<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">११. कलहविवादसुत्तनिद्देसवण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="97"><hi rend="paranum">९७</hi><hi rend="dot">.</hi> एकादसमे <pb ed="V" n="0.0282"/> <pb ed="P" n="2.0351"/> <pb ed="M" n="0.0308"/> कलहविवादसुत्तनिद्देसे <hi rend="bold">कुतोपहूता कलहा विवादा</hi>ति कलहो च तस्स पुब्बभागो विवादो चाति इमे कुतो जाता। <hi rend="bold">परिदेवसोका सहमच्छरा चा</hi>ति परिदेवसोका च सहमच्छरा च कुतो पहूता। <hi rend="bold">मानातिमाना सहपेसुणा चा</hi>ति माना च अतिमाना च पेसुणा च कुतो पहूता। <hi rend="bold">ते</hi>ति ते सब्बेपि अट्ठ किलेसधम्मा। <hi rend="bold">तदिङ्घ ब्यूही</hi>ति तं मया पुच्छितमत्थं ब्रूहि, याचामि तं अहन्ति। याचनत्थो हि <hi rend="bold">इङ्घा</hi>ति निपातो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">एकेन आकारेना</hi>ति एकेन कारणेन। <hi rend="bold">अपरेन आकारेना</hi>ति अपरेन कारणेन। <hi rend="bold">आगारिका दण्डपसुता</hi>ति गहपतिनो विहेसमाना। <hi rend="bold">पब्बजिता आपत्तिं आपज्‍जन्ता</hi>ति अनगारिका सत्तसु आपत्तिक्खन्धेसु अञ्‍ञतरं आपज्‍जमाना।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कुतोपहूता</hi>ति कुतोभूता। <hi rend="bold">कुतोजाता</hi>ति कुतो पटिलद्धभावा। <hi rend="bold">कुतोसञ्‍जाता</hi>ति उपसग्गेन पदं वड्ढितं। <hi rend="bold">कुतोनिब्बत्ता</hi>ति कुतो निब्बत्तलक्खणं पत्ता। उपसग्गेन पदं वड्ढेत्वा <hi rend="bold">‘‘कुतोअभिनिब्बत्ता’’</hi>ति वुत्तं। <hi rend="bold">कुतोपातुभूता</hi>ति कुतोपाकटीभूता। <hi rend="bold">किं निदाना</hi>तिआदीसु अत्तनो फलं निदेतीति <hi rend="bold">निदानं</hi>। एतस्मा फलं समुदेतीति <hi rend="bold">समुदयो</hi>। एतस्मा फलं जायतीति <hi rend="bold">जाति</hi>। एतस्मा फलं पभवतीति <hi rend="bold">पभवो। मूलं पुच्छती</hi>ति कलहस्स कारणं पुच्छति। कारणञ्हि पतिट्ठट्ठेन मूलं। अत्तनो फलनिप्फादनत्थं हिनोति पवत्ततीति <hi rend="bold">हेतु</hi>। ‘‘हन्द नं गण्हथा’’ति दस्सेन्तं विय अत्तनो फलं निदेतीति <hi rend="bold">निदानं</hi>। एतस्मा फलं सम्भवतीति <hi rend="bold">सम्भवो</hi>। पभवति फलं एतस्माति <hi rend="bold">पभवो</hi>। समुट्ठाति एत्थ फलं, एतेन वा समुट्ठातीति <hi rend="bold">समुट्ठानं</hi>। अत्तनो फलं आहरतीति <hi rend="bold">आहारो</hi>। अपटिक्खिपितब्बट्ठेन अत्तनो फलं आरमेतीति <hi rend="bold">आरम्मणं</hi>। एतं पटिच्‍च अपटिक्खिपित्वा फलं <pb ed="P" n="2.0352"/> एति पवत्ततीति <hi rend="bold">पच्‍चयो</hi>। एतस्मा फलं समुदेतीति <hi rend="bold">समुदयो</hi>ति एवमेतेसं पदानं वचनत्थो वेदितब्बो। तं सन्धाय ‘‘कलहस्स च विवादस्स च मूलं पुच्छती’’तिआदिना नयेन देसना वुत्ता।</p>

