<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">२. दुकनिपातो</p>

<p rend="title">१. पठमवग्गो</p>

<p rend="subhead">१. दुक्खविहारसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="28"><hi rend="paranum">२८</hi><hi rend="dot">.</hi> (द्वे <pb ed="M" n="0.0211"/> <pb ed="V" n="0.0018"/> धम्मे अनुक्‍कटि) <note>( ) स्यामपोत्थके नत्थि</note> वुत्तञ्हेतं <pb ed="T" n="0.0247"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु दिट्ठेव धम्मे दुक्खं विहरति सविघातं सउपायासं <pb ed="P" n="0.0023"/> सपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकङ्खा। कतमेहि द्वीहि? इन्द्रियेसु अगुत्तद्वारताय <note>अगुत्तद्वारो (अट्ठ॰)</note> च, भोजने अमत्तञ्‍ञुताय <note>अमत्तञ्‍ञू (अट्ठ॰)</note> च। इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु दिट्ठेव धम्मे दुक्खं विहरति सविधातं सउपायासं सपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकङ्खा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘चक्खु सोतञ्‍च घानञ्‍च, जिव्हा कायो तथा मनो।</p>

<p rend="gathalast">एतानि यस्स द्वारानि, अगुत्तानिध <note>अगुत्तानि च (स्या॰)</note> भिक्खुनो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘भोजनम्हि अमत्तञ्‍ञू, इन्द्रियेसु असंवुतो।</p>

<p rend="gathalast">कायदुक्खं चेतोदुक्खं, दुक्खं सो अधिगच्छति॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘डय्हमानेन कायेन, डय्हमानेन चेतसा।</p>

<p rend="gathalast">दिवा वा यदि वा रत्तिं, दुक्खं विहरति तादिसो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। पठमं।</p>

<p rend="subhead">२. सुखविहारसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="29"><hi rend="paranum">२९</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं <pb ed="V" n="0.0019"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु दिट्ठेव धम्मे सुखं विहरति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा सुगति <pb ed="P" n="0.0024"/> पाटिकङ्खा <pb ed="M" n="0.0212"/> <pb ed="T" n="0.0248"/>। कतमेहि द्वीहि? इन्द्रियेसु गुत्तद्वारताय च, भोजने मत्तञ्‍ञुताय च। इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु दिट्ठेव धम्मे सुखं विहरति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा सुगति पाटिकङ्खा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘चक्खु सोतञ्‍च घानञ्‍च, जिव्हा कायो तथा <note>अथो (सी॰ स्या॰ क॰)</note> मनो।</p>

<p rend="gathalast">एतानि यस्स द्वारानि, सुगुत्तानिध भिक्खुनो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘भोजनम्हि च मत्तञ्‍ञू, इन्द्रियेसु च संवुतो।</p>

<p rend="gathalast">कायसुखं चेतोसुखं, सुखं सो अधिगच्छति॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘अडय्हमानेन कायेन, अडय्हमानेन चेतसा।</p>

<p rend="gathalast">दिवा वा यदि वा रत्तिं, सुखं विहरति तादिसो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। दुतियं।</p>

<p rend="subhead">३. तपनीयसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="30"><hi rend="paranum">३०</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा तपनीया। कतमे <pb ed="P" n="0.0025"/> द्वे? इध, भिक्खवे, एकच्‍चो अकतकल्याणो होति, अकतकुसलो, अकतभीरुत्ताणो, कतपापो, कतलुद्दो, कतकिब्बिसो। सो ‘अकतं मे कल्याण’न्तिपि तप्पति, ‘कतं मे पाप’न्तिपि तप्पति। इमे खो, भिक्खवे, द्वे धम्मा तपनीया’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘कायदुच्‍चरितं कत्वा, वचीदुच्‍चरितानि च।</p>

<p rend="gathalast">मनोदुच्‍चरितं <pb ed="T" n="0.0249"/> कत्वा, यञ्‍चञ्‍ञं दोससञ्हितं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘अकत्वा <pb ed="V" n="0.0020"/> कुसलं कम्मं, कत्वानाकुसलं बहुं।</p>

<p rend="gathalast">कायस्स भेदा दुप्पञ्‍ञो, निरयं सोपपज्‍जती’’ति <note>निरयं सो उपपज्‍जतीति (सी॰ स्या॰ कं॰ पी॰)</note>॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। ततियं।</p>

