೧. ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೋ
ಸೀಲಸರೂಪಾದಿಕಥಾ
೬. ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಅತಿಸಙ್ಖೇಪದೇಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ನಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪಕಾರಾಯಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಂ ತಾವ ಆರಬ್ಭ ಇದಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ।
ಕಿಂ ಸೀಲಂ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ, ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ, ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ, ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲಂ, ಕೋ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಕಿಂ ವೋದಾನನ್ತಿ।
ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ, ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೩೯)। ತತ್ಥ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾ। ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವಿರತಿ। ಅಪಿಚ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಕಮ್ಮಪಥಚೇತನಾ। ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೭) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ। ಸಂವರೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಸಂವರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸತಿಸಂವರೋ, ಞಾಣಸಂವರೋ, ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ। ತತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋತಿ (ವಿಭ॰ ೫೧೧) ಅಯಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ। ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೩) ಅಯಂ ಸತಿಸಂವರೋ।
ಯಾನಿ
ಸತಿ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣಂ।
ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧಿಯ್ಯರೇತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧೦೪೧)।
ಅಯಂ ಞಾಣಸಂವರೋ। ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಮ್ಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಯೋ ಪನಾಯಂ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ನಾಮ। ಯೋ ಚಾಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತೀತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೬; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮) ನಯೇನ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ವೀರಿಯಸಂವರೋ ನಾಮ। ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಇತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಸಂವರೋ, ಯಾ ಚ ಪಾಪಭೀರುಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುತೋ ವಿರತಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅನತಿಕ್ಕಮೋ। ಇದಂ ತಾವ ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ।
೭. ಅವಸೇಸೇಸು ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ। ಕಿಮಿದಂ ಸೀಲನಂ ನಾಮ। ಸಮಾಧಾನಂ ವಾ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಧಾರಣಂ ವಾ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಆಧಾರಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದೇವ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣವಿದೂ ಅನುಜಾನನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಸಿರಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋ, ಸೀತಲಟ್ಠೋ ಸೀಲತ್ಥೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾಪಿ ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ।
೮. ಇದಾನಿ ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ –
ಸೀಲನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ತಸ್ಸ, ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅನೇಕಧಾ।
ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ರೂಪಸ್ಸ, ಯಥಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸನೇಕಧಾ॥
ಯಥಾ ಹಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ರೂಪಾಯತನಸ್ಸ ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೀಲಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸನಿದಸ್ಸನ ಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ। ತಥಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಅನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಯದೇತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸೀಲನಂ, ತದೇವ ಲಕ್ಖಣಂ, ಚೇತನಾದಿಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾಧಾನಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವಾನತಿಕ್ಕಮನತೋ। ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ –
ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನತಾ
ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥೇನ, ರಸೋ ನಾಮ ಪವುಚ್ಚತಿ॥
ತಸ್ಮಾ
ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ತಯಿದಂ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುಹಿ।
ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಹಿರೀ ಚೇವ, ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ॥
ತಯಿದಂ ಸೀಲಂ ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೨೧) ಏವಂ ವುತ್ತಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸೋಚೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಿ ಗಹಣಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಪನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ, ಆಸನ್ನಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇ ಹಿ ಸತಿ ಸೀಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಚ। ಅಸತಿ ನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ। ಏವಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಸೀಲಾನಿಸಂಸಕಥಾ
೯. ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಪಟಿಲಾಭಾನಿಸಂಸಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೧.೧)।
ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಗಹಪತಯೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಕರಣಂ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ। ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ। ಪುನ ಚಪರಂ ಗಹಪತಯೋ ಸೀಲವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯಞ್ಞದೇವ ಪರಿಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಯದಿ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಂ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಸಂ ಯದಿ ಗಹಪತಿಪರಿಸಂ ಯದಿ ಸಮಣಪರಿಸಂ, ವಿಸಾರದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ। ಪುನ ಚಪರಂ
ಅಪರೇಪಿ ‘‘ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸಂ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾತಿ, ಸೀಲೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೬೫) ನಯೇನ ಪಿಯಮನಾಪತಾದಯೋ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅನೇಕಾ ಸೀಲಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ। ಏವಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅನೇಕಗುಣಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ। ಅಪಿಚ –
ಸಾಸನೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ಪತಿಟ್ಠಾ ನತ್ಥಿ ಯಂ ವಿನಾ।
ಆನಿಸಂಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಕೋ ವದೇ॥
ನ ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾ ಚಾಪಿ, ಸರಭೂ ವಾ ಸರಸ್ವತೀ।
ನಿನ್ನಗಾ ವಾಚಿರವತೀ, ಮಹೀ ವಾಪಿ ಮಹಾನದೀ॥
ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ ವಿಸೋಧೇತುಂ, ತಂ ಮಲಂ ಇಧ ಪಾಣಿನಂ।
ವಿಸೋಧಯತಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಯಂ ವೇ ಸೀಲಜಲಂ ಮಲಂ॥
ನ ತಂ ಸಜಲದಾ ವಾತಾ, ನ ಚಾಪಿ ಹರಿಚನ್ದನಂ।
ನೇವ ಹಾರಾ ನ ಮಣಯೋ, ನ ಚನ್ದಕಿರಣಙ್ಕುರಾ॥
ಸಮಯನ್ತೀಧ ಸತ್ತಾನಂ, ಪರಿಳಾಹಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ।
ಯಂ ಸಮೇತಿ ಇದಂ ಅರಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸೀತಲಂ॥
ಸೀಲಗನ್ಧಸಮೋ ಗನ್ಧೋ, ಕುತೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಯೋ ಸಮಂ ಅನುವಾತೇ ಚ, ಪಟಿವಾತೇ ಚ ವಾಯತಿ॥
ಸಗ್ಗಾರೋಹಣಸೋಪಾನಂ
ದ್ವಾರಂ ವಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನ, ನಗರಸ್ಸ ಪವೇಸನೇ॥
ಸೋಭನ್ತೇವಂ ನ ರಾಜಾನೋ, ಮುತ್ತಾಮಣಿವಿಭೂಸಿತಾ।
ಯಥಾ ಸೋಭನ್ತಿ ಯತಿನೋ, ಸೀಲಭೂಸನಭೂಸಿತಾ॥
ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯಂ, ವಿದ್ಧಂಸಯತಿ ಸಬ್ಬಸೋ।
ಜನೇತಿ ಕಿತ್ತಿಹಾಸಞ್ಚ, ಸೀಲಂ ಸೀಲವತಂ ಸದಾ॥
ಗುಣಾನಂ
ಇತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಆನಿಸಂಸಕಥಾಮುಖನ್ತಿ॥
ಸೀಲಪ್ಪಭೇದಕಥಾ
೧೦. ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲನ್ತಿ, ತತ್ರಿದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಸಬ್ಬಮೇವ ತಾವ ಇದಂ ಸೀಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲನಲಕ್ಖಣೇನ ಏಕವಿಧಂ।
ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ। ತಥಾ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ, ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ, ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ, ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ, ಸಪರಿಯನ್ತಾಪರಿಯನ್ತವಸೇನ, ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಚ।
ತಿವಿಧಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ। ತಥಾ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯವಸೇನ, ಪರಾಮಟ್ಠಾಪರಾಮಟ್ಠಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ, ವಿಸುದ್ಧಾವಿಸುದ್ಧವೇಮತಿಕವಸೇನ, ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖವಸೇನ ಚ।
ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಠಿತಿಭಾಗಿಯವಿಸೇಸಭಾಗಿಯನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯವಸೇನ। ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಗಹಟ್ಠಸೀಲವಸೇನ, ಪಕತಿಆಚಾರಧಮ್ಮತಾಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲವಸೇನ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲವಸೇನ ಚ।
ಪಞ್ಚವಿಧಂ
೧೧. ತತ್ಥ ಏಕವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದುವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಪೂರಣಂ, ತಂ ಚಾರಿತ್ತಂ। ಯಂ ‘‘ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ತಂ ವಾರಿತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ। ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ। ವಾರಿತಂ ತಾಯನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ವಾರಿತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸಾಧನಂ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಸದ್ಧಾಸಾಧನಂ ವಾರಿತ್ತಂ। ಏವಂ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
ದುತಿಯದುಕೇ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋತಿ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೋ। ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋ ಏವ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ। ಅಭಿಸಮಾಚಾರಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕತೋ ಅವಸೇಸಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತನ್ತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ, ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಭಾವಭೂತಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಪರಿಸೋಧೇತಬ್ಬತೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೪೩೧)। ಯಾನಿ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಇದಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸೀಲಂ। ಸೇಸಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ। ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ। ಖನ್ಧಕವತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ। ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೨೧)। ಏವಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
ತತಿಯದುಕೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವೇರಮಣಿಮತ್ತಂ ವಿರತಿಸೀಲಂ। ಸೇಸಂ ಚೇತನಾದಿ ಅವಿರತಿಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ವಿರತಿಅವಿರತಿವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
ಚತುತ್ಥದುಕೇ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಯಾ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋ ಚ। ತತ್ಥ ಯಂ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೨೦; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮೬; ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೨೦೬; ೭.೫೦) ಏವಂ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ। ಯಂ ‘‘ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಂ। ಯಂ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಲೋಕಿಯಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ, ಇದಂ ಅನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
ಪಞ್ಚಮದುಕೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಂ। ಯಾವಜೀವಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪವತ್ತಿತಂ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಆಪಾಣಕೋಟಿಕವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
ಛಟ್ಠದುಕೇ ಲಾಭಯಸಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತವಸೇನ ದಿಟ್ಠಪರಿಯನ್ತಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ ನಾಮ। ವಿಪರೀತಂ ಅಪರಿಯನ್ತಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕತಮಂ ತಂ ಸೀಲಂ ಸಪರಿಯನ್ತಂ? ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಲಾಭಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸೀಲಂ ಯಸಪರಿಯನ್ತಂ, ಅತ್ಥಿ
ಸತ್ತಮದುಕೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಾಸವಂ ಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಂ। ಅನಾಸವಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ। ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಂ ಭವವಿಸೇಸಾವಹಂ ಹೋತಿ ಭವನಿಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭಾರೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯ, ಸಂವರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಾಯ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾಯ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಾಯ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ, ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಮನ್ತನಾ, ಏತದತ್ಥಾ ಉಪನಿಸಾ, ಏತದತ್ಥಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ, ಯದಿದಂ ಅನುಪಾದಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೩೬೬)। ಲೋಕುತ್ತರಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಾವಹಂ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಭೂಮೀತಿ ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ದುವಿಧಂ।
೧೨. ತಿಕೇಸು ಹೀನಂ। ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಪಣೀತೇಹಿ ಪಣೀತಂ। ಯಸಕಾಮತಾಯ ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೀನಂ। ಪುಞ್ಞಫಲಕಾಮತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಿದನ್ತಿ ಅರಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಪಣೀತಂ। ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ ಹೀನಂ। ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಲೋಕಿಯಂ ಸೀಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪಣೀತಂ। ತಣ್ಹಾವಸೇನ ವಾ ಭವಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ। ಅತ್ತನೋ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಾರಮಿತಾಸೀಲಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಏವಂ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ದುತಿಯತ್ತಿಕೇ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ। ಲೋಕಾಪವಾದಂ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮೇನ ಲೋಕಗರುನಾ ಲೋಕೇ ಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ। ಧಮ್ಮಮಹತ್ತಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೇನ ಧಮ್ಮಗರುನಾ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ತತಿಯತ್ತಿಕೇ ಯಂ ದುಕೇಸು ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ ಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ। ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಾಮಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ಚತುತ್ಥತ್ತಿಕೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೇನ ಪೂರಿತಂ, ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಪುನ ಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಂ। ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕತಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅವಿಸುದ್ಧಂ। ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಸೀಲಂ ವೇಮತಿಕಸೀಲಂ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಯೋಗಿನಾ ಅವಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ, ವೇಮತಿಕೇ ವತ್ಥುಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಮತಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬಾ ‘‘ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ಪಞ್ಚಮತ್ತಿಕೇ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ತೀಹಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸೀಲಂ ಸೇಕ್ಖಂ। ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಅಸೇಕ್ಖಂ। ಸೇಸಂ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಕತಿಪಿ ಸೀಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ
೧೩. ಚತುಕ್ಕೇಸು ಪಠಮಚತುಕ್ಕೇ –
ಯೋಧ ಸೇವತಿ ದುಸ್ಸೀಲೇ, ಸೀಲವನ್ತೇ ನ ಸೇವತಿ।
ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸಂ, ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅವಿದ್ದಸು॥
ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಬಹುಲೋ
ಏವರೂಪಸ್ಸ ವೇ ಸೀಲಂ, ಜಾಯತೇ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ॥
ಯೋ ಪನತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇಧ।
ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಮ್ಹಿ, ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಮಾನಸಂ॥
ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ಅಘಟನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ।
ತಸ್ಸ ತಂ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಂ ಭವತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ॥
ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋ ಘಟತಿ, ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ ಯೋ ಪನ।
ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಂ ಸೀಲಂ, ಹೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ॥
ಅತುಟ್ಠೋ ಸೀಲಮತ್ತೇನ, ನಿಬ್ಬಿದಂ ಯೋನುಯುಞ್ಜತಿ।
ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ, ಸೀಲಮೇತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ॥
ಏವಂ ಹಾನಭಾಗಿಯಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ।
ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ। ಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀನಂ ದಸಸೀಲಾನಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಂ। ಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾನಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲವಸೇನ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಸತಿ ವಾ ಉಸ್ಸಾಹೇ ದಸ, ಉಪೋಸಥಙ್ಗವಸೇನ ಅಟ್ಠಾತಿ ಇದಂ ಗಹಟ್ಠಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ।
ತತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಉತ್ತರಕುರುಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಪಕತಿಸೀಲಂ। ಕುಲದೇಸಪಾಸಣ್ಡಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಮರಿಯಾದಾಚಾರಿತ್ತಂ ಆಚಾರಸೀಲಂ। ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಆನನ್ದ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪುರಿಸೇಸು ಮಾನಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಸೀಲಂ ಧಮ್ಮತಾಸೀಲಂ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀನಂ ಪನ ಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಂ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು ಸೀಲಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲನ್ತಿ ಏವಂ ಪಕತಿಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ।
ಚತುತ್ಥಚತುಕ್ಕೇ ಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ। ಯಂ ಪನ ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ, ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ…ಪೇ॰… ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨, ೪೧೧; ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೯೮) ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ। ಯಾ ಪನ ಆಜೀವಹೇತುಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ‘‘ಕುಹನಾ ಲಪನಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾ ವಿರತಿ, ಇದಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪರಿಸುದ್ಧೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ನಾಮ।
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ
೧೪. ತತ್ರಾಯಂ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ। ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖಣತಾಯ ವಾ ಭಿನ್ನಪಟಧರಾದಿತಾಯ ವಾ ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ। ತಞ್ಹಿ ಯೋ ನಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಮೋಕ್ಖೇತಿ ಮೋಚಯತಿ ಆಪಾಯಿಕಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಂವರಣಂ ಸಂವರೋ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಮೇವ ಸಂವರೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ। ತೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ, ಉಪಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಹರತೀತಿ ಇರಿಯತಿ। ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀನಮತ್ಥೋ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಿ ಆಚಾರೋ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಚಾರೋ।
ತತ್ಥ ಅನಾಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಅನಾಚಾರೋ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ಪತ್ತದಾನೇನ ವಾ ಪುಪ್ಫಫಲಸಿನಾನದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋ।
ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆಚಾರೋ? ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ। ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೀಲಸಂವರೋ ಆಚಾರೋ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ ನ ಪತ್ತನ ಪುಪ್ಫನ ಫಲನ ಸಿನಾನನ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ವಾ ನ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯ ವಾ ನ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ವಾ ನ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋ।
ಗೋಚರೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ ಅಗೋಚರೋ।