<p rend="bodytext" n="98"><hi rend="paranum">९८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पियप्पहूता</hi>ति <pb ed="V" n="0.0283"/> पियवत्थुतो जाता। <hi rend="bold">मच्छेरयुत्ता कलहा विवादा</hi>ति इमिना कलहविवादादीनं न केवलं पियवत्थुमेव, मच्छरियम्पि पच्‍चयं <pb ed="M" n="0.0309"/> दस्सेति। कलहविवादसीसेन चेत्थ सब्बेपि ते धम्मा वुत्ताति वेदितब्बा। यथा च एतेसं मच्छरियं, तथा पेसुणानञ्‍च विवादं। तेनाह <hi rend="bold">‘‘विवादजातेसु च पेसुणानी’’</hi>ति। इमिस्सा गाथाय निद्देसो उत्तानत्थोयेव।</p>

<p rend="bodytext" n="99"><hi rend="paranum">९९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">पिया सु लोकस्मिं कुतोनिदाना, ये चापि लोभा विचरन्ति लोके</hi>ति ‘‘पियप्पहूता कलहा’’ति ये एत्थ वुत्ता, ते पिया लोकस्मिं कुतोनिदाना, न केवलञ्‍च पिया, ये चापि खत्तियादयो लोके विचरन्ति लोभहेतु लोभेनाभिभूता विचरन्ति, तेसं सो लोभो च कुतोनिदानोति द्वे अत्थे एकाय पुच्छाय पुच्छति। <hi rend="bold">कुतोनिदाना</hi>ति चेत्थ किंनिदाना किंहेतुकाति पच्‍चत्तवचनस्स तोआदेसो वेदितब्बो, समासे चस्स लोपाभावो। अथ वा <hi rend="bold">निदाना</hi>ति जाता, उप्पन्‍नाति अत्थो। तस्मा कुतो जाता कुतो उप्पन्‍नाति वुत्तं होति। <hi rend="bold">आसा च निट्ठा चा</hi>ति आसा च तस्सा आसाय समिद्धि च। <hi rend="bold">ये सम्परायाय नरस्स होन्ती</hi>ति ये नरस्स सम्परायाय होन्ति, परायना होन्तीति वुत्तं होति। एका एवायम्पि पुच्छा।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">दीपा होन्ती</hi>ति पतिट्ठा भवन्ति। <hi rend="bold">सरणा होन्ती</hi>ति दुक्खनासना होन्ति। <hi rend="bold">निट्ठापरायना होन्ती</hi>ति समिद्धिपरायना होन्ति।</p>

<p rend="bodytext" n="100"><hi rend="paranum">१००</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">छन्दानिदानानी</hi>ति कामच्छन्दादिछन्दनिदानानि। <hi rend="bold">ये चापि लोभा विचरन्ती</hi>ति ये चापि खत्तियादयो लोभा विचरन्ति, तेसं लोभोपि छन्दनिदानोति द्वेपि अत्थे एकतो विस्सज्‍जेति। <hi rend="bold">इतोनिदाना</hi>ति छन्दनिदाना एवाति वुत्तं होति। ‘‘इतोनिदाना’’ति हि छन्दं सन्धायाह। छन्दनिदाना हि लोभादयो। ‘‘इतोनिदाना’’ति सद्दसिद्धि <pb ed="P" n="2.0353"/> चेत्थ ‘‘कुतोनिदाना’’ति एत्थ वुत्तनयेन वेदितब्बा। आसाय समिद्धि वुच्‍चति <hi rend="bold">निट्ठा</hi>ति अज्झासयनिब्बत्तिपटिलाभो कथीयति।</p>

<p rend="bodytext" n="101"><hi rend="paranum">१०१</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">विनिच्छया</hi>ति तण्हादिट्ठिविनिच्छया। <hi rend="bold">ये चापि धम्मा समणेन वुत्ता</hi>ति ये च अञ्‍ञेपि कोधादीहि सम्पयुत्ता, तथारूपा वा अकुसला धम्मा बुद्धसमणेन वुत्ता, ते <hi rend="bold">कुतोपहूता</hi>ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">अञ्‍ञजातिका</hi>ति <pb ed="M" n="0.0310"/> अञ्‍ञसभावा। <hi rend="bold">अञ्‍ञविहितका</hi>ति अञ्‍ञेनाकारेन ठिता। <hi rend="bold">समितपापेना</hi>ति निब्बापितपापेन। <hi rend="bold">बाहितपापधम्मेना</hi>ति पहीनलामकधम्मेन। <hi rend="bold">भिन्‍नकिलेसमूलेना</hi>ति किलेसमूलानि <pb ed="V" n="0.0284"/> भिन्दित्वा ठितेन। <hi rend="bold">सब्बाकुसलमूलबन्धना पमुत्तेना</hi>ति द्वादसअकुसलबन्धनं मोचेत्वा ठितेन। <hi rend="bold">वुत्ता</hi>ति कथिता। <hi rend="bold">पवुत्ता</hi>ति पकारेन कथिता।</p>

