ಕಥಾವತ್ಥುಪಕರಣ-ಮೂಲಟೀಕಾ
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಕಥಾನಂ ವತ್ಥುಭಾವತೋತಿ ಕಥಾಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಪಕರಣಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಏಕದೇಸಾನಂ ಓಕಾಸಭಾವಂ ವದತಿ। ಸಮುದಾಯೇ ಹಿ ಏಕದೇಸಾ ಅನ್ತೋಗಧಾತಿ। ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅದೇಸಯಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾತಿಕಾಠಪನೇನೇವ ಠಪಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ।
ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತರತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಾಯ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅಧಿಗತಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಜಾತಂ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿವೂಪಸಮಸ್ಸ ಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಾತಿ। ದುಬ್ಬಲಪಕ್ಖನ್ತಿ ನ ಕಾಳಾಸೋಕಂ ವಿಯ ಬಲವನ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಏಕಮಣ್ಡಲಿಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಧಮ್ಮವಾದೀಅಧಮ್ಮವಾದೀವಿಸೇಸಜನನಸಮತ್ಥಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಬ್ಬಲತಾ ವುತ್ತಾ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಬಾಹುಲಿಯಾನಮೇವ ಭಿನ್ನಕಾತಿ ಮೂಲಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಮೂಲನಿಕಾಯತೋ ವಾ ಭಿನ್ನಾ, ಲದ್ಧಿಯಾ ಸುತ್ತನ್ತೇಹಿ ಲಿಙ್ಗಾಕಪ್ಪೇಹಿ ಚ ವಿಸದಿಸಭಾವಂ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮೂಲಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸಙ್ಗೀತಿಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿಆದೀಸು ದೀಘಾದೀಸು ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಗಹಿತತೋ ಸುತ್ತನ್ತರಾಸಿತೋ ತಂ ತಂ ಸುತ್ತಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಕರಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಙ್ಗಹಿತತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸುತ್ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕತ್ಥಚಿ ಅಕರಿಂಸು, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಕರಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಪಾಳಿಞ್ಚ। ವಿನಯೇ ನಿಕಾಯೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಸೂತಿ ವಿನಯೇ ಚ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚನಿಕಾಯೇಸು ಚ।
‘‘ದ್ವೇಪಾನನ್ದ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತಂ। ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಹಿ ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೋ। ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ವೇದನಾ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೯-೨೫೧) ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತಂ। ವೇದನಾಸಭಾವೋ ಹಿ ತಿವಿಧೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತಾ। ‘‘ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ’’ತಿಆದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೩) ನೀತತ್ಥಂ। ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೩೨) ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ। ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಕುರುಕೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ದೇವೇ ಚ ತಾವತಿಂಸೇ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೨೧) ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥಂ ಠಪಯಿಂಸು। ‘‘ನತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಕಥಾ॰ ೨೭೦) ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಂ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಠಪಯಿಂಸೂತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿ (ಪು॰ ಪ॰ ಮಾತಿಕಾ ೪.೨೪) ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಾದಿಅತ್ಥಂ ಬಹುಂ ವಿನಾಸಯುಂ।
ವಿನಯಗಮ್ಭೀರನ್ತಿ ವಿನಯೇ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಏಕದೇಸಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಲೇಸವಿನಯೇನ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಂ ಏಕದೇಸಂ ಸುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುರೂಪಂ ಸುತ್ತಂ, ಸುತ್ತಪತಿರೂಪಕಂ ವಾ ಅಸುತ್ತಂ। ಏಕಚ್ಚೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಸಕಲಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ। ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಸ ಸವಿವಾದತ್ತೇಪಿ ಅವಿವಾದಾನಿ ಛಪ್ಪಕರಣಾನಿ ಪಠಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಹಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿತೋ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಾನೀತಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಕರಣಾದೀನಿ। ನಾಮನ್ತಿ ಯಂ ಬುದ್ಧಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ ಮಞ್ಜುಸಿರೀತಿಆದಿಕಂ, ತಂ ನಿಕಾಯನಾಮಂ। ಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾದಿವಿಸೇಸಕತಂ ಸಣ್ಠಾನವಿಸೇಸಂ। ಸಿಕ್ಕಾದಿಕಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ। ಆಕಪ್ಪೋ ಠಾನಾದೀಸು ಅಙ್ಗಟ್ಠಪನವಿಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕರಣನ್ತಿ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಾದಿಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸೋ।
ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಸ್ಸಪಿಕೇನ ನಿಕಾಯೇನ ವಾದೇನ ವಾ ಭಿನ್ನಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಾನಂ ಭೇದಾ ಸುತ್ತವಾದೀ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಿಜ್ಜಥ ಭಿಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿನ್ನವಾದೇನಾತಿ ಭಿನ್ನಾ ವಾದಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿನ್ನವಾದೋ, ತೇನ ಅಭಿನ್ನೇನ ಭಿನ್ನವಾದೇನಾತಿ ವಾ ಭಿನ್ನಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥೇರವಾದಾನಮುತ್ತಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಥೇರ-ಇತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ನಿದ್ದೇಸೋ। ಥೇರಾನಂ ಅಯನ್ತಿ ಥೇರೋ। ಕೋ ಸೋ? ವಾದೋ। ಥೇರೋ ವಾದಾನಮುತ್ತಮೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಾದೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪರಪ್ಪವಾದಮಥನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವಾದಾನಂ ಪಟಿಸೇಧನಲಕ್ಖಣಭಾವತೋ ‘‘ಆಯತಿಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮಹಾವಗ್ಗೋ
೧. ಪುಗ್ಗಲಕಥಾ
೧. ಸುದ್ಧಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ
೧. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ
೧. ಮಾಯಾಯ ‘‘ಮಾಯಾ…ಪೇ॰… ಭೂತತ್ಥೋ’’ತಿ। ಅನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ಗಯ್ಹಮಾನೋ ತಥಾಪಿ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾಪೀತಿ ತಾದಿಸೋ ಞೇಯ್ಯೋ ನ ಪರಮತ್ಥೋ, ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಪನ ಪರಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಸ್ಸವಾ…ಪೇ॰… ಉತ್ತಮತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಛಲವಾದಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ರೂಪಾದೀಹಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಸೋ ಸಚ್ಚಿ…ಪೇ॰… ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಮನ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನ ‘‘ಛಲವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ನ ಹಿ ಲದ್ಧಿ ಛಲನ್ತಿ। ಓಕಾಸಂ ಅದದಮಾನೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ। ಯದಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ರೂಪಾದಯೋ ವಿಯ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯತೋ ನ ತವ ವಾದೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ‘‘ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತೋ ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ, ಸೋ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಭಾವೇನ ದೀಪಿತೋ ‘‘ರೂಪಞ್ಚ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಆಗತೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
‘‘ತೇನ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನಾಕಾರೇನಾ’’ತಿ ವದತೋ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ। ಅಞ್ಞಥಾ ತತೋತಿ ತಸ್ಸ ತೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಕೋ ಪನೇತಿಸ್ಸಾ ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಪುರಿಮಪುಚ್ಛಾಯ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಿಧೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋ ಯಥಾ ಭೂತೇನ ಸಭಾವತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ಭೂತಸಭಾವತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೋ ಸೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋ ಯೇನ ರುಪ್ಪನಾದಿಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಆಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಕಿಂ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ
‘‘ತೇನ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅವಚನೇ ದೋಸಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಪಾಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಏವಮೇತಂ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಚ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಾಪನಾರೋಪನಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿಕಂ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಠಪನಾಹಿ ಸಹ ಸತ್ತಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂವಜ್ಜನೇ ವಾ ಕಾರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಯಂ ಪನ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಠಪನಾ ನಾಮ ಪರವಾದೀಪಕ್ಖಸ್ಸ ಠಪನತೋ ‘ಅಯಂ ತವ ದೋಸೋ’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಠಪನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣ’’ನ್ತಿ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨)। ತೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಇಧಾಪಿ ಠಪನಾದ್ವಯಂ ವಜ್ಜೇತಿ। ಯಥಾ ಪನ ತತ್ಥ ಪಟಿಕಮ್ಮಪಞ್ಚಕಭಾವಂ ಅವತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಭಾವಂ ವಕ್ಖತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ನಿಗ್ಗಹಚತುಕ್ಕಭಾವೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ। ಸುದ್ಧಿಕನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಪನ ನಿಗ್ಗಹಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ ನಿಗ್ಗಹೋವ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯೇ ಪನ ‘‘ಅಯಥಾಭೂತನಿಗ್ಗಹತ್ತಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದುತಿಯೇ ವಾದಮುಖೇ ನಿಗ್ಗಹಚತುಕ್ಕಭಾವೋ ಪಟಿಕಮ್ಮಪಞ್ಚಕಭಾವೋ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ।
೨. ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಸಕವಾದಿನಾ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂಯೇವ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಯದಿ ಉಭಯಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಪುನ ‘‘ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾನಿ ವಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾಪಿ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ। ಯದಿ ಚ ದ್ವೇಪಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥಾ, ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇಕದೇಸೇನ ಉಪಲದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಅನುಯೋಗೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನ ಚ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇಕದೇಸೇನ ಅನುಯೋಗೋ ಯುತ್ತೋ। ನ ಹಿ ವೇದಯಿತಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾ ವೇದನಾ ರುಪ್ಪನಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನ ಚ ಪರವಾದೀ ರುಪ್ಪನಾದಿಸಭಾವಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥಮೇವಾತಿ। ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನಾಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚತಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ಅಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠವೋಹಾರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ವದನ್ತಾನಂ ವೋಹರಿತಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠತಾ ನ ಯುತ್ತಾ। ವೋಹರಿತಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಾನಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಭಾವೇ ವುತ್ತನಯೋವ ದೋಸೋ। ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಞ್ಚ ಭೂತಸಭಾವತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ। ಯದಿ ಭೂತಸಭಾವತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ನಾನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ಅಥ ನ ಭೂತಸಭಾವತ್ಥೇನ, ತಂವಿನಿಮುತ್ತೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಸ್ಸ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥಾಕಾರೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ವಕ್ಖತಿ ಚ ‘‘ಯಥಾ ರೂಪಾದಯೋ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಿತಬ್ಬೋ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚದ್ವಯಾಕಾರೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯತೋ ಅನುಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇತಂ ಸಿಯಾ, ನ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಏಕದೇಸೇನ ಪರಮತ್ಥಾಕಾರೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯತಾ ಅನುಜಾನನಸ್ಸ ನ ಕಾರಣಂ, ಏವಂ ಏಕದೇಸೇನ ಸಮ್ಮುತಿಯಾಕಾರೇನ ಉಪಲಬ್ಭನೀಯತಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಚಾತಿ ಮಗ್ಗಿತಬ್ಬೋ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನುಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಇದಮೇವ ವಚನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಏತಂ ಛಲವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಥಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಅನುಜಾನನಪಟಿಕ್ಖೇಪೇಹಿ ಅಹಂ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ನುಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಅನುಜಾನನಪಟಿಕ್ಖೇಪೇಹಿ ತ್ವನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಸಮ್ಭವನ್ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪನಂ ಪನೇತ್ಥ ಛಲವಾದೋ
೩. ತವಾತಿ, ಪಟಿಜಾನನ್ತನ್ತಿ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಸಾಮಿಉಪಯೋಗವಚನಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತ್ವಂಯೇವ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ।
೪-೫. ಚತೂಹಿ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಉಪನೀತತ್ತಾತಿ ‘‘ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಿತಾ ಚ ಹೋಮ, ಹಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಯಾ ಮಮ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಮಯಾ ತವ ಕತೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ವಿಯ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಏವಂ ತೇನ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕೇ ಚತೂಹಿ ಪಾಪನಾರೋಪನಾಹಿ ಕತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ತೇನ ನಿಯಾಮೇನ ದುಕ್ಕಟಭಾವಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕತನಿಗ್ಗಹೇನ ಸಹ ಉಪನೀತತ್ತಾ ಅನಿಗ್ಗಹಭಾವಸ್ಸ ವಾ ಉಪಗಮಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಮೇವ ತೇನ ಹಿ ಯಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಸಿ ಹಞ್ಚಿ…ಪೇ॰… ಇದಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅನಿಗ್ಗಹಭಾವನಿಗಮನಸ್ಸೇವ ನಿಗ್ಗಮನಚತುಕ್ಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ
೭-೧೦. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಪರಮತ್ಥವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರವಾದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ಯದಿ ಕತೋ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಲದ್ಧೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಥಾ ಚ ಸತಿ ನಾಯಂ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚವಸೇನ ಉಪಲದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಗ್ಗೂಹಿತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುರಿಮಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಅವಿರೋಧಿತತ್ತಾ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ನ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಲದ್ಧಿಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ। ಅತ್ತನೋ
ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸುದ್ಧಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಓಕಾಸಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ
೧. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ
೧೧. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸರೀರಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂಖಿತ್ತಪಾಠೇ। ಯಸ್ಮಾ ಸರೀರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸರೀರತೋ ಬಹಿ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಕವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಏತೇನ ನ ಕೇನಚಿ ಸಭಾವೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಸಭಾವೇನ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ಸರೀರತದಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ಉಪಲದ್ಧಿಓಕಾಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ।
೩. ಕಾಲಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ
೧. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ
೧೨. ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಜಾತಿಕಾಲಞ್ಚಾತಿ ಮಜ್ಝಿಮಜಾತಿಕಾಲೇ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಜಾತಿಕಾಲೇಸು ಉಪಲದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸಂ ಪಠಮನಯೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಪಠಮೇ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ, ಕಿಂ ತಂ? ಪಾಠಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಧಾಪಿ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬದಾ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕದಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಕವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ।
೪. ಅವಯವಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ
೧. ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯನಯೇ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸು ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಕವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಾದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ।
ಓಕಾಸಾದಿಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ
೨. ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮವಣ್ಣನಾ
೧೪. ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಸ್ಸಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ನಿಗ್ಗಹಪಞ್ಚಕಂ, ಪಚ್ಚನೀಕನ್ತಿ ಚ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ಆರದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇಸು ತೀಸು ಮುಖೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಮೂಲಕಾ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಾನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಕಪಞ್ಚಕಪಾಳಿ ಅನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ಪಾಳೀತಿ ವುತ್ತಾ, ತಥಾ ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮಪಞ್ಚಕಪಾಳಿ ಚ ಪಚ್ಚನೀಕಸ್ಸ ಪಾಳೀತಿ। ತಂ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಆಗತೇ ಸರೂಪೇನ ಅವುತ್ತೇ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿಕೇ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ‘‘ಉಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿಕೇ ಅನುಲೋಮೇ ಚ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಸುದ್ಧಿಕಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸುದ್ಧಿಕಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ
೧೭-೨೭. ರೂಪಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ರೂಪಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನಂ, ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇ ವಾ ರೂಪಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪುಗ್ಗಲೋ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಚ-ಕಾರಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥತ್ತಾ ಯಥಾ ರೂಪನ್ತಿ ಏವಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬೋ। ರೂಪಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಅನಞ್ಞೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಲದ್ಧಿ ಸಮಯೋ। ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೪೧೬) ಸುತ್ತಂ। ಅನುಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ತದುಭಯವಿರೋಧೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಮಯಸುತ್ತವಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ।
ಧಮ್ಮತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ। ‘‘ಪಟಿಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಾದೀನಿ ಸಂಖಿತ್ತಾನಿ। ಪರವಾದೀ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸಿತಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ…ಪೇ॰… ಆಜಾನಾಹಿ ಪಟಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಯಾ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಚ ತಯಾಪಿ ತಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ತಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಚೋದನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಾನಂ ಏಕತ್ತನಾನತ್ತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಠಪನೀಯತ್ತಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯದಿ ಠಪನೀಯತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ಪರೇನಪಿ ಠಪನೀಯತ್ತಾ ಲದ್ಧಿಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋತಿ ಸೋಪಿ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ। ಪರೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಕಞ್ಚಿ ಸಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಠಪನೀಯತ್ತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸತಿ ಚ ಸಭಾವೇ ಠಪನೀಯತಾ ನ ಯುತ್ತಾತಿ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಸಮ್ಮುತಿ ಪನ ಕೋಚಿ ಸಭಾವೋ ನತ್ಥಿ। ತೇನೇವಸ್ಸ ಏಕತ್ತನಾನತ್ತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಠಪನೀಯತಂ ವದನ್ತೋ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯುತ್ತೋ।
ಸುದ್ಧಿಕಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ
೨೮-೩೬. ಉಪಲದ್ಧಿಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞತ್ತಪುಚ್ಛಾ ಚಾತಿ ಇದಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಾನತಾ ನೋ ಅಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಯುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ವಿಸುಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನ ಉಪಲಬ್ಭನೀಯತಾತಿ ವೀಸಾಧಿಕಾನೀತಿ ಪನ ಪಠಿತಬ್ಬಂ।
೩೭-೪೫. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ಅನುಜಾನಾಪೇನ್ತೇನ ಉಪಲದ್ಧಿ ಅನುಜಾನಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಲದ್ಧಿಸಾಮಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ನವ ಪಟಿಕಮ್ಮಪಞ್ಚಕಸತಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ಏತೇನ ಸುದ್ಧಿಕಸಂಸನ್ದನೇಪಿ ‘‘ಆಜಾನಾಹಿ ಪಟಿಕಮ್ಮ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ಪಾಠೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಯಞ್ಚ ವಾದಮುಖೇಸು ಸುದ್ಧಿಕಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇ ‘‘ಪಟಿಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ‘‘ಪಟಿಕಮ್ಮಪಞ್ಚಕ’’ನ್ತಿ।
ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಚತುಕ್ಕನಯಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ
೪೬-೫೨. ಏಕಧಮ್ಮತೋಪಿ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಅನುಯೋಗೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಕಲನ್ತಿ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸವಿಧೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಏವಂ ಸಕಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸಕಲಂ ಪರಮತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತನ್ತಿವಸೇನ ಅನುಯೋಗಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಠಪಿತತ್ತಾ ಸಕಲಪರಮತ್ಥತೋ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಾರೋಪನಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಭಾಗವಿನಿಬ್ಭೋಗತೋತಿ ರೂಪತೋ ಅಞ್ಞಸಭಾಗತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾತಿ ರೂಪವಜ್ಜೇ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ವದತಿ। ‘‘ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯವಿನಾಸೇ ವಿನಾಸಾಪತ್ತಿಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಭಯೇನ ಚೇವಾ’’ತಿ। ತೀಸು ಪನ ಸಮಯವಿರೋಧೇನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ನ ಹಿ ಸೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಪಿಚ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಭಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ। ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠೀಸು ಅಞ್ಞತ್ರ ರೂಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ರೂಪವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಚತುಕ್ಕನಯಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಸಂಸನ್ದನಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೮. ಲಕ್ಖಣಯುತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೫೪. ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮೇತಿ ಇದಂ ಯಂ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಛಲವಸೇನ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘ಆಜಾನಾಹಿ ಪಟಿಕಮ್ಮ’ನ್ತಿಆದೀ’’ತಿ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೪), ತೇನ ಪನ ನ ಸಮೇತಿ। ಪಚ್ಚನೀಕಾನುಲೋಮೇ ಹಿ ಪಚ್ಚನೀಕೇ ‘‘ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ‘‘ಪಟಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ।
ಲಕ್ಖಣಯುತ್ತಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ
೫೫-೫೯. ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ತದೇವ ಏಕತ್ತಂ ಪರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತನ್ತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮೇತಂ। ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿ ಅವಿಭಜಿತಬ್ಬತಂ, ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಏತಸ್ಸ ವಿಭಜಿತಬ್ಬತಂ ವದನ್ತೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾವಿಭಜಿತಬ್ಬತ್ಥಾನಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿಪುಗ್ಗಲ-ಸದ್ದಾನಂ ಕಥಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ? ಯಥಾ ಚ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾವಿಭಜಿತಬ್ಬತ್ಥಾನಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ-ರೂಪ-ಸದ್ದಾನಂ ತಂ ವಿಭಾಗಂ ವದತೋ ರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಯಂ ಪಸಙ್ಗೋ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಏತಸ್ಸಪಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಭಾಗಂ ವದತೋ ಯಥಾಆಪಾದಿತೇನ ಪಸಙ್ಗೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಮಗ್ಗಿತಬ್ಬೋ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೬೦. ‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ‘‘ನತ್ಥೀತಿಪಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೬೧-೬೬. ರೂಪಕಾಯಾವಿರಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ರೂಪಕಾಯಸಬ್ಭಾವತೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ರೂಪಿನೋ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ವಾ’’ತಿ (ಇತಿವು॰ ೯೦) ಸುತ್ತೇ ಆಗತಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಥಾರೂಪಾಯ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ಥಿತಾಯಾ’’ತಿ। ವೀತರಾಗಸಬ್ಭಾವತೋತಿ ಕಾಮೀಭಾವಸ್ಸ ಅನೇಕನ್ತಿಕತ್ತಾ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಆಯತ್ತತ್ತಾಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಕಾಮೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೬೭. ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಕಾರಣವಚನಮೇತಂ, ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಕಾರಣಭೂತಾಯ ಏವಂಲದ್ಧಿಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಹಚ್ಚ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತಂ ಮಯಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೮) ಆಹಚ್ಚ ಭಾಸಿತಂ।
ಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಗತಿಅನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೬೯-೭೨. ‘‘ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸನ್ಧಾವತೀ’ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸನ್ಧಾವತೀ’ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಪನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
೯೧. ಯೇನ ರೂಪಸಙ್ಖಾತೇನ ಸರೀರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ರೂಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ‘‘ರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಯೇನಾಕಾರೇನ ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅಸಞ್ಞೂಪಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ನಿರಯೂಪಗಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸಞ್ಞೂಪಗಸ್ಸ ಅರೂಪೂಪಗಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾಭವಂ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಚುತಿತೋ ಅನನ್ತರಂ ಉಪಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯೇ ಪನ ಚುತಿಕಾಲೇ ಉಪಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ಅಸಞ್ಞೂಪಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇಸು ಸಞ್ಞಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞೂಪಗಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾಭವಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾಭವಭಾವತೋ ‘‘ಅಸಞ್ಞೂಪಪತ್ತಿ ಅವೇದನಾ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ।
೯೨. ಅವೇದನೋತಿಆದೀಸು ತದಞ್ಞನ್ತಿ ಸಞ್ಞಭವತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಸಞ್ಞಾನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನುಪಪತ್ತಿಂ। ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇಪಿ ಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಞ್ಞಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ।
೯೩. ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇ ವಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇನ್ಧನುಪಾದಾನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಇನ್ಧನೇನ ರೂಪಾದಿಉಪಾದಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರೂಪಾದಿನಾ ವಿನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ವದತಿ।
ಗತಿಅನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೯೭. ನೀಲಂ ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯ ನೀಲೋತಿಆದೀಸೂತಿ ‘‘ನೀಲಂ ರೂಪಂ ಉಪಾದಾಯ ನೀಲಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಪುಟ್ಠೋ ನೀಲಂ ಉಪಾದಾಯ ನೀಲೋತಿ, ತದಾದೀಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೮. ಛೇಕಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಛೇಕಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಕುಸಲಪಞ್ಞತ್ತಿಂ। ‘‘ಕುಸಲಂ ವೇದನಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೧೧೨. ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ರುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಮಾಹಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೧೧೫. ‘‘ಯಸ್ಸ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೧೧೬. ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನಾತಿ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಪರಿದೀಪಿತಸ್ಸ ಸರಾಗಾದಿಚಿತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೧೧೮. ಯೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ‘‘ಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕರಣಂ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಕ್ಖುಮೇವ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣನಿಸ್ಸಯಭಾವೂಪಗಮನಮೇವ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
ಉಪಾದಾಪಞ್ಞತ್ತಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೩. ಪುರಿಸಕಾರಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೧೨೩. ಕರಣಮತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ನಿಪ್ಫಾದಕಪ್ಪಯೋಜಕಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ।
೧೨೪. ಪುರಿಮಕಮ್ಮೇನ ವಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಜಾತಿ, ಜಾತಸ್ಸ ಚ ವಿಜ್ಜಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಸಮ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾ ವಾ ಪವತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪುರಿಮಕಮ್ಮಮೇವ ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೧೨೫. ಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸ್ಸ ಯೋ ಕಾರಕೋ, ತೇನಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಕಾರಕೇನಪಿ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸ ಅನುಪಚ್ಛೇದಂ ವದನ್ತಿ। ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮೇತಂ। ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಜನಿತತಾದಿನಾ ತಸ್ಸ ಕಾರಕಂ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕಾರಕಾನಂ ಕಾರಕಪರಮ್ಪರಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಇದಞ್ಚ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ।
೧೭೦. ಸುತ್ತವಿರೋಧಭಯೇನಾತಿ ‘‘ಸೋ ಕರೋತಿ ಸೋ ಪಟಿಸಂವೇದಯತೀತಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಹಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೪೬) ವಿರೋಧಭಯಾ।
೧೭೧. ‘‘ಇಧ ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಯಂಕತಂ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ? ಮಾ ಹೇವಂ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿಆದಿಸುತ್ತವಿರೋಧಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮) ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
