೨. ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಚೇತಸಿಕನಿದ್ದೇಸೋ
೬೭.
ಚಿತ್ತಾನನ್ತರಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ
ತೇಸಂ ದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಭಾಜನಮಿತೋ ಪರಂ॥
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಚಿತ್ತೇ ಭವಾ ವಾ ಚೇತಸಿಕಾ। ತೇಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಯ ಸಾರಮ್ಮಣತೋ ಏಕವಿಧಾ, ಸವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕತೋ ದುವಿಧಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಭೇದತೋ ತಿವಿಧಾ, ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೇದತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ।
ತತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಕಾಮಾವಚರಾ। ತೇಸು ಕಾಮಾವಚರಪಠಮಮಹಾಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಾವ ನಿಯತಾ ಸರೂಪೇನ ಆಗತಾ ಏಕೂನತಿಂಸ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಫಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಚೇತನಾ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರೋ ಪೀತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಸದ್ಧಾ ಸತಿ ವೀರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಲೋಭೋ ಅದೋಸೋ ಹಿರೀ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಕಾಯಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಕಾಯಲಹುತಾ ಚಿತ್ತಲಹುತಾ ಕಾಯಮುದುತಾ ಚಿತ್ತಮುದುತಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಕಾಯಪಾಗುಞ್ಞತಾ ಚಿತ್ತಪಾಗುಞ್ಞತಾ ಕಾಯುಜುಕತಾ ಚಿತ್ತುಜುಕತಾತಿ। ಪುನ ಛನ್ದೋ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ, ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾ, ಮನಸಿಕಾರೋ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ನಿಯತಯೇವಾಪನಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ
ಇಮೇಸು ಪನ ಕರುಣಾಮುದಿತಾವಸೇನ ಭಾವನಾಕಾಲೇ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವಾ ಮುದಿತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವಾ ಏತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಪನೇಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಯದಾ ಪನ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಾದೀಹಿ ವಿರಮತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಾದೀನಿ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಏಕಾ ವಿರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕರುಣಾಮುದಿತಾಹಿ ಸಹ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಚ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏತೇಸು ಏಕೇನ ಸಹ ಚತುತ್ತಿಂಸೇವ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ।
೬೮.
ಆದಿನಾ
ಕರುಣಾಮುದಿತೇಕೇನ, ಚತುತ್ತಿಂಸ ಭವನ್ತಿ ತೇ॥
೬೯.
ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಮೇತ್ತಾ ಚ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಚ ನ ಉದ್ಧಟಾ।
ಯೇವಾಪನಕಧಮ್ಮೇಸು, ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಸತ್ಥುನಾ॥
೭೦.
ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಮೇತ್ತಾಪಿ, ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾಯ ಚ।
ಉಪೇಕ್ಖಾ ಗಹಿತಾ ಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಗಹಿತಾ ಉಭೋ॥
೭೧.
ಕಸ್ಮಾ ಯೇವಾಪನಾ ಧಮ್ಮಾ, ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ।
ಸರೂಪೇನೇವ ಸಬ್ಬೇತೇ, ಪಾಳಿಯಂ ನ ಚ ಉದ್ಧಟಾ॥
೭೨.
ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಯತಾ ಕೇಚಿ, ಯಸ್ಮಾ ರಾಸಿಂ ಭಜನ್ತಿ ನ।
ಯಸ್ಮಾ ಚ ದುಬ್ಬಲಾ ಕೇಚಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಾ ನ ಪಾಳಿಯಂ॥
೭೩.
ಛನ್ದಾಧಿಮೋಕ್ಖಮುದಿತಾ ಮನಸಿ ಚ ಕಾರೋ,
ಮಜ್ಝತ್ತತಾ ಚ ಕರುಣಾ ವಿರತಿತ್ತಯಂ ಚ।
ಪುಞ್ಞೇಸು ತೇನ ನಿಯತಾನಿಯತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ,
ಯೇವಾಪನಾ ಮುನಿವರೇನ ನ ಚೇವ ವುತ್ತಾ॥
೭೪.
ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಫಸ್ಸೋವ, ಪಠಮಂ ಸಮುದೀರಿತೋ।
ಪಠಮಾಭಿನಿಪಾತತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಸಾರಮ್ಮಣೇ ಕಿರ॥
೭೫.
ಫುಸಿತ್ವಾ
ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಚ ಸಞ್ಞಾಯ, ಚೇತನಾಯ ಚ ಚೇತಯೇ॥
೭೬.
ಬಲವಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ, ಸಹಜಾತಾನಮೇವ ಹಿ।
ಫಸ್ಸೋವ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಮಹೇಸಿನಾ॥
೭೭.
ಅಕಾರಣಮಿದಂ ಸಬ್ಬಂ, ಚಿತ್ತಾನಂ ತು ಸಹೇವ ಚ।
ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿಭಾವೇನ, ಚಿತ್ತಜಾನಂ ಪವತ್ತಿತೋ॥
೭೮.
ಅಯಂ ತು ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಯಂ ಪಚ್ಛಾತಿ ನತ್ಥಿದಂ।
ಬಲವಪಚ್ಚಯತ್ತೇಪಿ, ಕಾರಣಞ್ಚ ನ ದಿಸ್ಸತಿ॥
೭೯.
ದೇಸನಾಕ್ಕಮತೋ ಚೇವ, ಪಠಮಂ ಸಮುದೀರಿತೋ।
ಇಚ್ಚೇವಂ ಪನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ವಿಞ್ಞುನಾ ನ ವಿಸೇಸತೋ॥
೮೦.
ನ ಚ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಕ್ಕಮೋ।
ವಚನತ್ಥಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ, ಧಮ್ಮಾ ಏವ ವಿಜಾನತಾ॥
ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಚನತ್ಥಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಚನತ್ಥಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಪವಕ್ಖಾಮಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಫುಸತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಸ್ವಾಯಂ ಫುಸನಲಕ್ಖಣೋ, ಸಙ್ಘಟ್ಟನರಸೋ, ಸನ್ನಿಪಾತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ಫಲಟ್ಠೇನ ವೇದನಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ವಾ, ಆಪಾಥಗತವಿಸಯಪದಟ್ಠಾನೋ। ಅಯಂ ಹಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಫುಸನಾಕಾರೇನೇವ
ಸುನ್ದರಂ ಮನೋತಿ ಸುಮನೋ, ಸುಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ವೇದನಾ ಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ। ಸಾ ವೇದಯಿತಲಕ್ಖಣಾ, ಇಟ್ಠಾಕಾರಾನುಭವನರಸಾ ರಾಜಾ ವಿಯ ಸುಭೋಜನರಸಂ, ಚೇತಸಿಕಅಸ್ಸಾದಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪದಟ್ಠಾನಾ।
ನೀಲಾದಿಭೇದಂ ಸಞ್ಞಾ। ಸಾ ಸಞ್ಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ, ಪಚ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಣಕರಣರಸಾ ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಣಕರಣಮಿವ, ಯಥಾಗಹಿತನಿಮಿತ್ತವಸೇನ ಅಭಿನಿವೇಸಕರಣಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಯಥೋಪಟ್ಠಿತವಿಸಯಪದಟ್ಠಾನಾ।
ಚೇತಯತೀತಿ ಚೇತನಾ। ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಭಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾ ಚೇತಯಿತಲಕ್ಖಣಾ, ಆಯೂಹನರಸಾ, ಸಂವಿದಹನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ಸಕಕಿಚ್ಚಪರಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಾ ಜೇಟ್ಠಸಿಸ್ಸಮಹಾವಡ್ಢಕಿಆದಯೋ ವಿಯ।
ವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ವಿತಕ್ಕೋ। ವಿತಕ್ಕನಂ ವಾ ವಿತಕ್ಕೋ। ಸ್ವಾಯಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋ, ಆಹನನಪರಿಯಾಹನನರಸೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆನಯನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ।
ಆರಮ್ಮಣೇ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಚರತೀತಿ ವಿಚಾರೋ। ವಿಚರಣಂ ವಾ ವಿಚಾರೋ। ಅನುಸಞ್ಚರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸ್ವಾಯಂ ಆರಮ್ಮಣಾನುಮಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೋ, ತತ್ಥ ಸಹಜಾತಾನುಯೋಜನರಸೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಬನ್ಧಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ।
ಪಿನಯತೀತಿ ಪೀತಿ। ಸಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯನಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪೀಣನರಸಾ, ಫರಣರಸಾ ವಾ, ಓದಗ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ।
ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗಭಾವೋ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ। ಸಮಾಧಿಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸೋ ಅವಿಸಾರಲಕ್ಖಣೋ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೋ ವಾ, ಸಹಜಾತಾನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನರಸೋ ನ್ಹಾನಿಯಚುಣ್ಣಾನಂ ಉದಕಂ ವಿಯ, ಉಪಸಮಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ವಿಸೇಸತೋ ಸುಖಪದಟ್ಠಾನೋ।