<p rend="bodytext" n="102"><hi rend="paranum">१०२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">तमूपनिस्साय पहोति छन्दो</hi>ति तं सुखदुक्खवेदनं तदुभयवत्थुसङ्खातं सातासातं उपनिस्साय संयोगवियोगपत्थनावसेन छन्दो पहोति। एत्तावता ‘‘छन्दो नु लोकस्मिं कुतोनिदानो’’ति अयं पञ्हो विस्सज्‍जितो होति। <hi rend="bold">रूपेसु दिस्वा विभवं भवञ्‍चा</hi>ति रूपेसु वयञ्‍च उप्पादञ्‍च दिस्वा। <hi rend="bold">विनिच्छयं कुब्बति जन्तु लोके</hi>ति अपायादिके लोके अयं जन्तु भोगाधिगमत्थं तण्हाविनिच्छयं ‘‘अत्ता मे उप्पन्‍नो’’तिआदिना नयेन दिट्ठिविनिच्छयञ्‍च कुरुते। एत्तावता ‘‘विनिच्छया चापि कुतोपभूता’’ति अयं पञ्हो विस्सज्‍जितो होति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सातासातं निस्साया</hi>ति मधुरञ्‍च अमधुरञ्‍च उपनिस्सयं कत्वा। <hi rend="bold">इट्ठानिट्ठ</hi>न्ति इट्ठारम्मणञ्‍च अनिट्ठारम्मणञ्‍च।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सुरामेरयमज्‍जप्पमादट्ठानानुयोग</hi>न्ति एत्थ <hi rend="bold">सुरा</hi>ति पिट्ठसुरा पूवसुरा ओदनसुरा किण्णपक्खित्ता सम्भारसंयुत्ताति पञ्‍च सुरा। <hi rend="bold">मेरय</hi>न्ति पुप्फासवो फलासवो मध्वासवो गुळासवो सम्भारसंयुत्तोति पञ्‍च आसवा। तं सब्बम्पि मदकरणवसेन मज्‍जं। <hi rend="bold">पमादट्ठान</hi>न्ति पमादकारणं, याय चेतनाय तं मज्‍जं पिवति, तस्सेतं अधिवचनं। <hi rend="bold">अनुयोग</hi>न्ति तं सुरामेरयमज्‍जप्पमादट्ठानानुयोगं <pb ed="P" n="2.0354"/> अनुआयोगं पुनप्पुनं करणं। यस्मा च पन तं अनुयुत्तस्स मे उप्पन्‍ना चेव भोगा परिहायन्ति, अनुप्पन्‍ना च नुप्पज्‍जन्ति, तस्मा ‘‘मे भोगा परिक्खयं खीणभावं गच्छन्ती’’ति जानाति। एवं सब्बत्थ। <hi rend="bold">विकालविसिखाचरियानुयोग</hi>न्ति अवेलाय विसिखासु चरियानुयुत्तं। <hi rend="bold">समज्‍जाभिचरण</hi>न्ति नच्‍चादिदस्सनवसेन समज्‍जाभिगमनं। <hi rend="bold">आलस्यानुयोग</hi>न्ति कायालसियताय युत्तप्पयुत्ततं। <hi rend="bold">अपायमुखानि न सेवती</hi>ति भोगानं विनासद्वारानि न सेवति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कसिया वा</hi>ति कसिकम्मेन वा। <hi rend="bold">वणिज्‍जाय वा</hi>ति धम्मिकवणिज्‍जकम्मेन वा। <hi rend="bold">गोरक्खेन वा</hi>ति गोपालकम्मेन वा। <hi rend="bold">इस्सत्थेन वा</hi>ति धनुसिप्पेन <pb ed="M" n="0.0311"/> वा। <hi rend="bold">राजपोरिसेन वा</hi>ति राजसेवककम्मेन वा। <hi rend="bold">सिप्पञ्‍ञतरेन वा</hi>ति कुम्भकारादिसिप्पानं अञ्‍ञतरेन वा। <hi rend="bold">पटिपज्‍जती</hi>ति पयोगं करोति। <hi rend="bold">चक्खुस्मिं उप्पन्‍ने जानाती</hi>ति ससम्भारचक्खुस्मिं उप्पन्‍ने जानाति। <hi rend="bold">‘‘अत्ता मे उप्पन्‍नो’’</hi>ति दिट्ठिं गण्हाति। <hi rend="bold">चक्खुस्मिं अन्तरहिते</hi>ति तस्मिं विनट्ठे। <hi rend="bold">अत्ता</hi> <pb ed="V" n="0.0285"/> <hi rend="bold">मे अन्तरहितो</hi>ति ‘‘मम अत्ता विनट्ठो’’ति दिट्ठिं गण्हाति। <hi rend="bold">विगतो मे अत्ता</hi>ति वीतिक्‍कन्तो मम अत्ता। <hi rend="bold">सोतस्मि</hi>न्तिआदीसुपि एसेव नयो।</p>

