೧೪. ಚುದ್ದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೭೮೯-೯೩. ಹಿತಾನಯನ್ತಿ ಮಾನಸಞ್ಚ ಸುಗತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತಮಾನಸಞ್ಚ। ಮಧುರಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಧುರತ್ಥವಣ್ಣನಂ। ಉತ್ತರಂ ತು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಧಮ್ಮತೋ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮತೋ ಉತ್ತರಿಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಲೋಕುತ್ತರಂ। ಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೇತಿ ಸಙ್ಕಾಯ ಕಙ್ಖಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೇ। ಅಚ್ಛಿದ್ದಂ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ಅಕಮ್ಮಾಸಂ। ಅತ್ಥಕಾಮೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಕಾಮೇನ।
೭೯೭. ದುವಿಧಲಕ್ಖಣಂ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಲಕ್ಖಣಂ।
೮೦೫. ತೇಸಂ ಚರಿತಾನಂ ವೋಮಿಸ್ಸಕನಯಾ।
೮೦೭. ಸವಣ್ಣಕಸಿಣಾತಿ ನೀಲಪೀತಓದಾತಲೋಹಿತವಣ್ಣಕಸಿಣಾ।
೮೦೮. ತಂ ಆನಾಪಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ।
೮೦೯-೧೦. ಮರಣೂಪಸಮಾಯುತ್ತಾ ಸತೀತಿ ಮರಣಾನುಸ್ಸತಿ ಉಪಸಮಾನುಸ್ಸತಿ। ಆಹಾರನಿಸ್ಸಿತಸಞ್ಞಾತಿ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾ। ಧಾತುವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಂ।
೮೧೧-೨. ಅನುಕೂಲಾ ಇಮೇ ಸಬ್ಬ-ಚರಿತಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಾತಿ ಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸದ್ಧಾಚರಿತಸ್ಸ ಅನುಕೂಲಂ, ತಮೇವ ಪಞ್ಞಾಚರಿತಸ್ಸ ಅನುಕೂಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಪನ ವಚನಂ ಏಕನ್ತವಿಪಚ್ಚನೀಕಭಾವತೋ ಏಕನ್ತಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಅತಿಸಪ್ಪಾಯತೋ ವುತ್ತಂ, ಇತಿ ವಿಭಾವಿನಾ ಞೇಯ್ಯಂ।
೮೩೫. ವಿಪಸ್ಸನಾಭವಸಮ್ಪತ್ತಿ-ಸುಖಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಯುಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪತ್ತಿಸುಖಾನಂ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಸುಖಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಯುಂ।
೮೩೮. ಸಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನೋಭುನೋತಿ ಮನೋಭುಹದಯೋ ತಸ್ಸ ಹದಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ।
೮೪೪. ಪತ್ತುಕಾಮೇನ ಧೀಮತಾ ಕಸಿಣಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ।
೮೪೫. ಸಂಹಾರಿಮನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಹರಿತಬ್ಬಕಸಿಣಂ। ತತ್ರಟ್ಠಕನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅನಾಹರಿತಬ್ಬಂ ಕಸಿಣಂ।
೮೪೯. ವಿವಟ್ಟಂ ಪನ ಮಿಚ್ಛತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ವಟ್ಟಂ ಕಾತುಂ ತಂ ಕಸಿಣಂ ವಟ್ಟತಿ।
೮೫೧-೨. ಹತ್ಥಪಾಸಪ್ಪಮಾಣಸ್ಮಿಂ, ತಮ್ಹಾ ಕಸಿಣಮಣ್ಡಲಾತಿ ತತೋ ಕಸಿಣಮಣ್ಡಲತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಪ್ಪಮಾಣಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಉಚ್ಚೇ। ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ।
೮೫೩-೪. ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ಝಾನಂ। ಖೇಮತೋ ದಟ್ಠುಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹಂ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅದ್ಧಾ ಏಕನ್ತೇನ ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸಂ ಭವೇಯ್ಯಂ।
೮೫೬. ಸೋ
೮೬೦. ಏವಂ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಏಕಗ್ಗಚೇತಸೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ ಉಮ್ಮೀಲಿತೇ ಕಾಲೇಪಿ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಪಾಥಂ ಯಾತಿ ಚೇ ಯದಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಉಗ್ಗಹಮೇವ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ।
೮೬೪. ಪಾದಾನಂ ಧೋವನೇ ಪಪಞ್ಚಪರಿಹಾರತ್ಥಂ। ಏಕತಲಿಕಾತಿ ಏಕತಲಮತ್ತಾ।
೮೬೫. ತಂ ಸಂಹಾರಿಮಂ ಕಸಿಣಮಾದಾಯ।
೮೬೬. ಸಮನ್ನಾಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಕ್ಕಾಹಟನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕೇನ ಆಹಟಂ ಫುಸಿತಂ ಕರೇ ಕರೇಯ್ಯ।
