೧೬. ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೋ

೧. ಏಕಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೧. ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು – ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ನ ಹೇತೂ, ಅಹೇತುಕಾ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಸಙ್ಖತಾ, ಅರೂಪಾ, ಲೋಕಿಯಾ, ಸಾಸವಾ, ಸಂಯೋಜನಿಯಾ, ಗನ್ಥನಿಯಾ, ಓಘನಿಯಾ, ಯೋಗನಿಯಾ, ನೀವರಣಿಯಾ, ಪರಾಮಟ್ಠಾ, ಉಪಾದಾನಿಯಾ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ, ಸಾರಮ್ಮಣಾ, ಅಚೇತಸಿಕಾ, ವಿಪಾಕಾ, ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ, ನ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ, ನ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ, ನ ಪೀತಿಸಹಗತಾ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಾ, ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೋ, ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ , ಪರಿತ್ತಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ, ನ ರೂಪಾವಚರಾ, ನ ಅರೂಪಾವಚರಾ, ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ನೋ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಅನಿಯತಾ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ,

ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ,

(೩) ಪುರೇಜಾತವತ್ಥುಕಾ ಪುರೇಜಾತಾರಮ್ಮಣಾ

(೪) ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾ ಬಾಹಿರಾರಮ್ಮಣಾ

(೫) ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವತ್ಥುಕಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ

(೬) ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ

(೭) ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತಿ

(೮) ನ ಅಸಮನ್ನಾಹಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ

(೯) ನ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ

(೧೦) ನ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ

(೧೧) ನ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ

(೧೨) ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ

(೧೩) ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ಅನಾಭೋಗಾ

(೧೪) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ (ಸೀ॰ ಕ॰) ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಭಿನಿಪಾತಮತ್ತಾ

(೧೫) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ

(೧೬) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ

(೧೭) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ

(೧೮) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ

(೧೯) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ

(೨೦) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ

(೨೧) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ

(೨೨) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ

(೨೩) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ

(೨೪) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ

(೨೫) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ

(೨೬) ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ

(೨೭) ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾ ಪಞ್ಞಾ

ಏವಂ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೨. ದುಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೨. ದುವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಲೋಕಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨) ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕೇನಚಿ ನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩) ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ , ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ

(೪) ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ, ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ

(೫) ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೬) ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೭) ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೮) ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೯) ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೦) ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೧) ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೨) ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೩) ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೪) ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೫) ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೬) ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೭) ಉಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನುಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೮) ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೯) ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೦) ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೧) ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೨) ಸವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೩) ಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೪) ಸಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೫) ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ನ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೬) ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ನ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೭) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೮) ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ , ನ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨೯) ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ನ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೦) ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ನ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೧) ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೨) ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೩) ನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೪) ಸಉತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ , ಅನುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩೫) ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಜಾಪಿತತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ

ಏವಂ ದುವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೩. ತಿಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೩. ತಿವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೨) ದಾನಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸೀಲಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೩) ಅಧಿಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾ

(೪) ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ, ಅಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ, ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ

(೫) ವಿಪಾಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ, ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ

(೬) ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ

(೭) ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ

(೮) ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ

(೯) ಆಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ, ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ

(೧೦) ಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ, ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೧) ಪರಿತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಮಹಗ್ಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೨) ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೩) ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ ಪಞ್ಞಾ

(೧೪) ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ , ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ಉಪ್ಪಾದಿನೀ ಪಞ್ಞಾ

(೧೫) ಅತೀತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಾಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೬) ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೭) ಅಜ್ಝತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೮) ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ

(೧೯) ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾ, ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ

(೨೦) ಅತ್ಥಿ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ

(೨೧) ಅತ್ಥಿ ಪೀತಿಸಹಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸುಖಸಹಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ

(೨೨) ಅತ್ಥಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ

(೨೩) ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ

(೨೪) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ

(೨೫) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ

(೨೬) ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ

(೨೭) ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ

(೨೮) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾ , ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ

(೨೯) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ

(೩೦) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ

(೩೧) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ

(೩೨) ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾ, ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ

(೩೩) ಅತ್ಥಿ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ

(೩೪) ಅತ್ಥಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ

(೩೫) ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ

(೩೬) ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ

(೩೭) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ

(೩೮) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ

(೩೯) ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾ, ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ

(೪೦) ಅತ್ಥಿ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ

(೪೧) ಅತ್ಥಿ ಪೀತಿಸಹಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸುಖಸಹಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ

(೪೨) ಅತ್ಥಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ

(೪೩) ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ

(೪೪) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ

(೪೫) ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ

(೪೬) ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ

(೪೭) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ

(೪೮) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ

(೪೯) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ

(೫೦) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ

(೫೧) ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾ, ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ

(೫೨) ಅತ್ಥಿ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ

(೫೩) ಅತ್ಥಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ, ಅತ್ಥಿ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ

(೫೪) ಅತ್ಥಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ

(೫೫) ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ

(೫೬) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ

(೫೭) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ

(೫೮) ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ , ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ

(೫೯) ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ

(೬೦) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ

(೬೧) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ

(೬೨) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ

(೬೩) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ

(೬೪) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಾ, ಅತ್ಥಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ

(೬೫) ಅತ್ಥಿ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ

(೬೬) ಅತ್ಥಿ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ

(೬೭) ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ

(೬೮) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ

(೬೯) ಅತ್ಥಿ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ

(೭೦) ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ

(೭೧) ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ

(೭೨) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ

(೭೩) ಅತ್ಥಿ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ

(೭೪) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ

(೭೫) ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ

ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೪. ಚತುಕ್ಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೪. ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ, ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ, ಫಲಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ

(೨) ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ

(೩) ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ

(೪) ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ, ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ, ಪರಿಯೇ ಪರಿಚ್ಚೇ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಪಸ್ಸ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಞಾಣಂ, ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಂ ಸಮ್ಮತಿಞಾಣಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಪಸ್ಸ ದೀಘನಿಕಾಯೇ

(೫) ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ಅಪಚಯಾಯ ನೋ ಆಚಯಾಯ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ಚೇವ ಅಪಚಯಾಯ ಚ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಾಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ

(೬) ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವೇಧಾಯ ನೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಾಯ ಚ, ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾ ನೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ

(೭) ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ, ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ, ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ

(೮) ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ

(೯) ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ

(೧೦) ಚತ್ತಾರಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ

(೧೧) ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ

(೧೨-೨೧) ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಭವೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಉಪಾದಾನೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ತಣ್ಹಾಯ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವೇದನಾಯ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಫಸ್ಸೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಳಾಯತನೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ನಾಮರೂಪೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ। ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೫. ಪಞ್ಚಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೫. ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ (೨) ಪಞ್ಚಞಾಣಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ

ಏವಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೬. ಛಕ್ಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೬. ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಪಞ್ಞಾ

ಏವಂ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೭. ಸತ್ತಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೭. ಸತ್ತವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ

ಏವಂ ಸತ್ತವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೮. ಅಟ್ಠಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೮. ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು, ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ

ಏವಂ ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೯. ನವಕಮಾತಿಕಾ

೭೫೯. ನವವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು –

(೧) ನವಸು ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಪಞ್ಞಾ

ಏವಂ ನವವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

೧೦. ದಸಕಮಾತಿಕಾ

೭೬೦.ದಸವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು – ದಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಕತಮಾನಿ ದಸ?

(೧) ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ ।

(೨) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೩) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೪) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಧಾತು ನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ ಅನೇಕಧಾತುಂ ನಾನಾಧಾತುಂ ಲೋಕಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೪೮ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕಧಾತು ನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೫) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೬) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ , ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೭) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೮) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೯) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

(೧೦) ಪುನ ಚಪರಂ ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಇಮಾನಿ ದಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ।

