೧೦. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗವಿಭಙ್ಗೋ
೧. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ
ಪಠಮನಯವಣ್ಣನಾ
೪೬೬. ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯ ಪನ ಬ್ಯಾಪಾರಾಪತ್ತಿ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಆಯೂಹನಾ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಚರಿತಾನಂ ವಿಸೇಸತೋ ಸಂಸಾರನಾಯಿಕಾ, ಕಿಲೇಸಸಹಿತಮೇವ ಚ ಕಮ್ಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯ ಹೋತಿ, ನ ಕೇವಲಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ…ಪೇ॰… ಆಯೂಹನಾ’’ತಿ। ತಥಾ ತಣ್ಹಾಯ ಭವಸ್ಸಾದಭಾವತೋ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಭವಾಭಿನನ್ದನಭೂತಾಯ ವಿಭವಾಭಿಸಙ್ಖರಣಭಾವತೋ ‘‘ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಆಯೂಹನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ದಿಟ್ಠೀಸುಪಿ ಅನ್ತೋಮುಖಪ್ಪವತ್ತಾಯ ಭವದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಸೇಸತೋ ಸಂಸಾರೇ ಅವಟ್ಠಾನಂ, ಯತೋ ಓಲೀಯನಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಬಹಿಮುಖಪ್ಪವತ್ತಾಪಿ ವಿಭವದಿಟ್ಠಿ ಭವಾಭಿಸಙ್ಖರಣಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆಯೂಹನಾ’’ತಿ। ಲಯಾಪತ್ತಿ ಯಥಾರದ್ಧಸ್ಸ ಆರಮ್ಭಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತೋಸಙ್ಕೋಚಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲೀನವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಉದ್ಧತಾಪತ್ತಿ ಅನುಪಾಯಭೂತಾ ಬ್ಯಾಪಾರಾಪತ್ತಿ ಅಸಙ್ಕೋಚಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚವಸೇನ ಆಯೂಹನಾ’’ತಿ। ತಥಾ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ಚ ಕಾಮಸುಖಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ಚ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಸ್ಸ ತದುಭಯವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಾ ವುತ್ತಾ, ಇತರಂ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಾ। ಅವುತ್ತಾನನ್ತಿ ‘‘ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಮಪ್ಪವತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚವಿರಹೇನ ಸಮಪ್ಪವತ್ತೇ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ। ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಪತಿರೂಪಂ ‘‘ಉಪಪತ್ತಿತೋ ಇಕ್ಖತೀ’’ತಿ। ತದಾಕಾರೋತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಾಕಾರೋ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ಇಕ್ಖನಾಕಾರೋ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಸಭಾವತ್ತಾ ಏವ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ। ಪಚ್ಛಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಾರಣಭಾವೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವೋ। ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋತಿ।
೪೬೭. ಅವಿಪರೀತಕಾಯಾದಿಸಭಾವಗ್ಗಹಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಬಲವತೀ ಏವ ಸತಿ। ಪಞ್ಞಾ ಗಹಿತಾ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂಚಿತ್ತೋತಿ ಏವಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತೋ। ಚಿರಕತವತ್ತಾದಿವಸೇನಾತಿ ಚಿರಕತವತ್ತಾದಿಸೀಸೇನ। ‘‘ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ‘‘ಕತ್ವಾ ಆಹ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ…ಪೇ॰… ಕೋಟ್ಠಾಸ’’ನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪರೇಸನ್ತಿ ನ ಅನನ್ತರಾನಂ। ಸಬ್ಬೇಸಂ…ಪೇ॰… ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ। ಕಾಮೇತೀತಿ ಕಾಮೋ, ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಆಮಸತೀತಿ ಆಮಿಸಂ, ಕಾಮೋವ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಕಾಮಾಮಿಸಂ, ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ। ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಪನ ಆಮಸೀಯತೀತಿ ಆಮಿಸಂ। ಏವಂ ಸೇಸದ್ವಯಮ್ಪಿ। ತೇಸು ಲೋಕೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಖವಿಸೇಸಾತಿ ಲೋಕೋ, ಉಪಪತ್ತಿವಿಸೇಸೋ। ವಟ್ಟಂ ಸಂಸಾರೋ। ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಲೋಭೋ ಕಾಮಾಮಿಸಂ। ಭವವಿಸೇಸಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಲೋಕಾಮಿಸಂ। ವಿಭವೋ ನಾಮ ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ, ಕೋ ವಾ ತಂ ಅಭಿಪತ್ಥೇಯ್ಯಾತಿ ವಟ್ಟಾನುಗೇಧಭೂತೋ ಲೋಭೋ ವಟ್ಟಾಮಿಸನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ತದಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ಆರಮ್ಮಣಂ, ರೂಪಾದಿ। ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲಾಭಾದಯೋ। ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾವ ತಣ್ಹಾ ಸಂಸಾರಜನಕೋ ರಾಗೋ।
ಪಠಮನಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯನಯವಣ್ಣನಾ
