नु खो जानित्वा देसितो, उदाहु अजानित्वाति। थेरो कारणं अजानन्तो <hi rend="bold">एवं खो पनेतं भगिनि भगवता ब्याकत</hi>न्ति आह।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अम्मका अम्मकपञ्‍ञा</hi>ति इत्थी हुत्वा इत्थिसञ्‍ञाय एव समन्‍नागता। <hi rend="bold">के च पुरिसपुग्गलपरोपरियञाणे</hi>ति एत्थ पुरिसपुग्गलपरोपरियञाणं वुच्‍चति पुरिसपुग्गलानं तिक्खमुदुवसेन इन्द्रियपरोपरियञाणं। तस्मा का च बाला मिगसाला, के च पुरिसपुग्गलानं इन्द्रियपरोपरियञाणे अप्पटिहतविसया सम्मासम्बुद्धा, उभयमेतं दूरे सुविदूरेति अयमेत्थ सङ्खेपो।</p>

<p rend="bodytext">इदानि मिगसालाय अत्तनो दूरभावं दस्सेन्तो <hi rend="bold">छयिमे, आनन्दा</hi>तिआदिमाह। <hi rend="bold">सोरतो होती</hi>ति पापतो सुट्ठु ओरतो विरतो होति। सुरतोतिपि पाठो। <hi rend="bold">अभिनन्दन्ति सब्रह्मचारी एकत्तवासेना</hi>ति तेन सद्धिं एकतोवासेन <pb ed="P" n="3.0375"/> सब्रह्मचारी अभिनन्दन्ति तुस्सन्ति। एकन्तवासेनातिपि पाठो, सततवासेनाति अत्थो। <hi rend="bold">सवनेनपि अकतं होती</hi>ति सोतब्बयुत्तकं असुतं होति। <hi rend="bold">बाहुसच्‍चेनपि अकतं होती</hi>ति एत्थ बाहुसच्‍चं वुच्‍चति वीरियं, वीरियेन कत्तब्बयुत्तकं अकतं होतीति अत्थो। <hi rend="bold">दिट्ठियापि अप्पटिविद्धं होती</hi>ति दिट्ठिया पटिविज्झितब्बं अप्पटिविद्धं <pb ed="V" n="3.0117"/> होति। <hi rend="bold">सामायिकम्पि विमुत्तिं न लभती</hi>ति कालानुकालं धम्मस्सवनं निस्साय पीतिपामोज्‍जं न लभति। <hi rend="bold">हानगामीयेव होती</hi>ति परिहानिमेव गच्छति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पमाणिका</hi>ति पुग्गलेसु पमाणग्गाहका। <hi rend="bold">पमिनन्ती</hi>ति पमेतुं तुलेतुं आरभन्ति। <hi rend="bold">एको हीनो</hi>ति एको गुणेहि हीनो। <hi rend="bold">एको पणीतो</hi>ति एको गुणेहि पणीतो। <hi rend="bold">तं ही</hi>ति तं पमाणकरणं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अभिक्‍कन्ततरो</hi>ति सुन्दरतरो। <hi rend="bold">पणीततरो</hi>ति उत्तमतरो। <hi rend="bold">धम्मसोतो निब्बहती</hi>ति सूरं हुत्वा पवत्तमानविपस्सनाञाणं निब्बहति, अरियभूमिं <pb ed="M" n="3.0115"/> सम्पापेति। <hi rend="bold">तदन्तरं को जानेय्या</hi>ति तं अन्तरं तं कारणं अञ्‍ञत्र तथागतेन को जानेय्याति अत्थो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कोधमानो</hi>ति कोधो च मानो च। <hi rend="bold">लोभधम्मा</hi>ति लोभोयेव। <hi rend="bold">वचीसङ्खारा</hi>ति आलापसल्‍लापवसेन वचनानेव। <hi rend="bold">यो वा पनस्स मादिसो</hi>ति यो वा पन अञ्‍ञोपि मया सदिसो सम्मासम्बुद्धोयेव <pb ed="P" n="3.0376"/> अस्स, सो पुग्गलेसु पमाणं गण्हेय्याति अत्थो। <hi rend="bold">खञ्‍ञती</hi>ति गुणखणनं पापुणाति। <hi rend="bold">इमे खो, आनन्द, छ पुग्गला</hi>ति द्वे सोरता, द्वे अधिगतकोधमानलोभधम्मा, द्वे अधिगतकोधमानवचीसङ्खाराति इमे छ पुग्गला। <hi rend="bold">गति</hi>न्ति ञाणगतिं। <hi rend="bold">एकङ्गहीना</hi>ति एकेकेन गुणङ्गेन हीना। पूरणो सीलेन विसेसी अहोसि, इसिदत्तो पञ्‍ञाय। पूरणस्स सीलं इसिदत्तस्स पञ्‍ञाठाने ठितं, इसिदत्तस्स पञ्‍ञा पूरणस्स सीलट्ठाने ठिताति।</p>