ಏವಂ ದಸವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಮಾತಿಕಾ

೧. ಏಕಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೧. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ನ ಹೇತುಮೇವ, ಅಹೇತುಕಮೇವ, ಹೇತುವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮೇವ, ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಮೇವ, ಸಙ್ಖತಮೇವ, ಅರೂಪಮೇವ, ಲೋಕಿಯಮೇವ, ಸಾಸವಮೇವ, ಸಂಯೋಜನಿಯಮೇವ, ಗನ್ಥನಿಯಮೇವ, ಓಘನಿಯಮೇವ, ಯೋಗನಿಯಮೇವ, ನೀವರಣಿಯಮೇವ, ಪರಾಮಟ್ಠಮೇವ, ಉಪಾದಾನಿಯಮೇವ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಮೇವ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೇವ, ಸಾರಮ್ಮಣಮೇವ, ಅಚೇತಸಿಕಮೇವ, ವಿಪಾಕಮೇವ, ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಮೇವ, ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಸಂಕಿಲೇಸಿಕಮೇವ, ನ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಮೇವ, ನ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಮೇವ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಮೇವ, ನ ಪೀತಿಸಹಗತಮೇವ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವ, ನೇವ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಹೇತುಕಮೇವ, ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿಮೇವ, ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಮೇವ, ಪರಿತ್ತಮೇವ, ಕಾಮಾವಚರಮೇವ, ನ ರೂಪಾವಚರಮೇವ, ನ ಅರೂಪಾವಚರಮೇವ, ಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ನೋ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ಅನಿಯತಮೇವ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಮೇವ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ, ಅನಿಚ್ಚಮೇವ, ಜರಾಭಿಭೂತಮೇವ।

೭೬೨. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ಪುರೇಜಾತವತ್ಥುಕಾ, ಪುರೇಜಾತಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಪುರೇಜಾತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪುರೇಜಾತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥುಕಾ , ಬಾಹಿರಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ವತ್ಥು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ಬಾಹಿರಾ।

ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವತ್ಥುಕಾ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ನಾನಾವತ್ಥುಕಾ, ನಾನಾರಮ್ಮಣಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ।

೭೬೩. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಂ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರವಿಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ।

೭೬೪. ನ ಅಸಮನ್ನಾಹಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮನ್ನಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ನ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ನ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

ನ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।

೭೬೫. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಾಪಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।

೭೬೬. ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ ಅನಾಭೋಗಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ನತ್ಥಿ ಆವಟ್ಟನಾ ವಾ ಆಭೋಗೋ ವಾ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ವಾ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ।

ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಭಿನಿಪಾತಮತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಪಾತಮತ್ತಾ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತಿ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಗಮನಂ ವಾ ಠಾನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಂ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಗಮನಂ ವಾ ಠಾನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಂ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಿಯತಿ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಚವತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।

ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ।

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾಪಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸಮನನ್ತರಾ ಮನೋಧಾತುಯಾಪಿ ನ ಸುಪತಿ ನ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ ನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಯಾಥಾವಕವತ್ಥುವಿಭಾವನಾ ಪಞ್ಞಾ।

ಏವಂ ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಏಕಕಂ।

೨. ದುಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೭. (೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಕೇನಚಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಕೇನಚಿ ನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ।

(೩) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಆಸವವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನಾಸವಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೫) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೬) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೭) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೮) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಗನ್ಥವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಗನ್ಥನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೯) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೦) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಓಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಓಘವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೋಘನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೨) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಯೋಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಯೋಗನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೩) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನೀವರಣಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೫) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೬) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಪರಾಮಾಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೭) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೮) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೧೯) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಾನವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೦) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೨) ವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೩) ವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಚಾರವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೪) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪೀತಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪೀತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೫) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪೀತಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೬) ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೭) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೮) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೨೯) ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೦) ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೧) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೨) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೩) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ, ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನಿಯತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೪) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಉತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುತ್ತರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(೩೫) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ?

ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಅರಹತೋ ಅಭಿಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಜಾಪಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಅರಹತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಜಾಪಿತತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾ।

ಏವಂ ದುವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ದುಕಂ।

೩. ತಿಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೬೮. (೧. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ?

ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಯಂ ಏವರೂಪಿಂ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಖನ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ರುಚಿಂ ಮುದಿಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ಪರತೋ ಅಸ್ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಚಿನ್ತಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇಸು ಯೋಗವಿಹಿತೇಸು ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ವಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಯಂ ಏವರೂಪಿಂ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಖನ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ರುಚಿಂ ಮುದಿಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಂ ಪರತೋ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸುತಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೬೯. (೨. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದಾನಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ದಾನಾಧಿಗಚ್ಛ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದಾನಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸೀಲಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸೀಲಂ ಆರಬ್ಭ ಸೀಲಾಧಿಗಚ್ಛ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸೀಲಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೦. (೩. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ? ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಂ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಸೀಲೇ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ? ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾ? ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೭೧. (೪. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ। ಇಮೇ ವಾ ಪನಿಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಆಯಕೋಸಲ್ಲಂ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಅಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ? ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ಇಮೇ ವಾ ಪನಿಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ’’।

(ಗ) ಸಬ್ಬಾಪಿ ತತ್ರುಪಾಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ।

೭೭೨. (೫. ಕ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಾಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೩. (೬. ಕ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಉಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಾನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೪. (೭. ಕ) ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿಚಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೫. (೮. ಕ) ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ಸುಖಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೬. (೯. ಕ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಾಚಯಗಾಮಿನಾಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೭. (೧೦. ಕ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ತೀಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ಉಪರಿಟ್ಠಿಮಾ ಉಪರಿಟ್ಠಿಮೇ (ಸ್ಯಾ॰), ಉಪರಿಟ್ಠಿಮಂ (ಕ॰) ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೮. (೧೧. ಕ) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಪರಿತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಮಹಗ್ಗತಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೭೯. (೧೨. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಪರಿತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೦. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಮಹಗ್ಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಹಗ್ಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೧. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೨. (೧೩. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಗ್ಗಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೮೩. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ ಪಞ್ಞಾ? ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮಗ್ಗಾಧಿಪತಿನೀ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೪. (೧೪) ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ವಿಪಾಕೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದಿನೀ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾತಿ। ಚತೂಸು ಭೂಮೀಸು ಕುಸಲೇ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಿಯಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಉಪ್ಪಾದಿನೀತಿ।

೭೮೫. (೧೫) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಅತೀತಾ, ಸಿಯಾ ಅನಾಗತಾ, ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ।

೭೮೬. (೧೬. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅತೀತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೭. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅನಾಗತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅನಾಗತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೮. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ …ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೮೯. (೧೭) ಸಬ್ಬಾವ ಪಞ್ಞಾ ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾ, ಸಿಯಾ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಸಿಯಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ।

೭೯೦. (೧೮. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಜ್ಝತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೯೧. (ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

೭೯೨. (ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ತಿಕಂ।

೪. ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೭೯೩. (೧. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ’’। ಠಪೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾಸವಾ ಕುಸಲಾ ಪಞ್ಞಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ? ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ವೇದನಾ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ ಯಾ ಏವರೂಪೀ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿ ರುಚಿ ಮುದಿ ಪೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಂ ಞಾಣಂ’’।

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ।

(ಘ) ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಫಲಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ।

೭೯೪. (೨) ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ।

(ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ? ದುಕ್ಖಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ’’।

(ಖ-ಘ) ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ’’।

೭೯೫. (೩) ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಕಾಮಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೇ ಪಞ್ಞಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾ।

೭೯೬. (೪. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ? ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ।

(ಖ) ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಞಾತೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ಪತ್ತೇನ ವಿದಿತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ನಯಂ ನೇತಿ। ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು ಅಬ್ಭಞ್ಞಿಂಸು (ಸ್ಯಾ॰) ಏವಮುಪರಿಪಿ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ತೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ’’।

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ। ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತರಾಗಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತದೋಸಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವೀತಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವೀತಮೋಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ , ಸಂಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಉತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಉತ್ತರಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನುತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅನುತ್ತರಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ಅವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ – ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ’’।

(ಘ) ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ ಪರಿಯೇ ಞಾಣಂ, ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಂ।

೭೯೭. (೫. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ? ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ।