<p rend="subhead">४. अतपनीयसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="31"><hi rend="paranum">३१</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं <pb ed="M" n="0.0213"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वेमे, भिक्खवे, धम्मा अतपनीया। कतमे द्वे? इध, भिक्खवे, एकच्‍चो कतकल्याणो होति, कतकुसलो, कतभीरुत्ताणो, अकतपापो, अकतलुद्दो, अकतकिब्बिसो। सो ‘कतं मे कल्याण’न्तिपि न तप्पति, ‘अकतं मे पाप’न्तिपि न तप्पति। इमे खो, भिक्खवे, द्वे <pb ed="P" n="0.0026"/> धम्मा अतपनीया’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘कायदुच्‍चरितं हित्वा, वचीदुच्‍चरितानि च।</p>

<p rend="gathalast">मनोदुच्‍चरितं हित्वा, यञ्‍चञ्‍ञं दोससञ्हितं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘अकत्वाकुसलं कम्मं, कत्वान कुसलं बहुं।</p>

<p rend="gathalast">कायस्स भेदा सप्पञ्‍ञो, सग्गं सो उपपज्‍जती’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। चतुत्थं।</p>

<p rend="subhead">५. पठमसीलसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="32"><hi rend="paranum">३२</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्‍नागतो पुग्गलो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये। कतमेहि द्वीहि? पापकेन च सीलेन, पापिकाय च दिट्ठिया। इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्‍नागतो पुग्गलो यथाभतं निक्खित्तो एवं निरये’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं <pb ed="T" n="0.0250"/> इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘पापकेन <pb ed="V" n="0.0021"/> च सीलेन, पापिकाय च दिट्ठिया।</p>

<p rend="gatha2">एतेहि द्वीहि धम्मेहि, यो समन्‍नागतो नरो।</p>

<p rend="gathalast">कायस्स भेदा दुप्पञ्‍ञो, निरयं सोपपज्‍जती’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। पञ्‍चमं।</p>

<p rend="subhead">६. दुतियसीलसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="33"><hi rend="paranum">३३</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्‍नागतो पुग्गलो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे। कतमेहि द्वीहि <pb ed="P" n="0.0027"/>? भद्दकेन च सीलेन, भद्दिकाय च दिट्ठिया। इमेहि <pb ed="M" n="0.0214"/> खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्‍नागतो पुग्गलो यथाभतं निक्खित्तो एवं सग्गे’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘भद्दकेन च सीलेन, भद्दिकाय च दिट्ठिया।</p>

<p rend="gatha2">एतेहि द्वीहि धम्मेहि, यो समन्‍नागतो नरो।</p>

<p rend="gathalast">कायस्स भेदा सप्पञ्‍ञो, सग्गं सो उपपज्‍जती’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। छट्ठं।</p>

<p rend="subhead">७. आतापीसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="34"><hi rend="paranum">३४</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘अनातापी, भिक्खवे, भिक्खु अनोत्तापी <note>अनोत्तप्पी (बहूसु) अट्ठकथा पस्सितब्बा</note> अभब्बो सम्बोधाय, अभब्बो निब्बानाय, अभब्बो अनुत्तरस्स योगक्खेमस्स अधिगमाय। आतापी च खो, भिक्खवे, भिक्खु ओत्तापी <note>ओत्तप्पी (बहूसु)</note> भब्बो सम्बोधाय, भब्बो निब्बानाय, भब्बो अनुत्तरस्स योगक्खेमस्स अधिगमाया’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच <pb ed="T" n="0.0251"/>। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘अनातापी <pb ed="V" n="0.0022"/> अनोत्तापी, कुसीतो हीनवीरियो।</p>

<p rend="gatha2">यो थीनमिद्धबहुलो, अहिरीको अनादरो।</p>

<p rend="gathalast">अभब्बो तादिसो भिक्खु, फुट्ठुं सम्बोधिमुत्तमं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘यो <pb ed="P" n="0.0028"/> च सतिमा निपको झायी, आतापी ओत्तापी च अप्पमत्तो।</p>

<p rend="gathalast">संयोजनं जातिजराय छेत्वा, इधेव सम्बोधिमनुत्तरं फुसे’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। सत्तमं।</p>

<p rend="subhead">८. पठमनकुहनसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="35"><hi rend="paranum">३५</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘नयिदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं वुस्सति जनकुहनत्थं, न जनलपनत्थं, न लाभसक्‍कारसिलोकानिसंसत्थं, न ‘इति मं जनो जानातू’ति। अथ खो इदं, भिक्खवे <pb ed="M" n="0.0215"/>, ब्रह्मचरियं वुस्सति संवरत्थञ्‍चेव पहानत्थञ्‍चा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘संवरत्थं पहानत्थं, ब्रह्मचरियं अनीतिहं।</p>

