೨೩. ತೇವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೩೭೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಏತೇಸು ಯೇನ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ ಯೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಯೇ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ। ಸಂಯೋಜನಾದೀಸು ಖನ್ಧೇಹಿ ಖನ್ಧಾನಂ, ಫಲೇನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ದುಕ್ಖೇನ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಯೋಜನಟ್ಠೇನ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸಂಯೋಜನಾನಿ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಬಾಧನಟ್ಠೇನ, ಉಪತಾಪನಟ್ಠೇನ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಚ ಕಿಲೇಸಾ। ಅಭಿನಿವೇಸಾದಿವಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾವಿಪರೀತಂ ಪವತ್ತನತೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಭಾವಾತಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾ। ಲೋಕೇ ಧಮ್ಮಾ, ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ, ಲೋಕಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಸತಿ ಅನುಪರಮಧಮ್ಮತ್ತಾ ವಾತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ। ಮಚ್ಛೇರಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ವಿಪರೀತಟ್ಠೇನ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ। ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಚ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಗನ್ಥನತೋ ಗನ್ಥಾ। ಅರಿಯೇಹಿ ಅಗನ್ತಬ್ಬಾ, ಅಯುತ್ತಾ ಗತೀತಿ ವಾ ಅಗತಿ। ಆಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ, ಆಭವಗ್ಗತೋ ಸಬ್ಬಮೋಕಾಸಲೋಕಂ, ಆಗೋತ್ರಭುತೋ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಆಸವನ್ತಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಾ ಆಸವಾ, ಚಕ್ಖಾದೀಹಿ ವಾ ಸಂವರಾಸಂವರದ್ವಾರೇಹಿ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಆಸವನ್ತಿ ವಣತೋ ಯೂಸಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಆಸವಾ, ಆಸವನ್ತಿ ವಾ ಏತೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಸಯೇಸೂತಿ ಆಸವಾ। ಸಂಸಾರಮಹಾಸಾಗರಪ್ಪತ್ತಿಹನನತೋ ಓಘಾ ವಿಯಾತಿ ಓಘಾ। ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜನತೋ ಯೋಗಾ। ನಿವಾರೇನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನ್ತಿ ನೀವರಣಾನಿ। ಅನಿಚ್ಚಾದಿಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪರತೋ ಅಸಭಾವತೋ ಆಮಸನ್ತೀತಿ ಪರಾಮಾಸಾ। ಮಣ್ಡೂಕಂ ಪನ್ನಗೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ಭುಸಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ। ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇನ್ತಿ ಮೂಸಿಕವಿಸಂ ವಿಯ ಅನುರೂಪಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅನುಸಯಾ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮಲೀನಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ಮಲಾ। ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಚ ತಾನಿ ದುಗ್ಗತೀನಂ ಪಥಾ ಚಾತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ। ಇಧ ಪನ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಂ ತಂಸಭಾವತೋ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ, ಚೇತಸಿಕರಾಸಿ, ಅಕುಸಲೋ ಚ ಸೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಚಾತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ।
ಕಾಮಭವತೋ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಿ। ರೂಪಾರೂಪಭವತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವತೋ ತತ್ಥುಪ್ಪಾದಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಜಿತಬ್ಬತೋ ವಾ ಅಧೋಭಾಗಾ, ಕಾಮಭವಾ, ತೇಸಂ ಹಿತಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಅಧೋಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ।
ಇಮೇಸು ಪನ ದಸಸು ರೂಪಭವಸಂಯೋಜನಂ, ಅರೂಪಭವಸಂಯೋಜನಂ, ಕಾಮಭವಸಂಯೋಜನಞ್ಚ ಅತ್ಥತೋ ಲೋಭೋವ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮತೋ ಸತ್ತ ಸಂಯೋಜನಾನಿ।
ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧೀತಿ ತಥಾ ಪವತ್ತಾನಂ ವಿತಕ್ಕವೀರಿಯಸಮಾಧೀನಮಧಿವಚನಂ। ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾದಯೋ ತಯೋ ತಥಾ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ। ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಪನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ। ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ತಥಾ ಪವತ್ತೋ ಮೋಹೋ। ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ ಲೋಕಥೂಪಿಕಾದೀಸು ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಪವತ್ತಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ।
ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾತಿ ಲಾಭಹೇತುಕೋ ಲಾಭೋ, ಅಲಾಭಹೇತುಕೋ ಅಲಾಭೋತಿಆದಿನಾ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಣವಸೇನ ಉಪಚರಣೇನ। ಲೋಕಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಣಂ।
