೯. ನವಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ
ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೫೬೦-೨.
ಬಾತ್ತಿಂಸಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಲೋಕಿಕಾನೇವ ಯಾನಿ ಹಿ।
ಏತೇಸಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತಿಸು॥
ಯಾನಿ ಲೋಕಿಕಾನಿ ಏವ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಾದಿಸಙ್ಖಾರಾ ಭವಾದೀಸು ಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಏವ, ಇಮೇಸಂ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ತೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭವಾದೀಸು ಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಭಾವಿನಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ। ತಯೋ ಭವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಯೋನಿಯೋ ಕಾಮಭವರೂಪಭವಅರೂಪಭವವಸೇನ ತಯೋ ಭವಾ, ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಯೋನಿಯೋ, ನಿರಯಗತಿತಿರಚ್ಛಾನಗತಿಪೇತಗತಿಮನುಸ್ಸಗತಿದೇವಗತಿವಸೇನ ಗತಿಪಞ್ಚಕಂ, ಸನ್ಧಿಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸಞ್ಞಾಯ ನಾನತ್ತಾ ನಾನಾಭಾವತೋ, ಕಾಯಸ್ಸಾಪಿ ಚ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸಾಪಿ ಚ ನಾನತ್ತಾ ನಾನಾಭಾವತೋ ಕಾಮಸುಗತಿಯೋ, ನಾನಾ ಅತ್ತಾ ಸಭಾವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾನತ್ತಾ, ನಾನತ್ತೋ ರೂಪಕಾಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ, ನಾನಾ ಸಭಾವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾನತ್ತಾ, ನಾನತ್ತಾಯೇವ ಸಞ್ಞಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಸಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀ ನಾಮ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿ ಚ ಚತುರಾಪಾಯಭೂಮಿಯೋ ಚ ನಾನತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀ ನಾಮ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿ ಏಕತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀ ನಾಮ, ತತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿವೇಹಪ್ಫಲಭೂಮಿಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮಿಯೋ ಏಕತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀ ನಾಮ, ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಾ ರೂಪೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಠಿತಿಯೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಠಿತಿಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಸಞ್ಞೀಭೂಮಿ ನ ಗಯ್ಹತೇ, ಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪಭೂಮಿ ಚ
೫೬೩-೮. ಕಾಮೇ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಞ್ಞಿತಾ ಅಟ್ಠ ಚೇತನಾ ಪೂರೇನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಕಂ ಪೂರೇನ್ತಿ ಚ, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪುಜ್ಜಞ್ಚ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ ವಿಪಾಕಂ, ಕಮ್ಮಜರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಏವ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ, ತೇಯೇವ ಸಞ್ಞಿತಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಞ್ಞಿತಾ, ಕಾಮೇ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಞ್ಞಿತಾ ಅಟ್ಠ ಚೇತನಾ। ನವನ್ನಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಾಹೇತುಕಮಹಾವಿಪಾಕವಸೇನ ನವನ್ನಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಕಾಮಸುಗತಿಯಂ ಪನ ನಾನಾ ವತ್ತಮಾನಚೇತನಾಖಣತೋ ಪರಂ ಖಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾನಾಖಣಂ, ತಂ ಏವ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಂ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಂ, ವತ್ತಮಾನಚೇತನಾತೋ ಪರಾ ಅತೀತಚೇತನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಲವಾ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ, ಬಲವತ್ಥೋ ಚೇತ್ಥ ಉಪ-ಸದ್ದೋ, ಬಲವಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಬಲವಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇಧಾ ದ್ವೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ತೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ, ತಾ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಮಹಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಿತಾಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ವಿನಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾಹೇತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಪಾಕಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಾಹೇತುಕಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ದ್ವೇಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾಯೇವ ಚೇತನಾ ತಾ ಏವ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಮಹಾಕುಸಲಚೇತನಾ ರೂಪಭವೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಉಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಸನ್ತೀರಣಾನಂ ದ್ವೇಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಟ್ಠನ್ನಂ ತು ಪರಿತ್ತಾನಂ, ಕಾಮೇ ದುಗ್ಗತಿಯಂ ತಥಾ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪರಿತ್ತಾನಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾನಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪನ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾವ ಕಾಮೇ ಸುಗತಿಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾವ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಮಹಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಕಾಮಸುಗತಿಯಂ ತಥಾ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ನವನ್ನಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