೪೬೮-೯. ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು, ಸಞ್ಞೀಭವಾದೀಸು, ಏಕವೋಕಾರಭವಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ। ಆಹಾರತೋ ಠಿತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕಾ। ಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ತೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ‘‘ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋತಿ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಾತುಯೋ। ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋತಿ ಕಾಮಧಾತುರೂಪಧಾತುಅರೂಪಧಾತುಯೋ। ಪಞ್ಚ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀತಿ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೨೨, ೩೫೫; ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೨೬) ಆಗತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚನಕಾರಣಾನಿ। ಅನುತ್ತರಿಯಾನೀತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಾದೀನಿ ಛ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ। ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀತಿ ಯೇಹಿ ದಸ ನಿಜ್ಜರವತ್ಥೂನಿ। ಖನ್ಧಾದಯೋತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತಾದಯೋ। ವಿನನ್ಧನನ್ತಿ ‘‘ಭವಾದಿವಿನನ್ಧನಟ್ಠೇನ ವಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಮನನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾದನವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಿಮಾಹ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪೇಸೂ’’ತಿ।
ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತಾ। ‘‘ಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರವೀರಿಯಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಾಯಿಕಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।
ರೂಪಾವಚರೇ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಾವಚರೇ…ಪೇ॰… ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತಾ ಪೀತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ರೂಪಾವಚರೇ ಪೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ। ಏವಂ ಲಬ್ಭಮಾನಾಪಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ನ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಂ ಸನ್ತಪಣೀತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭೂತಾತಿ ಪರಿಯಾಯಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭೂತಾ। ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೋ ಪೀತಿ…ಪೇ॰… ನ ವುತ್ತೋ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರತ್ತಾ ತಸ್ಸ। ನ ಹಿ ಕಾಮಾವಚರಾ ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪೀತಿ ಅತ್ಥಿ।
ಇಧ ವುತ್ತೋ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧಾನುಲೋಮನತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಯ ಪಾದಕಜ್ಝಾನೇಸುಪಿ ಸತಿಆದಯೋ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯತ್ತಾ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಏವಂ ಕಸಿಣಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವತ್ವಾ ಅನುದ್ಧರನ್ತಾನಂ ‘‘ಅನುದ್ಧರನ್ತಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇ ಹಿ ಆಸನ್ನೇಕನ್ತಕಿಚ್ಚನಿಬ್ಬತ್ತೀಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ನ ಝಾನಕ್ಖಣೇ ತದಭಾವತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ವಿಯ…ಪೇ॰… ನ ಉದ್ಧರನ್ತೀ’’ತಿ। ಕಸಿಣನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಅರೂಪಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ತದಾಯತ್ತಾನೀ’’ತಿ।
ದುತಿಯನಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯನಯವಣ್ಣನಾ
೪೭೦-೧. ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ ‘‘ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸದ್ದೋ…ಪೇ॰… ದುವಿಧತಾ ವುತ್ತಾ’’ತಿ। ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತದಙ್ಗತನ್ನಿನ್ನಪ್ಪಕಾರೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದತದಾರಮ್ಮಣಕರಣಪ್ಪಕಾರೇನ।
ತತಿಯನಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ
೪೭೨. ಉಪೇಕ್ಖನಮುಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಸಭಾವೋ, ಸೋ ಚ ಸಮಾಧಿವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಊನಾಧಿಕಭಾವಬ್ಯಾವಟೋ ಅಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನೂನಾನಧಿಕಭಾವೇ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಆಹ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖನವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ಇಕ್ಖನನ್ತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಮಾಹ।
ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಬೋಜ್ಝಙ್ಗವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।