<p rend="gathalast">अदेसयि सो भगवा, निब्बानोगधगामिनं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘एस मग्गो महत्तेहि <note>महन्तेहि (सी॰ क॰), महत्थेहि (स्या॰)</note>, अनुयातो <pb ed="P" n="0.0029"/> महेसिभि <note>महेसिनो (सी॰ क॰)</note>।</p>

<p rend="gatha2">ये ये तं पटिपज्‍जन्ति, यथा बुद्धेन देसितं।</p>

<p rend="gathalast">दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ति, सत्थुसासनकारिनो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि <pb ed="T" n="0.0252"/> अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। अट्ठमं।</p>

<p rend="subhead">९. दुतियनकुहनसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="36"><hi rend="paranum">३६</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘नयिदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं वुस्सति जनकुहनत्थं, न जनलपनत्थं, न लाभसक्‍कारसिलोकानिसंसत्थं, न ‘इति मं जनो जानातू’ति। अथ खो इदं, भिक्खवे, ब्रह्मचरियं <pb ed="V" n="0.0023"/> वुस्सति अभिञ्‍ञत्थञ्‍चेव परिञ्‍ञत्थञ्‍चा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘अभिञ्‍ञत्थं परिञ्‍ञत्थं, ब्रह्मचरियं अनीतिहं।</p>

<p rend="gathalast">अदेसयि सो भगवा, निब्बानोगधगामिनं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘एस मग्गो महत्तेहि, अनुयातो महेसिभि।</p>

<p rend="gatha2">ये ये तं पटिपज्‍जन्ति, यथा बुद्धेन देसितं।</p>

<p rend="gathalast">दुक्खस्सन्तं करिस्सन्ति, सत्थुसासनकारिनो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। नवमं।</p>

<p rend="subhead">१०. सोमनस्ससुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="37"><hi rend="paranum">३७</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु <pb ed="P" n="0.0030"/> दिट्ठेव धम्मे सुखसोमनस्सबहुलो विहरति, योनि चस्स <note>योनिसो (सी॰ स्या॰ पी॰), योनिस्स (क॰)</note> आरद्धा होति आसवानं खयाय। कतमेहि <pb ed="M" n="0.0216"/> द्वीहि? संवेजनीयेसु ठानेसु संवेजनेन, संविग्गस्स च योनिसो पधानेन। इमेहि खो, भिक्खवे, द्वीहि धम्मेहि समन्‍नागतो भिक्खु दिट्ठेव धम्मे सुखसोमनस्सबहुलो विहरति, योनि चस्स आरद्धा होति आसवानं खयाया’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘संवेजनीयट्ठानेसु <note>संवेजनीयेसु ठानेसु (स्या॰ पी॰)</note>, संविज्‍जेथेव पण्डितो।</p>

<p rend="gathalast">आतापी <pb ed="T" n="0.0253"/> निपको भिक्खु, पञ्‍ञाय समवेक्खिय॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘एवं विहारी आतापी, सन्तवुत्ति अनुद्धतो।</p>

<p rend="gathalast">चेतोसमथमनुयुत्तो, खयं दुक्खस्स पापुणे’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। दसमं।</p>

<p rend="centre">पठमो वग्गो निट्ठितो।</p>

<p rend="bodytext">तस्सुद्दानं <pb ed="V" n="0.0024"/> <pb ed="P" n="0.0031"/> –</p>

<p rend="gatha1">द्वे च भिक्खू तपनीया, तपनीया परत्थेहि।</p>

<p rend="gathalast">आतापी <note>द्वे पादा (क॰), द्वे आतापी (सी॰)</note> नकुहना द्वे <note>न कुहना च (सब्बत्थ)</note>, सोमनस्सेन ते दसाति॥</p>

<p rend="title">२. दुतियवग्गो</p>

<p rend="subhead">१. वितक्‍कसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="38"><hi rend="paranum">३८</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘तथागतं, भिक्खवे, अरहन्तं सम्मासम्बुद्धं द्वे वितक्‍का बहुलं समुदाचरन्ति – खेमो च वितक्‍को, पविवेको च <note>विवेको च (स्या॰)</note>। अब्यापज्झारामो <note>अब्यापज्‍जारामो (क॰), अब्याबज्झारामो (?)</note>, भिक्खवे, तथागतो अब्यापज्झरतो। तमेनं, भिक्खवे, तथागतं अब्यापज्झारामं अब्यापज्झरतं एसेव वितक्‍को बहुलं समुदाचरति – ‘इमायाहं इरियाय न किञ्‍चि ब्याबाधेमि तसं वा थावरं वा’ति।</p>