ಸದ್ದಹನ್ತಿ ಏತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಸದ್ದಹತಿ, ಸದ್ದಹನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏಸಾತಿ ಸದ್ಧಾ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸದ್ದಹನಲಕ್ಖಣಾ, ಪಸಾದನರಸಾ ಉದಕಪ್ಪಸಾದಕಮಣಿ ವಿಯ, ಅಕಾಲುಸಿಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನಾ।
ಸರನ್ತಿ ಸತಿ। ಸಾ ಅಪಿಲಾಪನಲಕ್ಖಣಾ, ಅಸಮ್ಮೋಸರಸಾ, ಆರಕ್ಖಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಥಿರಸಞ್ಞಾಪದಟ್ಠಾನಾ।
ವೀರಭಾವೋ ವೀರಿಯಂ। ವೀರಾನಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ವೀರಿಯಂ। ತಂ ಪನೇತಂ ಉಸ್ಸಾಹನಲಕ್ಖಣಂ, ಸಹಜಾತಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನರಸಂ, ಅಸಂಸೀದನಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಂವೇಗಪದಟ್ಠಾನಂ।
ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ, ವಿಸಯೋಭಾಸನರಸಾ ಪದೀಪೋ ವಿಯ, ಅಸಮ್ಮೋಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ಅರಞ್ಞಗತಸುದೇಸಕೋ ವಿಯ।
ಜೀವನ್ತಿ ತೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾತಿ ಜೀವಿತಂ। ತಂ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪಾಲನಲಕ್ಖಣಂ, ತೇಸಂ ಪವತ್ತನರಸಂ, ತೇಸಂಯೇವ ಠಪನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಯಾಪಯಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನಂ। ಸನ್ತೇಪಿ ಚ ತೇಸಂ ಅನುಪಾಲನಲಕ್ಖಣಾದಿಮ್ಹಿ ವಿಧಾನೇ ಅತ್ಥಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ತಂ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನುಪಾಲೇತಿ ಉದಕಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ, ಯಥಾಸಕಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಅನುಪಾಲೇತಿ ಧಾತಿ ವಿಯ ಕುಮಾರಂ, ಸಯಂಪವತ್ತಿತಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೇನೇವ ಪವತ್ತತಿ ನಿಯಾಮಕೋ ವಿಯ, ನ ಭಙ್ಗತೋ ಉದ್ಧಂ ಪವತ್ತಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅಭಾವಾ, ನ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಠಪೇತಿ ಸಯಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಖೀಯಮಾನೋ ವಿಯ ವತ್ತಿಸ್ನೇಹೋವ ಪದೀಪಸಿಖನ್ತಿ।
ನ ಲುಬ್ಭನ್ತಿ ತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ನ ಲುಬ್ಭತಿ, ಅಲುಬ್ಭನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ಅಲೋಭೋ। ಸೋ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲಗ್ಗಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಕಮಲದಲೇ ಜಲಬಿನ್ದು ವಿಯ, ಅಪರಿಗ್ಗಹರಸೋ ಮುತ್ತಭಿಕ್ಖು ವಿಯ, ಅನಲ್ಲೀನಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಪತಿತಪುರಿಸೋ ವಿಯ।
ನ ದುಸ್ಸನ್ತಿ ತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಅದುಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ಅದೋಸೋ। ಸೋ ಅಚಣ್ಡಿಕ್ಕಲಕ್ಖಣೋ, ಅವಿರೋಧಲಕ್ಖಣೋ ವಾ ಅನುಕೂಲಮಿತ್ತೋ ವಿಯ, ಆಘಾತವಿನಯನರಸೋ, ಪರಿಳಾಹವಿನಯನರಸೋ
ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ಹಿರೀಯತೀತಿ ಹಿರೀ। ಲಜ್ಜಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇಹಿಯೇವ ಓತ್ತಪ್ಪತೀತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಂ। ಪಾಪತೋ ಉಬ್ಬೇಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತತ್ಥ ಪಾಪತೋ ಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾ ಹಿರೀ, ಓತ್ತಾಸಲಕ್ಖಣಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ। ಉಭೋಪಿ ಪಾಪಾನಂ ಅಕರಣರಸಾ, ಪಾಪತೋ ಸಙ್ಕೋಚನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅತ್ತಗಾರವಪರಗಾರವಪದಟ್ಠಾನಾ। ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಪಾಲಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಕಾಯಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಚಿತ್ತಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಕಾಯೋತಿ ಚೇತ್ಥ ವೇದನಾದಯೋ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ। ಉಭೋಪಿ ಪನೇತಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಯಚಿತ್ತದರಥವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣಾ
ಕಾಯಲಹುಭಾವೋ ಕಾಯಲಹುತಾ। ಚಿತ್ತಲಹುಭಾವೋ ಚಿತ್ತಲಹುತಾ। ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಗರುಭಾವವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಗರುಭಾವನಿಮ್ಮದನರಸಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅದನ್ಧತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪದಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಗರುಭಾವಕರಥಿನಮಿದ್ಧಾದಿಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಕಾಯಮುದುಭಾವೋ ಕಾಯಮುದುತಾ। ಚಿತ್ತಮುದುಭಾವೋ ಚಿತ್ತಮುದುತಾ। ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಥದ್ಧಭಾವವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಥದ್ಧಭಾವನಿಮ್ಮದನರಸಾ, ಅಪ್ಪಟಿಘಾತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪದಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಥದ್ಧಭಾವಕರದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಿಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ। ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವೋ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ। ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವನಿಮ್ಮದನರಸಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪದಟ್ಠಾನಂ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ
ಕಾಯಪಾಗುಞ್ಞಭಾವೋ ಕಾಯಪಾಗುಞ್ಞತಾ। ಚಿತ್ತಪಾಗುಞ್ಞಭಾವೋ ಚಿತ್ತಪಾಗುಞ್ಞತಾ। ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಗೇಲಞ್ಞಭಾವಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಗೇಲಞ್ಞನಿಮ್ಮದನರಸಾ, ನಿರಾದೀನವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪದಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಗೇಲಞ್ಞಭಾವಕರಅಸ್ಸದ್ಧಾದಿಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಕಾಯಸ್ಸ ಉಜುಕಭಾವೋ ಕಾಯುಜುಕತಾ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಜುಕಭಾವೋ ಚಿತ್ತುಜುಕತಾ। ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಕುಟಿಲಭಾವಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಅಜ್ಜವಲಕ್ಖಣಾ ವಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಕುಟಿಲಭಾವನಿಮ್ಮದನರಸಾ, ಅಜಿಮ್ಹತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಪದಟ್ಠಾನಾ, ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಕುಟಿಲಭಾವಕರಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಾದಿಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಛನ್ದೋತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಲಕ್ಖಣೋ ಛನ್ದೋ, ಆರಮ್ಮಣಪರಿಯೇಸನರಸೋ, ಆರಮ್ಮಣೇನ ಅತ್ಥಿಕತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ತದೇವಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನೋ।
ಅಧಿಮುಚ್ಚನಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೋ, ಅಸಂಸಪ್ಪನರಸೋ, ನಿಚ್ಛಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ಸನ್ನಿಟ್ಠೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನ ಇನ್ದಖೀಲೋ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತೇಸು ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾ। ಸಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಸಮವಾಹಿತಲಕ್ಖಣಾ, ಊನಾಧಿಕತಾನಿವಾರಣರಸಾ, ಪಕ್ಖಪಾತುಪಚ್ಛೇದನರಸಾ ವಾ, ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ।
ಕಿರಿಯಾ ಕಾರೋ, ಮನಸ್ಮಿಂ ಕಾರೋ ಮನಸಿಕಾರೋ। ಪುರಿಮಮನತೋ ವಿಸದಿಸಂ ಮನಂ ಕರೋತೀತಿ ಚ ಮನಸಿಕಾರೋ।
ಸ್ವಾಯಂ ಆರಮ್ಮಣಪಟಿಪಾದಕೋ ಮನಸ್ಮಿಂ ಕಾರೋ ಮನಸಿಕಾರೋ। ಸೋ ಸಾರಣಲಕ್ಖಣೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಂಯೋಜನರಸೋ, ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ಆರಮ್ಮಣಪದಟ್ಠಾನೋ, ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಆರಮ್ಮಣಪಟಿಪಾದಕತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಸಾರಥೀ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವೀಥಿಪಟಿಪಾದಕೋತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಜವನಪಟಿಪಾದಕೋತಿ ಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ನ ತೇ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ।