ತತ್ಥ ಅಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ ವಿಧವಾ, ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ, ಪಣ್ಡಕ, ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಅನೋಪಾನಭೂತಾನಿ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕಾನಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾನಿ ಅಹಿತಕಾಮಾನಿ ಅಫಾಸುಕಕಾಮಾನಿ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಗೋಚರೋ।
ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಗೋಚರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ನ ಪಾನಾಗಾರಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ…ಪೇ॰… ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸದ್ಧಾನಿ ಪಸನ್ನಾನಿ ಓಪಾನಭೂತಾನಿ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಾನಿ ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾನಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾನಿ…ಪೇ॰… ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಿಕಾನಂ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಗೋಚರೋ। ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಚಾರೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಗೋಚರೇನ ಉಪೇತೋ
ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಇಮಿನಾಪಿ ನಯೇನ ಆಚಾರಗೋಚರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ದುವಿಧೋ ಹಿ ಅನಾಚಾರೋ ಕಾಯಿಕೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಚ। ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಸೀಸಮ್ಪಿ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾಹನಾನಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಸಉಪಾಹನೋ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನೀಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚೇ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಛಮಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನುಪಖಜ್ಜಾಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ನವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಜನ್ತಾಘರೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಸನ್ತೋಪಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಕುಲಾನಂ ಓವರಕಾನಿ ಗೂಳ್ಹಾನಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಚ ಯತ್ಥ ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋ
ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ। ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಪಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಕುಮಾರಿಂ ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇ ಇತ್ಥಂಗೋತ್ತೇ ಕಿಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮ, ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ। ಕಿಂ ವಾ ಮೇ ದಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಾಚಸಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ (ಮಹಾನಿ॰ ೮೭)। ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಆಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಪಿಚ
ಗೋಚರೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋತಿ। ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ? ದಸಕಥಾವತ್ಥುಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸುತಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಪೇತಿ, ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತಿ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ। ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಅನುಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಸದ್ಧಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಸೀಲೇನ, ಸುತೇನ, ಚಾಗೇನ, ಪಞ್ಞಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ।
ಕತಮೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸುಸಂವುತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಹತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಸ್ಸಂ, ನ ರಥಂ, ನ ಪತ್ತಿಂ, ನ ಇತ್ಥಿಂ, ನ ಪುರಿಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ಅಧೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ನ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ।
ಕತಮೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋ? ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಯತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ
ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀತಿ ಅಣುಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಸೇಖಿಯಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸನಸೀಲೋ। ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಮಾ ಆದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ
೧೫. ಯಂ ಪನೇತಂ ತದನನ್ತರಂ ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಸ್ಸಿತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ, ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕಾರಣವಸೇನ ಚಕ್ಖೂತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ। ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಚಕ್ಖುಕತ್ತಾ, ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಘಟ್ಟೇ ಪನ ಚಕ್ಖುಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ। ಈದಿಸೀ ಪನೇಸಾ ‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಂ ವಾ ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಭೂತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಸಣ್ಠಾತಿ। ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಹತ್ಥಪಾದಸಿತಹಸಿತಕಥಿತವಿಲೋಕಿತಾದಿಭೇದಂ ಆಕಾರಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯಂ ತತ್ಥ ಭೂತಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಾಸೀ ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ವಿಯ।
ಥೇರಂ ಕಿರ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತಾ ಅನುರಾಧಪುರಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಕುಲಸುಣ್ಹಾ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡಿತ್ವಾ ಸುಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ವಿಯ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಅನುರಾಧಪುರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ
‘‘ತಸ್ಸಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪುಬ್ಬಸಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರಿ।
ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಠಿತೋ ಥೇರೋ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣೀ’’ತಿ॥
ಸಾಮಿಕೋಪಿ
‘‘ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ, ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತೋ ಗತೋ।
ಅಪಿಚ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟೋ, ಗಚ್ಛತೇಸ ಮಹಾಪಥೇ’’ತಿ॥
ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಯಂಕಾರಣಾ ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತು ಏತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ಅಪಿಹಿತಚಕ್ಖುದ್ವಾರಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಂ ಏತೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅನುಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ। ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಪಿದಹನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋಯೇವ ಚ ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ। ನ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತಿ ವಾ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಪಿಚ ಯದಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಭವಙ್ಗೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧೇ ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತು ಆವಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ। ತತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ। ತತೋ ವಿಪಾಕಮನೋಧಾತು ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಕಿಚ್ಚಂ। ತತೋ ವಿಪಾಕಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಸನ್ತೀರಣಕಿಚ್ಚಂ। ತತೋ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಜವನಂ ಜವತಿ।
ತತ್ರಾಪಿ ನೇವ ಭವಙ್ಗಸಮಯೇ, ನ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸಮಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ। ಜವನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಚೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ವಾ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ವಾ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಸಂವರೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಹೋನ್ತೋ ಪನ ಸೋ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಅಸಂವರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ
ತಸ್ಮಿಂ
ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವಮಿದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ರೂಪಾದೀಸು ಕಿಲೇಸಾನುಬನ್ಧನಿಮಿತ್ತಾದಿಗ್ಗಾಹಪರಿವಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ
೧೬. ಇದಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತೇ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ ಯಾನಿ ತಾನಿ ‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾ’ತಿ ಭಣತಿ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ। ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸೂಪಂ ವಾ ಓದನಂ ವಾ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ
ಕುಹನಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಪಾಳಿ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕುಹನಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತೇನ ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ವಾ ಅಟ್ಠಪನಾ ಠಪನಾ ಸಣ್ಠಪನಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಹನಾ।
‘‘ತತ್ಥ ಲಪನಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪರೇಸಂ ಆಲಪನಾ ಲಪನಾ ಸಲ್ಲಪನಾ ಉಲ್ಲಪನಾ ಸಮುಲ್ಲಪನಾ ಉನ್ನಹನಾ ಸಮುನ್ನಹನಾ ಉಕ್ಕಾಚನಾ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಪನಾ।
‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಂ ಪರೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಓಭಾಸೋ ಓಭಾಸಕಮ್ಮಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾ ಪರಿಕಥಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ।
‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಯಾ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಕೋಸನಾ ವಮ್ಭನಾ ಗರಹನಾ ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ ಖಿಪನಾ ಸಂಖಿಪನಾ ಪಾಪನಾ ಸಮ್ಪಾಪನಾ ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ।
‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಇತೋ ಲದ್ಧಂ ಆಮಿಸಂ ಅಮುತ್ರ ಹರತಿ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಲದ್ಧಂ ಆಮಿಸಂ ಇಧ ಆಹರತಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಆಮಿಸೇನ ಆಮಿಸಸ್ಸ ಏಟ್ಠಿ ಗವೇಟ್ಠಿ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ಏಸನಾ ಗವೇಸನಾ ಪರಿಯೇಸನಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೬೨-೮೬೫)।