ಆವಾಸೇ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವಾಸಹೇತುಕಂ ವಾ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಏವಂ ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯಾದೀನಿಪಿ। ತತ್ಥ ಆವಾಸೋತಿ ವಿಹಾರಾದಿ। ಕುಲನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ, ಞಾತಿಕುಲಞ್ಚ। ಲಾಭೋತಿ ಪಚ್ಚಯಲಾಭೋಯೇವ। ವಣ್ಣೋತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಚ ಗುಣವಣ್ಣೋ ಚ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಆಗಮೋ, ಅಧಿಗಮೋ ಚ।
‘‘ತಯೋ’’ತಿ
ಅಭಿಸಜ್ಜನೂಪನಯ್ಹನವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಾನಂ ಕಾಯಗನ್ಥತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪವತ್ತೋ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋ। ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸಕಾಯಗನ್ಥಾ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮತೋ ತಯೋ ಕಾಯಗನ್ಥಾ।
‘‘ಛನ್ದದೋಸಮೋಹಭಯಾನೀ’’ತಿ
ಆಸವೇಸು ಕಾಮರಾಗಭವರಾಗಾ ಅತ್ಥತೋ ಲೋಭೋತಿ ಧಮ್ಮತೋ ತಯೋ ಆಸವಾ।
ತೇಸಮೇವಾತಿ ಕಾಮರಾಗಾದೀನಮೇವ। ತೇ ಹಿ ಓಘೋ ವಿಯ ಅತ್ತನಿ ಪತಿತೇ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ, ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ಚ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಖನ್ಧಾದೀನಿ ಚ ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಯೋಜೇನ್ತಿ।
ಕಾಮುಪಾದಾನಾದೀನೀತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಾನಿ। ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ತಥಾ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ, ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಲೋಭೋತಿ ಧಮ್ಮತೋ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾನಾನಿ।
ಸತ್ತಾನುಸಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇನ್ತೀತಿ ಅನುಸಯಾ। ಕಸ್ಮಾ ಸತ್ತೇವ ವುತ್ತಾ, ನನು ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೋ ವಿಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಮಯಂ ಅಪ್ಪಹೀನಮತ್ತೇನ ಅನುಸಯಂ ವದಾಮ, ಕಿನ್ತು ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ಥಾಮಗತಕಿಲೇಸಾ ಅನುಸಯಾತಿ, ಥಾಮಗಮನಞ್ಚ ನೇಸಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೋ ಸಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವವೇದಿನಾ ತಥಾಗತೇನ ಇಮೇಯೇವ ಅನುಸಯಾ ವುತ್ತಾ, ಕಾಮರಾಗೋಯೇವ ಅನುಸಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ। ಏವಂ
ಪಾಣಸ್ಸ ಅತಿಪಾತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ಪಾಣೋತಿ ವೋಹಾರತೋ ಸತ್ತೋ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿನೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಧಕಚೇತನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ। ಪರಭಣ್ಡೇ ತಥಾಸಞ್ಞಿನೋ ತದಾದಾಯಕಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಥೇಯ್ಯಚೇತನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ। ಅಸದ್ಧಮ್ಮಕಾಮತಾಯ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ। ಅಭೂತಂ ವತ್ಥುಂ ಭೂತತೋ ಪರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಞ್ಞಾಪನಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋ। ಸೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ಥಭೇದಕರೋವ ಕಮ್ಮಪಥೋ, ಇತರೋ ಕಮ್ಮಮೇವ। ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಭೇದನಕಾಮತಾಯ, ಅತ್ತಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಪರಭೇದಕಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಪಿಸುಣವಾಚಾ। ಸಾಪಿ ದ್ವೀಸು ಭಿನ್ನೇಸುಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥೋ। ಪರಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಏಕನ್ತಫರುಸಚೇತನಾ ಫರುಸವಾಚಾ। ಅನತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ನಾಮ। ಸೋ ಪನ ಪರೇಹಿ ಗಹಿತೇಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥೋ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಹೋ ವತೇದಂ ಮಮ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಭಣ್ಡಾಭಿಜ್ಝಾಯನಲಕ್ಖಣಾ ಅಭಿಜ್ಝಾ। ‘‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಸತ್ತೋ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮನೋಪದೋಸಲಕ್ಖಣೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಏತ್ಥ ಚ ನತ್ಥಿಕಅಹೇತುಕಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠೀಹಿಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ।
ಇಮೇಸು ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ। ತಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸುಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಮನೋದ್ವಾರೇ। ತಥಾ ಮುಸಾವಾದಾದಿ
ಏತಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿ। ಯಥಾಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಂತಂಮಗ್ಗಾನುರೂಪಂ।
ಅಪಾಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾ। ಸೇಸಾತಿ ನ ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾ। ಓಳಾರಿಕಾತಿ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾವತ್ಥಂ ಉಪಾದಾಯ ಓಳಾರಿಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಖುಮಾ ತತಿಯಮಗ್ಗಞಾಣವಜ್ಝಾ’’ತಿ। ಸುಖುಮಾ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣವಜ್ಝಾ ಏವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಪಠಮಮಗ್ಗಾದಿವಜ್ಝತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ನ ಹಿ ರೂಪರಾಗಾದೀನಂ ಅಪಾಯಗಾಮಿನಿಯಾವತ್ಥಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಯತೋ ತೇ ಪಠಮಞಾಣವಜ್ಝಾಪಿ ಸಿಯುನ್ತಿ।
ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪನ ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಅವಧಾರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಯಂ ಯಂ ದುತಿಯಞಾಣವಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ತತಿಯಞಾಣವಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಚತುತ್ಥಞಾಣವಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ವಕ್ಖತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸೋ ಸೋ ಪುರಿಮಞಾಣೇಹಿ ಹತಾಪಾಯಗಮನೀಯಾದಿಭಾವೋವ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿಞಾಣವಜ್ಝೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇನ ಲೋಭ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಞಾಣವಜ್ಝಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಭಾದಯೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾಪಿ ಹೋನ್ತೇವ।
ಯಸೇತಿ ಪರಿವಾರೇ।
ದುಕ್ಖೇ ಸುಖನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಚಿತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಗತಿಯೋ ಪಠಮಮಗ್ಗಞಾಣವಜ್ಝಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಛನ್ದಾದಯೋ ತಣ್ಹಾದಿಸಭಾವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ, ತಥಾಪಿ ತಮ್ಮೂಲಕಸ್ಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬಕರಣಸ್ಸ, ಕತ್ತಬ್ಬಾಕರಣಸ್ಸ ಚ ಅಪಾಯಗಮನೀಯತಾಯ ಪಠಮಮಗ್ಗಞಾಣವಜ್ಝಾ।
ಕತಾಕತಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಸಯಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ತಂ ಇಧ ತತಿಯಞಾಣವಜ್ಝಂ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತತಾಯ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೧೭೬) ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಚನಾನಂ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋವ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ, ನ ವಿರೋಧತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ। ಓಳಾರಿಕಾನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಪಠಮತತಿಯಞಾಣವಜ್ಝತಾ ವುತ್ತಾ। ಯಂ ಪನ ಅರಹತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ‘‘ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅನುವಸಿತ್ವಾ ಅನುವಸಿತ್ವಾ ಆವಸಥಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತೋ ನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೦೪) ಆಗತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ನ ತಂ ನೀವರಣಂ। ನ ಹಿ ನೀವರಣಂ ಅರಹತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನೀವರಣಪತಿರೂಪಕಂ ಪನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವೀಮಂಸನಭೂತಂ ವಿನಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನಾಮ, ತಂ ತಥಾಪವತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋವ।
ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾ ಅನುಸಹಗತಾ ತತಿಯಞಾಣವಜ್ಝಾ, ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಪನ ದುತಿಯಞಾಣವಜ್ಝತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾವ।
ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದ-ಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಕ್ಖಪಲಾಸಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೧೩೭೬. ತೇನ ತೇನಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಘಾತಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಕಿಂ ಪನೇತಾನಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಘಾತೇನ್ತಾನಿ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಘಾತೇನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇತಿ। ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಯದಿ ತಾವ ಅತೀತಾನಾಗತೇ, ಅಫಲೋ ವಾಯಾಮೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ತದಾ ನತ್ಥಿತಾಯ। ಅಥ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ, ತಥಾಪಿ ಅಫಲೋ ವಾಯಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ। ಅಥಾಪಿ ಕಥಞ್ಚಿ ಪಹಾನಂ ಸಿಯಾ, ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಆಪಜ್ಜತಿ
