೧೫. ಪನ್ನರಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೯೮೦. ಏವಂ ಪಥವೀಕಸಿಣವಸೇನ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಸಕಸಿಣವಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನೇ ಗನ್ಥಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ರೂಪಾರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ರೂಪಾರೂಪಮತೀತೇನಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಭವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ, ಪುನಾನೂಪಪತ್ತಿವಸೇನ ರೂಪಾರೂಪಭವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ, ಪಗೇವ ಕಾಮಾವಚರಭವಂ। ರೂಪಾರೂಪಾದಿವೇದಿನಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಾದಿಭೂಮನ್ತರವೇದಿನಾ।
೯೮೨-೪. ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿ ನಾಮ ರೂಪವಿರಾಗಭಾವನಾ ರೂಪವಿರಾಗವಸೇನೇವ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಕಾಮಸ್ಸ ರೂಪೇ ವಿರಜ್ಜನಾಕಾರಂ, ವಿರತ್ತಮಾನಸೇನ ಚ ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರೂಪೇ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ದಣ್ಡನಟ್ಠೇನ ದಣ್ಡೋ, ಮುಗ್ಗರಾದಿ, ಪರಪೀಳನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸ ಆದಾನಂ ದಣ್ಡಾದಾನಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಾದೀನಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಞ್ಚ ಗಹಣಂ। ಚಕ್ಖುರೋಗಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೋತರೋಗಾದೀನಂ। ರೂಪೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕರಜರೂಪಾದಿಓಳಾರಿಕರೂಪೇ ತನ್ನಿದಾನಂ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ। ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನಸೋತಿ ವಿರತ್ತಮಾನಸೋ। ಅರೂಪನ್ತಿ ಅರೂಪಾವಚರಭಾವನಂ। ತಮ್ಹಾ ಕಸಿಣರೂಪಾತಿ ತಮ್ಹಾ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಾ ಕಸಿಣರೂಪಾ। ನನು ಚಾಯಂ ರೂಪೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ‘‘ಸೂಕರಾಭಿಹತೋವ ಸಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ವನೇ ಸೂಕರೇನ ಪಹತಮತ್ತೋ ಸುನಖೋ ತತೋ ಭೀತೋ ರೂಪದಸ್ಸನವೇಲಾಯಂ ಭತ್ತಪಚನಉಕ್ಖಲಿಂ ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ಸೂಕರಪಟಿಭಾಗತಾಯ ತಸ್ಸಂ ಸೂಕರಾಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಪಲಾಯತೇವ, ಏವಮೇವ ರೂಪೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನಸೋ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗೇ ಕಸಿಣರೂಪೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜತಿ, ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೯೮೫-೬. ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ಝಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಕಾಸಕಸಿಣಂ ನವಸು ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಲದ್ಧಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ। ಕೇಚಿ ಪನ ಆಲೋಕಕಸಿಣಮ್ಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸೂತಿ ವದನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ಠಪನೇ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಸುಟ್ಠು ಚಿಣ್ಣೋ ಚರಿತೋ ಅತಿಪ್ಪಗುಣಿಕತೋ ಆವಜ್ಜನಾದಿಲಕ್ಖಣೋ ವಸೀಭಾವೋ ಏತೇನಾತಿ ಸುಚಿಣ್ಣವಸೀ। ಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಕಸಿಣರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ। ಆಸನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚಾತಿ ಯತೋ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಆಸನ್ನತಾಯ ಆಸನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಞ್ಚ। ಥೂಲಸನ್ತವಿಮೋಕ್ಖತೋತಿ ಸನ್ತವಿಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಅರೂಪಜ್ಝಾನತೋ ಏತಂ ಯತೋ ಥೂಲಂ ಓಳಾರಿಕಂ। ಅರೂಪಜ್ಝಾನಞ್ಹಿ ಯೇ ತೇ ಸನ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರೂಪೇ ಆರುಪ್ಪನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಸನ್ತವಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸನ್ತತಾಸಿದ್ಧಿ ಚಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸತಿತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
೯೮೭-೯೧. ಚತುತ್ಥೇತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ। ಪಠಮಾರುಪ್ಪಞ್ಚ ಸನ್ತತೋ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸನ್ತವಸೇನ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸನ್ತತೋ ಮನಸಿಕರಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಪಣೀತತೋ, ಸುಖುಮತೋ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾನಾತಿ ಪಗೇವ ವಡ್ಢಿತಂ, ತದಾ ವಡ್ಢನವಸೇನ ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ। ಪುಬ್ಬಕಾಲವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ನಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನ ವಡ್ಢಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಹಿ ತಂ ಪಚ್ಛಾ ವಡ್ಢನತ್ಥಾಯ ವಾಯಮಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ವಡ್ಢತೀತಿ। ತೇನಾತಿ ಕಸಿಣರೂಪೇನ।