<p rend="bodytext" n="103"><hi rend="paranum">१०३</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">एतेपि धम्मा द्वयमेव सन्ते</hi>ति एते कोधादयो धम्मा सातासातद्वये सन्ते एव होन्ति उप्पज्‍जन्ति। एत्तावता ततियपञ्होपि विस्सज्‍जितो होति। इदानि यो एवं विस्सज्‍जितेसु एतेसु पञ्हेसु कथंकथी भवेय्य, तस्स कथंकथापहानूपायं दस्सेन्तो आह <hi rend="bold">‘‘कथंकथी ञाणपथाय सिक्खे’’</hi>ति, ञाणदस्सनञाणाधिगमनत्थं तिस्सो सिक्खा सिक्खेय्याति वुत्तं होति। किंकारणा? <hi rend="bold">ञत्वा पवुत्ता समणेन धम्मा</hi>। बुद्धसमणेन हि ञत्वा धम्मा वुत्ता, नत्थि तस्स धम्मेसु अञ्‍ञाणं, अत्तनो पन ञाणानुभावेन ते अजानन्तो न जानेय्य, न देसनादोसेन। तस्मा <hi rend="bold">कथंकथी ञाणपथाय सिक्खे, ञत्वा पवुत्ता समणेन धम्मा</hi>ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">पक्खेपबन्धनेन वा बद्धो</hi>ति नागरिकबन्धेन बद्धो। <hi rend="bold">परिक्खेपबन्धनेन वा</hi>ति वतिपरिक्खेपबन्धनेन वा। <hi rend="bold">गामबन्धनेना</hi>तिआदीसु तस्मा तस्मा <pb ed="P" n="2.0355"/> ठानतो निक्खमितुं अलभन्तो गामबन्धनादीहि बद्धो नाम होति। <hi rend="bold">तस्स बन्धनस्स मोक्खत्थाया</hi>ति एतस्स वुत्तप्पकारस्स बन्धनस्स मोचनत्थं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ञाणम्पि ञाणपथो</hi>ति पुरे उप्पन्‍नं ञाणं अपरापरुप्पन्‍नस्स ञाणम्पि ञाणस्स सञ्‍चरणमग्गोति ञाणम्पि ञाणपथो। <hi rend="bold">ञाणस्स आरम्मणम्पि ञाणपथो</hi>ति ञाणस्स पच्‍चयोपि तं आलम्बित्वा उप्पज्‍जनतो ञाणपथो। <hi rend="bold">ञाणसहभुनोपि धम्मा ञाणपथो</hi>ति ञाणेन सहुप्पन्‍ना अवसेसा चित्तचेतसिका धम्मापि ञाणपथो। इदानि उपमाय साधेन्तो <hi rend="bold">‘‘यथा अरियमग्गो अरियपथो’’</hi>तिआदिमाह।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">कथंकथी</hi> <pb ed="M" n="0.0312"/> <hi rend="bold">पुग्गलो</hi>ति विचिकिच्छावन्तो पुग्गलो। <hi rend="bold">सकङ्खो</hi>ति सद्वेळ्हको। <hi rend="bold">सविलेखो</hi>ति चित्तराजिवन्तो। <hi rend="bold">सद्वेळ्हको</hi>ति कङ्खावन्तो। <hi rend="bold">सविचिकिच्छो</hi>ति सन्देहवन्तो। <hi rend="bold">ञाणाधिगमाया</hi>ति ञाणपटिलाभत्थाय। <hi rend="bold">ञाणफुसनाया</hi>ति ञाणपटिविज्झनत्थाय। अथ वा ञाणविन्दनत्थाय। <hi rend="bold">ञाणसच्छिकिरियाया</hi>ति ञाणस्स पच्‍चक्खकरणत्थाय। <hi rend="bold">सनिदानाह</hi>न्ति अहं सनिदानं सपच्‍चयं कत्वा धम्मदेसनं करोमि। <hi rend="bold">सप्पाटिहारिय</hi>न्ति निय्यानिकं कत्वा। <hi rend="bold">नो अप्पाटिहारिय</hi>न्ति अनिय्यानिकं अकत्वा धम्मदेसनं करोमि।</p>