ಕರುಣಾತಿ ಪರದುಕ್ಖೇ ಸತಿ ಸಾಧೂನಂ ಹದಯಕಮ್ಪನಂ ಕರೋತೀತಿ ಕರುಣಾ, ಕಿನಾತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ವಾ ಪರದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕರುಣಾ। ಸಾ ಪರದುಕ್ಖಾಪನಯನಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ, ಪರದುಕ್ಖಾಸಹನರಸಾ, ಅವಿಹಿಂಸಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಾನಂ ಅನಾಥಭಾವದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ।
ಮೋದನ್ತಿ ತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಮೋದತೀತಿ ಮುದಿತಾ। ಸಾ ಪಮೋದನಲಕ್ಖಣಾ, ಅನಿಸ್ಸಾಯನರಸಾ, ಅರತಿವಿಘಾತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ। ಕೇಚಿ ಪನ ಮೇತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯೋಪಿ ಅನಿಯತೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಅದೋಸೋ ಏವ ಮೇತ್ತಾ, ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ।
ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತತೋ ವಿರತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತವಿರತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು। ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಪನ ಏತಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ವಿರತಿಯೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವತ್ಥೂನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣಾ, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವತ್ಥುತೋ ಸಙ್ಕೋಚನರಸಾ, ಅಕಿರಿಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸದ್ಧಾಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಪದಟ್ಠಾನಾ। ಕೇಚಿ ಪನ ಇಮಾಸು ಏಕೇಕಂ ನಿಯತಂ ವಿರತಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ಏವಂ ಕಾಮಾವಚರಪಠಮಮಹಾಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಇಮೇ ತೇತ್ತಿಂಸ ವಾ ಚತುತ್ತಿಂಸ ವಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಯಥಾ
೮೧.
ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಸು, ನ ದುಕ್ಖಸುಖಪೀತಿಯೋ।
ಜಾಯನ್ತೇವ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಚ, ಕರುಣಾಮುದಿತಾದಯೋ॥
ಅವಸೇಸೇಸು ಪನ ರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ರೂಪಾವಚರಾ, ತತ್ಥ ಪಠಮಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಾವ ಕಾಮಾವಚರಪಠಮಚಿತ್ತೇ ವುತ್ತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ವಿರತಿತ್ತಯಂ ಅವಸೇಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ವಿರತಿಯೋ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಲೋಕುತ್ತರೇಸ್ವೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸು। ದುತಿಯೇನ ವಿತಕ್ಕವಜ್ಜಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಾ ತೇತ್ತಿಂಸ ವಾ। ತತಿಯೇನ ವಿಚಾರವಜ್ಜಾ ಏಕತಿಂಸ ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಾ। ಚತುತ್ಥೇನ ತತೋ ಪೀತಿವಜ್ಜಾ ತಿಂಸ ವಾ ಏಕತಿಂಸ ವಾ। ಪಞ್ಚಮೇನ ತತೋ ಕರುಣಾಮುದಿತಾವಜ್ಜಾ ತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪವಿಟ್ಠಾ। ಏವಂ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ, ತೇ ಪನ ರೂಪಾವಚರಪಞ್ಚಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅರೂಪಾವಚರಭಾವೋವೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ।
ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ, ತೇ ಪನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೇ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇ ಪಠಮರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾದಿಭೇದೇಪಿ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇ ದುತಿಯರೂಪಾವಚರಚಿತ್ತಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕರುಣಾಮುದಿತಾನಮಭಾವೋ ಚ ನಿಯತವಿರತಿಭಾವೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ। ಏವಂ ತಾವ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಕುಸಲಾ ಪನ ಚೇತಸಿಕಾ ಭೂಮಿತೋ ಏಕವಿಧಾ ಕಾಮಾವಚರಾಯೇವ, ತೇಸು ಲೋಭಮೂಲಪಠಮಾಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ
೮೨.
