೧೯. ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೋ
೧೨೨೭.
ಏತಸ್ಸ
ಕಙ್ಖಾ ತೀಸು ಪನದ್ಧಾಸು, ವಿತರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪನ॥
೧೨೨೮.
ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಂ ನಾಮ, ಞಾಣಂ ತಂ ಸಮುದೀರಿತಂ।
ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಕಾಮೇನ, ಅತ್ಥಕಾಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ॥
೧೨೨೯.
ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಕೋ ಹೇತು, ಕೋನು ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವೇ।
ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಮಿಚ್ಚೇವಂ, ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ತಾವದೇ॥
೧೨೩೦.
ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ, ತಚೋ ಮಂಸಂ ನಹಾರು ಚ।
ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಞ್ಚ ವಕ್ಕಞ್ಚ, ಹದಯಂ ಯಕನಮ್ಪಿ ಚ॥
೧೨೩೧.
ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿಬಾತ್ತಿಂಸ-ಕೋಟ್ಠಾಸಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಹಿ।
ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹತಿ ಕಾಯಸ್ಸ, ಮನಸಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ॥
೧೨೩೨.
ಅವಿಜ್ಜಾ
ಏತಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ, ಆಹಾರೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಮತೋ॥
೧೨೩೩.
ಜನಕೋ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ,
ಪಚ್ಚಯೋ ಅನುಪಾಲಕೋ।
ಹೇತ್ವಙ್ಕುರಸ್ಸ ಬೀಜಂ ತು,
ಪಚ್ಚಯಾ ಪಥವಾದಯೋ॥
೧೨೩೪.
ಇತಿಮೇ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಹಿ, ಹೇತುಪಚ್ಚಯತಂ ಗತಾ।
ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ತಯೋ ತತ್ಥ, ಮಾತಾವ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ॥
೧೨೩೫.
ಜನಕಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ತು, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಿತಾ ವಿಯ।
ಧಾತೀ ವಿಯ ಕುಮಾರಸ್ಸ, ಆಹಾರೋ ಧಾರಕೋ ಭವೇ॥
೧೨೩೬.
ಇಚ್ಚೇವಂ
ಕತ್ವಾ ಪುನಪಿ ‘‘ಚಕ್ಖುಞ್ಚ, ರೂಪಮಾಲೋಕಮೇವ ಚ॥
೧೨೩೭.
ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಹೋತಿ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿನಾ।
ನಯೇನ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಗಣ್ಹತಿ॥
೧೨೩೮.
ಸೋ ಏವಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ, ವುತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪಚ್ಚಯಾ।
ಯಥಾ ಏತರಹಿದಂ ತು, ಅತೀತೇಪಿ ತಥೇವಿದಂ॥
೧೨೩೯.
ಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಪವತ್ತಿತ್ಥ, ತಥೇವಾನಾಗತೇಪಿ ಚ।
ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ ಅದ್ಧಾಸು, ತೀಸ್ವೇವಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ॥
೧೨೪೦.
ತಸ್ಸೇವಂ
ಅಪರನ್ತೇ ಸಿಯಾ ಕಙ್ಖಾ, ಪಞ್ಚಧಾ ಸಮುದೀರಿತಾ॥
೧೨೪೧.
ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಛಬ್ಬಿಧಾ ಪರಿಕಿತ್ತಿತಾ।
ಸಬ್ಬಾ ಚಾನವಸೇಸಾವ, ಯೋಗಿನೋ ಸಾ ಪಹಿಯ್ಯತಿ॥
೧೨೪೨.
ಏಕೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾನಂ, ವಸೇನಾಪಿ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ।
ಏತಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಗಣ್ಹತಿ॥
೧೨೪೩.
ಕಮ್ಮಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ದಿಟ್ಠ-ಧಮ್ಮವೇದನಿಯಂ ತಥಾ।
ಉಪಪಜ್ಜಾಪರಾಪರಿಯಾ-ಹೋಸಿಕಮ್ಮವಸಾ ಪನ॥
ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಪನ ‘‘ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ತಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾ ಪನ ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಮನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಪಞ್ಚಜವನಚೇತನಾ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಮನಾಗತೇ ಯದಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ತದಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
೧೨೪೪.
ಅಪರಂ
ಆಸನ್ನಞ್ಚ ಕಟತ್ತಾ ಚ, ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮುದೀರಿತಂ॥
೧೨೪೫.