(ಖ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಅಪಚಯಾಯ ನೋ ಆಚಯಾಯ।

(ಗ) ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕುಸಲೇ ಪಞ್ಞಾ ಆಚಯಾಯ ಚೇವ ಅಪಚಯಾಯ ಚ।

(ಘ) ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ನೇವ ಆಚಯಾಯ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ।

೭೯೮. (೬. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ? ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನ ಚ ಸಚ್ಚಾನಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ’’।

(ಖ) ಸ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನ ಚ ಸಚ್ಚಾನಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವೇಧಾಯ ನೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ’’।

(ಗ) ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಾಯ ಚ।

(ಘ) ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ನೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನೋ ಪಟಿವೇಧಾಯ।

೭೯೯. (೭. ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ? ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

(ಖ) ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

(ಗ) ಅವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

(ಘ) ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಪೀತಿಸುಖಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ತದನುಧಮ್ಮತಾ ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ವಿರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ।

೮೦೦. (೮) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ? ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ। ಅತ್ಥೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ತತ್ರ ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಾಭಿಲಾಪೇ ಞಾಣಂ ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಞಾಣೇಸು ಞಾಣಂ ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ । ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ।

೮೦೧. (೯) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ? ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸುಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ? ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ದನ್ಧಂ ತಣ್ಠಾನಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ? ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಂ ತಣ್ಠಾನಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಕಿಚ್ಛೇನ ಅಕಸಿರೇನ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ದನ್ಧಂ ತಣ್ಠಾನಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಘ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸುಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ? ಅಕಿಚ್ಛೇನ ಅಕಸಿರೇನ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಂ ತಣ್ಠಾನಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸುಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾ’’। ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ।

೮೦೨. (೧೦) ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ? ಪರಿತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಪರಿತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ।

(ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪರಿತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನ ನಿಕಾಮಲಾಭಿಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಥೋಕಂ ಫರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಖ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪರಿತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನ ನಿಕಾಮಲಾಭಿಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಪುಲಂ ಫರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಪರಿತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಗ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭಿಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಥೋಕಂ ಫರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’।

(ಘ) ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ? ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭಿಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಪುಲಂ ಫರನ್ತಸ್ಸ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ಪಞ್ಞಾ’’। ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ।

(೧೧) ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಜರಾಮರಣೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ।

(ಕ) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ? ಜರಾಮರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ’’।

(ಖ-ಘ) ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ’’।

೮೦೩. (೧೨-೨೧) ಧಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಜಾತಿಯಾಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಭವೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಉಪಾದಾನೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ತಣ್ಹಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವೇದನಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಫಸ್ಸೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಳಾಯತನೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ನಾಮರೂಪೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಣೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೇಪೇತಂ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯಪೇತಂ ಞಾಣಂ।

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ? ಸಙ್ಖಾರೇ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ’’।

ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಆರಬ್ಭ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ। ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಚತುಕ್ಕಂ।

೫. ಪಞ್ಚಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೪. (೧) ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ? ಪೀತಿಫರಣತಾ, ಸುಖಫರಣತಾ, ಚೇತೋಫರಣತಾ, ಆಲೋಕಫರಣತಾ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿಮಿತ್ತಂ। ದ್ವೀಸು ಝಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಪೀತಿಫರಣತಾ। ತೀಸು ಝಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾ ಸುಖಫರಣತಾ। ಪರಚಿತ್ತೇ ಞಾಣಂ ಚೇತೋಫರಣತಾ। ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಆಲೋಕಫರಣತಾ। ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿಮಿತ್ತಂ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ।

(೨) ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಞ್ಚಞಾಣಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ? ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಅರಿಯೋ ನಿರಾಮಿಸೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಲದ್ಧೋ ಏಕೋದಿಭಾವಾಧಿಗತೋ ನ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಇಮಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ ಸತೋ ವುಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ಪಞ್ಚಞಾಣಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ। ಏವಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಪಞ್ಚಕಂ।