೮೬೮. ತನ್ತಿ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ।
೮೭೧-೪. ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ। ಪುರಿಮಸ್ಸಾತಿ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ। ಕೋ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ? ಥವಿಕಾ ನೀಹರಿತಂ ಆದಾಸಮಣ್ಡಲಂ ಮಜ್ಜಿತಂ ವಿಯ। ತೋಯದೇ ಕಾಳಮೇಘೇ ಸೇತಬಲಾಕಾ ವಿಯ। ತದಾ ತಂ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾವ ನಿಗ್ಗತಂ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ। ತತೋ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತತೋ। ತನ್ತಿ ತಂ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ। ಸಣ್ಠಾನವನ್ತಞ್ಚ ವಣ್ಣವನ್ತಞ್ಚ ನ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಂ। ಪಞ್ಞಜನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾತಂ।
೮೭೭-೮. ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನೋ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇ। ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಮಾಧಿನೋ ಪಟಿಲಾಭಕ್ಖಣೇ ಪನ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ಪಾತುಭಾವೇನ ಇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ।
೮೭೯. ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಾಧೀನನ್ತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧೀನಂ।
೮೮೨. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಯಗಬ್ಭೋವ ರತನಂ ವಿಯ ಅಸ್ಸ ಅನೇನ ಸುದುಲ್ಲಭಂ।
೮೮೪. ಅಯನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸನ್ಥಾರೋ।
೮೯೧-೨. ಸಮತಂ ವೀರಿಯಸ್ಸೇವಾತಿ ವೀರಿಯಸಮಭಾವಂ। ಲಯಂ ಲೀನಭಾವಂ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಯನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಮಾನಸಂ ಆವಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ।
೮೯೫-೯. ಭವಙ್ಗಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜ ಉಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತದೇವ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಗಿನೋ ಮನೋದ್ವಾರಮ್ಹಿ ಜಾಯತಿ। ತತೋತಿ ಆವಜ್ಜನತೋ ತತ್ರೇವಾರಮ್ಮಣೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಸಙ್ಖಾತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ತಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ಜವನಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಜಾಯನ್ತೇ। ಅವಸಾನೇ ಏಕಂ ಜವನಮಾನಸಂ ರೂಪಾವಚರಿಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪಾವಚರಿಕೇ ವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಅಙ್ಗಾ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಬಲವತರಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಅಪ್ಪನಾಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಪ್ಪನಾಚೇತಸೋ ಪರಿಕಮ್ಮೋಪಚಾರತೋ ಪರಿಕಮ್ಮಭಾವತೋ ಪರಿಕಮ್ಮಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ, ಉಪಚಾರಭಾವತೋ ಉಪಚಾರಾನೀತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತೇ। ತಾನಿ ಜವನಾನಿ ಅಪ್ಪನಾಯಾನುಲೋಮತ್ತಾ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಏವ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಅನುಲೋಮಕೇಸು ಯಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮಂ ಜವನಂ, ತಂ ಗೋತ್ರಭೂತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ।
೯೦೧. ಗೋತ್ರಭು ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಗೋತ್ರಭು ನಾಮ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ।
೯೦೪-೫. ಪುರಿಮೇಹಿ ಜವನೇಹಿ ಯಂ ಆಸೇವನಂ, ತಂ ಬಲವಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಛಟ್ಠಂ ಜವನಂ, ಸತ್ತಮಂ ವಾ ಜವನಂ ಅಪ್ಪೇತಿ। ಇತಿ ವಚನಂ ಪವುಚ್ಚತಿ, ಏತ್ಥ ವಾದೇ ಗೋದತ್ತೋ ನಾಮ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ ಆಚರಿಯೋ ಆಹ। ಛಿನ್ನತಟೇ ಮುಖಂ ಯಸ್ಸ ಛಿನ್ನತಟಮುಖೋ।
೯೦೮. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಹೇತುಕಂ।
೯೧೧-೨. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ನಾನಾವಿಸಯೇ ಪಲುದ್ಧಸ್ಸ। ಚೇತಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ ಸಮಾಧಾನೇನ ಸಮಾಧಿ।