ಇದಾನಿಸ್ಸ ಉಗ್ಘಾಟನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಕಾಸೋ ಇತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ಉಗ್ಘಾಟೇನ್ತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಉದಯವಸೇನ, ಪರಿಚ್ಛೇದಫರಣವಸೇನ ಚ ಅನ್ತಾಭಾವತೋ ಅನನ್ತೋ। ನ ಸಂವೇಲ್ಲೇತೀತಿ ಕಟಸಾರಕಕಿಲಞ್ಜಾದಯೋ ವಿಯ ನ ಪಟಿಸಂಹರತಿ। ನಾವಜ್ಜನ್ತೋ ನ ಪೇಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅನಾವಜ್ಜನ್ತೋ ಅನಪೇಕ್ಖನ್ತೋ। ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ
೯೯೨-೫. ಏವಂ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟನವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧೇ ಆಕಾಸನಿಮಿತ್ತೇ ಪುನ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಯೇಸಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಆಕಾಸಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವೇಪಿ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಭಾವತೋ ‘‘ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚ…ಪೇ॰… ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತೀತಿ ನನು ರೂಪಾವಚರಪಠಮಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಉಪಚಾರಕ್ಖಣೇಯೇವ ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾನಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ನ ತೇಸಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ। ಯದಿ ಸಿಯಾ, ಝಾನತೋ ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಝಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಹೀನಾನಂ ಉಪರಿ ಪಹಾನವಚನನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾತಿ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಹಿ ದುತಿಯಜ್ಝಾನೂಪಚಾರಾದೀಸು ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾವಚನಸ್ಸ ಇಧಾಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ, ‘‘ಸೇಸಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಇಧ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅವುತ್ತಂ, ತಂ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೯೯೭-೧೦೦೧. ‘‘ಪುನ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಮೇವ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಕಿಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನಾತಿ ಅನುಯೋಗೇ ‘‘ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಮಾನಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಮಾನಸಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ। ನ ಹಿ ಪಠಮಂ ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಂ ಭಾವಿತನ್ತಿ। ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನಧಿಗನ್ತಬ್ಬತೋ ತಂ ಮನಸಿಕಾರಸಮುದಾಚಾರಸ್ಸ ಹಾನಭಾಗಿಯಭಾವಾವಹನತೋ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಮೇತಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸನ್ನ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕನ್ತಿ ಚಾ’’ತಿ। ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾಯ ಭಾವನಾಯ ಉಪರೂಪರಿವಿಸೇಸಾವಹಭಾವತೋ, ಪಣೀತಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ ಪಠಮಾರುಪ್ಪತೋ ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಂ ಸನ್ತತರಸಭಾವನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುತಿಯಾರುಪ್ಪ…ಪೇ॰… ಪನಾ’’ತಿ। ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಸುಪಣೀತತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಇಧಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಮಿಚ್ಚೇವಂ ಮನಸಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಇಚ್ಚೇವಂ ಮನಸಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಕೇವಲಂ ಅನನ್ತಂ ಅನನ್ತನ್ತಿ ನ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನನ್ತನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಮನಸಾ ನಿಧಾ’’ತಿ। ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪನ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
೧೦೦೨-೬. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಞ್ಞಾಣನಿಮಿತ್ತೇ। ವಿಚಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಮಾನಸನ್ತಿ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ। ಆಕಾಸಫುಟವಿಞ್ಞಾಣೇತಿ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೇ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣೇ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇ। ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಪ್ಪನಾವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ। ಸಭಾವಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮತಿಕ್ಕಮಭಾವನಾವಿಸೇಸಭಾವತೋ ಇದಂ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಂ ಹೋತಿ ಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪಂ ವಿಯ। ಅಪ್ಪನಾ…ಪೇ॰… ನಯೋವಾತಿ ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಜ್ಝಾನೇ ಪುರಿಮಭಾಗೇ ತೀಣಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಜವನಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಾನಿ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ, ಪಞ್ಚಮಂ ವಾ ಆರುಪ್ಪಮಾನಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಪ್ಪನಾನಯೋ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಜ್ಝಾನೇ ವುತ್ತನಯೋವ। ಫರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದವಸೇನ ವುತ್ತಭಾವಮೇವ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಾ…ಪೇ॰… ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುಬ್ಬೇ ಅನನ್ತಸ್ಸ ಆಕಾಸಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಅನನ್ತತಾಯ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಪುನ ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ವಾ ಅನನ್ತತಾಯ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನಕ್ಕಾರವಸೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಹಿ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಂ ಅನನ್ತತೋ ಅನವಸೇಸತೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಅನನ್ತನ್ತಿ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ।
೧೦೧೦. ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಾಭಾವೋತಿ ಕಸಿಣಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೋ ವಿಯ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಪಹಾಯ ತಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ದುತಿಯಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಾಭಾವಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಾಭಾವೋ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ತಯಿದಂ ಆರಮ್ಮಣಾತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ಅಙ್ಗಾತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ। ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಆರಮ್ಮಣೇಯೇವ ಸಾತಿಸಯಂ ದೋಸದಸ್ಸನೇನ ತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ ದುತಿಯಾರುಪ್ಪಸ್ಸ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಕಸಿಣೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ತಬ್ಬಿವಿತ್ತಾಕಾಸಸ್ಸ ವಿಯ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪಹಾಯ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿನೋ ಪನ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಾಭಾವೋಯೇವ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಇಮೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣಾತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ। ಯದಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮತಿಕ್ಕಮೇ ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗದೋಸತೋ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ।
ಅಥಾಪಿ
೧೦೧೧-೨. ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಾಭಾವೋಮನಸಿಕಾತಬ್ಬೋತಿ ವತ್ವಾ ಮನಸಿಕಾರವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಕತ್ವಾ ಮನಸಾತಿ ಮನಸಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ। ‘‘ಆಕಾಸಂ ಆಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಸಿಣವಿವಿತ್ತಾಕಾಸಂ ವಿಯ ‘‘ನತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ‘‘ಸುಞ್ಞಂ ಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವಾ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣವಿವಿತ್ತಂ ಅಭಾವಮತ್ತಮೇವ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ, ತೇನ ದ್ವೀಸು ಪಕಾರೇಸು ಏಕೇನಪಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ ವಾ ವಾ-ಸದ್ದೋ, ತೇನ ‘‘ವಿವಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ
‘‘ಪರಿಯಾಯೇನೇವ ತೇ ಯಸ್ಮಾ, ವದನ್ತತ್ಥಂ ನ ಸಂಹತಾ।
ಪರಿಯಾಯತ್ಥಂ ತತೋ ಸಬ್ಬಂ, ಪರಿಯಾಯೇಸು ವವತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ॥
೧೦೧೩-೬. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿತ್ತೇತಿ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವಸಙ್ಖಾತೇ ಝಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಭೂತೇ ನಿಮಿತ್ತೇ। ಸತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಭಾವನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ಸತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸತಿಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾನುಗುಣಾನಂ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಚಮಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಕಿಚ್ಚಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ಪನ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಮಾನಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾ…ಪೇ॰… ಅಭಾವಕೇತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವಸಙ್ಖಾತೇ ವಿನಾಸಾಭಾವಕೇ ನ ಪುರೇ ಅಭಾವಾದಿಕೇ। ಅಪ್ಪನಾನಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಥವೀಕಸಿಣೇ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪನಾಯ ನಯೋ’’ತಿಆದಿ।