೫೬೯-೭೪. ರೂಪೇ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ, ರೂಪಾವಚರಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿಮಾಪುಞ್ಞಸಙ್ಖಾರಾ, ಕಾಮೇ ದುಗ್ಗತಿಯಂ ದ್ವಿಧಾ ಇಮೇ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ, ಇಮಾ ಕುಸಲಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಉದ್ಧಚ್ಚವಜ್ಜಾ ಏಕಾದಸ ಚೇತನಾ ಕಾಮದುಗ್ಗತಿಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವಿಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಛನ್ನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾನಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಾ ನೋ ಹೋನ್ತಿ। ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಭವನ್ತೇವ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸನ್ತೀರಣಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ। ಕಾಮೇ ಸುಗತಿಯಂ ತೇಸಂ, ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಚ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಕಾಮೇ ಸುಗತಿಯಂ ತಥೇವ ಚ ತೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ, ತೇಸಂ ರೂಪಭವೇ ತಥಾ ತಾಯೇವ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚೇತನಾ ರೂಪಭವೇ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸನ್ತೀರಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ತಥಾ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಸೋ ಚ ಕಾಮಭವೇನಿಟ್ಠರೂಪಾದಿಉಪಲದ್ಧಿಯಂ ಸೋ ಚ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಕಾಮಭವೇ ಅನಿಟ್ಠರೂಪಾದಿಉಪಲದ್ಧಿಯಂ ಅಮನಾಪರೂಪಾದೀನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಉಪಲದ್ಧಿಯಂ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಪುಞ್ಞಜಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ಸೋ ಚ ಕಾಮಭವೇನಿಟ್ಠ-ರೂಪಾದಿಉಪಲದ್ಧಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ। ಅನಿಟ್ಠರೂಪಾದಯೋ ನಾಮ ವಿಸಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನ ವಿಜ್ಜರೇ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ।
೫೭೫-೬. ತಥೇವಾನೇಞ್ಜಸಙ್ಖಾರೋ ನ ಇಞ್ಜತಿ ನ ಫನ್ದತಿ ನ ಚಲತೀತಿ ಆನೇಞ್ಜಂ, ಆನೇಞ್ಜಞ್ಚ ತಂ ಸಙ್ಖಾರೋ ಚಾತಿ ಆನೇಞ್ಜಸಙ್ಖಾರೋ, ತಥಾ ಏವ ಆನೇಞ್ಜಸಙ್ಖಾರೋ ಅರೂಪಾವಚರಭೂಮಿಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಭವೇಸ್ವೇತೇ ಭವೇಸು ಏತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ಯಥಾ ಚ ಯೇನ ಯೇನ ಚ ಪಕಾರೇನ ತಥಾ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಭಾವಿನಾ ವಿಜಾನನ್ತೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯಾ।
೫೭೭. ಏಸೇವ ಚ ನಯೋ ಞೇಯ್ಯೋ, ಯೋನಿಆದೀಸು ಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಏಸೇವ ಚ ನಯೋ ಭವೇಸು ಮಯಾ ವುತ್ತೋ ಏವ ನಯೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯೋ। ತತ್ರಿದಂ ತತ್ರ ಭವೇಸು ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುತ್ತಂ ಇದಂ ವಚನಂ ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ ಉಪಾಯಮತ್ತದೀಪನಂ ಹೋತಿ।
೫೭೮-೮೧. ಅವಿಸೇಸೇನ ಪುಞ್ಞಾಭಿ-ಸಙ್ಖಾರೋ ದ್ವಿಭವೇಸುಪಿ ಕಾಮಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ, ರೂಪಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಚ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಮಾನಭಾವೇನ ದ್ವೀಸು ಭವೇಸು ಕಾಮರೂಪಭವೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದತ್ವಾ ಸೋ ಸಙ್ಖಾರೋ ಸಬ್ಬಪಾಕಂ ಜನೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ತಥಾ ಚತೂಸು ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ಅಣ್ಡಜಾದೀಸು ಯೋನಿಸು ದ್ವಿಭವೇಸು ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ವಿಯ ತಥಾ ಚತೂಸು ಅಣ್ಡಜಾದೀಸು ಸೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯೋ। ‘‘ಅಣ್ಡಜಾದೀಸೂ’’ತಿ ತಥಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಾದಿ-ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಠಿತೀಸುಪಿ ನಾನತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀನಾನತ್ತಕಆಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀ ಏಕತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀ ಏಕತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ಚತೂಸು ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀಸು ಸೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯೋ। ನಾನತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀನಾನತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀಏಕತ್ತಕಾಯನಾನತ್ತಸಞ್ಞೀಏಕತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಮಿಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ತಥಾ ಸೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯೋ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಭವಾದೀಸು ಭವಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಯಥಾರಹಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಕಾಮಕುಸಲಪಾಕಾನಂ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರೂಪಪಾಕಾನಞ್ಚಾತಿ ಏಕವೀಸತಿಪಾಕಾನಂ ದ್ವಿಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