೧೭. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಾಳಿಯಾ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕುಹನನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ಲಾಭಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಞ್ಚ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ, ಪತ್ಥಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಕಾಮಸ್ಸ। ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತಸ್ಸ, ಉಪದ್ದುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತೋ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ತಿವಿಧಂ ಕುಹನವತ್ಥು ಆಗತಂ। ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧಮ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಚೀವರಾದೀಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ತದತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನೇನ, ತೇ ಚ ಗಹಪತಿಕೇ ಅತ್ತನಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಸದ್ಧೇ ಞತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸಂ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ನೋ ಅಸ್ಸ ಸಚೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ
‘‘ಕತಮಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧ ಗಹಪತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ। ಸೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅತ್ಥಿಕೋ ಚೀವರ…ಪೇ॰… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತಂ ಉಪಾದಾಯ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ…ಪೇ॰… ಸೇನಾಸನಂ। ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ। ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಚೀವರೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಸುಸಾನಾ ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾ ವಾ ಪಾಪಣಿಕಾ ವಾ ನನ್ತಕಾನಿ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇಯ್ಯ। ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ। ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಸೇನಾಸನೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ವಾ। ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘೇನ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ, ಏತಂ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಪೂತಿಮುತ್ತೇನ ವಾ ಹರಿಟಕೀಖಣ್ಡೇನ ವಾ ಓಸಧಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’ತಿ। ತದುಪಾದಾಯ ಲೂಖಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಲೂಖಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲೂಖಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಲೂಖಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ ‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಧುತವಾದೋ’ತಿ। ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿ ಚೀವರ…ಪೇ॰… ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ। ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಸದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾ ಸದ್ಧೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ
ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಪರಿದೀಪನವಾಚಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಕತಮಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಚೀವರಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ। ‘ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಪತ್ತಂ ಲೋಹಥಾಲಕಂ। ಧಮ್ಮಕರಣಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಕುಞ್ಚಿಕಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಉಪಾಹನಂ ಧಾರೇತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ। ಯಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಚರಿಯೋ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕೋ, ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಭತ್ತೋ ಸಹಾಯೋ। ಯೋ ಏವರೂಪೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೇ ಪಾಸಾದೇ ಹಮ್ಮಿಯೇ ಗುಹಾಯಂ ಲೇಣೇ ಕುಟಿಯಾ ಕೂಟಾಗಾರೇ ಅಟ್ಟೇ ಮಾಳೇ ಉದ್ದಣ್ಡೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಮಣ್ಡಪೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಸಮಣೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ’ತಿ ಭಣತಿ। ಅಥ ವಾ ‘ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕೋ ಭಾಕುಟಿಕಭಾಕುಟಿಕೋ ಕುಹಕಕುಹಕೋ ಲಪಕಲಪಕೋ ಮುಖಸಮ್ಭಾವಿಕೋ, ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಇಮಾಸಂ ಏವರೂಪಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀ’ತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಗೂಳ್ಹಂ ನಿಪುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಭಾಕುಟಿಕಾ ಭಾಕುಟಿಯಂ ಕುಹನಾ ಕುಹಾಯನಾ ಕುಹಿತತ್ತಂ, ಇದಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೮೭)।
ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಪನ ಸತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಕತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಇರಿಯಾಪಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕುಹನವತ್ಥೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತಮಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಹನವತ್ಥು। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಏವಂ ಮಂ ಜನೋ ಸಮ್ಭಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ಗಮನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ
ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನೇನ ವಾ ಸಙ್ಖಾತೇನ। ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತೇನಾತಿ ಸಮೀಪಭಣಿತೇನ। ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ ವಾತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಸ್ಸ। ಅಟ್ಠಪನಾತಿಆದಿ ಠಪನಾ, ಆದರೇನ ವಾ ಠಪನಾ। ಠಪನಾತಿ ಠಪನಾಕಾರೋ। ಸಣ್ಠಪನಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಾ, ಪಾಸಾದಿಕಭಾವಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಭಾಕುಟಿಕಾತಿ ಪಧಾನಪುರಿಮಟ್ಠಿತಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ, ಮುಖಸಙ್ಕೋಚೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಭಾಕುಟಿಕರಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಭಾಕುಟಿಕೋ। ಭಾಕುಟಿಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಭಾಕುಟಿಯಂ। ಕುಹನಾತಿ ವಿಮ್ಹಾಪನಾ। ಕುಹಸ್ಸ ಆಯನಾ ಕುಹಾಯನಾ। ಕುಹಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕುಹಿತತ್ತನ್ತಿ।
ಲಪನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಆಲಪನಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತಿತುಂ, ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛಥ ರೇ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿತೋವ ಲಪನಾ। ಅಥ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಯಿ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ, ಮಯಿ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಾ ಲಪನಾ ಆಲಪನಾ। ಲಪನಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಲಪನಂ। ಸಲ್ಲಪನಾತಿ ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೇ ಭೀತಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ದತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಲಪನಾ। ಉಲ್ಲಪನಾತಿ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಮಹಾನಾವಿಕೋ ಮಹಾದಾನಪತೀತಿ ಏವಂ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ। ಸಮುಲ್ಲಪನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ।
ಉನ್ನಹನಾತಿ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಈದಿಸೇ ಕಾಲೇ ನವದಾನಂ ದೇಥ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ, ತಾವ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ನಹನಾ, ವೇಠನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಉಚ್ಛುಹತ್ಥಂ ಸಮುನ್ನಹನಾ।
ಉಕ್ಕಾಚನಾತಿ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ।
ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾತಿ ಸಚ್ಚಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ವಾ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಯಭಣನಮೇವ। ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾತಿ ನೀಚವುತ್ತಿತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠತೋ ಹೇಟ್ಠತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತನಂ। ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸತಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಮುಗ್ಗೇಸು ಪಚ್ಚಮಾನೇಸು ಕೋಚಿದೇವ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಚನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ಅಲೀಕಂ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ। ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾತಿ ಪಾರಿಭಟ್ಯಭಾವೋ। ಯೋ ಹಿ ಕುಲದಾರಕೇ ಧಾತಿ ವಿಯ ಅಙ್ಕೇನ ವಾ ಖನ್ಧೇನ ವಾ ಪರಿಭಟತಿ, ಧಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯುಂ। ಪಾರಿಭಟ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾತಿ।
ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪರೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾನಸಞ್ಞಾಜನಕಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಂ। ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಖಾದನೀಯಂ ಲಭಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ। ಓಭಾಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ। ಓಭಾಸಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚ್ಛಪಾಲಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ವಚ್ಛಾ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ ಉದಾಹು ತಕ್ಕಗೋವಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ, ಯದಿ ಖೀರಗೋವಚ್ಛಾ ಸಿಯುಂ, ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಖೀರಂ ಲಭೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ತೇಸಂ ದಾರಕಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ಖೀರದಾಪನಾದಿಕಂ ಓಭಾಸಕರಣಂ। ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ। ಕುಲೂಪಕಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಕುಲೂಪಕೋ ಪರಿಕಥಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ಲಭತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥನನ್ತಿ।
ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಅಕ್ಕೋಸನಾತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ। ವಮ್ಭನಾತಿ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಕಥನಂ। ಗರಹಣಾತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೋಸಾರೋಪನಾ। ಉಕ್ಖೇಪನಾತಿ ಮಾ ಏತಂ ಏತ್ಥ ಕಥೇಥಾತಿ ವಾಚಾಯ ಉಕ್ಖಿಪನಂ। ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಸವತ್ಥುಕಂ ಸಹೇತುಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ। ಅಥ ವಾ ಅದೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ದಾನಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಕ್ಖಿಪನಂ ಉಕ್ಖೇಪನಾ। ಮಹಾದಾನಪತೀತಿ ಏವಂ ಸುಟ್ಠು ಉಕ್ಖೇಪನಾ ಸಮುಕ್ಖೇಪನಾ। ಖಿಪನಾತಿ ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಬೀಜಭೋಜಿನೋತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ। ಸಂಖಿಪನಾತಿ ಕಿಂ ಇಮಂ ಅದಾಯಕೋತಿ ಭಣಥ, ಯೋ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವಚನಂ ದೇತೀತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ। ಪಾಪನಾತಿ ಅದಾಯಕತ್ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾ ಪಾಪನಂ। ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಪಾಪನಾ ಸಮ್ಪಾಪನಾ। ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾತಿ ಏವಂ ಮೇ ಅವಣ್ಣಭಯಾಪಿ ದಸ್ಸತೀತಿ ಗೇಹತೋ ಗೇಹಂ ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ಜನಪದತೋ ಜನಪದಂ ಅವಣ್ಣಹರಣಂ। ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾತಿ ಪುರತೋ ಮಧುರಂ ಭಣಿತ್ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೇ ಅವಣ್ಣಭಾಸಿತಾ। ಏಸಾ ಹಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ಅಯಂ ಯಸ್ಮಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಿಯ ಅಬ್ಭಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಸ ಗುಣಂ ನಿಪ್ಪೇಸೇತಿ ನಿಪುಞ್ಛತಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಗನ್ಧಜಾತಂ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಗ್ಗನಾ ವಿಯ ಪರಗುಣೇ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಏಸಾ ಲಾಭಮಗ್ಗನಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ।
ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಜಿಗೀಸನತಾತಿ ಮಗ್ಗನಾ। ಇತೋ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಗೇಹಾ ಲದ್ಧಂ। ಅಮುತ್ರಾತಿ ಅಮುಕಮ್ಹಿ ಗೇಹೇ। ಏಟ್ಠೀತಿ ಇಚ್ಛನಾ। ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗನಾ। ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಗ್ಗನಾ। ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ಕುಲದಾರಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಖೀರಯಾಗುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಗತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಏಸನಾತಿಆದೀನಿ ಏಟ್ಠಿಆದೀನಮೇವ ವೇವಚನಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಟ್ಠೀತಿ ಏಸನಾ। ಗವೇಟ್ಠೀತಿ ಗವೇಸನಾ, ಪರಿಯೇಟ್ಠೀತಿ ಪರಿಯೇಸನಾ। ಇಚ್ಚೇವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಂ ಕುಹನಾದೀನಂ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ಏವಮಾದೀನಞ್ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ
ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ
೧೮. ಯಂ ಪನೇತಂ ತದನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋತಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಥೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಞತ್ವಾ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಚೀವರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ। ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ನಿವಾಸೇತಿ ವಾ ಪಾರುಪತಿ ವಾ। ಯಾವದೇವಾತಿ ಪಯೋಜನಾವಧಿಪರಿಚ್ಛೇದನಿಯಮವಚನಂ, ಏತ್ತಕಮೇವ ಹಿ ಯೋಗಿನೋ ಚೀವರಪಟಿಸೇವನೇ ಪಯೋಜನಂ ಯದಿದಂ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿಆದಿ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ। ಸೀತಸ್ಸಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾಉತುಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸೀತಸ್ಸ। ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿ ಪಟಿಹನನತ್ಥಂ। ಯಥಾ ಸರೀರೇ ಆಬಾಧಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಂ। ಸೀತಬ್ಭಾಹತೇ ಹಿ ಸರೀರೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅನುಞ್ಞಾಸಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಣ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸ್ಸ। ತಸ್ಸ ವನದಾಹಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಡಂಸಾತಿ ಡಂಸನಮಕ್ಖಿಕಾ, ಅನ್ಧಮಕ್ಖಿಕಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಮಕಸಾ ಮಕಸಾ ಏವ। ವಾತಾತಿ ಸರಜಅರಜಾದಿಭೇದಾ। ಆತಪೋತಿ ಸೂರಿಯಾತಪೋ। ಸರೀಸಪಾತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸರನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾ ಸಪ್ಪಾದಯೋ, ತೇಸಂ ದಟ್ಠಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚ ಫುಟ್ಠಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ದುವಿಧೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸೋಪಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ನ ಬಾಧತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ತೇಸಂ ಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಯಾವದೇವಾತಿ ಪುನ ಏತಸ್ಸ ವಚನಂ ನಿಯತಪಯೋಜನಾವಧಿಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಹಿರಿಕೋಪೀನನ್ತಿ ತಂ ತಂ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನಂ। ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಙ್ಗೇ ವಿವರಿಯಮಾನೇ ಹಿರೀ ಕುಪ್ಪತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಂ ತಂ ಹಿರಿಂ ಕೋಪನತೋ ಹಿರಿಕೋಪೀನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಸ ಚ ಹಿರಿಕೋಪೀನಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ। ಹಿರಿಕೋಪೀನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ।
ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾರಂ। ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಆಹಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯೇನ ಪತ್ತೇ ಪತಿತತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಿಣ್ಡಾನಂ ವಾ ಪಾತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮೂಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನೇವ ದವಾಯಾತಿ ನ ಗಾಮದಾರಕಾದಯೋ ವಿಯ ದವತ್ಥಂ, ಕೀಳಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಮದಾಯಾತಿ ನ ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಾದಯೋ ವಿಯ ಮದತ್ಥಂ, ಬಲಮದನಿಮಿತ್ತಂ ಪೋರಿಸಮದನಿಮಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಮಣ್ಡನಾಯಾತಿ ನ ಅನ್ತೇಪುರಿಕವೇಸಿಯಾದಯೋ ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ನ ನಟನಚ್ಚಕಾದಯೋ ವಿಯ ವಿಭೂಸನತ್ಥಂ, ಪಸನ್ನಚ್ಛವಿವಣ್ಣತಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ನೇವ ದವಾಯಾತಿ ಏತಂ ಮೋಹೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ನ ಮದಾಯಾತಿ ಏತಂ ದೋಸೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ। ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ಏತಂ ರಾಗೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ। ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯಾತಿ ಚೇತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ। ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾತಿ ಏತಂ ಪರಸ್ಸಪಿ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ। ಚತೂಹಿಪಿ ಚೇತೇಹಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಯಾವದೇವಾತಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಚತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ। ಠಿತಿಯಾತಿ ಪಬನ್ಧಟ್ಠಿತತ್ಥಂ। ಯಾಪನಾಯಾತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅವಿಚ್ಛೇದತ್ಥಂ, ಚಿರಕಾಲಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ವಾ। ಘರೂಪತ್ಥಮ್ಭಮಿವ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಘರಸಾಮಿಕೋ, ಅಕ್ಖಬ್ಭಞ್ಜನಮಿವ ಚ ಸಾಕಟಿಕೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತತ್ಥಂ ಯಾಪನತ್ಥಞ್ಚೇಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ನ ದವಮದಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನತ್ಥಂ। ಅಪಿಚ ಠಿತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಏತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪವತ್ತಾಪನತ್ಥನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾತಿ ವಿಹಿಂಸಾ ನಾಮ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ। ತಸ್ಸಾ ಉಪರಮತ್ಥಮ್ಪೇಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ವಣಾಲೇಪನಮಿವ ಉಣ್ಹಸೀತಾದೀಸು ತಪ್ಪಟಿಕಾರಂ ವಿಯ ಚ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಾನುಯೋಗವಸೇನ
ಇತಿಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನೇನ ಪುರಾಣಞ್ಚ ಜಿಘಚ್ಛಾವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಂ ಆಹರಹತ್ಥಕಅಲಂಸಾಟಕತತ್ರವಟ್ಟಕಕಾಕಮಾಸಕಭುತ್ತವಮಿತಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ವಿಯ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಮಿವ ಗಿಲಾನೋ। ಅಥ ವಾ ಯಾ ಅಧುನಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಾಣಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಪುರಾಣವೇದನಾತಿ
ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗೇನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥಭಞ್ಜಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಚಿರಕಾಲಗಮನಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿನೋ ಕಾಯಸ್ಸಾತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಯಾಪ್ಯರೋಗೀ ವಿಯ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಂ। ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾತಿ ಅಯುತ್ತಪರಿಯೇಸನಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ। ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಅರತಿತನ್ದೀವಿಜಮ್ಭಿತಾ। ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾದಿದೋಸಾಭಾವೇನ ವಾ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಯಬಲಸಮ್ಭವೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ। ಯಾವದತ್ಥಉದರಾವದೇಹಕಭೋಜನಪರಿವಜ್ಜನೇನ ವಾ ಸೇಯ್ಯಸುಖಪಸ್ಸಸುಖಮಿದ್ಧಸುಖಾನಂ ಪಹಾನತೋ ಅನವಜ್ಜತಾ, ಚತುಪಞ್ಚಾಲೋಪಮತ್ತಊನಭೋಜನೇನ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಯೋಗ್ಯಭಾವಪಟಿಪಾದನತೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ಪಟಿಸೇವತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –
‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ।
ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೯೮೩)।
ಏತ್ತಾವತಾ
ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಸೇನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ। ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಹಿ ಸೇತಿ ವಿಹಾರೇ ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ, ತಂ ಸೇನಂ। ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಆಸತಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಆಸನಂ। ತಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಸಹನಟ್ಠೇನ ಉತುಯೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯೋ। ಉತುಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ
ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಅಯನಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಚನೀಕಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೋವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭಿಸಕ್ಕಕಮ್ಮಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಹಿ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ಸುಪರಿಕ್ಖತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೬೭) ಆದೀಸು ಪರಿವಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಝಾನಕ್ಖೋ ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೪) ಆದೀಸು ಅಲಙ್ಕಾರೋ। ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಇಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೧-೧೯೨) ಆದೀಸು ಸಮ್ಭಾರೋ। ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಭಾರೋಪಿ ಪರಿವಾರೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತಞ್ಹಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋಪಿ ಹೋತಿ, ಜೀವಿತನಾಸಕಾಬಾಧುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಂ ಅದತ್ವಾ ರಕ್ಖಣತೋ ಸಮ್ಭಾರೋಪಿ। ಯಥಾ ಚಿರಂ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಞ್ಚ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಚಾತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೋ। ತಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ। ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭಿಸಕ್ಕಾನುಞ್ಞಾತಂ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಬಾಧೋತಿ ಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಕುಟ್ಠಗಣ್ಡಪೀಳಕಾದಯೋ। ಬ್ಯಾಬಾಧತೋ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾ। ವೇದನಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕವೇದನಾ। ತಾಸಂ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ। ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಪರಮತಾಯಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಪರಮತಾಯ। ಯಾವ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ತಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಮಿದಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಲಕ್ಖಣಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ – ಚೀವರಾದಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾ ಪಾಣಿನೋ ಅಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ।
ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಪಾದನವಿಧಿ
೧೯. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಸೀಲೇ ಸದ್ಧಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ। ಸದ್ಧಾಸಾಧನೋ ಹಿ ಸೋ, ಸಾವಕವಿಸಯಾತೀತತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನವಸೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಜೀವಿತೇಪಿ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಅಕರೋನ್ತೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –
‘‘ಕಿಕೀವ ಅಣ್ಡಂ ಚಮರೀವ ವಾಲಧಿಂ,
ಪಿಯಂವ ಪುತ್ತಂ ನಯನಂವ ಏಕಕಂ।
ತಥೇವ ಸೀಲಂ ಅನುರಕ್ಖಮಾನಕಾ,
ಸುಪೇಸಲಾ ಹೋಥ ಸದಾ ಸಗಾರವಾ’’ತಿ॥
ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ ಪಹಾರಾದ ಯಂ ಮಯಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಂ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೯)। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ ಪನತ್ಥೇ ಅಟವಿಯಂ ಚೋರೇಹಿ ಬದ್ಧಥೇರಾನಂ ವತ್ಥೂನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿಯಂ ಕಿರ ಥೇರಂ ಚೋರಾ ಕಾಳವಲ್ಲೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ। ಥೇರೋ ಯಥಾನಿಪನ್ನೋವ
ಅಪರಮ್ಪಿ
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ, ಅಪ್ಪೇವ ಜೀವಿತಂ ಜಹೇ।
ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಲೋಕನಾಥೇನ, ನ ಭಿನ್ದೇ ಸೀಲಸಂವರಂ॥
ಯಥಾ ಚ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಸದ್ಧಾಯ, ಏವಂ ಸತಿಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ। ಸತಿಸಾಧನೋ ಹಿ ಸೋ, ಸತಿಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಅನನ್ವಾಸ್ಸವನೀಯತೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ವರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತ್ತಾಯ ಅಯೋಸಲಾಕಾಯ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠಂ, ನ ತ್ವೇವ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇಸು ರೂಪೇಸು ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೨೩೫) ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯಂ ಸಮನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ರೂಪಾದೀಸು ವಿಸಯೇಸು ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಿಪವತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನೀಯಂ ನಿಮಿತ್ತಾದಿಗ್ಗಾಹಂ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಸೇಧೇನ್ತೇನ ಏಸ ಸಾಧುಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಅಸಮ್ಪಾದಿತೇ ಹಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಮ್ಪಿ ಅನದ್ಧನಿಯಂ ಹೋತಿ ಅಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ಅಸಂವಿಹಿತಸಾಖಾಪರಿವಾರಮಿವ ಸಸ್ಸಂ। ಹಞ್ಞತೇ ಚಾಯಂ ಕಿಲೇಸಚೋರೇಹಿ, ವಿವಟದ್ವಾರೋ ವಿಯ ಗಾಮೋ ಪರಸ್ಸ ಹಾರೀಹಿ। ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ರಾಗೋ ಸಮತಿವಿಜ್ಝತಿ, ದುಚ್ಛನ್ನಮಗಾರಂ ವುಟ್ಠಿ ವಿಯ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ –
‘‘ರೂಪೇಸು ಸದ್ದೇಸು ಅಥೋ ರಸೇಸು,
ಗನ್ಧೇಸು ಫಸ್ಸೇಸು ಚ ರಕ್ಖ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ।
ಏತೇ ಹಿ ದ್ವಾರಾ ವಿವಟಾ ಅರಕ್ಖಿತಾ,
ಹನನ್ತಿ ಗಾಮಂವ ಪರಸ್ಸ ಹಾರಿನೋ’’॥
‘‘ಯಥಾ
ಏವಂ ಅಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ರಾಗೋ ಸಮತಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೩)।
ಸಮ್ಪಾದಿತೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಮ್ಪಿ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಹೋತಿ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ಸುಸಂವಿಹಿತಸಾಖಾಪರಿವಾರಮಿವ ಸಸ್ಸಂ। ನ ಹಞ್ಞತೇ ಚಾಯಂ ಕಿಲೇಸಚೋರೇಹಿ
‘‘ರೂಪೇಸು ಸದ್ದೇಸು ಅಥೋ ರಸೇಸು,
ಗನ್ಧೇಸು ಫಸ್ಸೇಸು ಚ ರಕ್ಖ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ।
ಏತೇ ಹಿ ದ್ವಾರಾ ಪಿಹಿತಾ ಸುಸಂವುತಾ,
ನ ಹನ್ತಿ ಗಾಮಂವ ಪರಸ್ಸ ಹಾರಿನೋ’’॥
‘‘ಯಥಾ ಅಗಾರಂ ಸುಚ್ಛನ್ನಂ, ವುಟ್ಠೀ ನ ಸಮತಿವಿಜ್ಝತಿ।
ಏವಂ ಸುಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ರಾಗೋ ನ ಸಮತಿವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೪)।
ಅಯಂ ಪನ ಅತಿಉಕ್ಕಟ್ಠದೇಸನಾ।
ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಾಗಂ ಅಸುಭಮನಸಿಕಾರೇನ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ಅಧುನಾಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೇನ ವಿಯ।
ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಅಧುನಾಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೋ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ –
‘‘ಕಾಮರಾಗೇನ ಡಯ್ಹಾಮಿ, ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ।
ಸಾಧು ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಬ್ರೂಹಿ, ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಗೋತಮಾ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೨; ಥೇರಗಾ॰ ೧೨೩೨)।
ಥೇರೋ
‘‘ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಪರಿಯೇಸಾ, ಚಿತ್ತಂ ತೇ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ।
ನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹಿ, ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಂ।
ಅಸುಭಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೨; ಥೇರಗಾ॰ ೧೨೩೩-೧೨೩೪)।
‘‘ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರತೋ ಪಸ್ಸ, ದುಕ್ಖತೋ ನೋ ಚ ಅತ್ತತೋ।
ನಿಬ್ಬಾಪೇಹಿ ಮಹಾರಾಗಂ, ಮಾ ಡಯ್ಹಿತ್ಥೋ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೨)।
ಥೇರೋ ರಾಗಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿ। ಅಪಿಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಪೂರಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕುರಣ್ಡಕಮಹಾಲೇಣವಾಸಿನಾ ಚಿತ್ತಗುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿಯ ಚೋರಕಮಹಾವಿಹಾರವಾಸಿನಾ ಮಹಾಮಿತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿಯ ಚ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಕುರಣ್ಡಕಮಹಾಲೇಣೇ ಕಿರ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಮನೋರಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮನೋರಮಂ, ಭನ್ತೇ
ರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇ ಥೇರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ತರುಣಪುತ್ತಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಥನೇ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಲಞ್ಜಾಪೇಸಿ ‘‘ತಾವ ದಾರಕಾ ಥಞ್ಞಂ ಮಾ ಲಭಿಂಸು, ಯಾವ ಥೇರೋ ನ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ದಾರಕಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಮಹಾಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ। ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಭಣೇ, ಥೇರಂ ಪವೇಸೇಥ ಸೀಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಅಭಿಹರಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಸ್ವೇ ಸೀಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ। ಥೇರೋ ರಾಜಾ ವಾ ವನ್ದತು ದೇವೀ ವಾ, ‘‘ಸುಖೀ ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಏವಂ ಸತ್ತದಿವಸಾ ಗತಾ। ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ರಞ್ಞೇಪಿ
ಮಕ್ಕಟೋವ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ವನೇ ಭನ್ತಮಿಗೋ ವಿಯ।
ಬಾಲೋ ವಿಯ ಚ ಉತ್ರಸ್ತೋ, ನ ಭವೇ ಲೋಲಲೋಚನೋ॥
ಅಧೋ ಖಿಪೇಯ್ಯ ಚಕ್ಖೂನಿ, ಯುಗಮತ್ತದಸೋ ಸಿಯಾ।
ವನಮಕ್ಕಟಲೋಲಸ್ಸ, ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸಂ ವಜೇ॥
ಮಹಾಮಿತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ
ಕುಲಪುತ್ತಮಾನಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ಸಾಸನೇ।
ಮಿತ್ತತ್ಥೇರೋವ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ವರೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇ॥
ಯಥಾ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ। ವೀರಿಯಸಾಧನಾ ಹಿ ಸಾ, ಸಮ್ಮಾರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಪ್ಪಹಾನಸಮ್ಭವತೋ। ತಸ್ಮಾ ಅನೇಸನಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಪಹಾಯ ವೀರಿಯೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಏಸನಾಹಿ ಏಸಾ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ ಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇಯೇವ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಸೇವಮಾನೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಆಸೀವಿಸೇ ವಿಯ ಪರಿವಜ್ಜಯತಾ। ತತ್ಥ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಧುತಙ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘತೋ, ಗಣತೋ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾದೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಗುಣೇಹಿ ಪಸನ್ನಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾ ನಾಮ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಪನ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾಯೇವ। ಪರಿಗ್ಗಹಿತಧುತಙ್ಗಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಧುತಗುಣೇ ಚಸ್ಸ ಪಸನ್ನಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಧುತಙ್ಗನಿಯಮಾನುಲೋಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾ ನಾಮ। ಏಕಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮತ್ಥಞ್ಚಸ್ಸ ಪೂತಿಹರಿಟಕೀಚತುಮಧುರೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ‘‘ಚತುಮಧುರಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಹರಿಟಕೀಖಣ್ಡಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ಪತಿರೂಪಂ ಹೋತಿ। ಏಸ ಹಿ ‘‘ಉತ್ತಮಅರಿಯವಂಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೇ ಪನೇತೇ ಚೀವರಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ, ತೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಜೀವಂ ಪರಿಸೋಧೇನ್ತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನತ್ಥಂ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕರಿಯತಿ, ಕೋ ಕಾರಾಪೇತೀ’’ತಿ ಗಿಹೀಹಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಕೋಚಿ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ತುಮ್ಹೇ ಕುಹಿಂ ವಸಥಾ’’ತಿ। ಪಾಸಾದೇ, ಭನ್ತೇತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಉಪಾಸಕಾ ಪಾಸಾದೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಓಭಾಸಕಮ್ಮಂ। ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಬಾಧ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಏವರೂಪಾ ಪರಿಯಾಯಕಥಾ। ಭೇಸಜ್ಜೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ।
ತತ್ಥ ವಿನಯಧರಾ ‘‘ಭಗವತಾ ದ್ವಾರಂ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಆಜೀವಂ ಪನ ಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವದನ್ತಿ।
