<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-deva.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="chapter">८. विपल्‍लासकथा</p>

<p rend="title">विपल्‍लासकथावण्णना</p>

<p rend="bodytext" n="236"><hi rend="paranum">२३६</hi><hi rend="dot">.</hi> इदानि <pb ed="V" n="2.0164"/> तस्स कम्मस्स पच्‍चयभूते विपल्‍लासे दस्सेन्तेन कथिताय सुत्तन्तपुब्बङ्गमाय विपल्‍लासकथाय अपुब्बत्थानुवण्णना। सुत्तन्ते ताव <hi rend="bold">सञ्‍ञाविपल्‍लासा</hi>ति सञ्‍ञाय विपल्‍लत्थभावा विपरीतभावा, विपरीतसञ्‍ञाति अत्थो। सेसद्वयेसुपि एसेव नयो। चित्तकिच्‍चस्स दुब्बलट्ठाने दिट्ठिविरहिताय अकुसलसञ्‍ञाय सककिच्‍चस्स बलवकाले <hi rend="bold">सञ्‍ञाविपल्‍लासो</hi>। दिट्ठिविरहितस्सेव अकुसलचित्तस्स सककिच्‍चस्स <pb ed="M" n="2.0178"/> बलवकाले <hi rend="bold">चित्तविपल्‍लासो</hi>। दिट्ठिसम्पयुत्ते चित्ते <hi rend="bold">दिट्ठिविपल्‍लासो</hi>। तस्मा सब्बदुब्बलो सञ्‍ञाविपल्‍लासो, ततो बलवतरो चित्तविपल्‍लासो, सब्बबलवतरो दिट्ठिविपल्‍लासो। अजातबुद्धिदारकस्स कहापणदस्सनं विय हि सञ्‍ञा आरम्मणस्स उपट्ठानाकारमत्तग्गहणतो। गामिकपुरिसस्स कहापणदस्सनं विय चित्तं लक्खणपटिवेधस्सापि सम्पापनतो। कम्मारस्स महासण्डासेन अयोगहणं विय दिट्ठि अभिनिविस्स परामसनतो। <hi rend="bold">अनिच्‍चे निच्‍चन्ति सञ्‍ञाविपल्‍लासो</hi>ति अनिच्‍चे वत्थुस्मिं ‘‘निच्‍चं इद’’न्ति एवं गहेत्वा उप्पज्‍जनकसञ्‍ञा सञ्‍ञाविपल्‍लासो। इमिना नयेन सब्बपदेसु अत्थो वेदितब्बो। <hi rend="bold">न सञ्‍ञाविपल्‍लासो न चित्तविपल्‍लासो न दिट्ठिविपल्‍लासो</hi>ति चतूसु वत्थूसु द्वादसन्‍नं विपल्‍लासग्गाहानं अभावा याथावग्गहणं वुत्तं।</p>