<p rend="bodytext">‘‘पविवेकारामो <pb ed="M" n="0.0217"/>, भिक्खवे, तथागतो पविवेकरतो। तमेनं, भिक्खवे, तथागतं पविवेकारामं पविवेकरतं एसेव वितक्‍को बहुलं समुदाचरति – ‘यं अकुसलं तं पहीन’न्ति।</p>

<p rend="bodytext">‘‘तस्मातिह, भिक्खवे, तुम्हेपि अब्यापज्झारामा <pb ed="T" n="0.0254"/> विहरथ <pb ed="P" n="0.0032"/> अब्यापज्झरता। तेसं वो, भिक्खवे, तुम्हाकं अब्यापज्झारामानं विहरतं अब्यापज्झरतानं एसेव वितक्‍को बहुलं समुदाचरिस्सति – ‘इमाय मयं इरियाय न किञ्‍चि ब्याबाधेम तसं वा थावरं वा’ति।</p>

<p rend="bodytext">‘‘पविवेकारामा, भिक्खवे, विहरथ पविवेकरता। तेसं वो, भिक्खवे, तुम्हाकं पविवेकारामानं विहरतं पविवेकरतानं एसेव वितक्‍को बहुलं समुदाचरिस्सति – ‘किं अकुसलं, किं अप्पहीनं, किं पजहामा’’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘तथागतं बुद्धमसय्हसाहिनं, दुवे वितक्‍का समुदाचरन्ति नं।</p>

<p rend="gathalast">खेमो वितक्‍को पठमो उदीरितो, ततो विवेको दुतियो पकासितो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘तमोनुदं <pb ed="V" n="0.0025"/> पारगतं महेसिं, तं पत्तिपत्तं वसिमं अनासवं।</p>

<p rend="gatha2">विसन्तरं <note>वेसन्तरं (सी॰ क॰), विस्सन्तरं (पी॰)</note> तण्हक्खये विमुत्तं, तं वे मुनिं अन्तिमदेहधारिं।</p>

<p rend="gathalast">मारञ्‍जहं <pb ed="P" n="0.0033"/> <note>मारजहं (स्या॰), मानजहं (सी॰ क॰), मानं जहं (पी॰)</note> ब्रूमि जराय पारगुं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘सेले यथा पब्बतमुद्धनिट्ठितो, यथापि पस्से जनतं समन्ततो।</p>

<p rend="gatha2">तथूपमं धम्ममयं सुमेधो, पासादमारुय्ह <pb ed="T" n="0.0255"/> समन्तचक्खु।</p>

<p rend="gathalast">सोकावतिण्णं जनतमपेतसोको, अवेक्खति जातिजराभिभूत’’न्ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। पठमं।</p>

<p rend="subhead">२. देसनासुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="39"><hi rend="paranum">३९</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं <pb ed="M" n="0.0218"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स द्वे धम्मदेसना परियायेन भवन्ति। कतमा द्वे? ‘पापं पापकतो पस्सथा’ति – अयं पठमा धम्मदेसना; ‘पापं पापकतो दिस्वा तत्थ निब्बिन्दथ विरज्‍जथ विमुच्‍चथा’ति – अयं दुतिया धम्मदेसना। तथागतस्स, भिक्खवे, अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स इमा द्वे धम्मदेसना परियायेन भवन्ती’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘तथागतस्स बुद्धस्स, सब्बभूतानुकम्पिनो।</p>

<p rend="gathalast">परियायवचनं पस्स, द्वे च धम्मा पकासिता॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘पापकं <pb ed="P" n="0.0034"/> पस्सथ चेतं <note>चेकं (सी॰ पी॰), छेका (स्या॰)</note>, तत्थ चापि विरज्‍जथ।</p>

<p rend="gathalast">ततो विरत्तचित्तासे, दुक्खस्सन्तं करिस्सथा’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। दुतियं।</p>