<p rend="subhead">३. इणसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="45"><hi rend="paranum">४५</hi><hi rend="dot">.</hi> ततिये <hi rend="bold">दालिद्दिय</hi>न्ति दलिद्दभावो। <hi rend="bold">कामभोगिनो</hi>ति कामे भुञ्‍जनकसत्तस्स। <hi rend="bold">अस्सको</hi>ति अत्तनो सन्तकेन रहितो। <hi rend="bold">अनाळ्हिको</hi>ति न अड्ढो। <hi rend="bold">इणं आदियती</hi>ति जीवितुं असक्‍कोन्तो इणं आदियति। <hi rend="bold">वड्ढिं पटिस्सुणाती</hi>ति दातुं असक्‍कोन्तो वड्ढिं दस्सामीति पटिजानाति। <hi rend="bold">अनुचरन्तिपि न</hi>न्ति परिसमज्झगणमज्झादीसु आतपठपनपंसुओकिरणादीहि विप्पकारं पापेन्तो पच्छतो पच्छतो अनुबन्धन्ति। <hi rend="bold">सद्धा नत्थी</hi>ति ओकप्पनकसद्धामत्तकम्पि नत्थि। <hi rend="bold">हिरी नत्थी</hi>ति हिरीयनाकारमत्तकम्पि नत्थि। <hi rend="bold">ओत्तप्पं</hi> <pb ed="P" n="3.0377"/> <hi rend="bold">नत्थी</hi>ति भायनाकारमत्तकम्पि नत्थि। <hi rend="bold">वीरियं नत्थी</hi>ति कायिकवीरियमत्तकम्पि नत्थि। <hi rend="bold">पञ्‍ञा नत्थी</hi>ति कम्मस्सकतपञ्‍ञामत्तकम्पि <pb ed="V" n="3.0118"/> नत्थि। <hi rend="bold">इणादानस्मिं वदामी</hi>ति इणग्गहणं वदामि। <hi rend="bold">मा मं जञ्‍ञू</hi>ति मा मं जानातु।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दालिद्दियं दुक्ख</hi>न्ति धनदलिद्दभावो दुक्खं। <hi rend="bold">कामलाभाभिजप्पिन</hi>न्ति कामलाभं पत्थेन्तानं। <hi rend="bold">पापकम्मविनिब्बयो</hi>ति पापकम्मवड्ढको। <hi rend="bold">संसप्पती</hi>ति परिप्फन्दति। <hi rend="bold">जान</hi>न्ति जानन्तो। <hi rend="bold">यस्स विप्पटिसारजा</hi>ति ये अस्स <pb ed="M" n="3.0116"/> विप्पटिसारतो जाता। <hi rend="bold">योनिमञ्‍ञतर</hi>न्ति एकं तिरच्छानयोनिं। <hi rend="bold">ददं चित्तं पसादय</hi>न्ति चित्तं पसादेन्तो ददमानो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कटग्गाहो</hi>ति जयग्गाहो, अनपराधग्गाहो होति। <hi rend="bold">घरमेसिनो</hi>ति घरावासं परियेसन्तस्स वसमानस्स वा। <hi rend="bold">चागो पुञ्‍ञं पवड्ढती</hi>ति चागोति सङ्खं गतं पुञ्‍ञं वड्ढति। चागा पुञ्‍ञन्ति वा पाठो। <hi rend="bold">पतिट्ठिता</hi>ति पतिट्ठितसद्धा नाम सोतापन्‍नस्स सद्धा। <hi rend="bold">हिरिमनो</hi>ति हिरिसम्पयुत्तचित्तो। <hi rend="bold">निरामिसं सुख</hi>न्ति तीणि झानानि निस्साय उप्पज्‍जनकसुखं। <hi rend="bold">उपेक्ख</hi>न्ति चतुत्थज्झानुपेक्खं। <hi rend="bold">आरद्धवीरियो</hi>ति परिपुण्णपग्गहितवीरियो। <hi rend="bold">झानानि</hi> <pb ed="P" n="3.0378"/> <hi rend="bold">उपसम्पज्‍जा</hi>ति चत्तारि झानानि पत्वा। <hi rend="bold">एकोदि निपको सतो</hi>ति एकग्गचित्तो कम्मस्सकतञाणसतीहि च समन्‍नागतो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">एवं ञत्वा यथाभूत</hi>न्ति एवं एत्तकं कारणं यथासभावं जानित्वा। <hi rend="bold">सब्बसंयोजनक्खये</hi>ति निब्बाने। <hi rend="bold">सब्बसो</hi>ति सब्बाकारेन। <hi rend="bold">अनुपादाया</hi>ति अग्गहेत्वा। <hi rend="bold">सम्मा चित्तं विमुच्‍चती</hi>ति इदं वुत्तं होति – सब्बसंयोजनक्खयसङ्खाते निब्बाने सब्बसो अनुपादियित्वा सम्मा हेतुना नयेन मग्गचित्तं विमुच्‍चति। ‘‘एतं ञत्वा यथाभूतं, सब्बसंयोजनक्खय’’न्तिपि पाळियं लिखितं, तस्स एतं सब्बसंयोजनक्खयसङ्खातं निब्बानं यथाभूतं ञत्वाति अत्थो। पुरिमपच्छिमेहि पन सद्धिं न घटीयति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तस्स सम्मा विमुत्तस्सा</hi>ति तस्स सम्मा विमुत्तस्स खीणासवस्स। <hi rend="bold">ञाणं होती</hi>ति पच्‍चवेक्खणञाणं होति। <hi rend="bold">तादिनो</hi>ति तंसण्ठितस्स। <hi rend="bold">अकुप्पा</hi>ति अकुप्पारम्मणत्ता कुप्पकारणानं किलेसानञ्‍च अभावेन अकुप्पा। <hi rend="bold">विमुत्ती</hi>ति मग्गविमुत्तिपि फलविमुत्तिपि। <hi rend="bold">भवसंयोजनक्खये</hi>ति भवसंयोजनक्खयसङ्खाते निब्बाने भवसंयोजनानञ्‍च खयन्ते उप्पन्‍ना। <hi rend="bold">एतं खो परमं ञाण</hi>न्ति एतं मग्गफलञाणं परमञाणं नाम। <hi rend="bold">सुखमनुत्तर</hi>न्ति एतदेव मग्गफलसुखं अनुत्तरं <pb ed="V" n="3.0119"/> सुखं नाम। <hi rend="bold">आणण्यमुत्तम</hi>न्ति सब्बेसं अणणानं खीणासवो उत्तमअणणो <pb ed="P" n="3.0379"/>, तस्मा अरहत्तफलं आणण्यमुत्तमन्ति अरहत्तफलेन देसनाय कूटं गण्हि। इमस्मिञ्‍च सुत्ते वट्टमेव कथेत्वा गाथासु वट्टविवट्टं कथितन्ति।</p>