<p rend="bodytext" n="104"><hi rend="paranum">१०४</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">सातं असातञ्‍च कुतोनिदाना</hi>ति एत्थ सातासातन्ति सुखदुक्खवेदना एव अधिप्पेता <pb ed="V" n="0.0286"/>। <hi rend="bold">न भवन्ति हेते</hi>ति न भवन्ति एते। <hi rend="bold">विभवं भवञ्‍चापि यमेतमत्थं, एतं मे पब्रूहि यतोनिदान</hi>न्ति सातासातानं विभवं भवञ्‍च एतम्पि यं अत्थं। लिङ्गब्यत्तयो एत्थ कतो। इदं पन वुत्तं होति – सातासातानं विभवो भवो चाति यो एस अत्थो, एतं मे पब्रूहि यतोनिदानन्ति। एत्थ च सातासातानं विभवभववत्थुका विभवभवदिट्ठियो एव विभवभवाति अत्थतो वेदितब्बा। तथा हि इमस्स पञ्हस्स विस्सज्‍जनपक्खे ‘‘भवदिट्ठिपि फस्सनिदाना, विभवदिट्ठिपि फस्सनिदाना’’ति उपरि निद्देसे (महानि॰ १०५) वक्खति। इमाय गाथाय निद्देसे वत्तब्बं नत्थि।</p>

<p rend="bodytext" n="105"><hi rend="paranum">१०५</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">इतोनिदान</hi>न्ति फस्सनिदानं। इमायपि वत्तब्बं नत्थि।</p>

<p rend="bodytext" n="106"><hi rend="paranum">१०६</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">किस्मिं</hi> <pb ed="P" n="2.0356"/> <hi rend="bold">विभूते न फुसन्ति फस्सा</hi>ति किस्मिं वीतिवत्ते चक्खुसम्फस्सादयो पञ्‍च फस्सा न फुसन्ति। इमायपि वत्तब्बं नत्थि।</p>

<p rend="bodytext" n="107"><hi rend="paranum">१०७</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">नामञ्‍च रूपञ्‍च पटिच्‍चा</hi>ति सम्पयुत्तकनामञ्‍च वत्थारम्मणरूपञ्‍च पटिच्‍च। <hi rend="bold">रूपे विभूते न फुसन्ति फस्सा</hi>ति रूपे वीतिवत्ते पञ्‍च फस्सा न फुसन्ति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">तिण्णं सङ्गति फस्सो</hi>ति चक्खुरूपविञ्‍ञाणानं तिण्णन्‍नं सङ्गतिया फस्सो जायति। <hi rend="bold">चक्खु च रूपा च रूपस्मि</hi>न्ति पसादचक्खुञ्‍च रूपारम्मणानि च रूपभागे रूपकोट्ठासे कत्वा। <hi rend="bold">चक्खुसम्फस्सं ठपेत्वा</hi>ति तिण्णं सङ्गतिया उप्पन्‍नफस्सं मुञ्‍चित्वा। <hi rend="bold">सम्पयुत्तका धम्मा नामस्मि</hi>न्ति अवसेसा वेदनादयो <pb ed="M" n="0.0313"/> फस्सेन सहजाता धम्मा नामभागे। <hi rend="bold">सोतञ्‍च पटिच्‍चा</hi>तिआदीसुपि एसेव नयो।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">चतूहाकारेहि रूपं विभूतं होती</hi>ति चतूहि कारणेहि रूपं वीतिवत्तं होति। <hi rend="bold">ञातविभूतेना</hi>ति पाकटं कत्वा वीतिवत्तेन। <hi rend="bold">तीरणविभूतेना</hi>ति अनिच्‍चादितो तीरयित्वा वीतिवत्तेन। <hi rend="bold">पहानविभूतेना</hi>ति छन्दरागपहानतो वीतिवत्तेन। <hi rend="bold">समतिक्‍कमविभूतेना</hi>ति चतुन्‍नं अरूपसमापत्तीनं पटिलाभवसेन वीतिवत्तेन।</p>

