೨೨. ಬಾವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೧೩೧೯-೨೧. ಇದಾನಿ ‘‘ಇತೋ ಪರ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಇತೋ ಅನುಲೋಮಞಾಣತೋ ಉಪರಿ। ಆವಜ್ಜನಿಯಠಾನತ್ತಾತಿ ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಂ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು ವಿಯ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮೇವ ಉಭಯವಿಸುದ್ಧಿಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ, ತಥಾಪಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಕ್ಖಿಯಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸೋತಸ್ಮಿಂ, ಪತಿತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ। ಏತೇನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಭಜನಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೧೩೨೨. ಪುಥುಜ್ಜನೇಸು ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಗೋತ್ತಂ। ಏಕವಂಸಜಾನಞ್ಹಿ ಸಮಾನಾ ಸಮಞ್ಞಾ ‘‘ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಂ ತಾಯತಿ ಬುದ್ಧಿಂ, ಅಭಿಧಾನಞ್ಚ ಏಕಂಸಿಕವಿಸಯತಾಯ ರಕ್ಖತೀತಿ ಕತ್ವಾ। ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಕ್ಖಮಾನತ್ಥವಿಕಪ್ಪನೇ। ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಗೋತ್ರಭೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೋತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅರಿಯೋ’’ತಿ ಬುದ್ಧಿಯಾ, ಅಭಿಧಾನಸ್ಸ ಚ ತಾಯನತೋ ಪವತ್ತನತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತೋ ಭವತೀತಿ ತತೋ ಗೋತ್ತತೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯತೋ ಭವತಿ। ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಹೇತುತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ತತೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗೋತ್ರಭೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೩೨೩-೫. ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ಏವ ಞಾಣದಸ್ಸನಸುದ್ಧಿಕಂ। ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಪನಿಚ್ಛತಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಸ್ಮಾ ನತ್ಥೀತಿ ಚೇ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕತಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಅನುಲೋಮಾವಸಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ।
೧೩೨೬-೭. ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಅನುಲೋಮಞಾಣಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಏತೇಹಿ ತೀಹಿಪಿ ಅನುಲೋಮಞಾಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಥೂಲಥೂಲೇ ಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಕತಮಮ್ಹಿ ಅನ್ತರಧಾಪಿತೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಗತೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಠಮಾವಜ್ಜನಞ್ಚೇವ ಪಠಮಾಭೋಗತಾಪಿ ಚಾತಿ ಪಠಮಾವಜ್ಜನಂ ಪಠಮಾಭೋಗಭೂತಂ। ಸಕತ್ಥೇ ಹಿ ಅಯಂ ತಾ-ಪಚ್ಚಯೋತಿ। ತತ್ಥ ಆವಜ್ಜನಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ, ಆಭೋಗೋ ಅತ್ತನೋ ಆಭುಜನವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೧೩೨೮-೩೩. ಅನನ್ತರಾದೀಹೀತಿ ಮುದ್ಧನ್ತಿ ಮುದ್ಧಭೂತಂ। ಏಕನ್ತಿಕತಾಯ ಏಕವಾರಮೇವ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಪುನರಾವತ್ತಾಭಾವೇನ ಪನ ಅನಾವತ್ತಂ। ಅನಾವಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಚಾತಿ ಅನಾವಜ್ಜನಮ್ಪಿಸಮಾನಂ। ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ವಿಯ। ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ। ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತೋವಾತಿ ವಿನಾಸೇನ್ತೋ ಏವ। ಜಾಯತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಇಮಂ ಉಪಮಂ ಆಹರನ್ತಿ – ಏಕೋ ಕಿರ ಇಸ್ಸಾಸೋ ಅಟ್ಠಉಸಭಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ಫಲಕಸತಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥೇನ ಮುಖಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಸರಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕಯನ್ತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ಚಕ್ಕಯನ್ತಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಯದಾ ಇಸ್ಸಾಸಸ್ಸ ಫಲಕಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತತ್ಥ ದಣ್ಡಕೇನ ಸಞ್ಞಂ ದೇತಿ। ಇಸ್ಸಾಸೋ ದಣ್ಡಕಸಞ್ಞಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ಸರಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಫಲಕಸತನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ। ತತ್ಥ ದಣ್ಡಕಸಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಗೋತ್ರಭುಞಾಣಂ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ದಣ್ಡಕಸಞ್ಞಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ಫಲಕಸತಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಗೋತ್ರಭುಞಾಣೇನ ದಿನ್ನಸಞ್ಞಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಾನಂ ಅಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಾನಂ ಲೋಭದೋಸಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನನ್ತಿ।