<p rend="subhead">४. महाचुन्दसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="46"><hi rend="paranum">४६</hi><hi rend="dot">.</hi> चतुत्थे <pb ed="M" n="3.0117"/> <hi rend="bold">चेतीसू</hi>ति चेतिरट्ठे। <hi rend="bold">सयंजातिय</hi>न्ति एवंनामके निगमे। <hi rend="bold">महाचुन्दो</hi>ति धम्मसेनापतिस्स कनिट्ठभातिको। धम्मे योगो अनुयोगो एतेसन्ति <hi rend="bold">धम्मयोगा</hi>। धम्मकथिकानं एतं नामं। झायन्तीति <hi rend="bold">झायी। अपसादेन्ती</hi>ति घट्टेन्ति हिंसन्ति। <hi rend="bold">झायन्ती</hi>ति चिन्तेन्ति। <hi rend="bold">पज्झायन्ती</hi>तिआदीनि उपसग्गवसेन वड्ढितानि। <hi rend="bold">किमिमे झायन्ती</hi>ति किं नाम इमे झायन्ति। <hi rend="bold">किन्तिमे झायन्ती</hi>ति किमत्थं इमे झायन्ति। <hi rend="bold">कथं इमे झायन्ती</hi>ति केन कारणेन इमे झायन्ति। <hi rend="bold">अमतं धातुं कायेन फुसित्वा विहरन्ती</hi>ति मरणविरहितं निब्बानधातुं सन्धाय कम्मट्ठानं गहेत्वा विहरन्ता अनुक्‍कमेन तं नामकायेन फुसित्वा विहरन्ति। <hi rend="bold">गम्भीरं अत्थपद</hi>न्ति गुळ्हं पटिच्छन्‍नं खन्धधातुआयतनादिअत्थं। <hi rend="bold">पञ्‍ञाय</hi> <pb ed="P" n="3.0380"/> <hi rend="bold">अतिविज्झ पस्सन्ती</hi>ति सहविपस्सनाय मग्गपञ्‍ञाय पटिविज्झित्वा पस्सन्ति। इमस्मिं पनत्थे सम्मसनपटिवेधपञ्‍ञापि उग्गहपरिपुच्छापञ्‍ञापि वट्टतियेवाति।</p>

