೭. ಅನುಸಯಯಮಕಂ
ಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿಚ್ಛಿನ್ನುದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ
೧. ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾನುಸಯಾತಿ ಅಯಂ ‘‘ಸತ್ತೇವ, ನ ತತೋ ಉದ್ಧಂ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಸಯಾನಂ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛೇದವಾರೋ ನಾಮ। ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ…ಪೇ॰… ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದವಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ನಾಮಮತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ತೇ’’ತಿ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನುದ್ದೇಸವಾರೋ ನಾಮ। ಕತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ…ಪೇ॰… ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ‘‘ಇಮೇಸು ನಾಮ ಠಾನೇಸು ಇಮೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ’’ತಿ ಏವಂ ತೇಸಂಯೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರೋ ನಾಮ।
ಯೇಸಂ ಪನ ಸತ್ತನ್ನಂ ಮಹಾವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಅನುಸಯೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಮಕದೇಸನಾ ಕತಾ, ತೇಸಂ ಇಮಾನಿ ನಾಮಾನಿ – ಅನುಸಯವಾರೋ, ಸಾನುಸಯವಾರೋ, ಪಜಹನವಾರೋ, ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೋ, ಪಹೀನವಾರೋ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೋ ಧಾತುವಾರೋತಿ। ತೇಸು ಪಠಮೋ ಅನುಸಯವಾರೋ। ಸೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮನಯವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಯತೋ ತತೋತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ।
ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೋ ಧಾತುವಾರೋ ನಾಮ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಾವಾರೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಾರೋತಿ ದ್ವಿಧಾ ಠಿತೋ। ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಾರೇ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಂ ವಾ ಪನ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ। ದ್ವೇಪಿ ಹಿ ಏತಾ ಪುಚ್ಛಾ ಏಕತ್ಥಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಾ ಯಮಕಾ ಏಕೇಕಮೇವ ಪುಚ್ಛಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪುಚ್ಛಾವಸಾನೇ ಪುಚ್ಛಾನುಕ್ಕಮೇನೇವ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ
ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ರೂಪಧಾತುಂ, ಅರೂಪಧಾತುಂ, ನಕಾಮಧಾತುಂ, ನರೂಪಧಾತುಂ ನಅರೂಪಧಾತುಂ
ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನೇತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಅನುತ್ತಾನಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ – ಅನುಸಯಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯಾ? ಅನುಸಯನಟ್ಠೇನ। ಕೋ ಏಸ ಅನುಸಯನಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೋ। ಏತೇ ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇನ್ತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಸಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಅನುರೂಪಂ ಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ – ಅನುಸಯನಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪಹೀನಾಕಾರೋ। ಅಪ್ಪಹೀನಾಕಾರೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಅನುಸಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ
ತತ್ರಿದಂ ಪಮಾಣಂ – ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ತಾವ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಕಥಾ॰ ೫೫೪ ಆದಯೋ) ‘‘ಅನುಸಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ, ಅನುಸಯಾ ಅಹೇತುಕಾ, ಅನುಸಯಾ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ವಾದಾ ಪಟಿಸೇಧಿತಾ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೩.೨೧) ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಸಯಾನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಥಾಮಗತಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿಆದೀಸು ಕಾಮರಾಗೋ ಚ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯೋ ಚಾತಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಪರಿಚ್ಛೇದಪರಿಚ್ಛಿನ್ನುದ್ದೇಸವಾರವಣ್ಣನಾ।
ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ
೨. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಕತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸೂತಿ ಕಾಮಾವಚರಭೂಮಿಯಂ ಸುಖಾಯ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು। ಏತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಮಾಸು ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಪನೇಸ ಅಕುಸಲವೇದನಾಸು ಸಹಜಾತವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನುಸೇತಿ। ಅಕುಸಲಾಯ ಸುಖಾಯ
ನನು ಚೇಸ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅನುಸಯಮಾನೋ ನ ಕೇವಲಂ
ಪಟಿಘಾನುಸಯಸ್ಸ ಪನ ‘‘ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ। ಸೋ ಪನೇಸ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಸು ಸಹಜಾತವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಅನುಸೇತಿ। ಅವಸೇಸದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ಅನುಸೇತಿ। ತಾಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸಯಮಾನೋ ಚೇಸ ತಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸುಪಿ ಅನುಸೇತಿಯೇವ। ಯಾಯ ಹಿ ವೇದನಾಯ ಏಸ ಸಹಜಾತೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞಾದೀಹಿಪಿ ಸಹಜಾತೋವ। ಯಾ ಚ ವೇದನಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ತಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಸಞ್ಞಾದಯೋಪಿ ಕರೋತಿಯೇವ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾವ ಅಸಾತದುಕ್ಖವೇದಯಿತತ್ತಾ ನಿರಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ ಪಟಿಘಾನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಅಧಿಕಾ; ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಓಳಾರಿಕವಸೇನ ಹಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯೇ ಸುಖಂ ಬೋಧೇತುನ್ತಿ।