<p rend="subhead">३. विज्‍जासुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="40"><hi rend="paranum">४०</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘अविज्‍जा <pb ed="V" n="0.0026"/>, भिक्खवे, पुब्बङ्गमा अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया अन्वदेव अहिरिकं अनोत्तप्पं; विज्‍जा च खो, भिक्खवे, पुब्बङ्गमा कुसलानं धम्मानं <pb ed="T" n="0.0256"/> समापत्तिया अन्वदेव हिरोत्तप्प’’न्ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘या काचिमा दुग्गतियो, अस्मिं लोके परम्हि च।</p>

<p rend="gathalast">अविज्‍जामूलिका सब्बा, इच्छालोभसमुस्सया॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘यतो च होति पापिच्छो, अहिरीको अनादरो।</p>

<p rend="gathalast">ततो पापं पसवति, अपायं तेन गच्छति॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘तस्मा छन्दञ्‍च लोभञ्‍च, अविज्‍जञ्‍च विराजयं।</p>

<p rend="gathalast">विज्‍जं उप्पादयं भिक्खु, सब्बा दुग्गतियो जहे’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि <pb ed="P" n="0.0035"/> अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। ततियं।</p>

<p rend="subhead">४. पञ्‍ञापरिहीनसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="41"><hi rend="paranum">४१</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं <pb ed="M" n="0.0219"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘ते, भिक्खवे, सत्ता सुपरिहीना ये अरियाय पञ्‍ञाय परिहीना। ते दिट्ठेव धम्मे दुक्खं विहरन्ति सविघातं सउपायासं सपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा दुग्गति पाटिकङ्खा। ते <note>ते च खो (?)</note>, भिक्खवे, सत्ता अपरिहीना ये अरियाय पञ्‍ञाय अपरिहीना। ते दिट्ठेव धम्मे सुखं विहरन्ति अविघातं अनुपायासं अपरिळाहं; कायस्स भेदा परं मरणा सुगति पाटिकङ्खा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘पञ्‍ञाय परिहानेन, पस्स लोकं सदेवकं।</p>

<p rend="gathalast">निविट्ठं नामरूपस्मिं, इदं सच्‍चन्ति मञ्‍ञति॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘पञ्‍ञा हि सेट्ठा लोकस्मिं, यायं निब्बेधगामिनी।</p>

<p rend="gathalast">याय <pb ed="T" n="0.0257"/> सम्मा पजानाति, जातिभवपरिक्खयं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘तेसं <pb ed="V" n="0.0027"/> देवा मनुस्सा च, सम्बुद्धानं सतीमतं।</p>

<p rend="gathalast">पिहयन्ति <pb ed="P" n="0.0036"/> हासपञ्‍ञानं <note>हासुपञ्‍ञानं (सी॰ अट्ठ॰)</note>, सरीरन्तिमधारिन’’न्ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। चतुत्थं।</p>

<p rend="subhead">५. सुक्‍कधम्मसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="42"><hi rend="paranum">४२</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वेमे, भिक्खवे, सुक्‍का धम्मा लोकं पालेन्ति। कतमे द्वे? हिरी <note>हिरि (सी॰ स्या॰ कं॰ पी॰)</note> च, ओत्तप्पञ्‍च। इमे चे, भिक्खवे, द्वे सुक्‍का धम्मा लोकं न पालेय्युं, नयिध पञ्‍ञायेथ माताति वा मातुच्छाति वा मातुलानीति वा आचरियभरियाति वा गरूनं दाराति वा। सम्भेदं लोको अगमिस्स यथा अजेळका कुक्‍कुटसूकरा सोणसिङ्गाला <note>सोणसिगाला (सी॰ स्या॰ कं॰ पी॰)</note>। यस्मा च खो, भिक्खवे, इमे द्वे सुक्‍का धम्मा लोकं पालेन्ति तस्मा पञ्‍ञायति माताति वा मातुच्छाति वा मातुलानीति वा आचरियभरियाति वा गरूनं दाराति वा’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘येसं <pb ed="M" n="0.0220"/> चे हिरिओत्तप्पं, सब्बदा च न विज्‍जति।</p>

<p rend="gathalast">वोक्‍कन्ता सुक्‍कमूला ते, जातिमरणगामिनो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘येसञ्‍च हिरिओत्तप्पं, सदा सम्मा उपट्ठिता।</p>

<p rend="gathalast">विरूळ्हब्रह्मचरिया <pb ed="P" n="0.0037"/> ते, सन्तो खीणपुनब्भवा’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। पञ्‍चमं।</p>