ಏವಂ ಯೇವಾಪನಾ ಸಬ್ಬೇ, ನಿಯತಾನಿಯತಾ ದಸ।
ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಪಾಪಚಿತ್ತೇಸು, ಹತಪಾಪೇನ ತಾದಿನಾ॥
ತತ್ಥ ಫಸ್ಸೋತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸಹಜಾತೋ ಫಸ್ಸೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ನ ಹಿರೀಯತೀತಿ ಅಹಿರಿಕೋ, ಅಹಿರಿಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಹಿರಿಕಂ। ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ಓತ್ತಪ್ಪತೀತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಂ, ನ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ। ತತ್ಥ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ಅಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಂ, ಅಲಜ್ಜಾಲಕ್ಖಣಂ ವಾ ಅಹಿರಿಕಂ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ ತೇಹೇವ ಅಸಾರಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ, ಅನುತ್ತಾಸಲಕ್ಖಣಂ ವಾ।
ಲುಬ್ಭನ್ತಿ ಲೋಭೋ। ಸೋ ಆರಮ್ಮಣಗಹಣಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಕಟಾಲೇಪೋ ವಿಯ, ಅಭಿಸಙ್ಗರಸೋ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮಂಸಪೇಸಿ ವಿಯ, ಅಪರಿಚ್ಚಾಗಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ತೇಲಞ್ಜನರಾಗೋ ವಿಯ, ಸಂಯೋಜನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸ್ಸಾದದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನೋ।
ಮುಯ್ಹನ್ತಿ ತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ಮುಯ್ಹತಿ, ಮುಯ್ಹನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ಮೋಹೋ। ಸೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ಧಭಾವಲಕ್ಖಣೋ, ಅಞ್ಞಾಣಲಕ್ಖಣೋ ವಾ, ಅಸಮ್ಪಟಿವೇಧರಸೋ, ಆರಮ್ಮಣಸಭಾವಚ್ಛಾದನರಸೋ ವಾ, ಅನ್ಧಕಾರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನೋ।
ಮಿಚ್ಛಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏಸಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಸಾ ಅಯೋನಿಸೋಅಭಿನಿವೇಸಲಕ್ಖಣಾ, ಪರಾಮಾಸರಸಾ, ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸನಕಾಮತಾದಿಪದಟ್ಠಾನಾ।
ಉದ್ಧತಭಾವೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ। ತಂ ಅವೂಪಸಮಲಕ್ಖಣಂ ವಾತಾಭಿಘಾತಚಲಜಲಂ ವಿಯ, ಅನವಟ್ಠಾನರಸಂ ವಾತಾಭಿಘಾತಚಲಧಜಪಟಾಕಾ ವಿಯ, ಭನ್ತತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ಪಾಸಾಣಾಭಿಘಾತಸಮುದ್ಧತಭಸ್ಮಂ ವಿಯ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಂ।
ಮಞ್ಞತೀತಿ ಮಾನೋ। ಸೋ ಉಣ್ಣತಿಲಕ್ಖಣೋ, ಸಮ್ಪಗ್ಗಹಣರಸೋ, ಕೇತುಕಮ್ಯತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಲೋಭಪದಟ್ಠಾನೋ।
ಇಸ್ಸತೀತಿ ಇಸ್ಸಾ। ಸಾ ಪರಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಉಸೂಯನಲಕ್ಖಣಾ, ತತ್ಥೇವ ಅನಭಿರತಿರಸಾ, ತತೋ ವಿಮುಖಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಾ।
ಮಚ್ಛರಭಾವೋ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ನಿಗುಹಣಲಕ್ಖಣಂ, ತಾಸಂಯೇವ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಅಕ್ಖಮನರಸಂ, ಸಙ್ಕೋಚನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಂ।
ಕುಚ್ಛಿತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ತಂ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಲಕ್ಖಣಂ, ಕತಾಕತಾನುಸೋಚನರಸಂ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಕತಾಕತಪದಟ್ಠಾನಂ।
ಥಿನತಾ ಥಿನಂ। ಮಿದ್ಧತಾ ಮಿದ್ಧಂ। ಅನುಸ್ಸಾಹನಸಂಸೀದನತಾ, ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಥಿನಂ ಅನುಸ್ಸಾಹನಲಕ್ಖಣಂ, ವೀರಿಯವಿನೋದನರಸಂ, ಸಂಸೀದನಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ। ಮಿದ್ಧಂ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾಲಕ್ಖಣಂ, ಓನಹನರಸಂ, ಲೀನತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಂ। ಸೇಸಾ ಕುಸಲೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ಥ ಪನ ವಿತಕ್ಕವೀರಿಯಸಮಾಧೀನಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಯೋ ವಿಸೇಸಕಾ। ಇತಿ ಇಮೇ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಚೇತಸಿಕಾ ಪಠಮಾಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಚ ಪಠಮೇನ, ಏವಂ ದುತಿಯೇನಾಪಿ। ಸಸಙ್ಖಾರಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ನಿಯತಭಾವೋ ಚ ವಿಸೇಸೋ। ತತಿಯೇನ ಪಠಮೇ ವುತ್ತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸೇಸಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಮಾನೋ ಪನೇತ್ಥ ಅನಿಯತೋ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ। ಚತುತ್ಥೇನ ದುತಿಯೇ ವುತ್ತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅವಸೇಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಚ ಮಾನೋ ಅನಿಯತೋ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚಮೇನ ಪಠಮೇ ವುತ್ತೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಪೀತಿಂ ಅವಸೇಸಾ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ। ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ಪನೇತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪವಿಟ್ಠಾ। ಛಟ್ಠೇನಾಪಿ ಪಞ್ಚಮೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾ ಏವ। ಸಸಙ್ಖಾರತಾ ಲೋಭಮೂಲಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಸು ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ದೋಸಮೂಲೇಸು ದ್ವೀಸು ಪಠಮೇನ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ನಿಯತಾ ಸರೂಪೇನಾಗತಾ
ತತ್ಥ ದುಟ್ಠು ಮನೋತಿ ದುಮನೋ, ದುಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನ ಸಹಗತಂ ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ। ತಂ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾನುಭವನಲಕ್ಖಣಂ, ಅನಿಟ್ಠಾಕಾರಸಮ್ಭೋಗರಸಂ, ಚೇತಸಿಕಾಬಾಧಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಹದಯವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನಂ।
ದುಸ್ಸನ್ತಿ ತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ದುಸ್ಸತಿ, ದುಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ದೋಸೋ। ಸೋ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಲಕ್ಖಣೋ ಪಹತಾಸೀವಿಸೋ ವಿಯ, ವಿಸಪ್ಪನರಸೋ ವಿಸನಿಪಾತೋ ವಿಯ, ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯದಹನರಸೋ ವಾ ದಾವಗ್ಗಿ ವಿಯ, ದುಸ್ಸನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ವಿಯ ಸಪತ್ತೋ, ಆಘಾತವತ್ಥುಪದಟ್ಠಾನೋ। ಅವಸೇಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾವ। ಇತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತರಸ ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಾ ನವಮೇನ ಸಮ್ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಚ ನವಮೇನ, ಏವಂ ದಸಮೇನಾಪಿ। ಸಸಙ್ಖಾರತಾ, ಪನೇತ್ಥ ಥಿನಮಿದ್ಧಸಮ್ಭವೋ ಚ ವಿಸೇಸೋ।
ದ್ವೀಸು ಪನ ಮೋಹಮೂಲೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಏಕಾದಸಮೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಾವ ಫಸ್ಸೋ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಚೇತನಾ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಚಾರೋ ವೀರಿಯಂ ಜೀವಿತಂ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿ ಅಹಿರಿಕಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ ಮೋಹೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಸರೂಪೇನಾಗತಾ ತೇರಸ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ದ್ವೇ ಯೇವಾಪನಕಾ ನಿಯತಾ। ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪನ್ನರಸ ಹೋನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಸಭಾವಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಸಾ ಸಂಸಯಲಕ್ಖಣಾ, ಕಮ್ಪನರಸಾ, ಅನಿಚ್ಛಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಾ। ಸೇಸಾ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ।
ದ್ವಾದಸಮೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸರೂಪೇನಾಗತಾ
ಇದಾನಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಪನ ದುವಿಧಾ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಭೇದತೋ। ತತ್ಥ ವಿಪಾಕಾ ಕುಸಲಾ ವಿಯ ಭೂಮಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಕಾಮಾವಚರಂ ರೂಪಾವಚರಂ ಅರೂಪಾವಚರಂ ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಚೇತಿ। ತತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕಾ ಸಹೇತುಕಾಹೇತುಕವಸೇನ ದುವಿಧಾ। ತತ್ಥ ಸಹೇತುಕವಿಪಾಕಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಹೇತುಕಾ। ತೇ ಸಹೇತುಕಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಸದಿಸಾ। ಯಾ ಪನ ಕರುಣಾಮುದಿತಾ ಅನಿಯತಾ, ತಾ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ವಿಪಾಕೇಸು ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕಾನಂ ಏಕನ್ತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ವಿರತಿಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಏಕನ್ತಕುಸಲತ್ತಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾ ಕುಸಲಾಯೇವಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಕಾಮಾವಚರಸಹೇತುಕವಿಪಾಕಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೮೩.
