<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">३. अभिसमयकथा</p>

<p rend="subhead">अभिसमयकथावण्णना</p>

<p rend="hangnum" n="19"><hi rend="paranum">१९</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="bodytext"> इदानि <pb ed="V" n="2.0277"/> इद्धिकथानन्तरं परमिद्धिभूतं अभिसमयं दस्सेन्तेन कथिताय अभिसमयकथाय अपुब्बत्थानुवण्णना। तत्थ <hi rend="bold">अभिसमयो</hi>ति सच्‍चानं अभिमुखेन समागमो, पटिवेधोति अत्थो। <hi rend="bold">केन</hi> <pb ed="M" n="2.0303"/> <hi rend="bold">अभिसमेती</hi>ति किं वुत्तं होति? ‘‘एवं महत्थियो खो, भिक्खवे, धम्माभिसमयो’’तिआदीसु (सं॰ नि॰ २.७४) सुत्तपदेसु यो सो अभिसमयोति वुत्तो, तस्मिं अभिसमये वत्तमाने अभिसमेता पुग्गलो केन धम्मेन सच्‍चानि अभिसमेति, अभिमुखो हुत्वा समागच्छति, पटिविज्झतीति वुत्तं होतीति। अयं ताव चोदकस्स पुच्छा। <hi rend="bold">चित्तेन अभिसमेती</hi>ति चित्तं विना अभिसमयाभावतो तथा विस्सज्‍जनं। <hi rend="bold">हञ्‍ची</hi>तिआदि पुन चोदना। <hi rend="bold">हञ्‍चि</hi> यदीति अत्थो। ‘‘चित्तेना’’ति वुत्तत्ता <hi rend="bold">तेन हि अञ्‍ञाणी अभिसमेती</hi>ति आह। <hi rend="bold">न अञ्‍ञाणी अभिसमेती</hi>ति चित्तमत्तेनेव अभिसमयाभावतो पटिक्खेपो। <hi rend="bold">ञाणेन अभिसमेती</hi>ति पटिञ्‍ञा। पुन <hi rend="bold">हञ्‍ची</hi>तिआदि ‘‘ञाणेना’’ति वुत्तत्ता अञ्‍ञाणी <hi rend="bold">अचित्तको</hi>ति चोदना। <hi rend="bold">न अचित्तको अभिसमेती</hi>ति अचित्तकस्स अभिसमयाभावतो पटिक्खेपो। <hi rend="bold">चित्तेन चा</hi>तिआदि पटिञ्‍ञा। पुन <hi rend="bold">हञ्‍ची</hi>तिआदि सब्बचित्तञाणसाधारणवसेन चोदना। सेसचोदनाविस्सज्‍जनेसुपि एसेव नयो।</p>

<p rend="bodytext">परतो <pb ed="P" n="3.0687"/> पन <hi rend="bold">कम्मस्सकतचित्तेन च ञाणेन चा</hi>ति कम्मस्सका सत्ताति एवं कम्मस्सकताय पवत्तचित्तेन च ञाणेन च। <hi rend="bold">सच्‍चानुलोमिकचित्तेन च ञाणेन चा</hi>ति सच्‍चपटिवेधस्स अनुकूलत्ता सच्‍चानुलोमिकसङ्खातेन विपस्सनासम्पयुत्तचित्तेन च विपस्सनाञाणेन च। <hi rend="bold">कथ</hi>न्ति यथा अभिसमयो होति, तथा कथेतुकम्यता पुच्छा। <hi rend="bold">उप्पादाधिपतेय्य</hi>न्ति यस्मा चित्तस्स उप्पादे असति चेतसिकानं उप्पादो नत्थि। आरम्मणग्गहणञ्हि चित्तं तेन सह उप्पज्‍जमाना चेतसिका कथं आरम्मणे अग्गहिते उप्पज्‍जिस्सन्ति। अभिधम्मेपि चित्तुप्पादेनेव चेतसिका विभत्ता, तस्मा मग्गञाणस्स उप्पादे अधिपतिभूतं चित्तन्ति अत्थो। <hi rend="bold">ञाणस्सा</hi>ति मग्गञाणस्स। <hi rend="bold">हेतु पच्‍चयो चा</hi>ति जनको च उपत्थम्भको <pb ed="V" n="2.0278"/> च। <hi rend="bold">तंसम्पयुत्त</hi>न्ति तेन ञाणेन सम्पयुत्तं। <hi rend="bold">निरोधगोचर</hi>न्ति निब्बानारम्मणं। <hi rend="bold">दस्सनाधिपतेय्य</hi>न्ति सेसानं दस्सनकिच्‍चाभावा निब्बानदस्सने अधिपतिभूतं। <hi rend="bold">चित्तस्सा</hi>ति मग्गसम्पयुत्तचित्तस्स। <hi rend="bold">तंसम्पयुत्त</hi>न्ति तेन चित्तेन सम्पयुत्तं।</p>