<p rend="bodytext" n="108"><hi rend="paranum">१०८</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">कथं समेतस्सा</hi>ति कथं पटिपन्‍नस्स। <hi rend="bold">विभोति रूप</hi>न्ति रूपं विभवति, न भवेय्य वा। <hi rend="bold">सुखं दुखञ्‍चा</hi>ति इट्ठानिट्ठरूपमेव पुच्छति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">जानेय्यामा</hi>ति <pb ed="V" n="0.0287"/> जानिस्साम। <hi rend="bold">आजानेय्यामा</hi>ति विसेसेन जानिस्साम। <hi rend="bold">विजानेय्यामा</hi>ति अनेकविधेन जानिस्साम। <hi rend="bold">पटिविजानेय्यामा</hi>ति सम्मा जानिस्साम। <hi rend="bold">पटिविज्झेय्यामा</hi>ति चित्तेन बुज्झिस्साम।</p>

<p rend="bodytext" n="109"><hi rend="paranum">१०९</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">न सञ्‍ञसञ्‍ञी</hi>ति यथा समेतस्स विभोति रूपं, सो पकतिसञ्‍ञाय सञ्‍ञीपि न होति। <hi rend="bold">न विसञ्‍ञसञ्‍ञी</hi>ति विसञ्‍ञायपि विरूपाय सञ्‍ञाय विसञ्‍ञी न होति उम्मत्तको वा खित्तचित्तो वा। <hi rend="bold">नोपि असञ्‍ञी</hi>ति सञ्‍ञाविरहितोपि न होति निरोधसमापन्‍नो वा असञ्‍ञसत्तो वा। <hi rend="bold">न विभूतसञ्‍ञी</hi>ति ‘‘सब्बसो रूपसञ्‍ञान’’न्तिआदिना (विभ॰ ५०८) नयेन समतिक्‍कन्तसञ्‍ञीपि न होति अरूपज्झानलाभी। <hi rend="bold">एवं समेतस्स विभोति रूप</hi>न्ति एतस्मिं सञ्‍ञसञ्‍ञितादिभावे अट्ठत्वा यदेतं वुत्तं ‘‘सो एवं <pb ed="P" n="2.0357"/> समाहिते चित्ते…पे॰… आकासानञ्‍चायतनसमापत्तिपटिलाभत्थाय चित्तं अभिनीहरती’’ति, एवं समेतस्स अरूपमग्गसमङ्गिनो विभोति रूपं। <hi rend="bold">सञ्‍ञानिदाना हि पपञ्‍चसङ्खा</hi>ति एवं पटिपन्‍नस्सापि च या सञ्‍ञा, तंनिदाना तण्हादिट्ठिपपञ्‍चास्स अप्पहीनाव होन्तीति दस्सेति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">असञ्‍ञिनो वुच्‍चन्ति निरोधसमापन्‍ना</hi>ति सञ्‍ञावेदना निरोधेत्वा निरोधसमापन्‍ना सञ्‍ञाभावेन असञ्‍ञिनोति कथीयन्ति। <hi rend="bold">असञ्‍ञसत्ता</hi>ति सब्बेन सब्बं सञ्‍ञाभावेन असञ्‍ञभवे निब्बत्ता।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">सो एवं समाहिते चित्ते</hi>ति तत्थ <hi rend="bold">सो</hi>ति सो भिक्खु। <hi rend="bold">एव</hi>न्ति चतुत्थज्झानक्‍कमनिदस्सनमेतं, इमिना कमेन चतुत्थज्झानं पटिलभित्वाति वुत्तं <pb ed="M" n="0.0314"/> होति। <hi rend="bold">समाहिते</hi>ति इमिना चतुत्थज्झानसमाधिना समाहिते। <hi rend="bold">परिसुद्धे</hi>तिआदीसु पन उपेक्खासतिपारिसुद्धिभावेन परिसुद्धे। परिसुद्धत्तायेव <hi rend="bold">परियोदाते,</hi> पभस्सरेति वुत्तं होति। सुखादीनं पच्‍चयानं घातेन विहतरागादिअङ्गणत्ता <hi rend="bold">अनङ्गणे</hi>। अनङ्गणत्ता एव च <hi rend="bold">विगतूपक्‍किलेसे</hi>। अङ्गणेन हि चित्तं उपक्‍किलिस्सति। सुभावितत्ता <hi rend="bold">मुदुभूते,</hi> वसीभावप्पत्तेति वुत्तं होति। वसे वत्तमानञ्हि चित्तं मुदूति वुच्‍चति। मुदुत्तायेव च <hi rend="bold">कम्मनिये,</hi> कम्मक्खमे कम्मयोग्गेति वुत्तं होति। मुदु हि चित्तं कम्मनियं होति सुद्धन्तमिव सुवण्णं। तदुभयम्पि च सुभावितत्तायेव। यथाह ‘‘नाहं, भिक्खवे, अञ्‍ञं एकधम्मम्पि समनुपस्सामि, यं एवं भावितं कम्मनियं होति यथयिदं, भिक्खवे, चित्त’’न्ति (अ॰ नि॰ १.२२)।</p>