<p rend="subhead">५-६. सन्दिट्ठिकसुत्तद्वयवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="47-48"><hi rend="paranum">४७-४८</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चमे <hi rend="bold">सन्तं वा अज्झत्त</hi>न्ति नियकज्झत्ते विज्‍जमानं। <hi rend="bold">लोभो</hi>तिआदीहि तीणि अकुसलमूलानि दस्सितानि। <hi rend="bold">लोभधम्मा</hi>तिआदीहि तंसम्पयुत्तका धम्मा। छट्ठे <hi rend="bold">कायसन्दोस</hi>न्ति कायद्वारस्स दुस्सनाकारं। सेसद्वयेपि एसेव नयो। इमेसु द्वीसु सुत्तेसु पच्‍चवेक्खणाव कथिता।</p>

<p rend="subhead">७. खेमसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="49"><hi rend="paranum">४९</hi><hi rend="dot">.</hi> सत्तमे <hi rend="bold">वुसितवा</hi>ति वुत्थब्रह्मचरियवासो। <hi rend="bold">कतकरणीयो</hi>ति चतूहि मग्गेहि कत्तब्बं कत्वा ठितो। <hi rend="bold">ओहितभारो</hi>ति खन्धभारं किलेसभारं अभिसङ्खारभारञ्‍च ओतारेत्वा ठितो। <hi rend="bold">अनुप्पत्तसदत्थो</hi>ति <pb ed="V" n="3.0120"/> सदत्थो वुच्‍चति अरहत्तं, तं पत्तोति अत्थो। <hi rend="bold">परिक्खीणभवसंयोजनो</hi>ति खीणभवबन्धनो। <hi rend="bold">सम्मदञ्‍ञा विमुत्तो</hi>ति सम्मा हेतुना कारणेन जानित्वा विमुत्तो। <hi rend="bold">तस्स न एवं होति अत्थि मे सेय्योति वा</hi>तिआदीहि सेय्यस्स सेय्योहमस्मीति मानादयो तयो माना पटिक्खित्ता। न हि खीणासवस्स ‘‘अत्थि मय्हं सेय्यो, अत्थि सदिसो, अत्थि हीनो’’ति मानो होति। <hi rend="bold">नत्थि मे सेय्यो</hi>तिआदीहिपि तेयेव <pb ed="M" n="3.0118"/> पटिक्खित्ता। न हि खीणासवस्स ‘‘अहमेव सेय्यो, अहं सदिसो, अहं हीनो, अञ्‍ञे सेय्यादयो नत्थी’’ति एवं मानो होति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अचिरपक्‍कन्तेसू</hi>ति <pb ed="P" n="3.0381"/> अरहत्तं ब्याकरित्वा अचिरंयेव पक्‍कन्तेसु। <hi rend="bold">अञ्‍ञं ब्याकरोन्ती</hi>ति अरहत्तं कथेन्ति। <hi rend="bold">हसमानका मञ्‍ञे अञ्‍ञं ब्याकरोन्ती</hi>ति हसमाना विय कथेन्ति। <hi rend="bold">विघातं आपज्‍जन्ती</hi>ति दुक्खं आपज्‍जन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">न उस्सेसु न ओमेसु, समत्ते नोपनीयरे</hi>ति एत्थ <hi rend="bold">उस्सा</hi>ति उस्सितता सेय्यपुग्गला। <hi rend="bold">ओमा</hi>ति हीना। <hi rend="bold">समत्तो</hi>ति सदिसो। इति इमेसु तीसुपि सेय्यहीनसदिसेसु खीणासवा मानेन न उपनीयरे, न उपनेन्ति, न उपगच्छन्तीति अत्थो। <hi rend="bold">खीणा जाती</hi>ति खीणा तेसं जाति। <hi rend="bold">वुसितं ब्रह्मचरिय</hi>न्ति वुत्थं मग्गब्रह्मचरियं। <hi rend="bold">चरन्ति संयोजनविप्पमुत्ता</hi>ति सब्बसंयोजनेहि विमुत्ता हुत्वा चरन्ति। सुत्तेपि गाथायम्पि खीणासवो कथितो।</p>