<p rend="hangnum" n="20"><hi rend="paranum">२०</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="bodytext"> यस्मा एतम्पि परियायं, न केवलं चित्तञाणेहियेव अभिसमयो, अथ खो सब्बेपि मग्गसम्पयुत्तचित्तचेतसिका धम्मा सच्‍चाभिसमयकिच्‍चसाधनवसेन <pb ed="M" n="2.0304"/> अभिसमयो नाम होन्ति, तस्मा तम्पि परियायं दस्सेतुकामो <hi rend="bold">किं नु एत्तकोयेव अभिसमयो</hi>ति पुच्छित्वा <hi rend="bold">न ही</hi>ति तं वचनं पटिक्खिपित्वा <hi rend="bold">लोकुत्तरमग्गक्खणे</hi>तिआदिमाह। <hi rend="bold">दस्सनाभिसमयो</hi>ति दस्सनभूतो अभिसमयो। एस नयो सेसेसुपि। <hi rend="bold">सच्‍चा</hi>ति सच्‍चञाणानि। मग्गञाणमेव निब्बानानुपस्सनट्ठेन <hi rend="bold">विपस्सना। विमोक्खो</hi>ति मग्गविमोक्खो। <hi rend="bold">विज्‍जा</hi>ति मग्गञाणमेव। <hi rend="bold">विमुत्ती</hi>ति समुच्छेदविमुत्ति। निब्बानं अभिसमीयतीति <hi rend="bold">अभिसमयो,</hi> सेसा अभिसमेन्ति एतेहीति <hi rend="bold">अभिसमया</hi>।</p>