<p rend="bodytext">गाथासु <hi rend="bold">अनत्तनि च अत्ता</hi>ति अनत्तनि अत्ताति एवंसञ्‍ञिनोति अत्थो। <hi rend="bold">मिच्छादिट्ठिहता</hi>ति न केवलं सञ्‍ञिनोव, सञ्‍ञाय विय उप्पज्‍जमानाय मिच्छादिट्ठियापि हता। <hi rend="bold">खित्तचित्ता</hi>ति सञ्‍ञादिट्ठीहि विय <pb ed="P" n="3.0578"/> उप्पज्‍जमानेन खित्तेन विब्भन्तेन चित्तेन समन्‍नागता। <hi rend="bold">विसञ्‍ञिनो</hi>ति देसनामत्तमेतं, विपरीतसञ्‍ञाचित्तदिट्ठिनोति अत्थो। अथ वा सञ्‍ञापुब्बङ्गमत्ता दिट्ठिया पठमं चतूहि पदेहि सञ्‍ञाविपल्‍लासो वुत्तो, ततो <hi rend="bold">मिच्छादिट्ठिहता</hi>ति दिट्ठिविपल्‍लासो, <hi rend="bold">खित्तचित्ता</hi>ति चित्तविपल्‍लासो। <hi rend="bold">विसञ्‍ञिनो</hi>ति तीहि विपल्‍लासग्गाहेहि पकतिसञ्‍ञाविरहिता मोहं गता ‘‘मुच्छितो विसवेगेन, विसञ्‍ञी समपज्‍जथा’’तिएत्थ (जा॰ २.२२.३२८) विय। <hi rend="bold">ते योगयुत्ता मारस्सा</hi>ति ते जना सत्ता मारस्स <pb ed="V" n="2.0165"/> योगे युत्ता नाम होन्ति। <hi rend="bold">अयोगक्खेमिनो</hi>ति चतूहि योगेहि ईतीहि खेमं निब्बानं अप्पत्ता। <hi rend="bold">सत्ता गच्छन्ति संसार</hi>न्ति तेयेव पुग्गला संसारं संसरन्ति। कस्मा? <hi rend="bold">जातिमरणगामिनो</hi> हि ते, तस्मा संसरन्तीति अत्थो। <hi rend="bold">बुद्धा</hi>ति चतुसच्‍चबुद्धा सब्बञ्‍ञुनो। कालत्तयसाधारणवसेन बहुवचनं। <hi rend="bold">लोकस्मि</hi>न्ति ओकासलोके। <hi rend="bold">पभङ्करा</hi>ति लोकस्स पञ्‍ञालोकं करा। <hi rend="bold">इमं धम्मं पकासेन्ती</hi>ति विपल्‍लासप्पहानं धम्मं जोतेन्ति। <hi rend="bold">दुक्खूपसमगामिन</hi>न्ति दुक्खवूपसमं निब्बानं गच्छन्तं। <hi rend="bold">तेसं सुत्वाना</hi>ति तेसं बुद्धानं धम्मं सुत्वान। <hi rend="bold">सप्पञ्‍ञा</hi>ति भब्बभूता पञ्‍ञवन्तो। <hi rend="bold">सचित्तं पच्‍चलद्धू</hi>ति विपल्‍लासवज्‍जितं सकचित्तं पटिलभित्वा। पटिअलद्धूति पदच्छेदो। अथ वा पटिलभिंसु पटिअलद्धुन्ति <pb ed="M" n="2.0179"/> पदच्छेदो। <hi rend="bold">अनिच्‍चतो दक्खु</hi>न्ति अनिच्‍चवसेनेव अद्दसंसु। <hi rend="bold">अनत्तनि अनत्ता</hi>ति अनत्तानं अनत्ताति अद्दक्खुं। अथ वा अनत्तनि वत्थुस्मिं अत्ता नत्थीति अद्दक्खुं। <hi rend="bold">सम्मादिट्ठिसमादाना</hi>ति गहितसम्मादस्सना। <hi rend="bold">सब्बं दुक्खं उपच्‍चगु</hi>न्ति सकलं वट्टदुक्खं समतिक्‍कन्ता।</p>

<p rend="bodytext">पहीनापहीनपुच्छाय <hi rend="bold">दिट्ठिसम्पन्‍नस्सा</hi>ति सोतापन्‍नस्स। <hi rend="bold">दुक्खे सुखन्ति सञ्‍ञा उप्पज्‍जति। चित्तं उप्पज्‍जती</hi>ति मोहकालुस्सियस्स अप्पहीनत्ता सञ्‍ञामत्तं वा चित्तमत्तं वा उप्पज्‍जति, अनागामिस्सपि उप्पज्‍जति, किं पन सोतापन्‍नस्स। इमे द्वे अरहतोयेव पहीना। <hi rend="bold">असुभे सुभन्ति सञ्‍ञा उप्पज्‍जति। चित्तं उप्पज्‍जती</hi>ति सकदागामिस्सपि उप्पज्‍जति, किं पन सोतापन्‍नस्स। इमे द्वे अनागामिस्स पहीनाति अट्ठकथायं वुत्तं। तस्मा इदं द्वयं सोतापन्‍नसकदागामिनो सन्धाय वुत्तन्ति वेदितब्बं। अनागामिनो कामरागस्स पहीनत्ता ‘‘असुभे सुभ’’न्ति सञ्‍ञाचित्तविपल्‍लासानञ्‍च पहानं वुत्तन्ति वेदितब्बं। <hi rend="bold">द्वीसु</hi> <pb ed="P" n="3.0579"/> <hi rend="bold">वत्थूसू</hi>तिआदीहि पदेहि पहीनापहीने निगमेत्वा दस्सेति। तत्थ ‘‘अनिच्‍चे निच्‍च’’न्ति, ‘‘अनत्तनि अत्ता’’ति इमेसु द्वीसु वत्थूसु छ विपल्‍लासा पहीना। ‘‘दुक्खे सुख’’न्ति, ‘‘असुभे सुभ’’न्ति इमेसु द्वीसु वत्थूसु द्वे दिट्ठिविपल्‍लासा पहीना। केसुचि पोत्थकेसु द्वेति पठमं लिखितं, पच्छा छाति। <hi rend="bold">चतूसु वत्थूसू</hi>ति चत्तारि एकतो कत्वा वुत्तं। <hi rend="bold">अट्ठा</hi>ति द्वीसु छ, द्वीसु द्वेति अट्ठ। <hi rend="bold">चत्तारो</hi>ति दुक्खासुभवत्थूसु एकेकस्मिं द्वे द्वे सञ्‍ञाचित्तविपल्‍लासाति चत्तारो। केसुचि पोत्थकेसु ‘‘छ द्वीसू’’ति वुत्तट्ठानेसुपि एवमेव लिखितन्ति।</p>

<p rend="centre">विपल्‍लासकथावण्णना निट्ठिता।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