೧೩೭೭-೮೨. ಪರಿಞ್ಞಾದೀನಿ ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ। ವುತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೯೯), ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೦೦) ಚ ವುತ್ತಾನಿ। ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೇತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕ್ಖಣೇ।
ಯಥಾಸಭಾವತೋತಿ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವೇನ। ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಕಥಂ ನಾಮ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಚತ್ತಾರಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ। ನ ಹಿ ತಾದಿಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಚ ವಚನಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ನಿಧಾಯ ತೇಸಂ ಜಾನನವಿಧಿಂ ಉಪಮಾವಸೇನ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪದೀಪೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಿದಂಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರಿಯಾದಿಯತೀತಿ ಖೇಪೇತಿ।
೧೩೮೩-೪. ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೇನಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ। ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ। ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೇನೇವಾತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋವ ಅಭಿಸಮೇತಿ। ಭಾವನಾವಿಧಿನಾತಿ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯತಾವಸೇನ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಿಧಿನಾ। ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿವಸೇನ ಮಗ್ಗಪುಬ್ಬಭಾಗಭಾವನಾಸಮ್ಭೂತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮೋಹಂ ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತಂ ಅತ್ತನಿಪಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿಯೇವ। ನಿರೋಧನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ। ‘‘ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀ’’ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಮೇಕಂ ಆರಮ್ಮಣಪಟಿವೇಧೇನ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ।
ಏವಂ ಯುತ್ತಿವಸೇನ ವಿಭಾವಿತಂ ಏಕಪಟಿವೇಧಂ ಆಗಮೇನಪಿ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಞಾಣನ್ತಿ ಹಿ ‘‘ಯೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದುಕ್ಖಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಸ್ಸತಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಮ್ಪಿ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೦೦) ಏಕಸಚ್ಚದಸ್ಸನಸಮಙ್ಗಿನೋ ಅಞ್ಞಸಚ್ಚದಸ್ಸನಸಮಙ್ಗಿಭಾವವಿಚಾರಣಾಯಂ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತುಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ಕಮಾಭಿಸಮಯೇ ಸತಿ ಪುರಿಮದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪುನ ಅದಸ್ಸನತೋ ಸಮುದಯಾದಿಪಸ್ಸತೋ ದುಕ್ಖಾದಿದಸ್ಸನಂ ಪುನ ಅವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಇದಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪದೀಪೋ’’ತಿಆದಿ। ನಿಸ್ಸಯಾಭಾವಹೇತುತಾಯ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾಯ ವಟ್ಟಿಜ್ಝಾಪನಸದಿಸತಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖವಿದ್ಧಂಸನತಾಯ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರವಿನಾಸನಸದಿಸತಾ, ಞಾಣಾಲೋಕಪರಿಬ್ರೂಹನತಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ
೧೩೮೫-೬. ಅಪರಾಯಪಿ ಉಪಮಾಯ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ಓಭಾಸೇತೀತಿ ಪಕಾಸೇತಿ। ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಿ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾ ಸೂರಿಯೋ ರೂಪಗತಾನಿ ಓಭಾಸೇತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ। ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿನಾಸೇತಿ, ಏವಂ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ। ಯಥಾ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ
೧೩೮೮. ಅಪ್ಪೇತೀತಿ ಪಪ್ಪೋತಿ। ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಕ್ಕಾಯತೀರಸಮತಿಕ್ಕಮಭಾವತೋ ಓರಿಮತೀರಪ್ಪಜಹನಸದಿಸತಾ, ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮವಹನತಾಯ ಭಣ್ಡವಹನಸದಿಸತಾ, ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಯ ನಾನಾಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನವಸಪ್ಪವತ್ತೋ ಆನಿಸಂಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ।