೫೮೨-೩. ಕಾಮೇ ಅಪುಞ್ಞಸಙ್ಖಾರೋ ಕಾಮಭವೇ ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿವಸೇನ ಅಣ್ಡಜಾದೀಸು ಯೋನೀಸು ನಿರಯಗತಿಪೇತಗತಿತಿರಚ್ಛಾನಗತಿವಸೇನ ತೀಸು ಗತೀಸು ನಾನತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀವಸೇನ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಏಕತ್ತಸಞ್ಞೀವಸೇನ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ದ್ವಿಧಾ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವತ್ತೇ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಸೋ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
೫೮೪-೬. ತಥೇವಾನೇಞ್ಜಸಙ್ಖಾರೋ ಏಕಾರೂಪಭವೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರೂಪಭವೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿಯಾ ಚೇವ ಏಕಿಸ್ಸಾ ದೇವಗತಿಯಾಪಿ ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಭೂಮಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಭೂಮಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಭೂಮಿವಸೇನ ತೀಸು ಏವ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತೀಸು ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಭೂಮೀನಂ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಸತ್ತಾವಾಸೇ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ದ್ವೇಧಾ ಸೋ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀನಂ, ವಸೇನೇವಂ ಭವಾದೀಸು ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಭವಾದೀಸು ಯಥಾ ಯೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏಸಂ ಪಾಕಚಿತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾ।
೫೮೭-೯೦. ನ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ, ಸಙ್ಕನ್ತಿ ಪನ ವಿಜ್ಜತಿ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತಾನಂ ನಾಮಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಕನ್ತಿ ಪನ ಸಙ್ಕಮನಂ ಪನ ನ ವಿಜ್ಜತಿ। ಸಙ್ಕನ್ತಿಭಾವೇ ಅಸತಿ ಅತೀತಭವತೋ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸಙ್ಕಮನಭಾವೇ ಅಸತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಕಥಂ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ? ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕನ್ತಿ, ಅತೀತಭವತೋ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕನ್ತಿ ಸಙ್ಕಮನಂ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಅತೀತಭವತೋ ಅತೀತಂ ಹೇತುಂ ವಿನಾ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ। ಸುಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ರೂಪಾರೂಪಮತ್ತಂ ಸುಟ್ಠು ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ರೂಪನಾಮಮತ್ತಂ ಜಾಯತಿ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ರೂಪಾರೂಪಮತ್ತಂ ರೂಪನಾಮಮತ್ತಂ ಜಾಯತಿ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ರೂಪಾರೂಪಮತ್ತಂ ಭವನ್ತರಂ ಅಞ್ಞಭವಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಉಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಇತಿ ವಚನಂ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಲೋಕಿಯವೋಹಾರೇನ ಪವುಚ್ಚತೇ, ಸತ್ತೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತೋ ಜೀವೋತಿ ವೇವಚನಂ, ಅತ್ತಾ ವಾಪಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
೫೯೧-೯. ತಸ್ಸಿದಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಕಮಂ ಪನ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಇದಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಕಮಂ ಸುದುಬ್ಬುಧಂ ಅತಿದುಬ್ಬಿಜಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಮೇತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಕಮಂ ಸಾಧು ಸಾಧುಕಂ ನಿಬೋಧಥ, ಸಾಧು ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ವಿವಿಧೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಲೋಭವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅನಾಮೇತ್ವಾ ವಜಿರಮಞ್ಜೂಸಾಯ ಅನಗ್ಘಮಣಿರತನಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ತಸ್ಸ, ಆಸನ್ನಮರಣಸ್ಸ ಹಿಇತೋ ವತ್ಥುಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಹದಯವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಂ। ‘‘ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಭವಙ್ಗಮನೋದ್ವಾರಾವಜ್ಜನಜವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪುಬ್ಬಾನುಸೇವಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಂ ಜವನಚಿತ್ತಂ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಂ। ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾದೀನವೇ ವಿಸಯೇತಿ ಅಕುಸಲಜವನೇ ಜವಿತೇ ತಸ್ಸ ಜವನಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದೋಸೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಕುಸಲಜವನೇ ಜವಿತೇ ತತೋ ಚಿತ್ತವೀಥಿತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದೋಸೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ। ತಣ್ಹಾತಿ ಅಕುಸಲಜವನೇನ ಸಹಜೋ ಲೋಭೋ, ಅಕುಸಲಜವನೇ ವಾ ಜವಿತೇ ತತೋ ವೀಥಿಚಿತ್ತತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತೋ ಲೋಭೋ ತಣ್ಹಾ। ನಮೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಗ್ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹವಸೇನ ತಂ ಏವ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಗತಿನಿಮಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಹಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪನ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಹಜಾ ಏಕತೋ ಜಾತಾ ಚೇತನಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾರಮ್ಮಣೇ ಖಿಪನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಏಕಸನ್ತತಿವಸಾ ಪವತ್ತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ನಮೀಯಮಾನಂ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಓರಿಮಾ ತೀರಮ್ಹಾ ರಜ್ಜುಕಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾತಿಕ್ಕಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಏತಂ ಪುರಿಮಂ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಹದಯವತ್ಥುಂ ಜಹತಿ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪರಂ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭೂತಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಪರಂ ಅಞ್ಞಕಮ್ಮತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ಹದಯವತ್ಥುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಅಲಭಿತ್ವಾಪಿ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಮಾನಸಂ ಪವತ್ತತಿ। ‘‘ಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಕಾಮರೂಪಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಅರೂಪಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಪುರಿಮಂ ‘‘ಜಹತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ವುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ, ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ವುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಪಣ್ಡಿತೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೬೦೦-೬. ತದೇತಂ ತಂ ಏತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಮಾ ಭವತೋ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇ ನಾಪಿ ಆಗತಂ, ಕಮ್ಮಾದಿಞ್ಚ ಹೇತುಂ ವಿನಾ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ ನ ಚೇವ ತಂ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ಏತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಾ ಭವತೋ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಅನಾಗಮನೇ ಅತೀತಭವಹೇತೂಹಿ ಅತೀತಭವೇ ಕಮ್ಮಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಏತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೇ। ಪಟಿಘೋಸದೀಪಮುದ್ದಾದೀ, ಭವನ್ತೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಾ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಭವತೋ ಅನಾಗಮನೇ ಅತೀತಭವೇ ಹೇತೂಹಿ ಸಮ್ಭವೇ ಪಟಿಘೋಸದೀಪಮುದ್ದಾದಿಅತ್ಥನಿದಸ್ಸನಾ ಉಪಮಾ ಭವನ್ತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಘೋಸಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸದ್ದಾದಿಹೇತುಕಾ ಸದ್ದಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಜನೇಹಿ ಪವತ್ತಾಪಿತಾ ಸದ್ದದೀಪಮುದ್ದಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ಏವಮೇವ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಭವತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಭಾವಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸನ್ತಾನಬನ್ಧತೋ ಸನ್ತಾನಬನ್ಧವಸೇನ ಏಕತಾ ಅತೀತಭವಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಏಕೀಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ನಾನತಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಾನಾಭಾವೋಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಭಾವೋ ಅಪಿ। ಸತಿ ಸನ್ತಾನಬನ್ಧೇ ತು, ಏಕನ್ತೇನೇಕತಾ ಸಿಯಾ ಸನ್ತಾನಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಏಕನ್ತೇನ ತಸ್ಸ ಏಕತಾ ಏಕೀಭಾವೋ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಖೀರಸಭಾವತೋ ಪಗ್ಘರಣಸಭಾವತೋ ಖೀರತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ಘನಸಭಾವಂ ಕದಾಚಿಪಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿಪಿ ಕಾಲೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬದಾ ಪಗ್ಘರಣಸಭಾವಖೀರಮೇವ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥಾಪಿ ಅಪರೋ ನಯೋಪಿ ಸಾ ಏಕನ್ತನಾನತಾ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸೋ ಏಕನ್ತನಾನಾಭಾವೋ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಖೀರಸಾಮಿಕೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಧಿಸಾಮಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ಖೀರಕಾಲೇ ಖೀರಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಭೂತೋ ಸಾಮಿಕೋ ಪಗ್ಘರಣಸಭಾವಂ ಜಹಿತ್ವಾ ದಧಿಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ದಧಿಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತತೋ ಖೀರಸಾಮಿಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಸ ದಧಿಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಅಸಾಮಿಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಕಮವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಏಕನ್ತಏಕತಾಪಿ ವಾ ಏಕನ್ತನಾನತಾಪಿ ವಾ ಸಮಯಞ್ಞುನಾ ವಿಞ್ಞುನಾ ನ ಚೇವ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾ।