ನನು ಚೇಸ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅನುಸಯಮಾನೋ ನ ಕೇವಲಂ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಚೇವ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಅನಿಟ್ಠೇಸು ಪನ ರೂಪಾದೀಸುಪಿ ಅನುಸೇತಿಯೇವ? ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣೇ (ವಿಭ॰ ೮೧೬) ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಪ್ಪಿಯರೂಪಂ ಅಸಾತರೂಪಂ, ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಕರಣೇ ಅನುಸಯವಾರಸ್ಸ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ನೋ ಚ ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತಿ। ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಚ ನಾನುಸೇತಿ, ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಹಿ ದ್ವೀಸು ಕಾಮಾವಚರವೇದನಾಸು ಚೇವ ರೂಪಧಾತುಆದೀಸು ಚ ನಾನುಸೇತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ದ್ವೇ ವೇದನಾ ಸಓಕಾಸೇ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮೇ ನವ ಚ, ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ
ಕಿಂ
ಮಾನಾನುಸಯಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸೂ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ದ್ವೇ ಕಾಮಾವಚರವೇದನಾ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯೋ ಚಾತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಂ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ। ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾಸು ವೇದನಾಸು ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಸ್ಸ ವಿಯ ಸಹಜಾತಾನುಸಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಸು ಪನ ಸಬ್ಬಾಸುಪಿ ಕಾಮಾವಚರಾಸು ಸುಖಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾಸು ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಚ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ಅನುಸೇತಿ। ಅನುಸಯವಾರಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ‘‘ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಏತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಚ ನಾನುಸೇತಿ, ಮಾನಾನುಸಯೋ ಚ ನಾನುಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖವೇದನಞ್ಚೇವ ನವವಿಧಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೇಸರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇಸುಪಿ
ದಿಟ್ಠಾನುಸಯವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾ ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸೂತಿ ಸಂಸಾರವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಪನೇತೇ ಪಞ್ಚಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಸಹಜಾತಾನುಸಯನವಸೇನ ಅನುಸೇನ್ತಿ। ತೇ ವಾ ಪನ ಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯನವಸೇನ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ। ಏವಂ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾನಂ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ
ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಸೇತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಸಹಜಾತಾನುಸಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ನ ಪವತ್ತತೀತಿ। ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಸ್ಸ ಅನುಸಯನಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ
ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ।
ಮಹಾವಾರೋ
೧. ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ
೩. ಸತ್ತನ್ನಂ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ದುದ್ದಿನ್ನಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮನಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ‘ಆಮನ್ತಾ’, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತೇಸಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ
ಕಥಂ? ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನ। ಅಪ್ಪಹೀನತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ‘‘ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ನ ಖಣಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಪ್ಪಹೀನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಸು ಯಸ್ಸೇಕೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಸ ಇತರೋಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಏವಂ, ಯಂ ಉಪರಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೇ ‘ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ; ತತ್ಥ ಕಥಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ತತ್ಥಾಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಿವಾರಿತವಸೇನ ವಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಾರಾದಯೋ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮನ್ತಾನಂ ಅಕರಣಕ್ಖಣೇಪಿ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾದೀಹಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇಮೇಸು ದಿವಸೇಸು ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮ, ಕಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಕಮ್ಮನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಕತಖಣಞ್ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಖಣಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ನೋ ಚ ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ। ಪರತೋಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ।