<p rend="subhead">६. अजातसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="43"><hi rend="paranum">४३</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘अत्थि, भिक्खवे <pb ed="T" n="0.0258"/>, अजातं अभूतं अकतं असङ्खतं। नो चेतं, भिक्खवे, अभविस्स अजातं अभूतं अकतं असङ्खतं, नयिध जातस्स भूतस्स कतस्स सङ्खतस्स निस्सरणं पञ्‍ञायेथ। यस्मा च खो, भिक्खवे, अत्थि अजातं अभूतं अकतं असङ्खतं, तस्मा जातस्स भूतस्स <pb ed="V" n="0.0028"/> कतस्स सङ्खतस्स निस्सरणं पञ्‍ञायती’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘जातं भूतं समुप्पन्‍नं, कतं सङ्खतमद्धुवं।</p>

<p rend="gathalast">जरामरणसङ्घाटं, रोगनीळं <note>रोगनिड्ढं (सी॰)</note> पभङ्गुरं <note>पभङ्गुनं (क॰ सी॰ क॰), पभङ्गुणं (स्या॰)</note>॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘आहारनेत्तिप्पभवं, नालं तदभिनन्दितुं।</p>

<p rend="gathalast">तस्स निस्सरणं सन्तं, अतक्‍कावचरं धुवं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘अजातं असमुप्पन्‍नं, असोकं विरजं पदं।</p>

<p rend="gathalast">निरोधो <pb ed="P" n="0.0038"/> दुक्खधम्मानं, सङ्खारूपसमो सुखो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। छट्ठं।</p>

<p rend="subhead">७. निब्बानधातुसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="44"><hi rend="paranum">४४</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वेमा, भिक्खवे, निब्बानधातुयो। कतमे द्वे? सउपादिसेसा च निब्बानधातु, अनुपादिसेसा च निब्बानधातु।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कतमा <pb ed="M" n="0.0221"/> च, भिक्खवे, सउपादिसेसा निब्बानधातु? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्‍ञा विमुत्तो। तस्स तिट्ठन्तेव पञ्‍चिन्द्रियानि येसं अविघातत्ता <note>अविगतत्ता (सी॰ अट्ठ॰)</note> मनापामनापं पच्‍चनुभोति, सुखदुक्खं पटिसंवेदेति <pb ed="T" n="0.0259"/>। तस्स यो रागक्खयो, दोसक्खयो, मोहक्खयो – अयं वुच्‍चति, भिक्खवे, सउपादिसेसा निब्बानधातु।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कतमा च, भिक्खवे, अनुपादिसेसा निब्बानधातु? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरहं होति खीणासवो वुसितवा कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्‍ञा विमुत्तो। तस्स इधेव, भिक्खवे, सब्बवेदयितानि अनभिनन्दितानि सीति भविस्सन्ति <note>सीतीभविस्सन्ति (?)</note>। अयं वुच्‍चति, भिक्खवे, अनुपादिसेसा निब्बानधातु। इमा खो, भिक्खवे, द्वे निब्बानधातुयो’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘दुवे <pb ed="V" n="0.0029"/> इमा चक्खुमता पकासिता, निब्बानधातू अनिस्सितेन तादिना।</p>

<p rend="gatha2">एका हि धातु इध दिट्ठधम्मिका, सउपादिसेसा भवनेत्तिसङ्खया।</p>

<p rend="gathalast">अनुपादिसेसा <pb ed="P" n="0.0039"/> पन सम्परायिका, यम्हि निरुज्झन्ति भवानि सब्बसो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘ये एतदञ्‍ञाय पदं असङ्खतं, विमुत्तचित्ता भवनेत्तिसङ्खया।</p>

<p rend="gathalast">ते धम्मसाराधिगमा खये रता, पहंसु ते सब्बभवानि तादिनो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। सत्तमं।</p>

<p rend="subhead">८. पटिसल्‍लानसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="45"><hi rend="paranum">४५</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘पटिसल्‍लानारामा <pb ed="T" n="0.0260"/> <note>पटिसल्‍लानारामा (क॰)</note>, भिक्खवे, विहरथ पटिसल्‍लानरता, अज्झत्तं चेतोसमथमनुयुत्ता, अनिराकतज्झाना, विपस्सनाय समन्‍नागता, ब्रूहेता सुञ्‍ञागारानं <pb ed="M" n="0.0222"/>। पटिसल्‍लानारामानं, भिक्खवे, विहरतं पटिसल्‍लानरतानं अज्झत्तं चेतोसमथमनुयुत्तानं अनिराकतमज्झानानं विपस्सनाय समन्‍नागतानं ब्रूहेतानं सुञ्‍ञागारानं द्विन्‍नं फलानं अञ्‍ञतरं फलं पाटिकङ्खं – दिट्ठेव धम्मे अञ्‍ञा, सति वा उपादिसेसे अनागामिता’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘ये सन्तचित्ता निपका, सतिमन्तो च <note>सतिमन्तोव (सी॰ क॰)</note> झायिनो।</p>