೬. ಛಕ್ಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೫. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಪಞ್ಞಾ? ಇದ್ಧಿವಿಧೇ ಞಾಣಂ, ಸೋತಧಾತುವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಞಾಣಂ, ಪರಚಿತ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಞಾಣಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತೇ ಞಾಣಂ, ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ – ಇಮಾ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಪಞ್ಞಾ। ಏವಂ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಛಕ್ಕಂ।

೭. ಸತ್ತಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೬. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ? ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ। ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಇಮಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ। ಏವಂ ಸತ್ತವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಸತ್ತಕಂ।

೮. ಅಟ್ಠಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೭. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ? ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ , ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಞಾ, ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪಞ್ಞಾ – ಇಮಾ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಚತೂಸು ಫಲೇಸು ಪಞ್ಞಾ। ಏವಂ ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ಅಟ್ಠಕಂ।

೯. ನವಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೮. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನವಸು ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಪಞ್ಞಾ? ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ತತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಂ – ಇಮಾ ನವಸು ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಪಞ್ಞಾ। ಏವಂ ನವವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥು।

ನವಕಂ।

೧೦. ದಸಕನಿದ್ದೇಸೋ

೮೦೯. (೧) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ಥತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಿತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಅರಹನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಪದುಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಅಟ್ಠಮಂ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಟ್ಠಮಂ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದ್ವೇ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏಕೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದ್ವೇ ರಾಜಾನೋ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏಕೋ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಇತ್ಥೀ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾರತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪುರಿಸೋ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾರತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ವಚೀಸುಚರಿತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋಸುಚರಿತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ವಚೀಸುಚರಿತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋಸುಚರಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ವಚೀಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ…ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ವಚೀಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ …ಪೇ॰… ಯಂ ಮನೋಸುಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ ತನ್ನಿದಾನಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ‘‘ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹೇತೂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾಯ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ, ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನ ಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾಯ ತಂ ತಂ ಅಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೧೦. (೨) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಪಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ।

‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಕಾಲವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ।

‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಕಾಲವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಳ್ಹಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ।

‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಕಾಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೧೧. (೩) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ನಿರಯಗಾಮೀ’’ತಿ ನಿರಯಗಾಮಿನೀತಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮೀ’’ತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗಾಮಿನೀತಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಏವಮುಪರಿಪಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದೇವಲೋಕಗಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ । ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೧೨. (೪) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಖನ್ಧನಾನತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಆಯತನನಾನತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕನಾನತ್ತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅನೇಕಧಾತುನಾನಾಧಾತುಲೋಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೧೩. (೫) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಪಜಾನಾತಿ – ‘‘ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ। ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ। ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ।

‘‘ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಂಸು ಭಜಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು, ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಂಸು ಭಜಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು।

‘‘ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಧಿಮುತ್ತಿಕತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೧೪. (೬) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅನುಸಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಚರಿತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ।

೮೧೫. ಕತಮೋ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯೋ? ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ‘‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ವಾ, ಇತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ ಸತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ। ಏತೇ ವಾ ಪನ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಖನ್ತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಾ ಹೋತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ। ಅಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯೋ।

೮೧೬. ಕತಮೋ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಸಯೋ? ಸತ್ತಾನುಸಯಾ – ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ, ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ, ಮಾನಾನುಸಯೋ, ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ, ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ, ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ। ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ। ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಪ್ಪಿಯರೂಪಂ ಅಸಾತರೂಪಂ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ। ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾನುಪತಿತಾ। ತದೇಕಟ್ಠೋ ಮಾನೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಅಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಸಯೋ।

೮೧೭. ಕತಮಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಚರಿತಂ? ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ, ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ , ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ, ಪರಿತ್ತಭೂಮಕೋ ವಾ ಮಹಾಭೂಮಕೋ ವಾ – ಇದಂ ಸತ್ತಾನಂ ಚರಿತಂ।

೮೧೮. ಕತಮಾ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿ? ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ। ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ। ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ।

ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಂಸು ಭಜಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು। ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಂಸು ಭಜಿಂಸು ಪಯಿರುಪಾಸಿಂಸು।

ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಸೇವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿ।

೮೧೯. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ? ದಸ ಕಿಲೇಸವತ್ಥೂನಿ – ಲೋಭೋ, ದೋಸೋ, ಮೋಹೋ, ಮಾನೋ, ದಿಟ್ಠಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಥಿನಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಅಹಿರಿಕಂ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ। ಯೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಇಮಾನಿ ದಸ ಕಿಲೇಸವತ್ಥೂನಿ ಆಸೇವಿತಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಉಸ್ಸದಗತಾನಿ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ।

೮೨೦. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ? ಯೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಇಮಾನಿ ದಸ ಕಿಲೇಸವತ್ಥೂನಿ ಅನಾಸೇವಿತಾನಿ ಅಭಾವಿತಾನಿ ಅಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಅನುಸ್ಸದಗತಾನಿ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ।

೮೨೧. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ? ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಯೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅನಾಸೇವಿತಾನಿ ಅಭಾವಿತಾನಿ ಅಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಅನುಸ್ಸದಗತಾನಿ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ।

೮೨೨. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ? ಯೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಸೇವಿತಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಉಸ್ಸದಗತಾನಿ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ।

೮೨೩. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ದ್ವಾಕಾರಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಪಾಪಾಸಯಾ ಪಾಪಾನುಸಯಾ ಪಾಪಚರಿತಾ ಪಾಪಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ದ್ವಾಕಾರಾ।

೮೨೪. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಸ್ವಾಕಾರಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಕಲ್ಯಾಣಾಸಯಾ ಕಲ್ಯಾಣಚರಿತಾ ಕಲ್ಯಾಣಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಸ್ವಾಕಾರಾ।

೮೨೫. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ? ಯೇ ಚ ತೇ ಸತ್ತಾ ದ್ವಾಕಾರಾ, ತೇವ ತೇ ಸತ್ತಾ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ। ಯೇ ಚ ತೇ ಸತ್ತಾ ಸ್ವಾಕಾರಾ, ತೇವ ತೇ ಸತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ।

೮೨೬. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ ಅಭಬ್ಬಾ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ।

೮೨೭. ಕತಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ನ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ನ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ನ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸದ್ಧಾ ಛನ್ದಿಕಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಭಬ್ಬಾ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೨೮. (೭) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಝಾಯೀತಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ (ಕ॰) ಸಮಾನಂ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ವಿಪತ್ತಿಂಯೇವ ವಿಪತ್ತಿಯೇವ (ಕ॰) ಸಮಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಸಮಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ವಿಪತ್ತಿಯೇವ ಸಮಾನಂ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚೇತಿ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ।

ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ದನ್ಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಖಿಪ್ಪಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ದನ್ಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ದನ್ಧಂ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಖಿಪ್ಪಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ವುಟ್ಠಾತಿ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ।

ಅಪರೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ। ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ; ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿಕುಸಲೋ; ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿಕುಸಲೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಚ; ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಝಾಯೀ ನೇವ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ನ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ – ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾಯೀ।

‘‘ಝಾನ’’ನ್ತಿ । ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ – ಪಠಮಂ ಝಾನಂ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ।

‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ। ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ। ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ – ಅಯಂ ಪಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ – ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ – ಅಯಂ ತತಿಯೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ’’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಸತ್ತಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ।

‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ। ತಯೋ ಸಮಾಧೀ – ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ।

‘‘ಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ । ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ – ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ತತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ।

‘‘ಸಂಕಿಲೇಸ’’ನ್ತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ। ‘‘ವೋದಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ। ‘‘ವುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ವೋದಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನಂ, ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಧಿಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವೋದಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೨೯. (೮) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ‘‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’’ತಿ। ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೩೦. (೯) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ। ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ। ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ। ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’’ತಿ। ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತೀತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ।

೮೩೧. (೧೦) ತತ್ಥ ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಂ? ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ। ಯಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ॰… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ – ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣನ್ತಿ।

ದಸಕಂ।

ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।