<p rend="subhead">८. इन्द्रियसंवरसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="50"><hi rend="paranum">५०</hi><hi rend="dot">.</hi> अट्ठमे <hi rend="bold">हतूपनिसं होती</hi>ति हतूपनिस्सयं होति। <hi rend="bold">सीलविपन्‍नस्सा</hi>ति विपन्‍नसीलस्स। <hi rend="bold">यथाभूतञाणदस्सन</hi>न्ति तरुणविपस्सनाञाणं। <hi rend="bold">निब्बिदाविरागो</hi>ति एत्थ निब्बिदा बलवविपस्सना, विरागो अरियमग्गो। <hi rend="bold">विमुत्तिञाणदस्सन</hi>न्ति एत्थ <hi rend="bold">विमुत्ती</hi>ति अरहत्तफलं, <hi rend="bold">ञाणदस्सन</hi>न्ति पच्‍चवेक्खणञाणं। <hi rend="bold">उपनिस्सयसम्पन्‍नं होती</hi>ति सम्पन्‍नउपनिस्सयं होति। इमस्मिं सुत्ते सीलानुरक्खणइन्द्रियसंवरो कथितो।</p>

<p rend="subhead">९. आनन्दसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="51"><hi rend="paranum">५१</hi><hi rend="dot">.</hi> नवमे <pb ed="V" n="3.0121"/> <hi rend="bold">कित्तावता</hi>ति कित्तकेन। <hi rend="bold">अस्सुतञ्‍चेवा</hi>ति अञ्‍ञस्मिं काले अस्सुतपुब्बं। <hi rend="bold">न सम्मोसं गच्छन्ती</hi>ति विनासं न गच्छन्ति। <hi rend="bold">चेतसो सम्फुट्ठपुब्बा</hi>ति चित्तेन फुसितपुब्बा। <hi rend="bold">समुदाचरन्ती</hi>ति <pb ed="P" n="3.0382"/> मनोद्वारे चरन्ति। <hi rend="bold">अविञ्‍ञातञ्‍च विजानाती</hi>ति अञ्‍ञस्मिं काले अविञ्‍ञातकारणं जानाति। <hi rend="bold">परियापुणाती</hi>ति वळञ्‍जेति कथेति। <hi rend="bold">देसेती</hi>ति पकासेति। <hi rend="bold">परं वाचेती</hi>ति परं उग्गण्हापेति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आगतागमा</hi>ति <pb ed="M" n="3.0119"/> दीघादीसु यो कोचि आगमो आगतो एतेसन्ति आगतागमा। <hi rend="bold">धम्मधरा</hi>ति सुत्तन्तपिटकधरा। <hi rend="bold">विनयधरा</hi>ति विनयपिटकधरा। <hi rend="bold">मातिकाधरा</hi>ति द्वेपातिमोक्खधरा। <hi rend="bold">परिपुच्छती</hi>ति अनुसन्धिपुब्बापरं पुच्छति। <hi rend="bold">परिपञ्हती</hi>ति इदञ्‍चिदञ्‍च पुच्छिस्सामीति परितुलति परिच्छिन्दति। <hi rend="bold">इदं, भन्ते, कथ</hi>न्ति, भन्ते, इदं अनुसन्धिपुब्बापरं कथं होतीति पुच्छति। <hi rend="bold">इमस्स क्‍वत्थो</hi>ति इमस्स भासितस्स को अत्थोति पुच्छति। <hi rend="bold">अविवट</hi>न्ति अविवरितं। <hi rend="bold">विवरन्ती</hi>ति पाकटं करोन्ति। <hi rend="bold">कङ्खाठानियेसू</hi>ति कङ्खाय कारणभूतेसु। तत्थ यस्मिं धम्मे कङ्खा उप्पज्‍जति, स्वेव कङ्खाठानियो नामाति वेदितब्बो।</p>

<p rend="subhead">१०. खत्तियसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="52"><hi rend="paranum">५२</hi><hi rend="dot">.</hi> दसमे <hi rend="bold">भोगाधिप्पाया</hi>ति भोगसंहरणत्थं ठपिताधिप्पाया पवत्तअज्झासया। <hi rend="bold">पञ्‍ञूपविचारा</hi>ति पञ्‍ञवन्तो भवेय्यामाति एवं पञ्‍ञत्थाय पवत्तूपविचारा। अयमेव नेसं विचारो चित्ते उपविचरति। <hi rend="bold">बलाधिट्ठाना</hi>ति <pb ed="P" n="3.0383"/> बलकायाधिट्ठाना। बलकायञ्हि लद्धा ते लद्धपतिट्ठा नाम होन्ति। <hi rend="bold">पथविभिनिवेसा</hi>ति पथविसामिनो भविस्सामाति एवं पथविअत्थाय कतचित्ताभिनिवेसा। <hi rend="bold">इस्सरियपरियोसाना</hi>ति रज्‍जाभिसेकपरियोसाना। अभिसेकञ्हि पत्वा ते परियोसानप्पत्ता नाम होन्ति। इमिना नयेन सब्बत्थ अत्थो वेदितब्बो।</p>

