<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">(७) २. यमकवग्गो</p>

<p rend="subhead">१. अविज्‍जासुत्तादिवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="61-62"><hi rend="paranum">६१-६२</hi><hi rend="dot">.</hi> दुतियस्स पठमे <hi rend="bold">साहार</hi>न्ति सपच्‍चयं। <hi rend="bold">विज्‍जाविमुत्ति</hi>न्ति फलञाणञ्‍चेव सेससम्पयुत्तधम्मे च। <hi rend="bold">बोज्झङ्गा</hi>ति मग्गबोज्झङ्गा। दुतिये <hi rend="bold">भवतण्हाया</hi>ति भवपत्थनाय। एवं द्वीसुपि सुत्तेसु वट्टमेव कथितं, वट्टञ्‍चेत्थ पठमे सुत्ते अविज्‍जामूलकं वट्टं कथितं, दुतिये तण्हामूलकं।</p>

<p rend="subhead">३-४. निट्ठङ्गतसुत्तादिवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="63-64"><hi rend="paranum">६३-६४</hi><hi rend="dot">.</hi> ततिये <pb ed="V" n="3.0315"/> <pb ed="P" n="5.0044"/> <hi rend="bold">निट्ठं गता</hi>ति निब्बेमतिका। <hi rend="bold">इध निट्ठा</hi>ति इमस्मिंयेव लोके परिनिब्बानं। <hi rend="bold">इध विहाया</hi>ति इमं लोकं विजहित्वा सुद्धावासब्रह्मलोकं। चतुत्थे <hi rend="bold">अवेच्‍चप्पसन्‍ना</hi>ति अचलप्पसादेन सम्पन्‍ना। <hi rend="bold">सोतापन्‍ना</hi>ति अरियमग्गसोतं आपन्‍ना।</p>

<p rend="subhead">५-७. पठमसुखसुत्तादिवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="65-67"><hi rend="paranum">६५-६७</hi><hi rend="dot">.</hi> पञ्‍चमे <pb ed="M" n="3.0318"/> वट्टमूलकं सुखदुक्खं पुच्छितं, छट्ठे सासनमूलकं। सत्तमे <hi rend="bold">नळकपान</hi>न्ति अतीते बोधिसत्तस्स ओवादे ठत्वा वानरयूथेन नळेहि उदकस्स पीतट्ठाने मापितत्ता एवंलद्धनामो निगमो। <hi rend="bold">तुण्हीभूतं तुण्हीभूत</hi>न्ति यं यं दिसं अनुविलोकेति, तत्थ तत्थ तुण्हीभूतमेव। <hi rend="bold">अनुविलोकेत्वा</hi>ति ततो ततो विलोकेत्वा। <hi rend="bold">पिट्ठि मे आगिलायती</hi>ति कस्मा आगिलायति? भगवतो हि छ वस्सानि महापधानं पदहन्तस्स महन्तं कायदुक्खं अहोसि, अथस्स अपरभागे महल्‍लककाले पिट्ठिवातो उप्पज्‍जि। उपादिन्‍नकसरीरस्स ठाननिसज्‍जादीहि अप्पमत्तकेन आबाधेन न सक्‍का केनचि भवितुं। तं गहेत्वापि थेरस्स ओकासकरणत्थं एवमाह। <hi rend="bold">सङ्घाटिं पञ्‍ञापेत्वा</hi> एकमन्ते पतिरूपट्ठाने पञ्‍ञत्तस्स कप्पियमञ्‍चस्स उपरि अत्थरित्वा।</p>