೬೦೭-೧೦. ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಸಙ್ಕನ್ತಿಪಾತುಭಾವೇ ಸಙ್ಕನ್ತಿಪಾತುಭಾವರಹಿತೇ ಭವೇ ಸತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಖನ್ಧಾದಿಸಮತಾ ಅಭಿಸಮ್ಭೂತಾ ಯೇ ಖನ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಜನೇಹಿ ಕತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲಹೇತುನೋ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಸ್ಸ ಪರತ್ಥ ಪರಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಆಗಮತೋ ಚೇವ ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತೋ ಕಮ್ಮತೋ ಹಿ ತತೋ ಸತ್ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಸತ್ತೇನ ಕತತೋ ಅಞ್ಞತೋ ಚೇವ ಕಮ್ಮತೋ ತಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ತಿತ್ಥಿಯಸತ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಫಲಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಏವ ಚ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತವಿಧಾನಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ಏತ್ಥಾಹಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚೋದಕೋ ಆಹ – ನನು ಏವಂ ‘‘ಅಸಙ್ಕನ್ತಿಪಾತುಭಾವೇ ಭವೇ ಸತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ ನಿಯತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸನ್ತಾನೇ ಯಂ ಫಲಂ ಏತಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತೋ ಕಮ್ಮತೋ ನ ಚ ಹೋತಿ, ಬೀಜಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕೋ ನಿಪ್ಫಾದಕೋ ಹೋತಿ।
೬೧೧-೫. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸನ್ತಾನೇ, ವತ್ತಮಾನಂ ಫಲಂ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ಫಲಂ ಅಞ್ಞತೋ ಕಮ್ಮತೋ ನ ಹೋತಿ। ಬೀಜಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕೋ ನಿಪ್ಫಾದಕೋ ಹೋತಿ, ಬೀಜಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ಮಧುಆದಿನಾ ವತ್ಥುನಾ ಜನೇಹಿ ಕತೇ ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಪಠಮಂ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯೋ ಪಠಮಂ ಲದ್ಧಮಧುಆದಿಪಚ್ಚಯೋ ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಫಲಂ ಕಾಲನ್ತರೇ ಮಧುಆದಿನಾ ಬೀಜಾಭಿಸಙ್ಖರಣತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಧುರೋ ಹೋತಿ। ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ಬೀಜಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ। ತಾನಿ ಹಿ ತಾನಿ ಏವ ಪಠಮಂ ಮಧುಆದಿನಾ ಜನೇಹಿ ರೋಪಿತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣತೋ ಕಾಲನ್ತರೇ ಮಧುರಭಾವಂ ಫಲಮ್ಪಿ ವಾ ಫಲಟ್ಠಂ ವಾ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಇದಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಞೇಯ್ಯಂ। ಅಪಿ ಚ ಅಪರೋ ನಯೋ। ಬಾಲಕಾಲೇ ತರುಣಕಾಲೇ ತೇನ ತರುಣೇನ ಪಯುತ್ತೇನ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೋಸಧಾದಿನಾ ಕಮ್ಮೇನಾಪಿ ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಕಾಲಸ್ಮಿಂ ಫಲದಾನಸೀಲೇನ ಅಯಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸನ್ತಾನೇ’’ತಿಆದಿಕೋ ಅತ್ಥೋ ಪಣ್ಡಿತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ।
೬೧೬-೨೦. ಚೋದಕೋ ಪುನಾಹ – ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಕಮ್ಮೇ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಏತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ವಾ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾವಿಜ್ಜಮಾನಕಂ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ಏತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಯದಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಪ್ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪನ ಹೇತುನಾ ಕಮ್ಮೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಅಥ ವಾ ಅಪರೋ ನಯೋ। ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣತೋ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಕಾಲೇ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಚ್ಚಫಲಂ ಸಿಯಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯವಿರಹಿತಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಚರಿಯೇನ ವುಚ್ಚತೇ – ‘‘ಲೋಭಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಜಹಥ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಹಮೇವ ಪಾಟಿಭೋಗೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪಾಠೇಸು ಪಾಟಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ಫಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಟತ್ತಾಯೇವ ಜನೇಹಿ ಕಟತ್ತಾಯೇವ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಂ ನ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ವಾ ನ ಚ ನೇವ ಹೋತಿ।
೬೨೧. ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರೋಯಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರೋ ಅಯಂ ಪರಮತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನೋ ಭೂತತ್ಥದೀಪನೋ ಸೋತೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪೀತಿಬುದ್ಧಿವಿವಡ್ಢನೋ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವಿವಿಧೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಅನಾಮೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚೇನ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಸೋತಬ್ಬೋ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾವತಾರಟೀಕಾಯ
ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನವಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।