<p rend="bodytext">एतेसु हि परिसुद्धभावादीसु ठितत्ता <hi rend="bold">ठिते</hi>। ठितत्तायेव <hi rend="bold">आनेञ्‍जप्पत्ते</hi> अचले निरिञ्‍जनेति वुत्तं <pb ed="V" n="0.0288"/> होति। मुदुकम्मञ्‍ञभावेन वा अत्तनो वसे ठितत्ता <hi rend="bold">ठिते</hi>। सद्धादीहि परिग्गहितत्ता <hi rend="bold">आनेञ्‍जप्पत्ते</hi>। सद्धापरिग्गहितञ्हि चित्तं अस्सद्धियेन न इञ्‍जति, वीरियपरिग्गहितं कोसज्‍जेन न इञ्‍जति, सतिपरिग्गहितं पमादेन न इञ्‍जति, समाधिपरिग्गहितं उद्धच्‍चेन न इञ्‍जति, पञ्‍ञापरिग्गहितं अविज्‍जाय न इञ्‍जति, ओभासगतं किलेसन्धकारेन न इञ्‍जति। इमेहि छहि धम्मेहि परिग्गहितुं आनेञ्‍जप्पत्तं होति। एवं <pb ed="P" n="2.0358"/> अट्ठङ्गसमन्‍नागतं चित्तं अभिनीहारक्खमं होति आकासानञ्‍चायतनसमापत्तिपटिलाभत्थाय।</p>