<p rend="bodytext">सेसपदेसु पनेत्थ अयमधिप्पायो – ब्राह्मणा ताव मन्ते लभित्वा लद्धपतिट्ठा नाम होन्ति, गहपतिका यंकिञ्‍चि सिप्पं, इत्थी कुलदायज्‍जसामिकं पुत्तं, चोरा यंकिञ्‍चि आवुधसत्थं <pb ed="V" n="3.0122"/>, समणा सीलपरिपुण्णा लद्धपतिट्ठा नाम होन्ति। तस्मा <hi rend="bold">मन्ताधिट्ठाना</hi>तिआदीनि वुत्तानि।</p>

<p rend="bodytext">ब्राह्मणानञ्‍च ‘‘यञ्‍ञं यजिस्सामा’’ति चित्तं अभिनिविसति, ब्रह्मलोके पत्ते परियोसानप्पत्ता नाम होन्ति। तस्मा ते <hi rend="bold">यञ्‍ञाभिनिवेसा ब्रह्मलोकपरियोसाना</hi>ति वुत्ता। कम्मन्तकरणत्थाय मनो एतेसं अभिनिविसतीति <hi rend="bold">कम्मन्ताभिनिवेसा</hi>। कम्मे निट्ठिते परियोसानप्पत्ता नाम होन्तीति <hi rend="bold">निट्ठितकम्मन्तपरियोसाना</hi>।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पुरिसाधिप्पाया</hi>ति पुरिसेसु पवत्तअज्झासया। अलङ्कारत्थाय मनो उपविचरति एतिस्साति <hi rend="bold">अलङ्कारूपविचारा</hi>। असपत्ती हुत्वा एकिकाव <pb ed="M" n="3.0120"/> घरे वसेय्यन्ति एवमस्सा चित्तं अभिनिविसतीति <hi rend="bold">असपत्तीभिनिवेसा</hi>। घरावासिस्सरिये लद्धे परियोसानप्पत्ता नाम होन्तीति इस्सरियपरियोसाना।</p>

<p rend="bodytext">परभण्डस्स <pb ed="P" n="3.0384"/> आदाने अधिप्पायो एतेसन्ति <hi rend="bold">आदानाधिप्पाया</hi>। गहने निलीयनट्ठाने एतेसं मनो उपविचरतीति <hi rend="bold">गहनूपविचारा</hi>। अन्धकारत्थाय एतेसं चित्तं अभिनिविसतीति <hi rend="bold">अन्धकाराभिनिवेसा</hi>। अदस्सनप्पत्ता परियोसानप्पत्ता होन्तीति <hi rend="bold">अदस्सनपरियोसाना</hi>।</p>

<p rend="bodytext">अधिवासनक्खन्तियञ्‍च सुचिभावसीले च अधिप्पायो एतेसन्ति <hi rend="bold">खन्तिसोरच्‍चाधिप्पाया</hi>। अकिञ्‍चनभावे निग्गहणभावे चित्तं एतेसं अभिनिविसतीति <hi rend="bold">आकिञ्‍चञ्‍ञाभिनिवेसा</hi>। निब्बानप्पत्ता परियोसानप्पत्ता होन्तीति <hi rend="bold">निब्बानपरियोसाना</hi>।</p>

<p rend="subhead">११. अप्पमादसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="53"><hi rend="paranum">५३</hi><hi rend="dot">.</hi> एकादसमे <hi rend="bold">समधिग्गय्हा</hi>ति सुट्ठु गण्हित्वा। <hi rend="bold">जङ्गलानं पाणान</hi>न्ति पथवीतलचारीनं सपादकपाणानं। <hi rend="bold">पदजातानी</hi>ति पदानि। <hi rend="bold">समोधानं गच्छन्ती</hi>ति ओधानं उपनिक्खेपं गच्छन्ति। <hi rend="bold">अग्गमक्खायती</hi>ति सेट्ठं अक्खायति। <hi rend="bold">पब्बजलायको</hi>ति पब्बजतिणच्छेदको। <hi rend="bold">ओधुनाती</hi>ति हेट्ठा मुखं धुनाति। <hi rend="bold">निधुनाती</hi>ति उभोहि पस्सेहि धुनाति। <hi rend="bold">निच्छादेती</hi>ति बाहाय वा पहरति, रुक्खे वा पहरति। <hi rend="bold">अम्बपिण्डिया</hi>ति अम्बफलपिण्डिया। <hi rend="bold">वण्टूपनिबन्धनानी</hi>ति <pb ed="P" n="3.0385"/> वण्टे उपनिबन्धनानि <pb ed="V" n="3.0123"/>, वण्टे वा पतिट्ठितानि। <hi rend="bold">तदन्वयानि भवन्ती</hi>ति वण्टानुवत्तकानि भवन्ति, अम्बपिण्डिदण्डकानुवत्तकानि भवन्तीतिपि अत्थो। <hi rend="bold">खुद्दराजानो</hi>ति खुद्दकराजानो, पकतिराजानो वा।</p>