<p rend="gathalast">सम्मा <pb ed="P" n="0.0040"/> धम्मं विपस्सन्ति, कामेसु अनपेक्खिनो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘अप्पमादरता सन्ता, पमादे भयदस्सिनो।</p>

<p rend="gathalast">अभब्बा परिहानाय, निब्बानस्सेव सन्तिके’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। अट्ठमं।</p>

<p rend="subhead">९. सिक्खानिसंससुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="46"><hi rend="paranum">४६</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘सिक्खानिसंसा <pb ed="V" n="0.0030"/>, भिक्खवे, विहरथ पञ्‍ञुत्तरा विमुत्तिसारा सताधिपतेय्या। सिक्खानिसंसानं, भिक्खवे, विहरतं पञ्‍ञुत्तरानं विमुत्तिसारानं सताधिपतेय्यानं द्विन्‍नं फलानं अञ्‍ञतरं फलं पाटिकङ्खं – दिट्ठेव धम्मे अञ्‍ञा, सति वा उपादिसेसे अनागामिता’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘परिपुण्णसिक्खं <note>परिपुण्णसेखं (सी॰), परिपुण्णसेक्खं (स्या॰)</note> अपहानधम्मं, पञ्‍ञुत्तरं <pb ed="T" n="0.0261"/> जातिखयन्तदस्सिं।</p>

<p rend="gathalast">तं वे मुनिं अन्तिमदेहधारिं, मारञ्‍जहं ब्रूमि जराय पारगुं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘तस्मा सदा झानरता समाहिता, आतापिनो <pb ed="P" n="0.0041"/> जातिखयन्तदस्सिनो।</p>

<p rend="gathalast">मारं ससेनं अभिभुय्य भिक्खवो, भवथ जातिमरणस्स पारगा’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। नवमं।</p>

<p rend="subhead">१०. जागरियसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="47"><hi rend="paranum">४७</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं <pb ed="M" n="0.0223"/> भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘जागरो चस्स, भिक्खवे, भिक्खु विहरेय्य सतो सम्पजानो समाहितो पमुदितो विप्पसन्‍नो च तत्थ कालविपस्सी च कुसलेसु धम्मेसु। जागरस्स, भिक्खवे, भिक्खुनो विहरतो सतस्स सम्पजानस्स समाहितस्स पमुदितस्स विप्पसन्‍नस्स तत्थ कालविपस्सिनो कुसलेसु धम्मेसु द्विन्‍नं फलानं अञ्‍ञतरं फलं पाटिकङ्खं – दिट्ठेव धम्मे अञ्‍ञा, सति वा उपादिसेसे अनागामिता’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘जागरन्ता सुणाथेतं, ये सुत्ता ते पबुज्झथ।</p>

<p rend="gathalast">सुत्ता जागरितं सेय्यो, नत्थि जागरतो भयं॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘यो <pb ed="P" n="0.0042"/> जागरो च सतिमा सम्पजानो, समाहितो मुदितो विप्पसन्‍नो च।</p>

<p rend="gathalast">कालेन <pb ed="T" n="0.0262"/> सो सम्मा धम्मं परिवीमंसमानो, एकोदिभूतो विहने तमं सो॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘तस्मा हवे जागरियं भजेथ, आतापी भिक्खु निपको झानलाभी।</p>

<p rend="gathalast">संयोजनं जातिजराय छेत्वा, इधेव सम्बोधिमनुत्तरं फुसे’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि <pb ed="V" n="0.0031"/> अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। दसमं।</p>

<p rend="subhead">११. आपायिकसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="48"><hi rend="paranum">४८</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वेमे, भिक्खवे, आपायिका नेरयिका इदमप्पहाय। कतमे द्वे? यो च अब्रह्मचारी ब्रह्मचारिपटिञ्‍ञो, यो च परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरन्तं अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धंसेति। इमे खो, भिक्खवे, द्वे आपायिका नेरयिका इदमप्पहाया’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘अभूतवादी <pb ed="M" n="0.0224"/> निरयं उपेति, यो वापि कत्वा न करोमि चाह।</p>