೧೪. ಓಕಾಸವಾರಸ್ಸ ಪಠಮದುತಿಯಪುಚ್ಛಾಸು ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ‘ನೋ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ। ತತಿಯಪುಚ್ಛಾಯಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸಯನತೋ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಿನ್ನಂ। ರೂಪಧಾತುಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಪನ ಮಾನಾನುಸಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ। ತಸ್ಮಾ ನೋ ಚ ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨೦. ದುಕಮೂಲಕಪುಚ್ಛಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾ ನಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಸ್ಮಿಂ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸಯೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಠಾನಮೇವ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅಪುಚ್ಛಾಯೇವಾತಿ। ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ।
೨೭. ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೇ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಂ।
೩೬. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾ ಅನಾಗಾಮಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ।
೫೬. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತಾನಂ। ಕಾಮಧಾತುಯಾ ತೀಸು ವೇದನಾಸೂತಿ ಚ ವೇದನಾಗ್ಗಹಣೇನ ವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಅನುಸಯವಾರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ।
ಅನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ।
೨. ಸಾನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ
೬೬-೧೩೧. ಸಾನುಸಯವಾರೇ ಪನ ಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ಯಥಾ ಏಕನ್ತರಿಕಜರಾದಿರೋಗೇನ ಆಬಾಧಿಕೋ ಯಾವ ತಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ತಾವ ತಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇಪಿ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಅನುಸಯವಾರಸದಿಸಮೇವ।
ಓಕಾಸವಾರೇ ಪನ ‘‘ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಏತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಸು ಧಾತೂಸು ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಾನುಸಯತಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ, ಅನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ। ಅನುಸಯಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ತತೋ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತತೋ ಧಾತುದ್ವಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಾನಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋತಿ ಅನುಸಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ ಅವುತ್ತೇ ಆದಿಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಠಮಂ ನ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನಾತಿ ಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೇನ ಸಾನುಸಯೋ, ಕಿಂ ಸೋ ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಪಟಿಘಾನುಸಯೇನಪಿ ಸಾನುಸಯೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ದ್ವೇ ಏಕಸ್ಮಾ ಠಾನಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ಕತೋ। ಅರಹಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕೇನ ಕೇನಚಿ ಅನುಸಯೇನ ನಿರಾನುಸಯೋತಿ। ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥವಸೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸಟ್ಠಾನೇಸು ಭುಮ್ಮವಚನಮೇವ ಕತನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।
ಸಾನುಸಯವಾರವಣ್ಣನಾ।
೩. ಪಜಹನವಾರವಣ್ಣನಾ
೧೩೨-೧೯೭. ಪಜಹನವಾರೇ ಪಜಹತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಜಹತಿ, ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದೇತಿ। ಆಮನ್ತಾತಿ ಅನಾಗಾಮೀಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿವಚನಂ। ತದೇಕಟ್ಠಂ ಪಜಹತೀತಿ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನೋತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಸೇಧೋ।
ಯತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಂ ಪಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಮಕೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚೋರೋಹನಗಣನಾಯ ಗಣಿಯಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಅಟ್ಠಮಕೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಞ್ಚ ಅಟ್ಠಮಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾ। ತೇಸು ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ನಪ್ಪಜಹತಿ। ಸೇಸಾ ತೇಸಂ ಅನುಸಯಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀನನ್ತಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।
ಪಜಹನವಾರವಣ್ಣನಾ।
೪. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ
೧೯೮-೨೬೩. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ವಾರೋ ಪಜಹನವಾರೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋತಿ।
ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ।