೧೩೩೫-೮. ಅನಾಮತಗ್ಗ…ಪೇ॰… ಮಹೋದಧಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠಮಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಅಞ್ಞಾತಕೋಟಿಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟದುಕ್ಖಮಹಾಸಮುದ್ದಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಞ್ಚವೇರಾನಿ ಚೇವ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಮಹಾಭಯಾನಿ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬವೇರಭಯಾನಿ। ಅನೇಕೇಪಿ ಆನಿಸಂಸೇತಿ ರತನತ್ತಯೇ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧಾದಿಕೇ ಆನಿಸಂಸೇ। ಆದಿಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ। ಪಠಮಮಗ್ಗಞಾಣವಣ್ಣನಾ।
೧೩೩೯. ತಸ್ಸೇವಾನನ್ತರನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂಯೇವ। ದ್ವೇಪಿ ತೀಣಿ ವಾತಿ ನಾತಿತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ದ್ವೇ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ತೀಣಿ ಫಲಚಿತ್ತಾನಿ।
೧೩೪೦-೩. ‘‘ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವದನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಮಂ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಾವದೀಪನೇನ ‘‘ಏಕಂ ಫಲಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದತೋ ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾದೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ।
೧೩೪೪. ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಅನನ್ತರಂ ಫಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಮತ್ತೇನ। ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ನಾಮ ದುತಿಯೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ದೇವರಜ್ಜಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಾದಿಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಭುಸಂ ಪಮತ್ತೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಕಾಮಸುಗತಿಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮೇವ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರಣಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಭುಸಂ ಪಮತ್ತಾ,
ನ ತೇ ಭವಂ ಅಟ್ಠಮಮಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ॥ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೬.೯; ಸು॰ ನಿ॰ ೨೩೨; ನೇತ್ತಿ॰ ೧೧೫)।
ರೂಪಾರೂಪಲೋಕೇಸು ಪನ ನ ತಥಾ ನಿಯಮೋತಿ ಆಚರಿಯಾ।
೧೩೪೭. ಫಲಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಥಾ ಚ ‘‘ಇಮಿನಾ ವತಾಹಂ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ತತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಆನಿಸಂಸೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಫಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ತತೋ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಮೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ತತೋ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಮೇ ಕಿಲೇಸಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯವಜ್ಝೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ಅವಸಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಧಮ್ಮೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಇತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾ ಚ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ, ಏವಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮೀನಮ್ಪಿ। ಅರಹತೋ ಪನ ಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ, ಭವನ್ತೇಕೂನವೀಸತೀ’’ತಿ।
೧೩೪೮-೫೦. ಯಾಸಂ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಫಲಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋಯೇವ ಚೇಸೋ। ಪಹೀನಾವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞ್ಹಿ ಸೇಖಾನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ವಾ ನ ವಾ। ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇವ ತತ್ಥ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನೇವ ಹಿ ಮಹಾನಾಮೋ ಯೋಗಮಾರಭತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಅಪರೇನ ವಾ ಸಮಯೇನ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ತನುಭಾವಕರಾಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾಯ ದುತಿಯಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯೋಗಂ ಕರೋತಿ, ದುತಿಯಭಾವೋ ಚಸ್ಸ ದೇಸನಾವಸೇನ, ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಭವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಭೂಮಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸಮಾನೇಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಭವತಿ, ನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಯ ಅಪಾತುಭೂತಂ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ಭೂಮೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಞಾಣೇನ ಪರಿಮಜ್ಜತೀತಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖತರತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಞ್ಚ ಪಟುತರಭಾವಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ತೀರಣವಸೇನ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ।