<p rend="subhead">१२. धम्मिकसुत्तवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="54"><hi rend="paranum">५४</hi><hi rend="dot">.</hi> द्वादसमे <hi rend="bold">सब्बसो</hi>ति सब्बेसु। <hi rend="bold">सत्तसु विहारेसू</hi>ति सत्तसु परिवेणेसु। <hi rend="bold">परिभासती</hi>ति परिभवति भयं उपदंसेति। <hi rend="bold">विहिंसती</hi>ति विहेठेति। <hi rend="bold">वितुदती</hi>ति विज्झति। <hi rend="bold">रोसेति वाचाया</hi>ति वाचाय घट्टेति। <hi rend="bold">पक्‍कमन्ती</hi>ति दिसा पक्‍कमन्ति। <hi rend="bold">न सण्ठहन्ती</hi>ति नप्पतिट्ठहन्ति। <hi rend="bold">रिञ्‍चन्ती</hi>ति <pb ed="M" n="3.0121"/> छड्डेन्ति विस्सज्‍जेन्ति। <hi rend="bold">पब्बाजेय्यामा</hi>ति नीहरेय्याम। <hi rend="bold">हन्दा</hi>ति ववस्सग्गत्थे निपातो। <hi rend="bold">अल</hi>न्ति युत्तमेतं, यं तं पब्बाजेय्युन्ति अत्थो। <hi rend="bold">किं ते इमिना</hi>ति किं तव इमिना जातिभूमियं वासेन। <hi rend="bold">तीरदस्सिं सकुण</hi>न्ति दिसाकाकं। <hi rend="bold">मुञ्‍चन्ती</hi>ति दिसादस्सनत्थं विस्सज्‍जेन्ति। <hi rend="bold">सामन्ता</hi>ति अविदूरे। समन्तातिपि पाठो, समन्ततोति अत्थो। <hi rend="bold">अभिनिवेसो</hi>ति पत्थरित्वा ठितसाखानं निवेसो। <hi rend="bold">मूलसन्तानकान</hi>न्ति मूलानं निवेसो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आळ्हकथालिका</hi>ति तण्डुलाळ्हकस्स भत्तपचनथालिका। <hi rend="bold">खुद्दं मधु</hi>न्ति खुद्दमक्खिकाहि कतं दण्डकमधुं। <hi rend="bold">अनेलक</hi>न्ति <pb ed="P" n="3.0386"/> निद्दोसं। <hi rend="bold">न च सुदं अञ्‍ञमञ्‍ञस्स फलानि हिंसन्ती</hi>ति अञ्‍ञमञ्‍ञस्स कोट्ठासे फलानि न हिंसन्ति। अत्तनो कोट्ठासेहि मूलं वा तचं वा पत्तं वा छिन्दन्तो नाम नत्थि, अत्तनो अत्तनो साखाय हेट्ठा पतितानेव परिभुञ्‍जन्ति। अञ्‍ञस्स कोट्ठासतो अञ्‍ञस कोट्ठासं परिवत्तित्वा गतम्पि ‘‘न अम्हाकं साखाय फल’’न्ति ञत्वा नो खादन्ति। <hi rend="bold">यावदत्थं भक्खित्वा</hi>ति कण्ठप्पमाणेन खादित्वा। <hi rend="bold">साखं भञ्‍जित्वा</hi>ति छत्तप्पमाणमत्तं छिन्दित्वा छायं कत्वा पक्‍कामि। <hi rend="bold">यत्र हि नामा</hi>ति यो हि नाम। <hi rend="bold">पक्‍कमिस्सती</hi>ति पक्‍कन्तो। <hi rend="bold">नादासी</hi>ति देवताय आनुभावेन फलमेव न गण्हि। एवञ्हि सा अधिट्ठासि।