೧೭೬. ಲದ್ಧಿಮತ್ತಮೇವೇತನ್ತಿ ಸೋಯೇವೇಕೋ ನೇವ ಸೋ ಹೋತಿ ನ ಅಞ್ಞೋತಿ ಇದಂ ಪನ ನತ್ಥೇವ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಅಸಯಂಕಾರನ್ತಿಆದಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪಿಚಾತಿಆದಿನಾ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ನ ಪರಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾವಸೇನೇವ ‘‘ಸೋ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿ ಅನುಯೋಗೋ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಸೋ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಇತರಂ, ತಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಆಪನ್ನನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾರಕವೇದಕಿಚ್ಛಾಯ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ತಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ಆಪನ್ನವಸೇನಾಪೀತಿ। ಅಥ ವಾ ನ ಕೇವಲಂ ‘‘ಸೋ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಏಕೇಕಸ್ಸೇವ ಚ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ಅಯಂ ಅನುಯೋಗೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಏತೇನ ‘‘ಇಧ ನನ್ದತೀ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಜಾನನಾದಿಕಾರಣಂ ಏಕತೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುರಿಸಕಾರಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಲ್ಯಾಣವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
೧೪. ಅಭಿಞ್ಞಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೧೯೩. ಅಭಿಞ್ಞಾನುಯೋಗಾದಿವಸೇನ ಅರಹತ್ತಸಾಧನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನನು ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಇದ್ಧಿಂ ವಿಕುಬ್ಬತೀ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಅನುಯೋಗೋ ಚ ‘‘ಹಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಇದ್ಧಿಂ ವಿಕುಬ್ಬತೀ’’ತಿ ಠಪನಾ ಚ ‘‘ತೇನ ವತ ರೇ’’ತಿಆದಿ ಪಾಪನಾ ಚ ಆದಿಸದ್ದಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅತ್ಥೋವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾತಿ ತದಭಿಞ್ಞಾವತೋ ಅರಹತೋ ಸಾಧನಂ ‘‘ಅರಹತ್ತಸಾಧನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅರಹತೋ ಹಿ ಸಾಧನಾ ತಬ್ಭಾವಸ್ಸ ಚ ಸಾಧನಾ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ।
ಅಭಿಞ್ಞಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೫-೧೮. ಞಾತಕಾನುಯೋಗಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೯. ತಥಾರೂಪಸ್ಸಾತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ, ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾರಹತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಞಾತಕಾನುಯೋಗಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೯. ಪಟಿವೇಧಾನುಯೋಗಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧೮. ಪರಿಗ್ಗಹಿತವೇದನೋತಿ ವಚನೇನ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತವೇದನಸ್ಸ ‘‘ಸುಖಿತೋಸ್ಮಿ, ದುಕ್ಖಿತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಜಾನನಂ ಪಜಾನನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಸುಖುಮಾನಮ್ಪಿ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದನಸಮತ್ಥತಞ್ಚ।
೨೨೮. ಲಕ್ಖಣವಚನನ್ತಿ ರೂಪಬ್ಭನ್ತರಗಮನಂ ಸಹರೂಪಭಾವೋ, ಬಹಿದ್ಧಾ ನಿಕ್ಖಮನಂ ವಿನಾರೂಪಭಾವೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೩೭. ಇಮಾ ಖೋತಿ ಓಳಾರಿಕೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಮನೋಮಯೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ ಅರೂಪೋ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾ, ಯಾಹಿ ತಥಾಗತೋ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸಂ, ಯೋ ಸಚ್ಚೋ ಮೋಘೋ ವಾ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇಪಿ ಅತ್ತನಿ ತದನುಪಲಬ್ಭತೋಯೇವ ಪರಾಮಾಸಂ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಲೋಕೇ ಅತ್ತಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಪವತ್ತವೋಹಾರವಸೇನೇವ ವೋಹರತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ಅತ್ಥಿತಂ ವದನ್ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಕೋಚಿ ಸಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸತಿ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಅತ್ಥಿತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ, ನ ಲೋಕವೋಹಾರೇನಾತಿ। ಇಮಿನಾ ಪನ ಯಥಾ ಸಮೇತಿ, ಯಥಾ ಚ
ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಕಾರಣನ್ತಿ ತಥಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ತಥಕಾರಣಂ। ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ತಥತಾಯ ಪವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಟಿವೇಧಾನುಯೋಗಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪುಗ್ಗಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಪರಿಹಾನಿಕಥಾ
೧. ವಾದಯುತ್ತಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೩೯. ‘‘ದ್ವೇಮೇ ಅರಹತೋಪಿ ಪರಿಹಾನಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸಪೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
‘‘ತತಿಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾನಿ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧೀ’’ತಿ ಪುರಿಮಪಾಠೋ, ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇಸ್ವೇವ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇಸು ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ಕತೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತತಿಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪರಿಹಾನಿ ನ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧೀ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ।
ಅಯೋನಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋಯೇವ ನಿಯತೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಸೋಯೇವ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ, ನ ಇತರೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ‘‘ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಯತೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಪನ ವದನ್ತಿ।
ವಾದಯುತ್ತಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಂಸನ್ದನಪರಿಹಾನಿವಣ್ಣನಾ
೨೪೧. ಯಂ ಪನೇತ್ಥಾತಿಆದಿಮ್ಹಿ ದಸ್ಸನಮಗ್ಗಫಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ, ತತೋ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚ ಠಾನಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನ ವಾಯಾಮೇನ ತದನನ್ತರಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮೇತಂ।
೨೬೨. ಅವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಝಾನಲಾಭೀತಿ ಸೇಕ್ಖೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪನ ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಚ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಅಸಮಯವಿಮುತ್ತತನ್ತಿಯಾ ಅಗ್ಗಹಿತೋ, ಭಜಾಪಿಯಮಾನೋ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಭಾವಂ ಭಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತೋತಿ।
ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಂಸನ್ದನಪರಿಹಾನಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸುತ್ತಸಾಧನಪರಿಹಾನಿವಣ್ಣನಾ
೨೬೫. ಉತ್ತಮಹೀನಭೇದೋ ‘‘ಫುಸನಾರಹ’’ನ್ತಿ।
೨೬೭. ಅಪ್ಪತ್ತಪರಿಹಾನಾಯ ಚೇವ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸುತ್ತಸಾಧನಪರಿಹಾನಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾ
೧. ಸುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೬೯. ‘‘ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತಿದೇವೇ ಉಪಾದಾಯ ತದುಪರೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೨೧) ಪನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
೨೭೦. ‘‘ಗಿಹೀನಞ್ಚೇವ ಏಕಚ್ಚಾನಞ್ಚ ದೇವಾನಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಲಾಭಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಯತ್ಥ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪನ ಓಕಾಸವಸೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನ ಯುತ್ತೋ। ಯದಿ ಚ ತಸ್ಸಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸಕವಾದಿನಾ ಸಮಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯತ್ತಾ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
೨೭೧. ಏಕನ್ತರಿಕಪಞ್ಹಾತಿ ಪರವಾದೀಸಕವಾದೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಞ್ಹನ್ತರಿಕಾ ಪಞ್ಹಾ।
ಸುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಂಸನ್ದನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೭೩. ರೂಪಾವಚರಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ಸೋ ಇಧವಿಹಾಯನಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಜಾತೋತಿ ಇದಂ ‘‘ಇಧ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಅನಾಗಾಮೀ ಇಧವಿಹಾಯನಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಲದ್ಧಿಕಿತ್ತನೇನ ಕಥಂ ಸಮೇತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ। ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ಏವ ಅನಾಗಾಮೀತಿ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಝಾನಾನಾಗಾಮಿಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಕೋತಿ
ಸಂಸನ್ದನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಓಧಿಸೋಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೭೪. ಓಧಿಸೋ ಓಧಿಸೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕದೇಸೇನ ಏಕದೇಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಓಧಿಸೋಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಜಹತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧. ನಸುತ್ತಾಹರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೮೦. ಕಿಚ್ಚಸಬ್ಭಾವನ್ತಿ ತೀಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಹೀನತಂ। ತಂ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ಯದಿ ತೇನೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಏವ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾ ಪಹೀನಾತಿ ಲದ್ಧೀತಿ ಏತಂ ನ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಪಹೀನಾನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಮಗ್ಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪುನ ಕದಾಚಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನಸುತ್ತಾಹರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಜಹತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸಬ್ಬಮತ್ಥೀತಿಕಥಾ
೧. ವಾದಯುತ್ತಿವಣ್ಣನಾ
೨೮೨. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಿರಸಿ ಪಾದಾ ಪಚ್ಛತೋ ಚಕ್ಖೂನೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಬಾಲಕಾಲೇ ಯುವತಾ, ವುಡ್ಢಕಾಲೇ ಬಾಲತಾ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ನೀಲಾಕಾರೇನ ಪೀತಂ, ಪೀತಾಕಾರೇನ ಲೋಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ। ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸೋತಂ, ಸೋತಸ್ಮಿಂ ಘಾನನ್ತಿ ಏವಂ। ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಗರಹಿತಂ ವದತಿ, ತಂ ಪನ ಏಕಸಭಾವಂ। ಕಥಂ ಪನ ಏಕಸಭಾವಸ್ಸ ಯೋಗರಹಿತತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಾನಾಸಭಾವಾನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ದ್ವಿನ್ನಞ್ಹಿ ನಾನಾಸಭಾವಾನಂ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಮೇಣ್ಡಕಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯೋಗೋ ಹೋತಿ, ನ ಏಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ನಾನಾಸಭಾವೇಸು ಹೋತಿ ಯೋಗೋ, ತೇನ ರಹಿತಂ ಏಕಸಭಾವಂ ಅಯೋಗನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇದಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಪರವಾದೀದಿಟ್ಠಿಯಾ
ವಾದಯುತ್ತಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಕಾಲಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ
೨೮೫. ಅತೀತಾನಾಗತಂ ಪಹಾಯ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನರೂಪಮೇವ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸದ್ದೇನ ರೂಪಸದ್ದೇನ ಚಾತಿ ಉಭೋಹಿಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನರೂಪಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅವಿಗತತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ನ ರೂಪಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ವತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಭಾವಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪವತ್ತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ರೂಪಸಮೂಹಂ ಉಪಾದಾಯ ಪವತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥಭಾವಸ್ಸ ಓದಾತಭಾವವಿಗಮೇ ವಿಗಮಾವತ್ತಬ್ಬತಾ ಯುತ್ತಾ, ನ ಪನ ರೂಪಭಾವಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವವಿಗಮೇ’’ತಿ।
ಕಾಲಸಂಸನ್ದನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ
೨೮೮. ಅನಾಗತಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾಗತಂ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಿಂ ತೇ ತಮ್ಪಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ತಬ್ಭಾವಾವಿಗಮತೋ ಹುತ್ವಾಹೋತಿಭಾವಾನುಪರಮಂ ಅನುಪಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯುತ್ತೋ। ಹುತ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋತಿ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಭಾವತೋ।
ಯಸ್ಮಾ ತನ್ತಿ ತಂ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸ್ಮಾ ಅನಾಗತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋನ್ತಂ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಅರಹತೀತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಪನ ಧಮ್ಮೇ ಹುತ್ವಾಹೋತಿಭಾವಾನುಪರಮಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮೇ ಸಸವಿಸಾಣೇ ನಹುತ್ವಾನ ಹೋತಿಭಾವಾನುಪರಮೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಅಥ ನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನಯೇನಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತನಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥಾನಾನತ್ತೇನ। ಅತ್ಥಾನಾನತ್ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪನ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿಭಾವಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತೇ ವುತ್ತಂ ಹುತ್ವಾಭಾವಂ ಕಥಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ಥಾನಾನತ್ತಮೇವ ಹಿ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ವಾ ಅನಾಗತಭಾವೋತಿ। ಪುರಿಮಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀತಿ ದೋಸೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅವುತ್ತದೋಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪುನ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಚೋದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥಾನಾನತ್ತೇನ ಹುತ್ವಾಹೋತೀತಿ ಅನುಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ಕಾಲನಾನತ್ತಾಯೇವ ಅನಾಗತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ? ತಸ್ಸೇವ ಅನುಜಾನನಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಏಕೇಕನ್ತಿ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪೀತಿ ತದುಭಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕೇಕಂ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಏಕೇಕಮೇವ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ‘‘ಏಕೇಕಂ ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನೇಪಿ। ಅನಾಗತಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ನಾಮಾನಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಹೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚೋದಿತಂ, ತಥಾ ‘‘ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತಿ ನ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಬ್ಬತೋ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ವಿಯಾತಿ ಏತೇನ ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೇನ ಪಟಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮನಯೇ ಹುತ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ಪುನ ಹುತ್ವಾಹೋತಿಭಾವೋ ಚೋದಿತೋ, ದುತಿಯನಯೇ ಅನಾಗತಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಹುತ್ವಾಹೋತಿನಾಮತಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ।
ವಚನಸೋಧನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅತೀತಞಾಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೦. ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ…ಪೇ॰… ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ ತೇನಾತಿ ಏತೇನ ಅನುವತ್ತಮಾನಾಪೇಕ್ಖನವಚನೇನ ಕಥಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ।
ಅತೀತಞಾಣಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅರಹನ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೧. ಯುತ್ತಿವಿರೋಧೋ
ಅರಹನ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪದಸೋಧನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೫. ತೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತೀತಅತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ಏಕತ್ಥತ್ತಾ ಅತ್ಥಿಸದ್ದತ್ಥಸ್ಸ ಚ ನ್ವಾತೀತಭಾವತೋ ‘‘ಅತೀತಂ
ಪದಸೋಧನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಬ್ಬಮತ್ಥೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಏಕಚ್ಚಂಅತ್ಥೀತಿಕಥಾ
೧. ಅತೀತಾದಿಏಕಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೯. ತಿಣ್ಣಂ ರಾಸೀನನ್ತಿ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಅವಿಪಾಕಾನಂ। ವೋಹಾರವಸೇನ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಾನಂ ಅತ್ಥಿತಂ ವದನ್ತೋ ಕಥಂ ಚೋದೇತಬ್ಬೋತಿ ವಿಚಾರೇತಿ ‘‘ಕಮ್ಮುಪಚಯಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ।
ಏಕಚ್ಚಂಅತ್ಥೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೧. ಲೋಕುತ್ತರಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಾಯಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಮಾಸತಿಯಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನತ್ತಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾಯಯೇವ ವಾ ಪರಮತ್ಥಸತಿಪಟ್ಠಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ವಸೇನ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಭೇದಪುಚ್ಛಾವಸೇನಾತಿ
ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೪. ಅಯೋನಿಸೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಅವತ್ತಬ್ಬುತ್ತರೇನ ಉಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಹೇವತ್ಥಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ
೧. ಪರೂಪಹಾರವಣ್ಣನಾ
೩೦೭. ಅಧಿಮಾನಿಕಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿದಸ್ಸನಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ। ತೇ ಹಿ ಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಹಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತರಾಗಾವ, ಬಾಹಿರಕಾನಮ್ಪಿ ಚ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ ಅಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ। ಅಧಿಮಾನಿಕಪುಬ್ಬಾ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಿಯುಂ।
೩೦೮. ವಚಸಾಯತ್ಥೇತಿ ನಿಚ್ಛಯತ್ಥೇ, ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪನ ಕಾರಣಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಥಾಯಂ ವಿಯ ಕಾರಣತ್ಥೇತಿ ಯುತ್ತಂ।
ಪರೂಪಹಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ವಚೀಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೬. ವಚೀಭೇದಕಥಾಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಮಿಚ್ಚೇವ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಸಮುದಯೋತಿಆದೀನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೨೮. ಯೇನ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ ಇದಂ ವಚೀಸಮುಟ್ಠಾಪನಕ್ಖಣೇ ಏವ ಏತಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೀತಿ ಇಚ್ಛಿತೇ ಆರೋಪಿತೇ ವಾ ಯುಜ್ಜತಿ।
೩೩೨. ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಚೀಭೇದಂ ಇಚ್ಛತೋ ಪರಸ್ಸ ಅಭಿಭೂಸುತ್ತಾಹರಣೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ।
ವಚೀಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೫. ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾಯಂ ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿ…ಪೇ॰… ಆದಿವಚನವಸೇನಾತಿ ಆರುಪ್ಪೇಯೇವ ಏವಂ ಯಾವತಾಯುಕಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತೇನ ಪನ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ತೇಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿ ಚಿತ್ತಸಮೋಹಿತಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೧೦ ಥೋಕಂ ವಿಸದಿಸಂ) ದುತಿಯಾಪಿ ಅಡ್ಢಕಥಾ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ। ಪುರಿಮಾಯ ಚ ವಸ್ಸಸತಾದಿಟ್ಠಾನಾನುಞ್ಞಾಯ ಅವಿರೋಧೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ। ಮುಹುತ್ತಂ ಮುಹುತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಹೋ ಸಕವಾದಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ವಿಯ ವುತ್ತೋ, ಪರವಾದಿನಾ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೯. ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾಯಂ ಅಥವಾತಿಆದಿನಾ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಏಕಮಗ್ಗಭಾವತೋ ನ ಏಕಮಗ್ಗಸ್ಸ ಬಹುಭಾವಾಪತ್ತಿ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಉಪಪನ್ನನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ।
೩೪೪. ತದಾತಿ ದಸ್ಸನೇ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತೇ।
೩೪೫. ಅಟ್ಠಹಿ ಞಾಣೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣೇಹಿ ಸಹ ಅಟ್ಠಸು ಗಹಿತೇಸು ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ।
ಅನುಪುಬ್ಬಾಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ವೋಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೭. ವೋಹಾರಕಥಾಯಂ ಉದಾಹು ಸೋತಾದೀನಿಪೀತಿ ಏಕನ್ತಲೋಕಿಯೇಸು ವಿಸಯವಿಸಯೀಸು ವಿಸಯಸ್ಸೇವ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೋ, ನ ವಿಸಯೀನನ್ತಿ ನತ್ಥೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ। ಯಥಾ ಚ ವಿಸಯೀನಂ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೋ ಅಸಿದ್ಧೋ, ತಥಾ ವಿಸಯಸ್ಸ ಸದ್ದಾಯತನಸ್ಸ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಸಿದ್ಧಲೋಕುತ್ತರಭಾವಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರತಾ, ಏವಂ ಸೋತಾದೀನಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ಕಿನ್ತಿ ತಾನಿಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಯದಿ ಲೋಕುತ್ತರೇ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ನ ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರೇ ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೇಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಲೋಕಿಯೇನ ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಉದ್ಧಟಂ, ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಪನ ಪಾಳಿ, ತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸೋತಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ। ಅನೇಕನ್ತತಾತಿ ಲೋಕಿಯೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ ಲೋಕಿಯೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಹೇತುಸ್ಸ ಲೋಕಿಯೇ ಲೋಕುತ್ತರೇ ಚ ಸಮ್ಭವತೋ ಅನೇಕನ್ತಭಾವೋ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ವೋಹಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೩. ದ್ವೇ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಯೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವೀಹಿ ನಿರೋಧೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಾನಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯೇ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಞಾಣೇನ ಅನಿರುದ್ಧಾತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ವಿನಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಅಸಮುದಾಚರಣಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರುದ್ಧಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ
ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ
೧. ಬಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೪. ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಅಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಯಥಾ ನಿದ್ದೇಸತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಂ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾದಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬೮) ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಉದ್ದೇಸತೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಸಾವಕಾ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಆಸಯಂ ಜಾನಾತಿ ಅನುಸಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೧೩) ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇನಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಥೇರೇನ ಪನ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖಮುದುಭಾವಜಾನನಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸತ್ತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೪೪) ವುತ್ತಂ, ನ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಂ ತಥಾಗತಬಲನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಉದ್ದೇಸತೋ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾದಿಮತ್ತಜಾನನವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪನ ಪಟಿಜಾನನ್ತೇನ ‘‘ತಥಾಗತಬಲಂ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಸಿಯಾತಿ ಕಥಮಯಂ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ।
೩೫೬. ಸೇಸೇಸು ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಞಾಣಾದೀನಂ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಬಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅರಿಯನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೭. ಸಙ್ಖಾರೇ
ಅರಿಯನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೬. ಝಾನೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಲದ್ಧಿಯಾ ಕೋ ದೋಸೋತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ವಿಪ್ಪಕತನಿದ್ದೇಸೇ ದೋಸೋ, ತತ್ರಾಪಿ ತೇನ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನತಾಯ ‘‘ವಿಮುತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸತಿ ಚ ದೋಸೇ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಂ, ವಯಕ್ಖಣೇ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತವಿಮುಚ್ಚಮಾನವಚನಸ್ಸ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಅಥ ಖೋ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನವಚನಮೇವಾತಿ। ಏಕದೇಸೇನ, ಏಕದೇಸೇ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಚ ವಿಮುತ್ತಕಿರಿಯಾಯ ಏಕದೇಸೋ ವಿಸೇಸನಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಭಾವನಪುಂಸಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಟಾದಯೋತಿ ಕಟಪಟಾದಯೋ। ಏಕೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಏಕೇನೇವ ಫಲಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಅಟ್ಠಮಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೮. ಅನುಲೋಮಗೋತ್ರಭುಕ್ಖಣೇಪಿ ಅಸಮುದಾಚರನ್ತಾ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಪಹೀನಾ ಏವ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅನುಲೋಮಗೋತ್ರಭುಗ್ಗಹಣಂ ಕರೋತಿ।
ಅಟ್ಠಮಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೧. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಟಿಲಭತಿ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯತ್ತಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಭೂತಾನಿ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪಟಿಲಭತಿ, ನ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೩. ಉಪತ್ಥದ್ಧನ್ತಿ ತಂಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಪುರಿಮಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುಮತ್ತಮೇವ ಧಮ್ಮುಪತ್ಥದ್ಧಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಾಪಾಥಗತನ್ತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ಗಹೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಆಪಾಥಂ ನಾಗತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿಸಯಸ್ಸ ದೀಪಕಂ ಆನುಭಾವಗೋಚರಾನಮೇವ ಅಸದಿಸತಂ ವದನ್ತೋ ಯಾದಿಸೋ ಮಂಸಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸಯೋತಿ ವಿಸಯಗ್ಗಹಣಂ ನ ವಿಸಯವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಾದಿಸೇ ವಿಸಯೇ ಆನುಭಾವಗೋಚರವಿಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ರೂಪವಿಸಯಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ, ಸದಿಸಸ್ಸ ವಾ ವಿಸಯಸ್ಸ ಆನುಭಾವಗೋಚರವಿಸೇಸೋವ ವಿಸೇಸಂ।
ನ ಚ ಮಂಸಚಕ್ಖುಮೇವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂತಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಧಮ್ಮುಪತ್ಥದ್ಧಕಾಲೇ ಪುರಿಮಂ ಮಂಸಚಕ್ಖುಮೇವಾತಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮಂಸಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖುಪಚ್ಚಯತಾದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ತೇನ ಅನುಪಾದಿನ್ನತಾಸಾಧನತ್ಥಂ। ರೂಪಾವಚರಿಕಾನನ್ತಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ರೂಪಾವಚರಿಕಾನೀತಿ ಸೋ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಅರೂಪಾವಚರಿಕಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಅರೂಪಾವಚರಕ್ಖಣೇ ರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ರೂಪಾವಚರಂ ಹುತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಂ ನ ಜಾತನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೭೪. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನೋ ಧಮ್ಮುಪತ್ಥದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಭಾವಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಯೇನ ತೀಣಿ ಚಕ್ಖೂನಿ ಧಮ್ಮುಪತ್ಥಮ್ಭೇನ ಚಕ್ಖುನ್ತರಭಾವಂ ವದತೋ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೭. ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಕರಣನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ನ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಜಾನನಕಿಚ್ಚಕೇ। ತಂಕಿಚ್ಚಕೇಯೇವ ಪನ ಪರೋ ಕರಣನಿದ್ದೇಸಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣಮೇವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಲದ್ಧೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಮೇವ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣನ್ತಿ ಏವಂ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಚ ಅಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸದ್ದಸ್ಸ ಪರತೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣಸ್ಸ ಹಿ ಸೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುತೋ ಅತ್ಥನ್ತರಭಾವಂ ನಿವಾರೇತಿ। ನ ಹಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣತೋತಿ।
ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗತಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಸಂವರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೯. ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ಸಂವರಾಸಂವರಸಬ್ಭಾವೋ ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತೇನ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ‘‘ತಾವತಿಂಸೇ ದೇವೇ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಸತಿ ಸುಗತಿಕಥಾಯಂ ‘‘ತಾವತಿಂಸೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ ಪುಬ್ಬದೇವಾನಂ ಸುರಾಪಾನಂ, ಸಕ್ಕದೇವಾನಂ ಸುರಾಪಾನನಿವಾರಣಂ ಸುಯ್ಯತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಸುರಾಪಾನಂ ಅಸಂವರೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ।
ಸಂವರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗೋ
೧. ಗಿಹಿಸ್ಸ ಅರಹಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೮೭. ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾಯಾತಿ ‘‘ಗಿಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತೇನಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಗಿಹಿಸ್ಸ ಅರಹಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉಪಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೮೮. ಅಯೋನಿಸೋತಿ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾಯೇವೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಉಪಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೯೩. ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾಯಂ
ಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೯೭. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಮನ್ನಾಗಮಾ’’ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ರೂಪಾವಚರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಭೂಮಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿವಸೇನ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ। ನಿರುದ್ಧೇಸುಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಅನಿರುಜ್ಝನತೋ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೋ, ಯೇನ ಸುಪನ್ತೋ ಸಜ್ಝಾಯಾದಿಪಸುತೋ ಚ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ।
ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಬೋಧಿಯಾಬುದ್ಧೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೯೮. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಞಾಣದ್ವಯಸ್ಸ ಬೋಧಿಭಾವತೋ। ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಧಮ್ಮವಸೇನ ನತ್ಥಿತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಚ ಅನುಯೋಗೋ ಚ ಸಕವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಬೋಧಿಯಾಬುದ್ಧೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಲಕ್ಖಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೦೨. ಬೋಧಿಸತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೇಸು ಅಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ನ
ಲಕ್ಖಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೦೩. ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾರಮೀಪೂರಣನ್ತಿ ಪಾರಮೀಪೂರಣೇನೇವ ತೇ ‘‘ಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತಾ ನರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇವಲಞ್ಹಿ ನನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ ನ ನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ನಾಮ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೧೩. ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನೇವಾತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪಜಹನತೋ ಏವಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ‘‘ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ಏವಂ ಸತಿ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗೋ
೧. ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೧೮. ಫಲಞಾಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ವಿಮುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವಾ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಯಾದಿಭಾವತೋ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾನಂ ಪುನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಚ ‘‘ಅವಿಮುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವಾ
ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಸೇಖಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೨೧. ನ ಪನೇತಂ ಅಸೇಖನ್ತಿ ಏತೇನ ಅಸೇಖವಿಸಯತ್ತಾ ಅಸೇಖಮೇವ ಞಾಣನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ, ನ ಪನ ಅಸೇಖಸ್ಸಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಸೇಖಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ವಿಪರೀತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೨೪. ನ ಪಥವೀಯೇವಾತಿ ಲಕ್ಖಣಪಥವೀಯೇವ, ಸಸಮ್ಭಾರಪಥವೀಯೇವ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಿಚ್ಚೇ ನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿವಿಪರಿಯೇಸೋ ಪನ ವಿಪರೀತಞಾಣಂ ನಾಮಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣೇಪಿ ಞಾಣವೋಹಾರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ವಿಪರೀತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೨೮-೪೩೧. ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನುಗತಿಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಭಬ್ಬೋ’’ತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಲದ್ಧಿ। ಪಠಮಪಞ್ಹಮೇವ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಯತಸ್ಸ ಅನಿಯಾಮಗಮನಾಯಾ’’ತಿ ವಿಪರೀತಾನುಯೋಗತೋ ಪಭುತಿ ಗಣೇತ್ವಾ ‘‘ಚತುತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
ನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೩೨-೪೩೩. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅರಿಯಾನಂ ಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವಾತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಅನರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಞಾಣಂ ಞಾಣಮೇವಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಸಮ್ಮುತಿಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅನರಿಯಸ್ಸ ಏತಂ ಞಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿಯಾ।
ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೩೪-೪೩೫. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞೇನ ಉಭಯಸ್ಸಪಿ ಸಚ್ಚಸಾಮಞ್ಞತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೩೬-೪೩೮. ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಫುಸನಲಕ್ಖಣಂ ಮನಸಿಕರೋತೋತಿ ಏತೇನ ಪುರಿಮಾ ವತ್ತಬ್ಬಪಟಿಞ್ಞಾ ಅನುಪದಧಮ್ಮಮನಸಿಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಮುದಾಯಮನಸಿಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅನಾಗತಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೩೯-೪೪೦. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪೀತಿ
ಅನಾಗತಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಟುಪ್ಪನ್ನಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೪೧-೪೪೨. ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಂ ವಚನಂ, ಅನುಜಾನನವಚನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ। ಸನ್ತತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಭಙ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಭಙ್ಗತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾಸನ್ತತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪಟುಪ್ಪನ್ನಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಫಲಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೪೩-೪೪೪. ಬುದ್ಧಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಫಲಪರೋಪರಿಯತ್ತಜಾನನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಚ ಬಲೇನ ಫಲಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಫಲಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮಹಾಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ।
೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ
೧. ನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೪೫-೪೪೭. ಅನಿಯತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಸ್ಸ ಭವನ್ತರೇ ಅನಿಯತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಏತಸ್ಸ ಕದಾಚಿಪಿ ಅನಿಯತತಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ನಿಯಾಮೋ, ಸೋ ಅಸಙ್ಖತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೫೧. ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಠಿತತಾತಿ ಕಾರಣಭಾವೋಯೇವ। ಏತೇನ ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಕಾರಣಭಾವೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ‘‘ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ।
ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೫೨-೪೫೪. ವತ್ಥುಸಚ್ಚನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಸಚ್ಚಂ ಬಾಧನಾದಿ।
ಸಚ್ಚಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೫೭-೪೫೯. ಕರಿಯಮಾನಾ ಕರೀಯತೀತಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನುಕ್ಕಮೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಸಾಧೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪನ ಅಭಾವೇನಾತಿ ವದನ್ತೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ। ವೋದಾನಞ್ಚ ವುಟ್ಠಾನಪರಿಯಾಯೋವ। ಅಸಙ್ಖತಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ನ ಹೋತಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾಸಾಧಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಛಟ್ಠವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸತ್ತಮವಗ್ಗೋ
೧. ಸಙ್ಗಹಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೭೧-೪೭೨. ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಾ।
ಸಙ್ಗಹಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೭೩-೪೭೪. ನಾನತ್ತವವತ್ಥಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ತಿಲಮ್ಹಿ ತೇಲಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಚನಮೇವ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ನ ಹೇವ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಚೇತಸಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೭೫-೪೭೭. ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ‘‘ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಹಜಾತತಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ।
ಚೇತಸಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೭೮. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ಚೋದೇತುನ್ತಿ ಯದಿ ಚೇತಸಿಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ದಾನಂ, ‘‘ದಿಯ್ಯತೀತಿ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಅತ್ಥೇನ ಚೇತಸಿಕಸ್ಸೇವ ದಾನಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಚೋದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೭೯. ಅನಿಟ್ಠಫಲನ್ತಿಆದಿ ಅಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಫಲದಾನಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅನಿಟ್ಠಫಲನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲದಾನಂ ವುತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ನ ದಾನಭಾವೋ, ತನ್ನಿವಾರಣತ್ಥಞ್ಚೇತಮಾಹಾತಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಅನನ್ತರಮೇವಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ಅಚೇತಸಿಕೋ ಅನ್ನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತೀ’’ತಿ। ಇಟ್ಠಫಲಭಾವನಿಯಮನತ್ಥನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ವಿಯ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅನಿಟ್ಠಫಲತಾ ದಾನಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಏಕನ್ತಂ ಪನ ಇಟ್ಠಫಲಮೇವಾತಿ ನಿಯಮನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತರೇನಾತಿ ‘‘ದಿಯ್ಯತೀತಿ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ। ನ ಪನ ಏಕೇನತ್ಥೇನಾತಿ ‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋವ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಸಕವಾದೀವಾದಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಹಿರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಸುತ್ತಸಾಧನಂ ಪರವಾದೀವಾದೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ನಂ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಞ್ಚ, ‘‘ಚೇತಸಿಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಹಿರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಕವಾದೀವಾದೇ ಯುಜ್ಜತಿ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ನಂ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಾ ‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಸಾಧೇತುನ್ತಿ ಏವಂ ನಿವತ್ತನಸಾಧನತ್ಥನಾನತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನ ಪನ ಏಕೇನತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪರವಾದೀವಾದೇ ಚ ಸುತ್ತಸಾಧನತ್ಥಂ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಚೇತಸಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ಚೇತಸಿಕೋವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಥಾ ‘‘ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಚ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋವಾತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠಫಲೋತಿ ಇಟ್ಠಫಲಾಭಾವಮತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಟ್ಠಫಲಭಾವಮತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಕರಭಾವಮೋಚನತ್ಥನ್ತಿ ಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಇಟ್ಠಫಲಟ್ಠೇನ ದಾನಭಾವಮೋಚನತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪರಿಭೋಗಮಯಪುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೮೩. ಪರಿಭೋಗಮಯಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಲದ್ಧಿ। ತಞ್ಹಿ ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪರಿಭೋಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೪೮೫. ತಸ್ಸಾಪಿ ವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ವಸೇನ। ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ವಿಯ ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಸಮೋಧಾನಂ ಸಿಯಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಫಸ್ಸಾದೀನಮೇವ ಪನ ಸಮೋಧಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೪೮೬. ಅಪರಿಭುತ್ತೇಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪರಿಭುತ್ತೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಪುಞ್ಞಭಾವತೋ ಪರಿಭೋಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಅಯಂ ವಾದೋ ಹೀಯತಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಹೀನೇ ಸಕವಾದೀವಾದೋ ಬಲವಾ। ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಏವ ಹಿ ಪುಞ್ಞಭಾವೋ ಏವಂ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪರಿಭುತ್ತೇಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಪುಞ್ಞಭಾವೇ ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಏವ ಪುಞ್ಞಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕವಾದೀವಾದೋವ ಬಲವಾ’’ತಿ।
ಪರಿಭೋಗಮಯಪುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಇತೋದಿನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೮೮-೪೯೧. ತೇನೇವ ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ತೇನೇವ ಚೀವರಾದಿನಾ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ತೇನೇವ ವಾ ಚೀವರಾದಿದಾನೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಸಯಂಕತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ವಿನಾಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಯದಿ ಯಂ ಇತೋ ಚೀವರಾದಿ ದಿನ್ನಂ, ನ ತೇನ ಯಾಪೇಯ್ಯುಂ, ಕಥಂ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯುಂ…ಪೇ॰… ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಇತೋದಿನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪಥವೀಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೯೨. ಫಸ್ಸೋ ಸುಖವೇದನೀಯಾದಿಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಫಸ್ಸೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಅತ್ತವಜ್ಜೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸೋ ಚ ಸಞ್ಞಾದಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಿ ಚ ನೇಸನ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜನೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯೋ ತತ್ಥ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕೋ, ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾತಿ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕೇ ಏವ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಮೇವ ಪತ್ಥನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವೇದನಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ತಣ್ಹಂ ಉಪಾದಾನಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತನವಸೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಭಾವಿತಂ। ಮೂಲತಣ್ಹಾತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಿಪಾಕವಟ್ಟನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಪುರಿಮತಣ್ಹಂ, ಕಮ್ಮಸಹಾಯಂ ವಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ।
೪೯೩. ಸಕಸಮಯವಸೇನ ಚ ಚೋದನಾಯ ಪಯುಜ್ಜಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇಸಞ್ಚ ಲದ್ಧಿಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೪೯೪. ಪಟಿಲಾಭವಸೇನಾತಿ ಕಮ್ಮೇ ಸತಿ ಪಥವಿಯಾದೀನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ತಂಸಂವತ್ತನಿಕಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಥವೀಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಜರಾಮರಣಂವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೯೫. ಸಮ್ಪಯೋಗಲಕ್ಖಣಾಭಾವಾತಿ
೪೯೬. ಪರಿಯಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಸಕವಾದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಯಾಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ವಿಪಾಕನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಅಬ್ಯಾಕತವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾ ನ ಕತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೯೭. ಅಪರಿಸುದ್ಧವಣ್ಣತಾ ಜರಾಯೇವಾತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ರೂಪಸ್ಸೇವ ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾದಸ್ಸನೇನ ಸಮಮೇವಾತಿ।
ಜರಾಮರಣಂವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೦೦. ವಟ್ಟನ್ತಿ
ಅರಿಯಧಮ್ಮವಿಪಾಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ವಿಪಾಕೋವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೦೧. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾಪೀತಿ ಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಭೂತತೋಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೋ ಹೀತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಮಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಚೋದನಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಾದೀಸು ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇಸು ತೇನ ತೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ವಿಪಾಕೋವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸತ್ತಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗೋ
೧. ಛಗತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೦೩-೫೦೪. ವಣ್ಣೋತಿ ‘‘ಸದಿಸರೂಪಸಣ್ಠಾನಾ’’ತಿ।
ಛಗತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅನ್ತರಾಭವಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೦೫. ಅತಿದೂರಸ್ಸ ಅನ್ತರಿತಸ್ಸ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ದೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋ ವಿಯ। ಆಕಾಸೇನ ಪಥವನ್ತರಟ್ಠಾನಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಮನತೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ವಿಯ। ನ ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಯದಿ ಸೋ ಭವಾನಂ ಅನ್ತರಾ ನ ಸಿಯಾ, ನ ನಾಮ ಅನ್ತರಾಭವೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಕರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೫೦೬. ತತ್ಥ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ಚೇವ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪರಮ್ಪರಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಏತೇನ ಚುತಿಅನನ್ತರಂ ಅನ್ತರಾಭವಂ ಖನ್ಧಾತಿ, ವತ್ತಮಾನಾ ಜಾತೀತಿ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮೇವ ಪವಿಟ್ಠಾ ಅನ್ತರಧಾಯಮಾನಾ ಮರಣನ್ತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ।
೫೦೭. ಯಥಾ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ತತ್ಥ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅನ್ತರಾಭವಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಕಾಮಗುಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೧೦. ಕಾಮಭವಸ್ಸ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸಾ ‘‘ಕಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಕಾಮಧಾತೂತಿವಚನಂ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಂ ವಚನಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಾಮಗುಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ರೂಪಧಾತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೧೫-೫೧೬. ರೂಪಧಾತುಕಥಾಯಂ ರೂಪಧಾತೂತಿ ವಚನತೋ ರೂಪೀಧಮ್ಮೇಹೇವ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಸುತ್ತೇಸು ‘‘ತಯೋಮೇ ಭವಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೫) ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಭೂಮಿಯೋವ ಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ‘‘ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಕಮ್ಮಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಮ್ಪಿ (ವಿಭ॰ ೧೮೨) ವದನ್ತಿ।
ರೂಪಧಾತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅರೂಪಧಾತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೧೭-೫೧೮. ಇಮಿನಾವುಪಾಯೇನಾತಿ
ಅರೂಪಧಾತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ರೂಪಧಾತುಯಾಆಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೧೯. ಘಾನನಿಮಿತ್ತಾನಿಪೀತಿ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಘಾನಾದೀನಂ ಓಕಾಸಭಾವೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ತಥಾವಿಧಸಣ್ಠಾನಂ ರೂಪಸಮುದಾಯಮಾಹ।
ರೂಪಧಾತುಯಾಆಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅರೂಪೇರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೨೪-೫೨೬. ಸುಖುಮರೂಪಂ ಅತ್ಥಿ, ಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತಂ ಆರುಪ್ಪನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅರೂಪೇರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ರೂಪಂಕಮ್ಮನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೨೭-೫೩೭. ಪಕಪ್ಪಯಮಾನಾತಿ ಆಯೂಹಮಾನಾ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಅಧಿಕಂ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಕುರುಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರಿಮವಾರೇತಿ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಕುಸಲೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ರೂಪಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ವದತಿ।
ರೂಪಂಕಮ್ಮನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೪೦. ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿಪಞ್ಹೇ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ ‘‘ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೫೪೧. ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ರೂಪಿನೋ ವಾ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿಆದಿನಾಪಿ ತಮೇವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾನಂ ವದತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೫೪೨. ಪುಬ್ಬಾಪರಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಸನ್ನಭಾವತೋ ತದಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನೋಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೫೪೪-೫೪೫. ದ್ವೇ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ‘‘ಪುಚ್ಛಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಇತರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುರಿಮಪಾಠೋ। ‘‘ಪುಚ್ಛಾ ಪರವಾದಿಸ್ಸ, ಪಟಿಞ್ಞಾ ಸಕವಾದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಠೋ, ಸೋ ಯುತ್ತೋ।
ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಕಮ್ಮಹೇತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೪೬. ಸೇಸನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಇತೋ ಪುರಿಮಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಅನುಯೋಗಂ ವದತಿ। ಹನ್ದ ಹೀತಿ ಪರವಾದಿಸ್ಸೇವೇತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವಚನನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ‘‘ಕತಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತೂ’’ತಿ ಪನ ಸಕವಾದೀ ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ವದತೀತಿ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುನ್ತಿ ಪನ ಪಕ್ಖಂ ಪಟಿಜಾನಾಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಸಕವಾದಿಂ ಗಾಹಾಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಕಮ್ಮಹೇತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ನವಮವಗ್ಗೋ
೧. ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸಾವೀಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೪೭. ವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನಾತಿಆದಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಞಾಣಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಖೇಮ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನಞ್ಚಾತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸಾವೀಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಮತಾರಮ್ಮಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೪೯. ಸುತ್ತಭಯೇನಾತಿ ‘‘ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಖೇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಯನ್ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೨೩೮) ಅಸಂಯೋಜನಿಯಾದಿಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಖೇಮಾದಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಸುತ್ತಭಯೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಅಮತಾರಮ್ಮಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ರೂಪಂಸಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೫೨-೫೫೩. ಆರಮ್ಮಣತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೋ ಓಲುಬ್ಭಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ವಿಭಾಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ
ರೂಪಂಸಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅನುಸಯಾಅನಾರಮ್ಮಣಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೫೪-೫೫೬. ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾವ ಅತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅನುಸಯಾಅನಾರಮ್ಮಣಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಞಾಣಂಅನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೫೭-೮. ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ವದನ್ತಿ।
ಞಾಣಂಅನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ವಿತಕ್ಕಾನುಪತಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೬೨. ಅವಿಸೇಸೇನೇವಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮ್ಪಯೋಗೇಹಿ ದ್ವೀಹಿಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವಿತಕ್ಕಾನುಪತಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೬೩. ಸಬ್ಬಸೋತಿ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಮನೋಧಾತುಪವತ್ತಿಕಾಲೇಪೀ’’ತಿ। ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಮತ್ತನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ನಯಥಾಚಿತ್ತಸ್ಸವಾಚಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೬೫. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಮುಸಾವಾದೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ।
ನಯಥಾಚಿತ್ತಸ್ಸವಾಚಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಅತೀತಾನಾಗತಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೬೮-೫೭೦. ತಾಸೂತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಟಿಲಾಭಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲಾಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅಯಂ ಸಮನ್ನಾಗಮಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ। ಲಾಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।
ಅತೀತಾನಾಗತಸಮನ್ನಾಗತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನವಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೭೧-೨. ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇನ ಸಹೇವಾತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೇನ ಕಿರಿಯಖನ್ಧಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇನ ಸಹ ಉಪಪತ್ತೇಸಿಯಾ ಖನ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಉಪಪತ್ತೇಸಿಯಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇನ ಸಹ ಉಪಪತ್ತೇಸಿಯಾ, ಕಿರಿಯಾನಂ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇನ ಸಹ ಕಿರಿಯಾತಿ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಕಿರಿಯಾಚತುಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಣಂ। ಞಾಣನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಯುತ್ತಂ।
ನಿರೋಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೭೬. ತಂ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ‘‘ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ। ‘‘ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಾ’’ತಿ ಅವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ನೋ ಚ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ।
೫೭೭. ಲೋಕಿಯೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಮಾಹ। ಯಂ ತತ್ಥ ಅನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಕ್ಖಣೇ ಯಂ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀತಿ ವುತ್ತೋ, ತದೇವ ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸಮಗ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾಸಾಭೋಗಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೮೪-೫೮೬. ಕುಸಲಾಕುಸಲವಸೇನ ನಮೀತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಭಾವೇನ ನಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಾ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಕಾರಗ್ಗಹಣಂ ಯೇನ ಅಲೋಭಾದೀಹಿ ಲೋಭಾದೀಹಿ ಚ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಸುಖಮಿತಿ ಚೇತಸೋ ಅಭಾಗೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ।
ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾಸಾಭೋಗಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ದ್ವೀಹಿಸೀಲೇಹೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೮೭-೫೮೯. ಖಣಭಙ್ಗನಿರೋಧಂ, ನ ಅಪ್ಪವತ್ತಿನಿರೋಧಂ, ಸೀಲವೀತಿಕ್ಕಮನಿರೋಧಂ ವಾ। ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಕತೇ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಏವಂ ನಿರುದ್ಧೇಪೀತಿ ಏವಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇನ ನಿನ್ನಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದ್ವೀಹಿಸೀಲೇಹೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸೀಲಂಅಚೇತಸಿಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೯೦-೫೯೪. ಯೇನ ಸೋ ಸೀಲವಾಯೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಯೇನ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ಠಿತೇನ ಉಪಚಯೇನ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗೀ ಸೀಲವಾಯೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ‘‘ದಾನಂ ಅಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ ಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಾ ಪನ ಕಥಾ ಮಗ್ಗಿತಬ್ಬಾ।
ಸೀಲಂಅಚೇತಸಿಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸಮಾದಾನಹೇತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೫೯೮-೬೦೦. ಸಮಾದಾನಹೇತುಕಥಾಯಂ \೧೦೦ ಪುರಿಮಕಥಾಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಪರಿಭೋಗಕಥೇಕದೇಸಸದಿಸತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಸಮಾದಾನಹೇತುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೦೩-೬೦೪. ಆಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಸು ಅಙ್ಗಪಾರಿಪೂರಿನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತದಾ ಸಾ ಆಣತ್ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ವಿನಾಯೇವ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತೀತಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ।
೧೧. ಏಕಾದಸಮವಗ್ಗೋ
೪. ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೧೪-೬೧೫. ಞಾಣಕಥಾಯಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಞಾಣಂಅನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ॰ ೫೫೭ ಆದಯೋ) ವುತ್ತೇಹಿ ಅನ್ಧಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಇಧ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಯದಿ ಅಞ್ಞಾಣೇ ವಿಗತೇತಿಆದಿನಾ ರಾಗವಿಗಮೋ ವಿಯ ವೀತರಾಗಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಾಣವಿಗಮೋ ಞಾಣೀಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಹಿ ಞಾಣಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಞಾಣೀ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಾಣೀಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಞಾಣೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಞಾಣಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಞಾಣಪಟಿಲಾಭೇನ ಅಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಗತತ್ತಾ ಸೋ ಞಾಣೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಇದಂದುಕ್ಖನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೧೮-೬೨೦. ಇತರೋ ಪನ ಸಕಸಮಯೇತಿ ಪರವಾದೀ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಂದುಕ್ಖನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಇದ್ಧಿಬಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೨೧-೬೨೪. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕವಸೇನ ವಾತಿ ನಿರಯಂವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಅಬ್ಬುದಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ। ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ವಾತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದಿದೇವೇ ಚ ಸನ್ಧಾಯ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ವಿಪಾಕದಾನಸಮತ್ಥಂ ಕಮ್ಮಂ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ।
ಇದ್ಧಿಬಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸಮಾಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೨೫-೬೨೬. ಸಮಾಧಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಮಂ ಠಪನಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ಚೇತಸಿಕನ್ತರಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಛಲೇನಾತಿ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಝಾನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ನ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ ಏತೇನ ಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸಮಾಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೨೭. ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯತಞ್ಚೇವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಯಾ ಠಿತತಾ ತತೋ ಹೋತಿ, ತಾಯ ಠಿತತಾಯ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಠಿತತಾ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಭಾವರಹಿತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬೋ ತಾದಿಸೋ ಪಚ್ಚಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಞ್ಚಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಯ। ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವಸಙ್ಖಾತಾಯ ಠಿತತಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಠಿತತಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಇತರಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅನಿಚ್ಚತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೨೮. ರೂಪಾದಯೋ ವಿಯ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ ರೂಪಾದೀಹಿ ಸಹ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನತೋ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಿಚ್ಚತಾವಿಭಾಗಾನುಯುಞ್ಜನವಸೇನಾತಿ ತೀಸು ದಣ್ಡೇಸು ದಣ್ಡವೋಹಾರೋ ವಿಯ ತೀಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನಿಚ್ಚತಾವೋಹಾರೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಭಾಗಾನುಯುಞ್ಜನವಸೇನಾತಿ ವದನ್ತಿ।
ಅನಿಚ್ಚತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಏಕಾದಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ದ್ವಾದಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಸಂವರೋಕಮ್ಮನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೩೦-೬೩೨. ವಿಪಾಕದ್ವಾರನ್ತಿ ಕಮ್ಮದ್ವಾರನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮನಂ।
ಸಂವರೋಕಮ್ಮನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೩೩-೬೩೫. ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಸಕಸಮಯಲಕ್ಖಣೇನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಅವಿಪಾಕಚೇತನಾಯ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸಿತಾಯ ಸವಿಪಾಕಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾಯೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ಸವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕಚೇತನಂ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ।
ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸದ್ದೋವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೩೬-೬೩೭. ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾವಾತಿಆದಿನಾ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸುಪಿ ವಿಪಾಕವೋಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಸದ್ದೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸದ್ದೋವಿಪಾಕೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸಳಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೩೮-೬೪೦. ತಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕೋತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಳಾಯತನಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಳಾಯತನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೪೧-೬೪೫. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮತಾನಿಯತೋತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮತಾಯ ನಿಯತೋ। ಇಮಂ ವಿಭಾಗನ್ತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ। ತ್ವಂ ಪನಸ್ಸ ನಿಯಾಮಂ ಇಚ್ಛಸೀತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮತಾಫಲಪ್ಪತ್ತೀಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಭಾವೇ ಚ ನಿಯಾಮಂ ಇಚ್ಛಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಆನನ್ತರಿಯಾಭಾವನ್ತಿ ಯೇನ ಸೋ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೇನ ಭಬ್ಬೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಆನನ್ತರಿಯಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವನ್ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ಸೋ ಅನ್ತರಾಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮಿಸ್ಸತೀತಿ? ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ಸತ್ತಮಂ ಭವಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ಓರತೋ ಪನ ನತ್ಥಿ ಪಟಿಸೇಧೋ’’ತಿ। ಅಪರೇ ‘‘ಯೋ ಭಗವತಾ ಞಾಣಬಲೇನ ಬ್ಯಾಕತೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಅಭಿಸಮಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಭವನಿಯಾಮಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವಾ ಭಬ್ಬೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾ ಕುಸಲಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಚೇತನಾ ಕದಾಚಿ ವಿಪಾಕಂ ಅದದಮಾನಾಪಿ ಸತಿ ಕಾರಣೇ ದಾತುಂ ಭಬ್ಬತಾಯ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ನಾಮ, ತಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತಾಯ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ, ನ ನಿಯಾಮಸಬ್ಭಾವಾ ನಾಪಿ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತತ್ತಾ, ನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಮುದುತಾ ಅಭಬ್ಬತಾಕರೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ನ ಸೋ ಅಭಬ್ಬೋ ನಾಮ। ಅಭಬ್ಬತಾಕರಧಮ್ಮಾಭಾವತೋ ಚೇತ್ಥ ಅಭಬ್ಬತಾ ಪಟಿಸೇಧಿತಾ, ನ ಪನ ಅನ್ತರಾ ಅಭಿಸಮೇತುಂ ಭಬ್ಬತಾ ವುತ್ತಾ। ಯದಿ ಚ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ಅನ್ತರಾ ಅಭಿಸಮೇಯ್ಯ, ಕೋಲಂಕೋಲೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ। ವಿಸೇಸಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಭಬ್ಬಸಭಾವತಾಯ ಭಬ್ಬೋತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ। ನ ಭವನಿಯಾಮಕಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ, ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದ್ವಾದಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೩. ತೇರಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೫೪-೬೫೭. ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಇದ್ಧಿಬಲಕಥಾಯಂ।
ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಅನನ್ತರಾಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೬೦-೬೬೨. ಅನನ್ತರಾಪಯುತ್ತಕಥಾಯಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಯುತ್ತಂ ಏತೇನಾತಿ ಅನನ್ತರಾಪಯುತ್ತೋತಿ ಆನನ್ತರಿಯೇ ಅನನ್ತರಾಸದ್ದಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಅನನ್ತರಪಯುತ್ತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಅನನ್ತರಾಪಯುತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ನಿಯತಸ್ಸನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೬೩-೬೬೪. ಸೇಸಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಅನಿಯತಾ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪತ್ತನಿಯಾಮಾನಂ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏತೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋಪಿ ಅನಿಯತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಇತಿ ಇಮಂ ವೋಹಾರಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಯತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕೋ ಭಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮೇತುಂ ಓಕ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಯೇಸಂ ಲದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಪನ ವೋಹಾರಮತ್ತಸಬ್ಭಾವೋ ‘‘ನಿಯತೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ, ಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮೇತುಂ ಭಬ್ಬತಾ ಚ ‘‘ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಯದಿ ನಿಯತೋ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ, ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತೋ ವಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ನ ಚ ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ನಿಯತಸ್ಸನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಸಾತರಾಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೭೪. ಅಸಾತರಾಗಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಏತದೇವ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ರಜ್ಜನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನೋಯೇವ ಲೋಭೋ ಇಧ ‘‘ರಾಗೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೬೭೫. ಸುತ್ತೇ ಪನಾತಿ ಏತಸ್ಸ ‘‘ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಸಾತರಾಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾಅಬ್ಯಾಕತಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೭೬-೬೮೦. ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಲೋಕುತ್ತರೇಸು ವಾ ಸಬ್ಬೇಸು ತಣ್ಹಾ ‘‘ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸಾ ತಣ್ಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ನ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಧಮ್ಮೇ ಪವತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಲದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಛಪಿ ತಣ್ಹಾ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾಪಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿಭಾವತೋ ನ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾಅಬ್ಯಾಕತಾತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತೇರಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೪. ಚುದ್ದಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕುಸಲಾಕುಸಲಪಟಿಸನ್ದಹನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೮೬-೬೯೦. ತನ್ತಿ ತಂ ಉಭಯನ್ತಿ ವಾ ವಚನಸೇಸೋ। ಪಟಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಘಟೇತಿ, ಅನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಕುಸಲಾಕುಸಲಪಟಿಸನ್ದಹನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಳಾಯತನುಪ್ಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೯೧-೬೯೨. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಸಾಖಾವಿಟಪಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಸಳಾಯತನುಪ್ಪತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೯೩-೬೯೭. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಅನನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋಪಿ ನ ಸೋ ಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸೋತಮ್ಹಿಯೇವ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಅನನ್ತರೂಪಲದ್ಧಿವಸೇನ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಯುತ್ತಂ ವತ್ತುಂ।
ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅರಿಯರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬೯೮-೬೯೯. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಿ ‘‘ಅರಿಯರೂಪ’’ನ್ತಿಪಿ ವದತಿ।
ಅರಿಯರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಅಞ್ಞೋಅನುಸಯೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೦೦-೭೦೧. ‘‘ಸರಾಗೋತಿಆದಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರಾಗಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸರಾಗೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ ಪುರಿಮಪಾಠೋ, ‘‘ಸಾನುಸಯೋತಿಆದಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನುಸಯಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಾನುಸಯೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಠೋ, ಸೋ ಯುತ್ತೋ। ಸೋ ಹಿ ನ ಅನುಸಯಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಸಾಧಕನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಮೇತೀತಿ।
ಅಞ್ಞೋಅನುಸಯೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೦೨. ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋಪಿ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಚ ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಲದ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೦೩-೭೦೫. ತಿವಿಧಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮವಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಭೂತಕಾಮಧಾತುಭಾವೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋತಿ ರೂಪಧಾತುಸಹಗತವಸೇನ ಅನುಸೇತೀತಿ, ರೂಪಧಾತುಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವೇನ ರೂಪಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಬ್ಯಾಕತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೦೬-೭೦೮. ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಸಸ್ಸತಾದಿಭಾವೇನ ಅಕಥಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ನ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಠಪನೀಯೋ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ।
ಅಬ್ಯಾಕತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೦೯-೭೧೦. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಿರಾಗಾನಂ ಸಮಾನೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಭಾವೇಪಿ ‘‘ವೀತರಾಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಪನ ‘‘ವಿಗತದಿಟ್ಠಿಕೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಿ ಲೋಕಿಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ರೂಪದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಭಾವಾ ಪನ ಕಾಮಧಾತುಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ಚ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ
ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚುದ್ದಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೫. ಪನ್ನರಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಪಚ್ಚಯತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೧೧-೭೧೭. ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯತಾ ವವತ್ಥಿತಾತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭೂತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವಾದಿನಾ ವಿಯ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯತಾದಿನಾ ಚ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭಾವೋಯೇವೇತಸ್ಸ ವವತ್ಥಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಚ್ಚಯತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೧೮-೭೧೯. ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋವ ಗಹಿತೋ ‘‘ನನು ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಹಜಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞಅತ್ಥಿಅವಿಗತಸಮ್ಪಯುತ್ತವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯೋ ಕಮಭೇದೇನ ಅತ್ಥಿಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ನ ವುತ್ತೋ, ಕಮ್ಮಾಹಾರಾ ಅಸಾಧಾರಣತಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ತೀಣಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೭೧೮-೭೧೯), ತಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಸಮಾನಾ ಏವೇತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ।
ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ತತಿಯಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೩೨. ತತಿಯಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತಕಥಾಯಂ ಸೇಸಸತ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನತೋ ಅಞ್ಞೇ ಯೇಸಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಸತ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಚ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದಾ ಚುತಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ವಾ। ಸರೀರಪಕತಿನ್ತಿ ತಥಾರೂಪೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ, ಯಥಾರೂಪೇ ಕಾಯೇ ಪಾಣಿಸಮ್ಫಸ್ಸಾಪಿ ಕಮನ್ತೀತಿಆದಿಕಂ।
೭೩೩-೭೩೪. ಸುತ್ತವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾತಿ ಇದಂ ಪರವಾದಿಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ತತಿಯಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅಸಞ್ಞಸತ್ತುಪಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೩೫. ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗವಸೇನ ಪವತ್ತಭಾವನಾ ಅಸಞ್ಞಸಮಾಪತ್ತಿಪೀತಿ ಲದ್ಧಿಕಿತ್ತನೇ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗವಸೇನ ಪವತ್ತಭಾವನಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ‘‘ಅಸಞ್ಞಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಪಿ ಅಸಞ್ಞಿತಾ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಲದ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಲೋಭಾದಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಸಮಯಸಿದ್ಧಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ‘‘ಅಸಞ್ಞಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ।
೭೩೬. ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗವಸೇನ ಸಮಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅಸಞ್ಞಿತಾ, ನ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
ಅಸಞ್ಞಸತ್ತುಪಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಕಮ್ಮೂಪಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೩೮-೭೩೯. ಕಮ್ಮೇನ ಸಹಜಾತೋತಿ ಪಞ್ಹೇಸು ‘‘ಕಮ್ಮೂಪಚಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪಾಠೋ, ‘‘ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ
೭೪೧. ತಸ್ಮಾತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಭಾವತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಫಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಸಮೋಧಾನಾ ಚ ಏಕತ್ತಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಕಮ್ಮೂಪಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪನ್ನರಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ।
೧೬. ಸೋಳಸಮವಗ್ಗೋ
೩. ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೪೭-೭೪೮. ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾಯಂ ಯಂ ಏವರೂಪನ್ತಿ ಯಂ ನೇವತ್ತನೋ, ನ ಪರೇಸಂ, ನ ತಸ್ಸ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅನುಪ್ಪದಿನ್ನಂ ಭವಿತುಂ ನ ಅರಹತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ ಲದ್ಧಿಮತ್ತೇನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ನ ಯುತ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸುಖಾನುಪ್ಪದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅಧಿಗಯ್ಹಮನಸಿಕಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೪೯-೭೫೩. ತಂಚಿತ್ತತಾಯಾತಿ
ಅಧಿಗಯ್ಹಮನಸಿಕಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ರೂಪಂರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೬೮-೭೭೦. ರೂಪಂರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾಯಂ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಚುದ್ದಸಮವಗ್ಗೇ ಆಗತಪರಿಯಾಪನ್ನಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೭೦೩-೭೦೫)। ‘‘ಸಮಾಪತ್ತೇಸಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅರೂಪೇರೂಪಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೨೪-೫೨೬) ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ।
ರೂಪಂರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸೋಳಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೭. ಸತ್ತರಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಅತ್ಥಿಅರಹತೋಪುಞ್ಞೂಪಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೭೬-೭೭೯. ಚಿತ್ತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇನ ದಾನಾದಿಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕಿರಿಯಚಿತ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅತ್ಥಿಅರಹತೋಪುಞ್ಞೂಪಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ನತ್ಥಿಅರಹತೋಅಕಾಲಮಚ್ಚೂತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೮೦. ಅಯೋನಿಸೋ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಬ್ಯನ್ತೀಭಾವಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಭಾವಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಏವಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
೭೮೧. ತಾವ ನ ಕಮತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ತಾವ ನ ಕಮತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಕಮತೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥ ಕಿರ ‘‘ಸತಿ ಜೀವಿತೇ ಜೀವಿತಾವಸೇಸೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮರನ್ತಂ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸೀಸಂ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತಿ। ಪಾಣೋ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ ವಧಕಚಿತ್ತಉಪಕ್ಕಮಮರಣೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ನ ತೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಮತೋತಿ ನತ್ಥಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಪನ ಮರನ್ತೇನ ತೇನ ಏಕಚಿತ್ತವಾರಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮತಾಮರಣತೋ ಓರತೋ ನ ಮತೋತಿ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇತಂ।
ನತ್ಥಿಅರಹತೋಅಕಾಲಮಚ್ಚೂತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಬ್ಬಮಿದಂಕಮ್ಮತೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೮೪. ಬೀಜತೋ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸೇವಾತಿ ಯಥಾ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸ ಅಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪವತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಕಮ್ಮತೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ದಾನಫಲಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ತಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಬ್ಬಮಿದಂಕಮ್ಮತೋತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೮೮. ವಿನಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚತ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಯಾವ ದುಕ್ಖಾ ನಿರಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೦) ವಿಯ ದುಕ್ಖಾರಮ್ಮಣತ್ತೇನಪಿ ದುಕ್ಖಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನವತ್ತಬ್ಬಂಸಙ್ಘೋದಕ್ಖಿಣಂವಿಸೋಧೇತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೭೯೩-೭೯೪. ನವತ್ತಬ್ಬಂಸಙ್ಘೋದಕ್ಖಿಣಂವಿಸೋಧೇತೀತಿಕಥಾಯಂ ನ ಚ ತಾನಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೀಲಪರಿಸೋಧನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ನಿರೋಧಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸೋಧೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಏವಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋತಿ ವಾ।