೧೦೧೭-೯. ಏವಂ ‘‘ಆಕಾಸಗತವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಕಮ್ಮಮನಕ್ಕಾರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಪರಿಕಮ್ಮಮನಸಿಕಾರೇ ಅಮನಸಿಕರಣೇನ ಅಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಾರುಪ್ಪವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅನ್ತರಹಿತೇ, ನ ಪನ ಖಣಭಙ್ಗವಸೇನ, ಝಾನಪರಿಹಾನಿವಸೇನ ವಾ ಅನ್ತರಹಿತೇ। ಖಣಭಙ್ಗವಸೇನ ಹಿ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಖಣೇ ಖಣೇ ಉಪಲಬ್ಭತಿ। ಪರಿಹಾನಿವಸೇನ ಚ ಅನ್ತರಧಾನೇ ಪುನ ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಞಾಣಾಧಿಗಮೋಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ತಸ್ಸಾಪಗಮಮತ್ತಂವ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಸತೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಸ್ಸ ಅಭಾವಮತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ವಿಹರತಿ। ಯಥಾ ಕಥಂ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ನಿಪಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಾದೀಸು
೧೦೨೦-೪. ಚತುತ್ಥಾ…ಪೇ॰… ನ ಚ ಸನ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಚಿತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸುಖುಮಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಸನ್ತಂ, ಏವಮಯಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ನ ಚ ಸನ್ತಾ ತದಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ತೇನ ‘‘ಸಞ್ಞಾ ರೋಗೋ, ಸಞ್ಞಾ ಗಣ್ಡೋ, ಸಞ್ಞಾ ಸಲ್ಲಂ, ಏತಂ ಸನ್ತಂ, ಏತಂ ಪಣೀತಂ, ಯದಿದಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಚತುತ್ಥಂ ಸನ್ತತೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸುಖುಮಭಾವೇನೇವ ಸವಿಸೇಸಂ ಸನ್ತತಾಯ, ಅಸನ್ತಭಾವಕರರೋಗಾದಿಸರಿಕ್ಖಕಸಞ್ಞಾವಿರಹತೋ ಚ ಸನ್ತತೋ ದಿಸ್ವಾ। ‘‘ಸನ್ತಂ ಸನ್ತಮಿದಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಾವನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಭಙ್ಗೇಪಿ ಹಿ ತಂಯೇವ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸನ್ತತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಅಯಮೇವ ಭಾವನಾಕಾರೋ ಗಹಿತೋ। ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಾವನಾಕಾರೋ ನ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ವದನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾದಿತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
೧೦೨೭. ತತಿಯಾರುಪ್ಪಸಙ್ಖಾತಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಚ ಚತೂಸುಪಿ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇಸೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೧೦೨೯-೩೧. ಅಭಾವಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಯಾತಿ ಸನ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ತಬ್ಭಾವೋ ಸನ್ತಾರಮ್ಮಣತಾ, ತಾಯ, ನ ಝಾನಸನ್ತತಾಯ। ನ ಹಿ ತತಿಯಾರುಪ್ಪಸಮಾಪತ್ತಿ ಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪತೋ ಸನ್ತತರಾ। ಚೋದಕೋ ಯಂ ಸನ್ತತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಆದೀನವದಸ್ಸನಂ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಸತಿ ಚ ಆದೀನವದಸ್ಸನೇ ನ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಏವ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಸನ್ತತೋ ಚೇ ಮನಕ್ಕಾರೋ ಕಥಞ್ಚ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಆಹ। ಇತರೋ ‘‘ಅನಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಹಾರಮಾಹ। ತೇನ ಆದೀನವದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಝಾನೇ ಅಭಿರತಿ, ತತ್ಥ ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಸಾ ಪನಸ್ಸ ತತಿಯಾರುಪ್ಪೇ ಸಬ್ಬಸೋವ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಸುಞ್ಞಭಾವತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಮತ್ತಮೇವ। ತಥಾ ಹೇಸ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಂ ಸನ್ತತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ ‘‘ಅಹಮೇತಂ ಆವಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗೋ ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಣೀತತರತಾಯ। ಯಥಾ ಹಿ ರಾಜಾ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ನಗರವೀಥಿಯಂ ಚರನ್ತೋ ದನ್ತಕಾರಾದಯೋ ಕಮ್ಮಕಾರೇ ಛೇಕೇ ಅನೇಕಾನಿ ದನ್ತವಿಕತಿಆದೀನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ರೇ ಛೇಕಾ ಆಚರಿಯಾ, ಈದಿಸಾನಿ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ತೇಸಂ ಛೇಕತಾಯ ತುಸ್ಸತಿ, ನ ಚಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಏವರೂಪೋ ಸಿಪ್ಪಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ರಜ್ಜಸಿರಿಯಾ ಮಹಾನಿಸಂಸತಾಯ, ಸೋ ತೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ತಿಣಾಯಪಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೧೦೩೨. ಸುಖುಮಂ ಪರನ್ತಿ ಉಕ್ಕಂಸತೋ ಸುಖುಮಂ, ಪಠಮಜ್ಝಾನೂಪಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ತಚ್ಛೇನ್ತಿಯಾ ವಿಯ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಭಾವನಾಯ
೧೦೩೩-೪. ಯಾಯ ಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯಾದಿಸಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಹೇತುಭೂತಾಯ। ಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಙ್ಗೀ ಪುಗ್ಗಲೋ। ನೇವಸಞ್ಞೀ ಚ ನಾಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಸಮಙ್ಗೀ ಹೋತಿ। ನ ಕೇವಲಂ ತು ಸಞ್ಞಾವ ಏದಿಸೀ ಸುಖುಮಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪನ ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಸುಖುಮಾ, ವೇದನಾಪಿ ನೇವವೇದನಾನಾವೇದನಾ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನೇವಚಿತ್ತಂನಾಚಿತ್ತಂ, ಫಸ್ಸೋಪಿ ನೇವಫಸ್ಸೋನಾಫಸ್ಸೋ ‘‘ಪತ್ತಮಕ್ಖನತೇಲೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪತ್ತಮಕ್ಖಣತೇಲೇನಾತಿ ಅನ್ತೋವುತ್ಥತಾಯ ಯಾಗುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ತೇಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ, ನಾಳಿಪೂರಾದೀನಂ ವಸೇನ ನತ್ಥೀತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇನ ಪತ್ತೇ ಮಕ್ಖಿತತೇಲೇನ। ಮಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇನ ಚಾತಿ ಉಪಾಹನತೇಮನಮತ್ತಟ್ಠೇನ ಉದಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ, ನಹಾನವಸೇನ ನತ್ಥೀತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇನ।
೧೦೩೫-೭. ಅಯಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಭಾವತೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಪಟುಸಞ್ಞಾಯ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಆರಮ್ಮಣಸಞ್ಜಾನನಞ್ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಸಯಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಜನನಞ್ಚ ಪಟುಸಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ ಕಥಮಯಂ ಸಞ್ಞಾವ ಸಮಾನಾ ಸಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ದಹನಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನ್ಹಾತುಕಾಮಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸೀತಭಾವಂ ಅಕತ್ವಾ ಸುಖಜನನತಾಯ ಸುಖೋದಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ। ತೇಜೋಧಾತು ಯಥಾ ದಹನಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇಸಾ ಅತಿಸನ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣಸಞ್ಜಾನನಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪರಮಸುಖುಮತ್ತಂ ಗತಾವ। ತೇನೇವ ಹೇಸಾ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ ಸುಖಗ್ಗಯ್ಹಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಸಞ್ಞಾ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಸಯಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿದಾಜನನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಞ್ಞೇಸು ಹಿ ಖನ್ಧೇಸು ಅಕತವಿಪಸ್ಸನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿದಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ। ಪಕತಿವಿಪಸ್ಸಕೋ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತಸದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಖನ್ಧಾದಿಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ತಬ್ಬಿಸಯಂ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಸೋಪಿ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನವಸೇನೇವ, ನೋ ಅನುಪದಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ। ನ ಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಸದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸರೂಪತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಕೇವಲಂ ಪನ ಅವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜ ಏಕತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಲಾಪತೋ ಸಮೂಹತೋಯೇವ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸುಖುಮತ್ತೇನೇಸಾ ವಿಜ್ಜತಿ।
೧೦೩೮-೪೦. ರೂಪನ್ತಿ ಆಕಾಸನ್ತಿ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸಂ। ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಆಕಾಸೇ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಂ ತದಭಾವಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಆಕಾಸೇ ಪವತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವಕಂ। ಕಮತೋತಿ ಪಠಮಾರುಪ್ಪಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮತೋ। ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಾಧೇನ್ತೋ ‘‘ಆಹ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಧಾತಿ ಇಮಾಸು ಚತೂಸು ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀಸು। ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಹಿ ಪುರಿಮಾಪುರಿಮಾಹಿ ಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ಸುಪಣೀತತರಾ ಸುಟ್ಠು ಪಣೀತತರಾ, ಸುನ್ದರಪಣೀತತರಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಸಾದತಲಸಾಟಿಕಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಹೇಟ್ಠಿಮತೋ ಉಪರೂಪರಿ ಸವಿಸೇಸಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಾಸಾದತಲಾ ಚ ಥೂಲಸಣ್ಹಸಣ್ಹತರಸಣ್ಹತಮಸುತ್ತೇಹಿ ವಿಹಿತಾ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರತೋ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಾ ಸಾಟಿಕಾ ಚ।
೧೦೪೨. ರೂಪಾರೂಪಭವಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯಾತಿ, ಅಥ ವಾ ನೀವರಣೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ರೂಪಾರೂಪಭವಂ ಯಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥವಿಕಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ
ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।