ತೇತ್ತಿಂಸಾದಿದ್ವಯೇ ಧಮ್ಮಾ, ದ್ವತ್ತಿಂಸೇವ ತತೋ ಪರೇ।
ಬಾತ್ತಿಂಸ ಪಞ್ಚಮೇ ಛಟ್ಠೇ, ಏಕತಿಂಸ ತತೋ ಪರೇ॥
ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಹೇತುಕಾ। ತೇಸು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಾವ ಫಸ್ಸೋ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಚೇತನಾ ಜೀವಿತಂ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತೀತಿ ಸರೂಪೇನಾಗತಾ ಛ, ಮನಸಿಕಾರೇನ ಚ ಸತ್ತ ಹೋನ್ತಿ। ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ ಸತ್ತ ಸತ್ತೇವ ಚೇತಸಿಕಾ। ತತ್ಥ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಪನ ಉಪೇಕ್ಖಾಠಾನೇ ಸುಖವೇದನಾ ಪವಿಟ್ಠಾ। ಸಾ ಕಾಯಿಕಸಾತಲಕ್ಖಣಾ, ಪೀಣನರಸಾ, ಸೇಸಾ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ।
೮೪.
ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಯೋಗಸ್ಮಿಂ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಕಾದಿಸು।
ಸತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವ, ವುತ್ತಾ ಚತೂಸು ಸತ್ಥುನಾ॥
೮೫.
ಉಪಾದಾಯ
ಸಙ್ಘಟ್ಟನಾನಿಘಂಸಸ್ಸ, ದುಬ್ಬಲತ್ತಾತಿ ದೀಪಯೇ॥
೮೬.
ಪಸಾದಂ ಪನತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಕೂಟಂವ ಪಿಚುಪಿಣ್ಡಕಂ।
ಭೂತರೂಪೇನ ಭೂತಾನಂ, ಘಟ್ಟನಾಯ ಸುಖಾದಿಕಂ॥
ತಸ್ಮಾ
ರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ರೂಪಾವಚರಾ। ಅರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತಸಿಕೇಹಿ ಸದಿಸಾಯೇವಾತಿ।
ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ। ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇಸಂಯೇವ ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಸದಿಸಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಚೇತಸಿಕೇಹಿ ಸದಿಸಾ। ಏವಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಲೋಕುತ್ತರವಿಪಾಕಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಚೇತಸಿಕಾ ನಾಮ। ತೇ ಪನ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಚಿತ್ತೇಸು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಸು ವುತ್ತಚೇತಸಿಕಸದಿಸಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣೇ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಪವಿಟ್ಠಾ। ಸಾ ಕಾಯಿಕಾಬಾಧಲಕ್ಖಣಾ। ಸೇಸಾ ವುತ್ತನಯಾಯೇವಾತಿ। ಏವಂ ಛತ್ತಿಂಸ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ ಭೂಮಿತೋ ತಿವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಮಾವಚರಾ ರೂಪಾವಚರಾ ಅರೂಪಾವಚರಾತಿ। ತತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರಾ ಸಹೇತುಕಾಹೇತುಕತೋ ದುವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸು ಸಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಹೇತುಕಾ, ತೇ ಪನ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಮಾನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿರತಿತ್ತಯಂ ಅನಿಯತಯೇವಾಪನಕೇಸು ಕರುಣಾಮುದಿತಾಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಹೇತುಕಾ, ತೇ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಮಾನಾ। ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುದ್ವಯೇ
ರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ರೂಪಾವಚರಾ। ಅರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಕಸಕಭೂಮಿಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸಮಾನಾತಿ। ಏವಂ ವೀಸತಿ ಕಿರಿಯಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ತಾವತಾ
೮೭.
ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಹಿ ವಿಪಾಕಕ್ರಿಯಾ-
ಹದಯೇಹಿ ಯುತಾ ಪನ ಚೇತಸಿಕಾ।
ಸಕಲಾಪಿ ಚ ಸಾಧು ಮಯಾ ಕಥಿತಾ,
ಸುಗತೇನ ಮಹಾಮುನಿನಾ ಕಥಿತಾ॥
೮೮.
ಅವಗಚ್ಛತಿ ಯೋ ಇಮಂ ಅನುನಂ,
ಪರಮಂ ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಮತಿ।
ಅಭಿಧಮ್ಮನಯೇ ದೂರಾಸದೇ,
ಅತಿಗಮ್ಭೀರಠಾನೇ ವಿಜಮ್ಭತೇ॥
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರೇ ಚೇತಸಿಕನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ
ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।