ನವತ್ತಬ್ಬಂಸಙ್ಘೋದಕ್ಖಿಣಂವಿಸೋಧೇತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೦೦-೮೦೧. ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಕಥಾಯಂ ವಿಸುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹಪ್ಫಲಾ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ದಾಯಕಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ ವಿಪಾಕದಾಯಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ವಿನಾ ದಾಯಕೇನೇವ ಮಹಾವಿಪಾಕಚೇತನತ್ತಂ ಆಪಾದಿಕಾ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿರಪೇಕ್ಖಾ ವಿಪಾಕದಾಯಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾರಕೋತಿ ಯದಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ದಾನಚೇತನಾ ನಾಮ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಕತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತರೂಪಂ ಸಿಯಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಲದ್ಧಿಕಿತ್ತನೇ ‘‘ದಾಯಕೇನ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತನಮ್ಪಿ ಪನ ದಾನಚೇತನಾನಿಬ್ಬತ್ತನೇನ
ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸತ್ತರಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೮. ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗೋ
೧. ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೦೨-೮೦೩. ಅಯೋನಿಸೋತಿ ‘‘ತುಸಿತಪುರಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ।
ಮನುಸ್ಸಲೋಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೦೪-೮೦೬. ತಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಚ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ದೇಸಿತೋತಿ ವದತಿ।
ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೧೩-೮೧೬. ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾಯಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ಆದೀನವತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಯೋ ಉಪಚಾರಾನಂ ಝಾನಾನಞ್ಚ ಅನುಕ್ಕಮೋ, ತೇನ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಝಾನಸಙ್ಕನ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೧೭-೮೧೯. ಝಾನನ್ತರಿಕಾ ನಾಮ ಏಸಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಭಾವಾಭಾವತೋ ನ ಝಾನಂ, ಅಥ ಖೋ ದಕ್ಖಿಣಪುಬ್ಬಾದಿದಿಸನ್ತರಿಕಾ ವಿಯ ಝಾನನ್ತರಿಕಾ ನಾಮ ಏಸಾತಿ। ಕತರಾ? ಯೋಯಂ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಝಾನನ್ತರಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಚಕ್ಖುನಾರೂಪಂಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೨೬-೮೨೭. ಪಟಿಜಾನನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೨) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಪಟಿಜಾನನಂ ಕಿರ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರೂಪಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಪಟಿಜಾನನಂ ಪನ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ಕಥಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ।
ಚಕ್ಖುನಾರೂಪಂಪಸ್ಸತೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಾರಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೯. ಏಕೂನವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕಿಲೇಸಪಜಹನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೨೮-೮೩೧. ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯೇವ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಹೀನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಕಿಲೇಸಪಜಹನಾತಿ
ಕಿಲೇಸಪಜಹನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸುಞ್ಞತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೩೨. ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ತಾವ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ವದತಿ। ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಜರಾಮರಣಭಾವಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ವದನ್ತಿ। ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಞ್ಹಿ ಮಾ ಜೀರತು ಮಾ ಮರತೂತಿ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರೋ ಅನತ್ತತಾ, ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಜರಾಮರಣಮೇವ, ತಞ್ಚ ‘‘ಜರಾಮರಣಂ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಧಾತು॰ ೭೧) ವುತ್ತತ್ತಾ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಜರಾಮರಣಂ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸುಞ್ಞತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಾಮಞ್ಞಫಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೩೫-೮೩೬. ಫಲುಪ್ಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ಪತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವದತಿ।
ಸಾಮಞ್ಞಫಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ತಥತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೪೧-೮೪೩. ರೂಪಾದಿಸಭಾವತಾಸಙ್ಖಾತಾತಿ
ತಥತಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಕುಸಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೪೪-೮೪೬. ಅನವಜ್ಜಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅನವಜ್ಜಭಾವಮತ್ತೇನೇವ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಕುಸಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಅಚ್ಚನ್ತನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೪೭. ‘‘ಸಕಿಂ ನಿಮುಗ್ಗೋ ನಿಮುಗ್ಗೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತಂ ಅವಧಾರಣಂ ಸಂಸಾರಖಾಣುಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾಯಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಯಾಮತಾ, ಯಾಯಂ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಯಾಮತಾ’’ತಿ ವದತಿ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುಪ್ಪತ್ತಿ ನಿಯಾಮನ್ತರುಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಯಾಮನಿವತ್ತಕಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
ಅಚ್ಚನ್ತನಿಯಾಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಇನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೫೩-೮೫೬. ಲೋಕಿಯಾನಮ್ಪೀತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಇನ್ದ್ರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಏಕೂನವೀಸತಿಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨೦. ವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ
೨. ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೬೩-೮೬೫. ಞಾಣಕಥಾಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ದೀಪೇತೀತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಇದಂ ತವ ವಚನಂ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ನ ತಸ್ಸೇವ ಞಾಣಭಾವಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ನ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಞಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಇದಂ ಸಾಧಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ನಿರಯಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೬೭-೮೬೮. ಪಣುನ್ನನ್ತಿ
ನಿರಯಪಾಲಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೬೯-೮೭೧. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ಚ ದಿಬ್ಬಯಾನಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಿತಾಯಾತಿ ವಿಸುಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೭೬-೮೭೭. ಞಾಣಕಥಾಯಂ ಸಚೇ ತಂ ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವಚನಸೇಸೋ, ತಂ ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣಂ ಸಚೇ ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ, ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಅಪರಭಾಗೋ, ಸಚ್ಚಞಾಣಂ ಪನ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಪರಿಜಾನನಾದಿಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪರಭಾಗೇಹೀ’’ತಿ।
ಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವೀಸತಿಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುತ್ಥೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ।
೨೧. ಏಕವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ
೧. ಸಾಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೭೮. ತೀಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾಸು ಚೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಪುಚ್ಛಾಸು ‘‘ಸಾಸನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮುದಾಯಾ ಏಕದೇಸಾನಂ ಅಧಿಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಸಾಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೮೩-೮೮೪. ಇದ್ಧಿಕಥಾಯಂ ಅತ್ಥಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಇದ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಇಜ್ಝನತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ಇದ್ಧಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಧಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೮೭-೮೮೮. ಧಮ್ಮಕಥಾಯಂ ರೂಪಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಯೋ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಯಾಮೋ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಸೋ ರೂಪಟ್ಠೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ರೂಪತೋ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥೀತಿ ರೂಪಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪಞ್ಚ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ರೂಪಮೇವ, ನ ವೇದನಾದಿಸಭಾವನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯಾಮೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತ್ಥ ರೂಪತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರೂಪಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವೇ ದಸ್ಸಿತೇ ರೂಪಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ತಮೇವ ರೂಪತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರೂಪಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ರೂಪಸಭಾವೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏಸ ವೋಹಾರೋತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಭಾವೋ ರೂಪಸಭಾವೋ, ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ರೂಪಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಪವತ್ತೋ ರೂಪಸಭಾವವೋಹಾರೋ ರೂಪಟ್ಠವೋಹಾರೋ ವಾ ವೇದನಾದೀಹಿ ನಾನತ್ತಮೇವ ಸೋ ಸಭಾವೋತಿ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ರೂಪಸ್ಸ ರೂಪಟ್ಠೇನ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ। ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಮೇವ, ನ ವೇದನಾದಿಸಭಾವ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತ’’ನ್ತಿ ವದತೋ ತಞ್ಚ ವಚನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸದೋಸಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ರೂಪಞ್ಹಿ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತನ್ತಿ ರೂಪಂ ರೂಪಮೇವ, ನ ವೇದನಾದಿಸಭಾವನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ರೂಪಂ ರೂಪಟ್ಠೇನ ನಿಯತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನನು ಚೇತಂ ಅತ್ತನಾವ ವುತ್ತಂ, ನ ಪರೇನಾತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ, ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪರಂ ವಿಯ ವಚನತೋ। ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಸಕವಾದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯದಿ ಚ ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಚ ಸೋ ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಸಕವಾದೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥನ್ತರವಸೇನಾತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಮೇವ ಕಾರಣಂ ನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಪರೇನ ಚೋದಿತನ್ತಿ ತಮೇವ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚೋದನಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ರೂಪಾದಿಸಭಾವಮತ್ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ನಿಯತಂ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಧಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಏಕವೀಸತಿಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨೨. ಬಾವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ
೨. ಕುಸಲಚಿತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೯೪-೮೯೫. ಕುಸಲಚಿತ್ತಕಥಾಯಂ ಜವನಕ್ಖಣೇತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಚಿತ್ತತೋ ಪುರಿಮಜವನಕ್ಖಣೇ।
ಕುಸಲಚಿತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಆನೇಞ್ಜಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೯೬. ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇತಿ ಭವಙ್ಗಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ‘‘ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
ಆನೇಞ್ಜಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫-೭. ತಿಸ್ಸೋಪಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೮೯೮-೯೦೦. ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂ ಗಬ್ಭಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಬ್ಭೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ‘‘ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಆಕಾಸಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆಕಾಸಗಮನಾದಿಅಭಿಞ್ಞಾ ವಿಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ತಿಸ್ಸೋಪಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೦೩-೯೦೫. ನ ಕೋಚಿ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಂ ಆಸೇವತಿ ನಾಮಾತಿ ಯಥಾ ಬೀಜಂ ಚತುಮಧುರಭಾವಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಸೇವನ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಖಣಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೦೬-೯೦೭. ಪಥವಿಯಾದಿರೂಪೇಸು ಕೇಸಞ್ಚಿ ಉಪ್ಪಾದೋ ಕೇಸಞ್ಚಿ ನಿರೋಧೋತಿ ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಸನ್ತತಿಯಾ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ರೂಪಾನಂ ಅನನ್ತರಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಸನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಅರೂಪಸನ್ತತಿಯಾ ವಿಯ ರೂಪಸನ್ತತಿಯಾ ಪವತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಸಣ್ಠಾತೀ’’ತಿಆದಿ ಚೋದಿತಂ।
ಖಣಿಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಬಾವೀಸತಿಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨೩. ತೇವೀಸತಿಮವಗ್ಗೋ
೧. ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೦೮. ಕರುಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ರಾಗಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಅಞ್ಞಾಧಿಪ್ಪಾಯೋವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಏಕತೋಭಾವೇ ಏಕಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಮಾನತ್ಥೇ ಹಿ ಸತಿ ರಾಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೇಪಿ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ಅತ್ಥೀತಿ।
ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩-೭. ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೧೦-೯೧೪. ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಕರಣಂ ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾ। ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯೋಕ್ಕಮನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾಹೇತು ನಾಮ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕರೀಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ನಾಮ ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾಹೇತು ಕರಿಯಮಾನಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕರೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾಹೇತು ನಾಮ ವಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕರಿಯಮಾನಾ ನತ್ಥೀತಿ ವಾ।
ಇಸ್ಸರಿಯಕಾಮಕಾರಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪತಿರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೧೫-೯೧೬. ಮೇತ್ತಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮೇತ್ತಾದಯೋ ವಿಯ ನ ರಾಗೋ ರಾಗಪತಿರೂಪಕೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ ರಾಗಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ದೋಸೇಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಪತಿರೂಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೧೭-೯೧೮. ನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಕೋ ಭಾವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವನ್ತಿ ರೂಪಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಪಠಮಸಚ್ಚಮೇವ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇನ ‘‘ದುಕ್ಖಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸತಿ ತೇನ ‘‘ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ನ ಹಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ ವಾ। ತನ್ತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ನ ಪನ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ರೂಪಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಖತ್ತಾ ನೋ ವತ ರೇ ವತ್ತಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತೇವೀಸತಿಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಥಾವತ್ಥುಪಕರಣ-ಮೂಲಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ।
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