<p rend="subhead">९-१०. कथावत्थुसुत्तद्वयवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="69-70"><hi rend="paranum">६९-७०</hi><hi rend="dot">.</hi> नवमे <hi rend="bold">तिरच्छानकथ</hi>न्ति अनिय्यानिकत्ता सग्गमोक्खमग्गानं तिरच्छानभूतं कथं। तत्थ राजानं आरब्भ ‘‘महासम्मतो मन्धाता धम्मासोको <pb ed="P" n="5.0045"/> एवंमहानुभावो’’तिआदिना नयेन पवत्तकथा <hi rend="bold">राजकथा</hi>। एस नयो <hi rend="bold">चोरकथा</hi>दीसु। तेसु ‘‘असुको राजा अभिरूपो दस्सनीयो’’तिआदिना गेहसितकथाव तिरच्छानकथा होति, ‘‘सोपि नाम एवंमहानुभावो खयं गतो’’ति एवं पवत्ता पन कम्मट्ठानभावे तिट्ठति। चोरेसुपि ‘‘मूलदेवो एवंमहानुभावो, मेघदेवो एवंमहानुभावो’’ति तेसं कम्मं पटिच्‍च ‘‘अहो सूरा’’ति गेहसितकथाव <hi rend="bold">तिरच्छानकथा</hi>। युद्धेसुपि भारतयुद्धादीसु ‘‘असुकेन असुको एवं मारितो एवं विद्धो’’ति कम्मस्सादवसेनेव कथा तिरच्छानकथा, ‘‘तेपि नाम खयं गता’’ति एवं पवत्ता पन सब्बत्थ कम्मट्ठानमेव <pb ed="V" n="3.0316"/> होति। अपिच अन्‍नादीसु ‘‘एवं वण्णवन्तं रसवन्तं फस्ससम्पन्‍नं खादिम्ह भुञ्‍जिम्ह पिविम्ह परिभुञ्‍जिम्हा’’ति कामरसस्सादवसेन कथेतुं न वट्टति, सात्थकं पन कत्वा ‘‘पुब्बे एवं वण्णादिसम्पन्‍नं अन्‍नं पानं वत्थं यानं मालं गन्धं सीलवन्तानं अदम्ह, चेतियं पूजिम्हा’’ति कथेतुं वट्टति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ञातिकथा</hi>दीसुपि ‘‘अम्हाकं ञातका सूरा समत्था’’ति वा ‘‘पुब्बे मयं एवं विचित्रेहि यानेहि विचरिम्हा’’ति वा अस्सादवसेन वत्तुं न वट्टति <pb ed="M" n="3.0319"/>, सात्थकं पन कत्वा ‘‘तेपि नो ञातका खयं गता’’ति वा ‘‘पुब्बे मयं एवरूपा उपाहना सङ्घस्स अदम्हा’’ति वा कथेतब्बं। <hi rend="bold">गामकथा</hi>पि सुनिविट्ठदुन्‍निविट्ठसुभिक्खदुब्भिक्खादिवसेन <pb ed="P" n="5.0046"/> वा ‘‘असुकगामवासिनो सूरा समत्था’’ति वा एवं अस्सादवसेनेव न वट्टति, सात्थकं पन कत्वा ‘‘सद्धा पसन्‍ना’’ति वा ‘‘खयवयं गता’’ति वा वत्तुं वट्टति। <hi rend="bold">निगमनगरजनपदकथासु</hi>पि एसेव नयो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">इत्थिकथा</hi>पि वण्णसण्ठानादीनि पटिच्‍च अस्सादवसेन न वट्टति, ‘‘सद्धा पसन्‍ना खयं गता’’ति एवमेव वट्टति। <hi rend="bold">सूरकथापि</hi> ‘‘नन्दिमित्तो नाम योधो सूरो अहोसी’’ति अस्सादवसेनेव न वट्टति, ‘‘सद्धो अहोसि खयं गतो’’ति एवमेव वट्टति। <hi rend="bold">सुराकथ</hi>न्ति पाळियं पन अनेकविधं मज्‍जकथं अस्सादवसेन कथेतुं न वट्टति, आदीनववसेनेव वत्तुं वट्टति। <hi rend="bold">विसिखाकथापि</hi> ‘‘असुकविसिखा सुनिविट्ठा दुन्‍निविट्ठा सूरा समत्था’’ति अस्सादवसेनेव न वट्टति, ‘‘सद्धा पसन्‍ना खयं गता’’ति वट्टति। <hi rend="bold">कुम्भट्ठानकथा</hi> नाम कूटट्ठानकथा उदकतित्थकथा वुच्‍चति (दी॰ नि॰ अट्ठ॰ १.१७; म॰ नि॰ अट्ठ॰ २.२२३; सं॰ नि॰ अट्ठ॰ ३.५.१०८०)। कुम्भदासिकथा वा। सापि ‘‘पासादिका नच्‍चितुं गायितुं छेका’’ति अस्सादवसेन न वट्टति, ‘‘सद्धा पसन्‍ना’’तिआदिना नयेनेव वट्टति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पुब्बपेतकथा</hi> नाम अतीतञातिकथा। तत्थ वत्तमानञातिकथासदिसोव विनिच्छयो। <hi rend="bold">नानत्तकथा</hi> नाम पुरिमपच्छिमकथाविमुत्ता अवसेसा नानासभावा तिरच्छानकथा। <hi rend="bold">लोकक्खायिका</hi> नाम ‘‘अयं लोको केन निम्मितो? असुकेन नाम <pb ed="P" n="5.0047"/> निम्मितो। काको सेतो अट्ठीनं सेतत्ता, बलाका रत्ता लोहितस्स रत्तत्ता’’तिएवमादिका लोकायतवितण्डसल्‍लापकथा। <hi rend="bold">समुद्दक्खायिका</hi> नाम कस्मा समुद्दो सागरोति। सागरदेवेन खतत्ता <pb ed="V" n="3.0317"/> सागरो, खतो मेति हत्थमुद्दाय निवेदितत्ता समुद्दोतिएवमादिका निरत्थका समुद्दक्खायनकथा। <hi rend="bold">भवो</hi>ति वुद्धि, <hi rend="bold">अभवो</hi>ति हानि। इति भवो इति अभवोति यं वा तं वा निरत्थककारणं वत्वा पवत्तितकथा <hi rend="bold">इतिभवाभवकथा</hi> नाम।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तेजसा तेज</hi>न्ति अत्तनो तेजसा तेसं तेजं। <hi rend="bold">परियादियेय्याथा</hi>ति खेपेत्वा गहेत्वा अभिभवेय्याथ। तत्रिदं वत्थु – एको पिण्डपातिको <pb ed="M" n="3.0320"/> महाथेरं पुच्छि – ‘‘भन्ते, तेजसा तेजं परियादियमाना भिक्खू किं करोन्ती’’ति। थेरो आह – आवुसो, किञ्‍चिदेव आतपे ठपेत्वा यथा छाया हेट्ठा न ओतरति, उद्धंयेव गच्छति तथा करोन्ति। दसमे <hi rend="bold">पासंसानि ठानानी</hi>ति पसंसावहानि कारणानि। सेसं सब्बत्थ उत्तानत्थमेवाति।</p>

<p rend="centre">यमकवग्गो दुतियो।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