೫. ಪಹೀನವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೬೪-೨೭೪. ಪಹೀನವಾರೇ ಫಲಟ್ಠವಸೇನೇವ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ। ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಹಿ ಉಭೋಪೇತೇ ಅನುಸಯಾ ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೨೭೫-೨೯೬. ಓಕಾಸವಾರೇ ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ ತತ್ಥ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಪಹೀನೋತಿ ವಾ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ? ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ। ಅಞ್ಞಂ ಹಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯಸ್ಸ
ಯತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋ, ತತ್ಥ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಪಹೀನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಆಮನ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಹಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ದ್ವೀಸು ವೇದನಾಸು ಅನುಸೇತಿ। ಮಾನಾನುಸಯೋ ತಾಸು ಚೇವ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಚ। ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನಂ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹೀನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಓಕಾಸವಾರೇ ಪಹೀನತಾ ಚ ನವತ್ತಬ್ಬತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘ನತ್ಥೀ’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರೋ, ಓಕಾಸವಾರಗತಿಕೋಯೇವ।
೨೯೭-೩೦೭. ಪಟಿಲೋಮನಯೇ ಯಸ್ಸ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನುಸಯಾ ಪುಥುಜ್ಜನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಛನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಾ। ಇಧ ಪನ ಪರತೋ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋವ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಆಮನ್ತಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩೦೮-೩೨೯. ಓಕಾಸವಾರಪುಗ್ಗಲೋಕಾಸವಾರಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ।
ಪಹೀನವಾರವಣ್ಣನಾ।
೬. ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೩೦. ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಾರೋ
೭. ಧಾತುಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೩೨-೩೪೦. ಧಾತುವಾರಸ್ಸ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಕತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ನಾನುಸೇನ್ತೀತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಸನ್ತಾನಂ ನ ಅನುಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಯನ್ತಿ। ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾತಿ ಕತಿ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತಿ ನಾನುಸೇನ್ತೀತಿ ಏವಂ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಳಿವವತ್ಥಾನೇ ವುತ್ತಮೇವ।
೭. ಧಾತುವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಾರವಣ್ಣನಾ
೩೪೧-೩೪೯. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಸಚಿ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋ ಚ ಪಹೀನಾತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಅನುಸೇನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅನುಸಯವಾರೇ ‘‘ಅನುಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ, ಏವಮಿಧ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ। ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಞ್ಚೇವ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ। ಅನುಸಯಾ ಚ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಥಂ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ? ಯಥಾ ಲಬ್ಭತಿ ತಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಕಥಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ? ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ। ಯಥಾ ಹಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ। ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಸರಾಗೋ ಸದೋಸೋ ಸಮೋಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇಪಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತೇ ತೇ ಅನುಸಯಾ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಪನ ತೇ ಅನುಸೇನ್ತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅನುಸಯಾ ಭಙ್ಗಾ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅನುಸೇತಿ, ಸೋ ಅನುಸೇತಿಯೇವ; ಯೋ ನಾನುಸೇತಿ, ಸೋ ನಾನುಸೇತಿಯೇವ। ಅಯಂ ಅನುಸೇತಿ ಚ ನಾನುಸೇತಿ ಚ, ಅಯಂ ಸಿಯಾ ಅನುಸೇತಿ ಸಿಯಾ ನಾನುಸೇತೀತಿ, ಏವಂ ವಿಭಜಿತಬ್ಬೋ ಅನುಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ತಯೋತಿ
ನ ಕಾಮಧಾತುನ್ತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಸೇಸಾ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತ್ತೇ ವಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಉಪಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತೇವಾತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ರೂಪಧಾತುಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ? ಉಪಪತ್ತಿನಿಪ್ಫಾದಕಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ। ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ತಂ ಧಾತುಂ ಉಪಪನ್ನೋತಿ ನಾಸ್ಸ ತತ್ಥ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಅತ್ಥಿ। ತದಭಾವಾ ರೂಪಧಾತುಯಂ ಉಪಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ನ ಕಾಮಧಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅರೂಪಧಾತುಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।
ಧಾತುವಾರವಣ್ಣನಾ।
ಅನುಸಯಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।