<p rend="bodytext">अपरो नयो – चतुत्थज्झानसमाधिना <hi rend="bold">समाहिते</hi>। नीवरणदूरीभावेन <hi rend="bold">परिसुद्धे</hi>। वितक्‍कादिसमतिक्‍कमेन <hi rend="bold">परियोदाते</hi>। झानपटिलाभपच्‍चनिकानं पापकानं इच्छावचरानञ्‍च अभावेन <hi rend="bold">अनङ्गणे</hi>। इच्छावचरानन्ति इच्छाय अवचरानं, इच्छावसेन ओतिण्णानं पवत्तानं नानप्पकारानं कोपअप्पच्‍चयानन्ति अत्थो। अभिज्झादीनं चित्तूपक्‍किलेसानं विगमेन <hi rend="bold">विगतूपक्‍किलेसे</hi>। उभयम्पि चेतं अङ्गणसुत्तवत्थसुत्तानुसारेनेव (म॰ नि॰ १.५७ आदयो, ७० आदयो) वेदितब्बं। वसिप्पत्तिया <hi rend="bold">मुदुभूते</hi>। इद्धिपादभावूपगमनेन <hi rend="bold">कम्मनिये</hi>। भावनापारिपूरिया पणीतभावूपगमेन <hi rend="bold">ठिते आनेञ्‍जप्पत्ते,</hi> यथा आनेञ्‍जभावं आनेञ्‍जप्पत्तं होति, एवं ठितेति अत्थो। एवम्पि अट्ठङ्गसमन्‍नागमेन चित्तं अभिनीहारक्खमं होति आकासानञ्‍चायतनसमापत्तिपटिलाभत्थाय पादकं पदट्ठानभूतं।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">आरुप्पमग्गसमङ्गी</hi>ति <pb ed="M" n="0.0315"/> अरूपसमापत्तिया गमनमग्गेन अपरिहीनो। <hi rend="bold">पपञ्‍चायेव पपञ्‍चसङ्खा</hi>ति तण्हादिपपञ्‍चायेव पपञ्‍चसङ्खा।</p>

<p rend="bodytext" n="110"><hi rend="paranum">११०</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">एत्तावतग्गं नु वदन्ति हेके, यक्खस्स सुद्धिं इध पण्डितासे। उदाहु अञ्‍ञम्पि वदन्ति एत्तो</hi>ति एत्तावता नु इध पण्डिता समणब्राह्मणा अग्गं सुद्धिं सत्तस्स वदन्ति, उदाहु अञ्‍ञम्पि एत्तो अरूपसमापत्तितो अधिकञ्‍च वदन्तीति पुच्छति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">एत्तो अरूपसमापत्तितो</hi>ति एतस्मा अरूपसमापत्तितो।</p>

<p rend="bodytext" n="111"><hi rend="paranum">१११</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">एत्तावतग्गम्पि वदन्ति हेके</hi>ति एके सस्सतवादा समणब्राह्मणा पण्डितमानिनो एत्तावतापि अग्गं सुद्धिं वदन्ति। <hi rend="bold">तेसं पनेके समयं वदन्ती</hi>ति तेसञ्‍ञेव एके उच्छेदवादा समयं उच्छेदं वदन्ति। <hi rend="bold">अनुपादिसेसे कुसलावदाना</hi>ति अनुपादिसेसे कुसलवादा समाना।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">भवतज्‍जिता</hi>ति <pb ed="V" n="0.0289"/> भवतो भीता। <hi rend="bold">विभवं अभिनन्दन्ती</hi>ति उच्छेदं <pb ed="P" n="2.0359"/> पटिच्‍च तुस्सन्ति। <hi rend="bold">ते सत्तस्स सम</hi>न्ति ते उच्छेदवादिनो पुग्गलस्स समं अनुप्पत्तिं वदन्ति। <hi rend="bold">उपसम</hi>न्ति अतीव समं। <hi rend="bold">वूपसम</hi>न्ति सन्तं। <hi rend="bold">निरोध</hi>न्ति अनुप्पादं। <hi rend="bold">पटिपस्सद्धि</hi>न्ति अपुनुप्पत्तिं।</p>

<p rend="bodytext" n="112"><hi rend="paranum">११२</hi><hi rend="dot">.</hi> <hi rend="bold">एते च ञत्वा उपनिस्सिता</hi>ति एते च दिट्ठिगतिके सस्सतुच्छेददिट्ठियो निस्सिताति ञत्वा। <hi rend="bold">ञत्वा मुनी निस्सये सो वीमंसी</hi>ति निस्सये च ञत्वा सो वीमंसी पण्डितो बुद्धमुनि। <hi rend="bold">ञत्वा विमुत्तो</hi>ति दुक्खानिच्‍चादितो धम्मे ञत्वा विमुत्तो। <hi rend="bold">भवाभवाय न समेती</hi>ति पुनप्पुनं उपपत्तिया न समागच्छति। <hi rend="bold">अपरामस</hi>न्ति अपरामसन्तो। परामासं नापज्‍जन्तोति अत्थो।</p>

<p rend="centre">सद्धम्मप्पज्‍जोतिकाय महानिद्देसट्ठकथाय</p>

<p rend="centre">कलहविवादसुत्तनिद्देसवण्णना निट्ठिता।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