<p rend="hangnum" n="21"><hi rend="paranum">२१</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="bodytext"> पुन मग्गफलवसेन अभिसमयं भिन्दित्वा दस्सेतुं <hi rend="bold">किं नू</hi>तिआदिमाह। फलक्खणे पनेत्थ यस्मा समुच्छेदनट्ठेन खये ञाणं न लब्भति, तस्मा पटिप्पस्सद्धट्ठेन <hi rend="bold">अनुप्पादे ञाण</hi>न्ति वुत्तं। सेसं पन यथानुरूपं वेदितब्बन्ति। इदानि यस्मा किलेसप्पहाने सति अभिसमयो होति, अभिसमये च सति किलेसप्पहानं होति, तस्मा चोदनापुब्बङ्गमं किलेसप्पहानं दस्सेतुकामो <hi rend="bold">य्वाय</hi>न्तिआदिमाह। तत्थ <hi rend="bold">य्वाय</hi>न्ति यो अयं मग्गट्ठो अरियपुग्गलो। एवमादिकानि पनेत्थ चत्तारि वचनानि चोदकस्स पुच्छा। पुन <pb ed="P" n="3.0688"/> <hi rend="bold">अतीते किलेसे पजहती</hi>ति इदं चोदनाय ओकासदानत्थं विस्सज्‍जनं। <hi rend="bold">खीण</hi>न्ति भङ्गवसेन खीणं। <hi rend="bold">निरुद्ध</hi>न्ति सन्तानवसेन पुनप्पुनं अनुप्पत्तिया निरुद्धं। <hi rend="bold">विगत</hi>न्ति वत्तमानक्खणतो अपगतं। <hi rend="bold">विगमेती</hi>ति अपगमयति। <hi rend="bold">अत्थङ्गत</hi>न्ति अभावं गतं। <hi rend="bold">अत्थङ्गमेती</hi>ति अभावं गमयति। तत्थ दोसं दस्सेत्वा <hi rend="bold">न अतीते किलेसे पजहती</hi>ति पटिक्खित्तं। अनागतचोदनाय <hi rend="bold">अजात</hi>न्ति जातिं अप्पत्तं। <hi rend="bold">अनिब्बत्त</hi>न्ति सभावं अप्पत्तं। <hi rend="bold">अनुप्पन्‍न</hi>न्ति उप्पादतो पभुति उद्धं न पटिपन्‍नं। <hi rend="bold">अपातुभूत</hi>न्ति पच्‍चुप्पन्‍नभावेन चित्तस्स अपातुभूतं। अतीतानागते पजहतो पहातब्बानं नत्थिताय अफलो वायामो आपज्‍जतीति तदुभयम्पि पटिक्खित्तं। <hi rend="bold">रत्तो रागं पजहती</hi>ति वत्तमानेन रागेन रत्तो तमेव रागं पजहति। वत्तमानकिलेसेसुपि एसेव नयो। <hi rend="bold">थामगतो</hi>ति थिरसभावं गतो। <hi rend="bold">कण्हसुक्‍का</hi>ति अकुसला च कुसला च धम्मा <hi rend="bold">युगनद्धा सममेव वत्तन्ती</hi>ति आपज्‍जतीति अत्थो। <hi rend="bold">संकिलेसिका</hi>ति एवं संकिलेसानं सम्पयुत्तभावे सति संकिलेसे नियुत्ता <hi rend="bold">मग्गभावना होती</hi>ति आपज्‍जतीति अत्थो। एवं पच्‍चुप्पन्‍ने पजहतो वायामेन सद्धिं पहातब्बानं <pb ed="V" n="2.0279"/> <pb ed="M" n="2.0305"/> अत्थिताय संकिलेसिका च मग्गभावना होति, वायामो च अफलो होति। न हि पच्‍चुप्पन्‍नानं किलेसानं चित्तविप्पयुत्तता नाम अत्थीति।</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">न ही</hi>ति चतुधा वुत्तस्स वचनस्स पटिक्खेपो। <hi rend="bold">अत्थी</hi>ति पटिजाननं। <hi rend="bold">यथा कथं विया</hi>ति अत्थिभावस्स उदाहरणदस्सनत्थं पुच्छा। यथा अत्थि, तं केन पकारेन विय अत्थि, किं विय अत्थीति अत्थो। <hi rend="bold">सेय्यथापी</hi>ति यथा नाम। <hi rend="bold">तरुणरुक्खो</hi>ति फलदायकभावदीपनत्थं तरुणग्गहणं। <hi rend="bold">अजातफलो</hi>ति फलदायकत्तेपि सति फलग्गहणतो पुरेकालग्गहणं। <hi rend="bold">तमेन</hi>न्ति तं रुक्खं। <hi rend="bold">एन</hi>न्ति निपातमत्तं, तं एतन्ति वा अत्थो। <hi rend="bold">मूलं छिन्देय्या</hi>ति मूलतो छिन्देय्य। <hi rend="bold">अजातफला</hi>ति अजातानि फलानि। <hi rend="bold">एवमेव</hi>न्ति एवं एवं। <hi rend="bold">उप्पादो पवत्तं निमित्तं आयूहना</hi>ति चतूहिपि पच्‍चुप्पन्‍नखन्धसन्तानमेव वुत्तं। यस्मिञ्हि खन्धसन्ताने यं यं मग्गञाणं उप्पज्‍जति, तेन तेन मग्गञाणेन पहातब्बानं किलेसानं तं खन्धसन्तानं अबीजं होति, तस्स अबीजभूतत्ता तप्पच्‍चया ते ते किलेसा अनुप्पन्‍ना एव न उप्पज्‍जन्ति। <hi rend="bold">आदीनवं दिस्वा</hi>ति अनिच्‍चादितो आदीनवं दिस्वा। <hi rend="bold">अनुप्पादो</hi>तिआदीहि चतूहि निब्बानमेव वुत्तं। <hi rend="bold">चित्तं पक्खन्दती</hi>ति मग्गसम्पयुत्तं चित्तं पक्खन्दति। <hi rend="bold">हेतुनिरोधा दुक्खनिरोधो</hi>ति किलेसानं बीजभूतस्स सन्तानस्स अनुप्पादनिरोधा अनागतक्खन्धभूतस्स दुक्खस्स हेतुभूतानं किलेसानं <pb ed="P" n="3.0689"/> अनुप्पादनिरोधो होति। एवं दुक्खस्स हेतुभूतकिलेसानं अनुप्पादनिरोधा दुक्खस्स अनुप्पादनिरोधो होति। एवं किलेसप्पहानयुत्तिसब्भावतो एव <hi rend="bold">अत्थि मग्गभावना</hi>तिआदिमाह। अट्ठकथायं (विसुद्धि॰ २.८३२) पन ‘‘एतेन किं दीपितं होति? भूमिलद्धानं किलेसानं पहानं दीपितं होति। भूमिलद्धा पन किं अतीता अनागता, उदाहु पच्‍चुप्पन्‍नाति? भूमिलद्धुप्पन्‍नायेव नामा’’ति वत्वा कथितकिलेसप्पहानस्स वित्थारकथा सुतमयञाणकथाय मग्गसच्‍चनिद्देसवण्णनायं वुत्तनयेनेव वेदितब्बा, इध पन मग्गञाणेन पहातब्बा किलेसायेव अधिप्पेताति।</p>

<p rend="centre">अभिसमयकथावण्णना निट्ठिता।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