೯೧೫. ಸಯಞ್ಚ ಅತಿಸನ್ತತೋ ಸುಖಂ ಅವೂಪಸನ್ತಸಭಾವಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚದ್ವಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವುತ್ತಂ।
೯೧೭. ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಚನೀವರಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಂಯುತನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಯುತ್ತಂ।
೯೨೦-೧. ವೇಪುಲ್ಲನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಿಪುಲಭಾವಂ। ತಞ್ಚ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಚಾರಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
೯೨೮-೩೧. ಪಮಾದಯೋಗಿನೋತಿ ಪಮಾದವಸೇನ ಯೋಗಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಕ್ಕಾರಾ ಮನಸಿಕಾರಾ ಚೇ ಚರನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ತಂ ಝಾನಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ ಹೋತಿ। ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೇ ತಸ್ಮಿಂ, ಸನ್ತಾ ತದನುಧಮ್ಮತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ತದನುಧಮ್ಮತಾ ತಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾ ಸತಿ ನಿಕನ್ತಿ ಸನ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಝಾನಂ ಮನ್ದಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಠಿತಿಂ ಭಜತಿ। ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ವಿಸೇಸಂ ದುತಿಯಾದಿಭಾವನಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಬ್ಬಿದಾಸಂಯುತಾ ಸಞ್ಞಾ, ಮನಕ್ಕಾರಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾವಿಪಸ್ಸನಾಸಂಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಕ್ಕಾರಾ। ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾಗಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಭಾಗಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೩೩. ಅಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಆಸನ್ನಾಕುಸಲಾರಯೋ ಆಸನ್ನಾಕುಸಲಾರಿಕಾ ಯಸ್ಮಾ ತಕ್ಕಚಾರಾನಂ ಥೂಲತ್ತಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಅಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಙ್ಗದುಬ್ಬಲಾ।
೯೩೫. ನಿಕನ್ತಿನ್ತಿ ತಣ್ಹಂ। ಪರಿಯಾದಾಯಾತಿ ಸೋಸಾಪೇತ್ವಾ।
೯೩೬. ವಿಧಿನಾತಿ ಸತಸ್ಸಾತಿ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ।
೯೩೮. ನಿಮಿತ್ತಂ ತು ತದೇವ ಚಾತಿ ತಮೇವ ಪಠಮನಿಮಿತ್ತಂ ‘‘ಪಥವೀ ಪಥವೀ’’ಇತಿ ಏವಂ ಮನಸಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ।
೯೪೩. ಸಮ್ಪಸಾದನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾ। ಮಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾ।
೯೪೪. ದುವಙ್ಗಹೀನನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಹೀನಂ।
೯೪೮. ಪೀತಿ ನಾಮ ಚೇತಸೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಿಲಾಪನಂ ಉಪ್ಪಿಲಾಪಿತತ್ತಂ ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ।
೯೬೧-೨. ಆಸನ್ನಪೀತಿದೋಸಾತಿ ಪೀತಿಯೇವ ದೋಸಾ। ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ತತಿಯಜ್ಝಾನೇ ಯದೇವ ಯಂ ಏವ ಸುಖಂ ಇತಿ ಏವಂ ಸುಖಂ ಚೇತಸೋ ಆಭೋಗೋ ಮನಸಿಕಾರೋ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಸುಖಸ್ಸ ಥೂಲತ್ತಾ ಅಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಙ್ಗದುಬ್ಬಲಾ ಹೋತಿ।
೯೭೪-೫. ಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಆಸೇವನಂ ಪನ ನ ಹೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಆಸೇವನಂ ಪನ ನ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾನಿ ಜವನಾನಿ ಜವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಂ ಸಮುದೀರಿತಂ।
೯೭೬. ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಠಿತಂ।
೯೭೯. ಅಯಂ ಅತಿನಿಸಿತವಿಸದಬುದ್ಧಿಪ್ಪಚಾರೋ, ಸೋ ತೇನ ಜನೇನ ವೇದನೀಯೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಟೀಕಾಯ
ರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚುದ್ದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।