೧೧. ಮಗ್ಗಙ್ಗವಿಭಙ್ಗೋ
೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ
೪೯೦. ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ಅರಿಯೋಪಪದತಂ ನ ಕರೋತಿ ವಿನಾಪಿ ತೇನಸ್ಸ ಅರಿಯಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
೪೯೩. ‘‘ಲೋಕಿಯಕಾಲೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವನಾನುಭಾವೇನ ಕಿಚ್ಚಾತಿರೇಕಸಿದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ। ಅಪ್ಪಹಾನೇ, ಪಹಾನೇ ಚ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸವಿಭಾವನಾದಿನಾ ವಿಸೇಸಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾದೀನಿ ಪಜಹಾಪೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾದಿತೋ ನಿವತ್ತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಿರಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಕಿರಿಯಾ ಹಿ ವಿರತೀ’’ತಿ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ವಿಯ ನ ಕಾರಾಪಕಭಾವೇನ, ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಯ ನ ಕತ್ತುಭಾವೇನ। ಲೋಕುತ್ತರಕ್ಖಣೇಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಲೋಕಿಯಕ್ಖಣೇಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಲೋಕುತ್ತರಕ್ಖಣೇಪಿ।
ಖನ್ಧೋಪಧಿಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾಯಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ತತ್ಥ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕದಾಯಿಕಂ।
ಏಕೇಕನ್ತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಏಕೇಕಅಙ್ಗಸ್ಸೇವ, ನ ಅಙ್ಗಸಮುದಾಯಸ್ಸ। ಸಹ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಏಕತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಟಿನಿದ್ದೇಸತ್ತಾತಿ ಯದಿಪಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ? ಯಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೪೯೫) ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಕತಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಏಕೇಕಮುಖಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಮುಖಾಯ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅರಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಉಪನಿಸಂ ಸಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ ಪುಬ್ಬಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೪೩೧), ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿಮುಖಾ ಭಾವನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇನಾ’’ತಿ।
ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮಗ್ಗಙ್ಗವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।