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तेनुपसङ्कमी</hi>ति जनपदवासीहि गन्त्वा, ‘‘महाराज, रुक्खो फलं न गण्हि, अम्हाकं नु खो दोसो तुम्हाक’’न्ति वुत्ते ‘‘नेव मय्हं दोसो अत्थि, न जानपदानं, अम्हाकं विजिते अधम्मो नाम न वत्तति, केन नु खो कारणेन रुक्खो न फलितो, सक्‍कं उपसङ्कमित्वा पुच्छिस्सामी’’ति <pb ed="V" n="3.0124"/> चिन्तेत्वा येन सक्‍को देवानमिन्दो तेनुपसङ्कमि। <hi rend="bold">पवत्तेसी</hi>ति परिवत्तेसि। <hi rend="bold">उम्मूलमकासी</hi>ति उद्धंमूलं अकासि। <hi rend="bold">अपि नु त्व</hi>न्ति अपि नु तव। <hi rend="bold">अट्ठितायेवा</hi>ति अट्ठिताय एव। <hi rend="bold">सच्छवीनी</hi>ति समानच्छवीनि पकतिट्ठाने ठितानि। <hi rend="bold">न पच्‍चक्‍कोसती</hi>ति नप्पटिक्‍कोसति। <hi rend="bold">रोसन्त</hi>न्ति घट्टेन्तं। <hi rend="bold">भण्डन्त</hi>न्ति पहरन्तं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुनेत्तो</hi>ति <pb ed="P" n="3.0387"/> नेत्ता वुच्‍चन्ति अक्खीनि, तेसं सुन्दरताय सुनेत्तो। <hi rend="bold">तित्थकरो</hi>ति सुगतिओगाहनतित्थस्स कारको। <hi rend="bold">वीतरागो</hi>ति विक्खम्भनवसेन <pb ed="M" n="3.0122"/> विगतरागो। <hi rend="bold">पसवती</hi>ति पटिलभति। <hi rend="bold">दिट्ठिसम्पन्‍न</hi>न्ति दस्सनसम्पन्‍नं, सोतापन्‍नन्ति अत्थो। <hi rend="bold">खन्ति</hi>न्ति अत्तनो गुणखणनं। <hi rend="bold">यथामं सब्रह्मचारीसू</hi>ति यथा इमं सब्रह्मचारीसु अक्‍कोसनपरिभासनं, अञ्‍ञं एवरूपं गुणखन्तिं न वदामीति अत्थो। <hi rend="bold">न नो समसब्रह्मचारीसू</hi>ति एत्थ समजनो नाम सकजनो वुच्‍चति। तस्मा न नो सकेसु समानब्रह्मचारीसु चित्तानि पदुट्ठानि भविस्सन्तीति अयमेत्थ अत्थो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जोतिपालो च गोविन्दो</hi>ति नामेन जोतिपालो ठानेन महागोविन्दो। <hi rend="bold">सत्तपुरोहितो</hi>ति रेणुआदीनं सत्तन्‍नं राजूनं पुरोहितो। <hi rend="bold">अहिंसका अतीतंसे</hi>ति एते छ सत्थारो अतीतंसे अहिंसका अहेसुं। <hi rend="bold">निरामगन्धा</hi>ति कोधामगन्धेन निरामगन्धा। <hi rend="bold">करुणेविमुत्ता</hi>ति करुणज्झाने अधिमुत्ता, करुणाय च करुणापुब्बभागे च ठिता। <hi rend="bold">येते</hi>ति एते, अयमेव वा पाठो। <hi rend="bold">न साधुरूपं आसीदे</hi>ति साधुसभावं न घट्टेय्य। <hi rend="bold">दिट्ठिट्ठानप्पहायिन</hi>न्ति <pb ed="P" n="3.0388"/> द्वासट्ठिदिट्ठिगतप्पहायिनं। <hi rend="bold">सत्तमो</hi>ति अरहत्ततो पट्ठाय सत्तमो। <hi rend="bold">अवीतरागो</hi>ति अविगतरागो। एतेन अनागामिभावं पटिक्खिपति। <hi rend="bold">पञ्‍चिन्द्रिया मुदू</hi>ति पञ्‍च विपस्सनिन्द्रियानि मुदूनि। तस्स हि तानि सकदागामिं उपादाय मुदूनि नाम होन्ति। <hi rend="bold">विपस्सना</hi>ति सङ्खारपरिग्गहञाणं। <hi rend="bold">पुब्बेव उपहञ्‍ञती</hi>ति पठमतरञ्‍ञेव उपहञ्‍ञति। <hi rend="bold">अक्खतो</hi>ति गुणखणनेन अक्खतो अनुपहतो हुत्वा। सेसं सब्बत्थ उत्तानमेवाति।</p>

<p rend="centre">धम्मिकवग्गो पञ्‍चमो।</p>

<p rend="centre">पठमपण्णासकं निट्ठितं।</p>

<p rend="title">२. दुतियपण्णासकं</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