೧೩೫೧-೨. ತತ್ಥ ಅಪರಾಪರಂ ಞಾಣಂ ಚಾರೇನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ಓಗಾಹತೀ’’ತಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಾದನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ ಅನನ್ತರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೋತ್ರಭು ವಿಯ ಗೋತ್ರಭು। ಪಠಮಮಗ್ಗಪುರೇಚಾರಿಕಞಾಣಞ್ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಗೋತ್ತಾಭಿಭವನತೋ, ಅರಿಯಗೋತ್ತಭವನತೋ ಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ಗೋತ್ರಭೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇದಂ ಪನ ತಂಸದಿಸತಾಯ ಪರಿಯಾಯತೋ ಗೋತ್ರಭು। ಏಕಚ್ಚಸಂಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿಯಾ, ಪನ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಕರಣತೋ ಚ ‘‘ವೋದಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನಾಹ ಪಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅನುಲೋಮಂ ವೋದಾನಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ॰ ೧.೧.೪೧೭)। ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ‘‘ಉಪ್ಪಾದಾದಿಅಭಿಭವನಟ್ಠಂ ಉಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠ ಗೋತ್ರಭುಧಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ದಸ ಗೋತ್ರಭುಧಮ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೬೦) ಗೋತ್ರಭುನಾಮವಸೇನೇವ ಆಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ ಅನನ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಗೋತ್ತಸಙ್ಖಾತನಿಬ್ಬಾನತೋ ಭೂತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ। ದುತಿಯಮಗ್ಗಞಾಣವಣ್ಣನಾ।
೧೩೫೫-೭. ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಸಕಿದೇವಾತಿ ಏಕವಾರಮೇವ। ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚಸು ಸಕದಾಗಾಮೀಸು ಚತ್ತಾರೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕೋವ ಗಹಿತೋ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಇಧ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಇಧೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಇಧ ಪತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ದೇವಲೋಕೇ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ದೇವಲೋಕೇ ಪತ್ವಾ ಇಧೂಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ। ಯೋ ಪನ ಇಧ ಪತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಯಾವತಾಯುಕಂ ವಸಿತ್ವಾ ಇಧೂಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಮೇಕೋವ ಇಧ ಗಹಿತೋತಿ। ಅನ್ತಕರೋ ಭವೇತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಭವೇ ವಾ ಅನ್ತಕರೋ ಭವಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತಿಯಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬ್ಯಾಪಾದಕಾಮರಾಗಾನಂ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ತನುಕರಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ನಿರವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಾಯ। ತತಿಯಮಗ್ಗಞಾಣವಣ್ಣನಾ।
೧೩೬೩-೭. ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಕಾಮಭವಸ್ಸ ಅನಾಗಮನತೋ ಅನಾಗಾಮೀ। ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಅನಾವತ್ತಿಸಭಾವೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಇಧ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಪುನರಾಗಮನಾಭಾವತೋ ಅನಾವತ್ತನಸಭಾವೋ, ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಥೇರದಸ್ಸನಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾನಂ ಪನತ್ಥಾಯ ಆಗಮನಂ ಹೋತಿಯೇವ। ರೂಪರಾಗಾದಿಪಹಾನಾಯಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸಾಯಾತಿ ವಿನಾಸಾಯ। ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣವಣ್ಣನಾ।
೧೩೭೧-೪. ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋತಿ ಮಹಾನುಭಾವತೋ ನಿಬದ್ಧಪೂಜಾವಚನಮೇತಂ, ನ ಉಪಾದಾಯವಚನಂ ‘‘ಯಥಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ। ನ ಹಿ ಚೂಳಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಸದತ್ಥೋ ಸಕತ್ಥೋ, ಪೂಜತ್ಥೋ ವಾ ಏತೇನಾತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ, ಸದತ್ಥೋತಿ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಹಿ ಅತ್ತುಪನಿಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ, ಅತ್ತಾನಂ ಅವಿಜಹನಟ್ಠೇನ, ಅತ್ತನೋ ಪರಮತ್ಥಟ್ಠೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥತ್ತಾ ‘‘ಸದತ್ಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಖೀಣಾನಿ ದಸಪಿ ಭವಸಂಯೋಜನಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಖೀಣಸಂಯೋಜನೋ। ದಕ್ಖಿಣಂ ಅರಹತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ। ಚತಸ್ಸೋಪೀತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋತಿ ಚತಸ್ಸೋಪಿ। ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ। ತಪೋಯೇವ ಧನಮಸ್ಸಾತಿ ತಪೋಧನೋ, ತೇನ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥವಿಕಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ
ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।