ಅರಿಯಫಲಸಮಾಪತ್ತಿನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯೋಪಿ ಪನಸ್ಸಾ ಆನಿಸಂಸಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಾ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ – ‘‘ಅರಿಯಫಲಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಫಲಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಫಲಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಂ ನಿರೋಧೇ ಅಪ್ಪನಾ। ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಸಕಂ ಸಕಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತೋವ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಕಾತಬ್ಬಾಭಾವತೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಕಚ್ಚಕಿಲೇಸಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ। ಉಪರಿಮಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಲದ್ಧಮ್ಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವಂ ಉಪಗತತ್ತಾ। ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಕಮ್ಮಕಿಲೇಸನಿರೋಧನೇನ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ವಿಯ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀಹಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದೀನಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನಂ ಅತ್ಥಿ, ಅನನ್ತರಫಲತ್ತಾ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತೋ ಉಪರಿಮೋ ಭವನ್ತರಗತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಫಲಂ ಭವಙ್ಗಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವೂಪಗಮನೇನ
ತಥಾ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗವೀಥಿಯಂ ಅನುಲೋಮಞಾಣಾನಿ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಾನಂ ಥೂಲಥೂಲಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಪದಾಲನೇನ ಲೋಕಿಯಞಾಣೇಸು ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಮಗ್ಗಾನುಕೂಲಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವೀಥಿಯಂ ಪನ ತಾನಿ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಾನಿ ಕೇವಲಂ ಅರಿಯಾನಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಸಮಙ್ಗಿಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ತೇಸಂ ಕುತೋಚಿ ವುಟ್ಠಾನಸಮ್ಭವೋ। ಯತೋ ನೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನೇವ ಚ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಚಸ್ಸಾ ಪಬನ್ಧವಸೇನ ಪವತ್ತಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಾಪಗಮೇ ಭವಙ್ಗವಸೇನ ತತೋ ವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಪನ ತತಿಯಚತುತ್ಥಫಲಟ್ಠಾನಂ ಅನುಪುಬ್ಬನಿರೋಧವಸೇನ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ। ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತೋಯೇವ ಹಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಸಮಥಫಲಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಥಾ ಹೇತಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಯುಗನನ್ಧಭಾವಪ್ಪವತ್ತನವಸೇನ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೇನ
ತತ್ಥ ನಾನಾಬದ್ಧಾವಿಕೋಪನಂ। ಸರೀರಸಂಯುತ್ತೇ ವಿಸುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಸಙ್ಘೋ ಪನ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಯಾವ ಮಂ ನ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ತಾವದೇವ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಾಭೋಗಕರಣಂ ಸಙ್ಘಪಟಿಮಾನನಂ। ಸತ್ಥಾ ಚ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಾದೀಸು ಯಾವ ಮಂ ನ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ತಾವದೇವ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಾಭೋಗಕರಣಂ ಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನಂ। ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಪವತ್ತನಸಮತ್ಥತಾವಲೋಕನಂ ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಏವಂ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅಥೇಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಚಿತ್ತವಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧಂ ಫುಸತಿ, ತತೋ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ತತಿಯಚತುತ್ಥಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀತಿ। ಏವಮಯಂ ದುವಿಧಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ।
೧೩೯೨-೪. ಸದೇವಕಲೋಕತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣೇನ, ಉತ್ತರಿತರೇನ ವಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ। ಪಞ್ಞಾಯ ಭಾವನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಹಿತಭಾವನನ್ತಿ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಹಿತವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಂ। ಸುಖಸಂಹಿತನ್ತಿ ಸಿನಿದ್ಧಚ್ಛಾಯುದಕವನ್ತತಾದಿನಾ ಸುಖಸಹಿತಂ। ಹಿತನ್ತಿ ಯೋಗಕಮ್ಮಸ್ಸ ಹಿತಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಉಗ್ಗತತಮಂ, ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ಬಲವನ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅವಿಗ್ಗಹಕಮ್ಪದನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹಞ್ಚ ಕಮ್ಪಞ್ಚ ನ ದೇತೀತಿ ಅವಿಗ್ಗಹಕಮ್ಪದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥವಿಕಾಸಿನಿಯಾ ನಾಮ
ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।