ಅಞ್ಞಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ, ಜನಕಂ ಉಪಥಮ್ಭಕಂ।
ತಥೂಪಪೀಳಕಂ ಕಮ್ಮ-ಮುಪಘಾತಕಮೇವ ಚ॥
ತತ್ಥ ಜನಕಂ ನಾಮ ಕುಸಲಂ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ಪವತ್ತೇಪಿ ರೂಪಾರೂಪವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧೇ ಜನೇತಿ। ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಪನ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಉಪಪೀಳಕಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪೀಳೇತಿ ಬಾಧತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತಿ। ಉಪಘಾತಕಂ ಪನ ಸಯಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ
ಇತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟವಸೇನ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಇದಂ ಏತರಹಿ, ಏವಮತೀತೇಪಿ ಅದ್ಧಾನೇ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಸೇನ ಪಚ್ಚಯತೋ ಪವತ್ತಿತ್ಥ, ಅನಾಗತೇಪಿ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ವಿಪಾಕೋ ಚಾತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಸೇನ ಲೋಕೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಸೇವಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತೋ ಸಬ್ಬಾ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಕಙ್ಖಾ ಪಹಿಯ್ಯತಿ।
೧೨೪೬.
ಹೇತುಫಲಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನೇವ ಪವತ್ತತಿ।
ಕೇವಲಂ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ॥
೧೨೪೭.
ಏವಂ ಕಾರಣತೋ ಉದ್ಧಂ, ಕಾರಣಂ ನ ಚ ಪಸ್ಸತಿ।
ಪಾಕಪವತ್ತಿತೋ ಉದ್ಧಂ, ನ ಪಾಕಪಟಿವೇದಕಂ॥
ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –
೧೨೪೮.
‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಚ ವೇದಕೋ।
ಸುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಏವೇತಂ ಸಮ್ಮದಸ್ಸನಂ॥
೧೨೪೯.
ಏವಂ
ಬೀಜರುಕ್ಖಾದಿಕಾನಂವ, ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ನಾಯತಿ॥
೧೨೫೦.
ಅನಾಗತೇಪಿ ಸಂಸಾರೇ, ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಏತಮತ್ಥಮನಞ್ಞಾಯ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅಸಯಂವಸೀ॥
೧೨೫೧.
ಸತ್ತಸಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಸ್ಸಿನೋ।
ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರೋಧಿನೋ॥
೧೨೫೨.
ದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧನಬದ್ಧಾ ತೇ, ತಣ್ಹಾಸೋತೇನ ವುಯ್ಹರೇ।
ತಣ್ಹಾಸೋತೇನ ವುಯ್ಹನ್ತಾ, ನ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚರೇ॥
೧೨೫೩.
ಏವಮೇತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋ।
ಗಮ್ಭೀರಂ ನಿಪುಣಂ ಸುಞ್ಞಂ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ॥
೧೨೫೪.
ಕಮ್ಮಂ
ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಭೋ ಸುಞ್ಞಾ, ನ ಚ ಕಮ್ಮಂ ವಿನಾ ಫಲಂ॥
೧೨೫೫.
ಯಥಾ ನ ಸೂರಿಯೇ ಅಗ್ಗಿ, ನ ಮಣಿಮ್ಹಿ ನ ಗೋಮಯೇ।
ನ ತೇಸಂ ಬಹಿ ಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಚ ಜಾಯತಿ॥
೧೨೫೬.
ತಥಾ ನ ಅನ್ತೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ವಿಪಾಕೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ।
ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ನ ಕಮ್ಮಂ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜತಿ॥
೧೨೫೭.
ಫಲೇನ
ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಖೋ ಉಪಾದಾಯ, ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಫಲಂ॥
೧೨೫೮.
ನ ಹೇತ್ಥ ದೇವೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ,
ಸಂಸಾರಸ್ಸತ್ಥಿ ಕಾರಕೋ।
ಸುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ,
ಹೇತುಸಮ್ಭಾರಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ॥
೧೨೫೯.
ಏವಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ, ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ।
ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅದ್ಧಾಸು, ತರಿತ್ವಾ ಕಙ್ಖಮುಟ್ಠಿತಂ॥
೧೨೬೦.
ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಂ
ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿ ಯಥಾಭೂತಂ, ತಂ ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನನ್ತಿಪಿ॥
೧೨೬೧.
ಇಮಿನಾ ಪನ ಞಾಣೇನ,
ಸಂಯುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ।
ಹೋತಿ ಲದ್ಧಪತಿಟ್ಠೋವ,
ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಚೂಳಕೋ॥
೧೨೬೨.
ತಸ್ಮಾ ಸಪಞ್ಞೋ ಪನ ಅತ್ಥಕಾಮೋ,
ಯೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾನಿ।
ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಸಾಧು ಕರೋತಿ ಧೀರೋ,
ಖಿಪ್ಪಂ ಸ ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ಉಪೇತಿ॥
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರೇ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ
ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।