<p rend="gathalast">उभोपि <pb ed="P" n="0.0043"/> ते पेच्‍च समा भवन्ति, निहीनकम्मा मनुजा परत्थ॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘कासावकण्ठा बहवो, पापधम्मा असञ्‍ञता।</p>

<p rend="gathalast">पापा पापेहि कम्मेहि, निरयं ते उपपज्‍जरे॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘सेय्यो अयोगुळो भुत्तो, तत्तो अग्गिसिखूपमो।</p>

<p rend="gathalast">यञ्‍चे <pb ed="T" n="0.0263"/> भुञ्‍जेय्य दुस्सीलो, रट्ठपिण्डमसञ्‍ञतो’’ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। एकादसमं।</p>

<p rend="subhead">१२. दिट्ठिगतसुत्तं</p>

<p rend="bodytext" n="49"><hi rend="paranum">४९</hi><hi rend="dot">.</hi> वुत्तञ्हेतं भगवता, वुत्तमरहताति मे सुतं –</p>

<p rend="bodytext">‘‘द्वीहि, भिक्खवे, दिट्ठिगतेहि परियुट्ठिता देवमनुस्सा ओलीयन्ति एके, अतिधावन्ति एके; चक्खुमन्तो च पस्सन्ति।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कथञ्‍च, भिक्खवे, ओलीयन्ति एके? भवारामा, भिक्खवे, देवमनुस्सा भवरता भवसम्मुदिता तेसं भवनिरोधाय धम्मे देसियमाने चित्तं न पक्खन्दति न पसीदति न सन्तिट्ठति नाधिमुच्‍चति। एवं खो, भिक्खवे, ओलीयन्ति एके।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कथञ्‍च <pb ed="V" n="0.0032"/>, भिक्खवे, अतिधावन्ति एके? भवेनेव खो पनेके अट्टीयमाना हरायमाना जिगुच्छमाना विभवं अभिनन्दन्ति <pb ed="P" n="0.0044"/> – यतो किर, भो, अयं अत्ता <note>सत्तो (सी॰ क॰)</note> कायस्स भेदा परं मरणा उच्छिज्‍जति विनस्सति न होति परं मरणा; एतं सन्तं एतं पणीतं एतं याथावन्ति। एवं खो, भिक्खवे, अतिधावन्ति एके।</p>

<p rend="bodytext">‘‘कथञ्‍च, भिक्खवे, चक्खुमन्तो पस्सन्ति? इध भिक्खु भूतं भूततो पस्सति; भूतं भूततो दिस्वा भूतस्स निब्बिदाय विरागाय निरोधाय पटिपन्‍नो होति। एवं खो, भिक्खवे, चक्खुमन्तो पस्सन्ती’’ति। एतमत्थं भगवा अवोच। तत्थेतं इति वुच्‍चति –</p>

<p rend="gatha1">‘‘ये <pb ed="M" n="0.0225"/> <note>यो (स्या॰ क॰)</note> भूतं भूततो दिस्वा, भूतस्स च अतिक्‍कमं।</p>

<p rend="gathalast">यथाभूते विमुच्‍चन्ति, भवतण्हा परिक्खया॥</p>

<p rend="gatha1">‘‘स वे <note>सचे (क॰ सी॰ स्या॰ पी॰)</note> भूतपरिञ्‍ञो, सो वीततण्हो भवाभवे।</p>

<p rend="gathalast">भूतस्स <pb ed="T" n="0.0264"/> विभवा भिक्खु, नागच्छति पुनब्भव’’न्ति॥</p>

<p rend="bodytext">अयम्पि अत्थो वुत्तो भगवता, इति मे सुतन्ति। द्वादसमं।</p>

<p rend="centre">दुतियो वग्गो निट्ठितो।</p>

<p rend="bodytext">तस्सुद्दानं –</p>

<p rend="gatha1">द्वे इन्द्रिया द्वे तपनीया, सीलेन अपरे दुवे।</p>

<p rend="gathalast">अनोत्तापी कुहना द्वे च, संवेजनीयेन <pb ed="P" n="0.0045"/> ते दस॥</p>

<p rend="gatha1">वितक्‍का देसना विज्‍जा, पञ्‍ञा धम्मेन पञ्‍चमं।</p>

<p rend="gatha2">अजातं धातुसल्‍लानं, सिक्खा जागरियेन च।</p>

<p rend="gathalast">अपायदिट्ठिया चेव <note>येव (सी॰ स्या॰)</note>, बावीसति पकासिताति॥</p>

<p rend="centre">दुकनिपातो निट्ठितो।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