ಯೋ ಪನ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಪರಿಕಥಾವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಅಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇಪಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಓಭಾಸಾದೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಏಸ ‘‘ಪರಮಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ।
ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ
ಇಮಂ ಪನ ನೇಸಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪಾಯಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾವದೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ
ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಪಾತೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಯಾವ ಅಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಂಸು। ಥೇರೋ ಗಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತೇ ‘‘ಭುಞ್ಜಥ – ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ, ಅಪರಮ್ಪಿ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪುನ ಪತ್ತಪೂರಂ ಅದಂಸು। ಥೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಉಪನಾಮೇಸಿ। ಥೇರೋಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತಿಮನಾಪೋ ಪಾಯಾಸೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಮೂಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ’’ತಿ। ಸೋಪಾಯಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾದಿಸೇನ ನಾಮ ಆಭತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪತ್ತಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಕುಜ್ಜೇಸಿ। ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಸಹ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆಬಾಧೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ನ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ತತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪಾಯಾಸೋ ಅನ್ತೇಸು ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಚರನ್ತೇಸುಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಯುತ್ತರೂಪೋ’’ತಿ। ಇಮಞ್ಚ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –
‘‘ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಪ್ಫಾರಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಧುಪಾಯಸಂ।
ಸಚೇ ಭುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾಹಂ, ಸಾಜೀವೋ ಗರಹಿತೋ ಮಮ॥
‘‘ಯದಿಪಿ
ನೇವ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ ಆಜೀವಂ, ಚಜಮಾನೋಪಿ ಜೀವಿತಂ॥
‘‘ಆರಾಧೇಮಿ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ವಿವಜ್ಜೇಮಿ ಅನೇಸನಂ।
ನಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಂ, ಕಾಹಾಮಿ ಚ ಅನೇಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಚಿರಗುಮ್ಬವಾಸಿಕಅಮ್ಬಖಾದಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥುಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ।
‘‘ಅನೇಸನಾಯ
ಆಜೀವಂ ಪರಿಸೋಧೇಯ್ಯ, ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಯತೀ’’ತಿ॥
ಯಥಾ ಚ ವೀರಿಯೇನ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ। ಪಞ್ಞಾಸಾಧನಂ ಹಿ ತಂ, ಪಞ್ಞವತೋ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಆದೀನವಾನಿಸಂಸದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಭಾವತೋ। ತಸ್ಮಾ ಪಹಾಯ ಪಚ್ಚಯಗೇಧಂ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಕಾಲೇ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಚ। ಪಟಿಲಾಭಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ಧಾತುವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಕೂಲವಸೇನ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜೋವ ಪರಿಭೋಗೋ, ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಪಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕರೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ –
ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಪರಿಭೋಗಾ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ, ಇಣಪರಿಭೋಗೋ, ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ, ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋತಿ। ತತ್ರ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಪಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಸೀಲವತೋ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ತಸ್ಮಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಆಲೋಪೇ ಆಲೋಪೇ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪುರೇಭತ್ತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಪುರಿಮಯಾಮಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು। ಸಚಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋವ ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಇಣಪರಿಭೋಗಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾವ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ
ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಸುದ್ಧಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ, ಸಂವರಸುದ್ಧಿ, ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧೀತಿ। ತತ್ಥ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ। ತಞ್ಹಿ ದೇಸನಾಯ ಸುಜ್ಝನತೋ ದೇಸನಾಸುದ್ಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಂವರಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ। ತಞ್ಹಿ ‘‘ನ ಪುನ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಸಂವರೇನೇವ ಸುಜ್ಝನತೋ ಸಂವರಸುದ್ಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ತಞ್ಹಿ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ। ತಞ್ಹಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸುಜ್ಝನತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಸತಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ।
ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ತೇ ಹಿ ಭಗವತೋ ಪುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಿತುಸನ್ತಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ದಾಯಾದಾ ಹುತ್ವಾ ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ಕಿಂಪನೇತೇ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಗಿಹೀನಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ। ಗಿಹೀಹಿ ದಿನ್ನಾಪಿ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ।
ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ತೇ ಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸಬ್ಯಂ ಅತೀತತ್ತಾ ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ।
ಇಮೇಸು ಪರಿಭೋಗೇಸು ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ಚ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೇ ಕಥಾಯೇವ ನತ್ಥಿ। ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ, ಸೋ ಇಣಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕತ್ತಾ ಆಣಣ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ವಾ ಹೋತಿ, ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಸೀಲವಾಪಿ ಹಿ ಇಮಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೇಕ್ಖೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಇಮೇಸು ಪನ ಪರಿಭೋಗೇಸು ಯಸ್ಮಾ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ಅಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಪಿಣ್ಡಂ
ಆಪಞ್ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿರಜೂಪವಾಹನಂ।
ಸುತ್ವಾನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತಂ,
ಸಙ್ಖಾಯ ಸೇವೇ ವರಪಞ್ಞಸಾವಕೋ॥
‘‘ತಸ್ಮಾ
ಆಪೇ ಚ ಸಙ್ಘಾಟಿರಜೂಪವಾಹನೇ।
ಏತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನೂಪಲಿತ್ತೋ,
ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರೇ ವಾರಿಬಿನ್ದು॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೩೯೩-೩೯೪)।
‘‘ಕಾಲೇನ ಲದ್ಧಾ ಪರತೋ ಅನುಗ್ಗಹಾ,
ಖಜ್ಜೇಸು ಭೋಜ್ಜೇಸು ಚ ಸಾಯನೇಸು ಚ।
ಮತ್ತಂ ಸ ಜಞ್ಞಾ ಸತತಂ ಉಪಟ್ಠಿತೋ,
ವಣಸ್ಸ ಆಲೇಪನರೂಹನೇ ಯಥಾ॥
‘‘ಕನ್ತಾರೇ ಪುತ್ತಮಂಸಂವ, ಅಕ್ಖಸ್ಸಬ್ಭಞ್ಜನಂ ಯಥಾ।
ಏವಂ ಆಹಾರೇ ಆಹಾರಂ, ಯಾಪನತ್ಥಮಮುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಂ, ಸಾಲಿಕೂರಂ ಸುನಿಬ್ಬುತಂ।
ಮಾ ಹೇವ ತ್ವಂ ಸಾಮಣೇರ, ಜಿವ್ಹಂ ಝಾಪೇಸಿ ಅಸಞ್ಞತೋ॥
‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಚೋ ಸುತ್ವಾ, ಸಂವೇಗಮಲಭಿಂ ತದಾ।
ಏಕಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣಿಂ॥
‘‘ಸೋಹಂ
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ॥
‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ, ಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಯಂ।
ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಪಟಿಸೇವೇಥ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ॥
ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ।
ಪಠಮಸೀಲಪಞ್ಚಕಂ
೨೦. ಪಞ್ಚವಿಧಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಞ್ಚಕೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ –
‘‘ಕತಮಂ
ತತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸೀಲಂ ಗಣನವಸೇನ ಸಪರಿಯನ್ತತ್ತಾ ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ –
‘‘ನವ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಸೀತಿಸತಕೋಟಿಯೋ।
ಪಞ್ಞಾಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಛತ್ತಿಂಸಾ ಚ ಪುನಾಪರೇ॥
‘‘ಏತೇ
ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಸಿಕ್ಖಾ ವಿನಯಸಂವರೇ’’ತಿ॥ –
ಏವಂ ಗಣನವಸೇನ ಸಪರಿಯನ್ತಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸವಸೇನ ಸಮಾದಾನಭಾವಞ್ಚ ಲಾಭಯಸಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತವಸೇನ ಅದಿಟ್ಠಪರಿಯನ್ತಭಾವಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಅಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಚಿರಗುಮ್ಬವಾಸಿಕಅಮ್ಬಖಾದಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಲಮಿವ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ –
‘‘ಧನಂ ಚಜೇ ಅಙ್ಗವರಸ್ಸ ಹೇತು, ಅಙ್ಗಂ ಚಜೇ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ।
ಅಙ್ಗಂ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ, ಚಜೇ ನರೋ ಧಮ್ಮಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ’’ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನುಸ್ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಜೀವಿತಸಂಸಯೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮ್ಮ ತದೇವ ಅಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಗತೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ನ ಪಿತಾ ನಪಿ ತೇ ಮಾತಾ, ನ ಞಾತಿ ನಪಿ ಬನ್ಧವೋ।
ಕರೋತೇತಾದಿಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ॥
ಸಂವೇಗಂ
ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಗತೋ ಸನ್ತೋ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣೀ’’ತಿ॥
ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾನಂ ಸೀಲಂ ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಧೋತಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಚ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಕೇನಪಿ ಮಲೇನ ವಿರಹಿತಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸೇವ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಾನಂ ವಿಯ।
ಮಹಾಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ಕಿರ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಂ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಲೋಕುತ್ತರಾಧಿಗಮಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಥೇರೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ‘‘ಮೇತ್ತೇಯ್ಯಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿಂ। ತೇನ ಹಿ ಮಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ
‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತೋ।
ಉಭಯೇನ ನಂ ಗರಹನ್ತಿ, ಸೀಲತೋ ಚ ಸುತೇನ ಚ॥
‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಸೀಲೇಸು ಸುಸಮಾಹಿತೋ।
ಸೀಲತೋ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ ಸುತಂ॥
‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತೋ।
ಸೀಲತೋ ನಂ ಗರಹನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ ಸುತಂ॥
‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ಸೀಲೇಸು ಸುಸಮಾಹಿತೋ।
ಉಭಯೇನ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಸೀಲತೋ ಚ ಸುತೇನ ಚ॥
‘‘ಬಹುಸ್ಸುತಂ
ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ಕೋ ತಂ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತಿ।
ದೇವಾಪಿ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಪಸಂಸಿತೋ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೬)।
ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪನ ಸೀಲಂ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಾ ಪನ ರಾಗವಸೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠಸೀಲಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಕುಟುಮ್ಬಿಯಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಲಂ ವಿಯ। ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ತಥಾರೂಪಂ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಕಾಮೋ ವೇರಿಕೇ ಆಹ –
‘‘ಉಭೋ
ಅಟ್ಟಿಯಾಮಿ ಹರಾಯಾಮಿ, ಸರಾಗಮರಣಂ ಅಹ’’ನ್ತಿ॥
‘‘ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ, ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾನ ಯೋನಿಸೋ।
ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮ್ಹಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣಿ’’ನ್ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೭೩)।
ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಮಹಾಥೇರೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ ಸಹತ್ಥಾ ಆಹಾರಮ್ಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನೋ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ದಹರೋ ‘‘ಅಹೋ ದುಕ್ಖಾ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಮೇನಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇದಾನಿ ಮಿಯ್ಯಮಾನೋ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಏತ್ಥ ಸಂಸಯೋ, ಇಮಂ ಪನ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧಗಿಹಿಭಾವಸದಿಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ನಿಪನ್ನೋ ತಮೇವ ರೋಗಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ –
‘‘ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಮೇ ಅಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ,
ರೋಗೇನ ಬಾಳ್ಹಂ ದುಖಿತಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ।
ಪರಿಸುಸ್ಸತಿ ಖಿಪ್ಪಮಿದಂ ಕಳೇವರಂ,
ಪುಪ್ಫಂ ಯಥಾ ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತಂ॥
‘‘ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ, ಅಸುಚಿಂ ಸುಚಿಸಮ್ಮತಂ।
ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರಂ, ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋ॥
‘‘ಧಿರತ್ಥು
ಯತ್ಥಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಜಾ, ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ॥
ಅರಹನ್ತಾದೀನಂ ಪನ ಸೀಲಂ ಸಬ್ಬದರಥಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಾರಿಸುದ್ಧೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಆದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ।
ದುತಿಯಸೀಲಪಞ್ಚಕಂ
ದುತಿಯಪಞ್ಚಕೇ
‘‘ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಸೀಲಂ, ವೇರಮಣೀ ಸೀಲಂ, ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ, ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲಂ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸ್ಸ, ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಸ್ಸ, ಅಭಿಜ್ಝಾಯ, ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ, ಅವಿಕ್ಖೇಪೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ, ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ, ಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಅರತಿಯಾ, ಪಠಮೇನ ಝಾನೇನ ನೀವರಣಾನಂ, ದುತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ, ತತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ಪೀತಿಯಾ, ಚತುತ್ಥೇನ ಝಾನೇನ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾಯ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾಯ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ, ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಯ, ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸುಖಸಞ್ಞಾಯ, ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನನ್ದಿಯಾ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ರಾಗಸ್ಸ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮುದಯಸ್ಸ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆದಾನಸ್ಸ, ಖಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಘನಸಞ್ಞಾಯ, ವಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆಯೂಹನಸ್ಸ, ವಿಪರಿಣಾಮಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಧುವಸಞ್ಞಾಯ, ಅನಿಮಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಪಣಿಧಿಯಾ, ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಾರಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಸಮ್ಮೋಹಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ, ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ, ವಿವಟ್ಟನಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಞ್ಞೋಗಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾನಂ
ಏತ್ಥ ಚ ಪಹಾನನ್ತಿ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಮತ್ತತೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ತಂ ಪಹಾನಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಉಪಧಾರಣಂ ಹೋತಿ, ವಿಕಮ್ಪಾಭಾವಕರಣೇನ ಚ ಸಮಾದಾನಂ। ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇನೇವ ಉಪಧಾರಣಸಮಾಧಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ತತೋ ತತೋ ವೇರಮಣಿವಸೇನ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಂವರವಸೇನ, ತದುಭಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತನಾವಸೇನ, ತಂ ತಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಚ ಚೇತಸೋ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ। ಸೀಲಟ್ಠೋ ಪನ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕಾಸಿತೋಯೇವಾತಿ। ಏವಂ ಪಹಾನಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಕಿಂ ಸೀಲಂ? ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ? ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನಿ? ಕಿಮಾನಿಸಂಸಂ ಸೀಲಂ? ಕತಿವಿಧಂ ಚೇತಂ ಸೀಲನ್ತಿ? ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಸೀಲಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನಂ
೨೧. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕೋ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಕಿಂ ವೋದಾನ’’ನ್ತಿ। ತತ್ರ ವದಾಮ – ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ವೋದಾನಂ। ಸೋ ಪನ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಲಾಭಯಸಾದಿಹೇತುಕೇನ ಭೇದೇನ ಚ ಸತ್ತವಿಧಮೇಥುನಸಂಯೋಗೇನ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತೋ।
ತಥಾ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯ ಖಣ್ಡಂ ನಾಮ ಛಿದ್ದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇನ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಕಾಳರತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸರೀರವಣ್ಣಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಸಬಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಭಿನ್ನಾನಿ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣಬಿನ್ದುವಿಚಿತ್ರಾ ಗಾವೀ ವಿಯ ಕಮ್ಮಾಸಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತಾವ ಲಾಭಾದಿಹೇತುಕೇನ ಭೇದೇನ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಹೋತಿ।
ಏವಂ
‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನಂ ಪರಿಮದ್ದನಂ ನ್ಹಾಪನಂ ಸಮ್ಬಾಹನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ, ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದಮ್ಪಿ ಸಬಲಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾಸಮ್ಪಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ಸಂಯುತ್ತೋ ಮೇಥುನೇನ ಸಂಯೋಗೇನ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಯಾ। ಜರಾಯ ಮರಣೇನ…ಪೇ॰… ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ…ಪೇ॰… ಪಟಿಜಾನಮಾನೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಯಂ ದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ। ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನಂ…ಪೇ॰… ಸಾದಿಯತಿ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಞ್ಜಗ್ಘತಿ ಸಂಕೀಳತಿ ಸಂಕೇಲಾಯತಿ, ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ…ಪೇ॰… ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ…ಪೇ॰… ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವಯಂ ದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ। ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನಂ…ಪೇ॰… ಸಾದಿಯತಿ। ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಞ್ಜಗ್ಘತಿ ಸಂಕೀಳತಿ ಸಂಕೇಲಾಯತಿ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಪೇಕ್ಖತಿ, ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ…ಪೇ॰… ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ।
‘‘ಪುನ
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ…ಪೇ॰… ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ… ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ… ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ… ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ…ಪೇ॰… ರೋದನ್ತಿಯಾ
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ…ಪೇ॰… ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ…ಪೇ॰… ನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ…ಪೇ॰… ನಪಿ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹಸಿತಲಪಿತಕೀಳಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಪಸ್ಸತಿ ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಂ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಂ ಪರಿಚಾರಯಮಾನಂ, ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ…ಪೇ॰… ನ ಹೇವ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮೇನ…ಪೇ॰… ನಪಿ ಪಸ್ಸತಿ ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಪರಿಚಾರಯಮಾನಂ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ತಪೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’ತಿ। ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ, ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದಮ್ಪಿ ಸಬಲಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾಸಮ್ಪೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೫೦)।
ಏವಂ ಲಾಭಾದಿಹೇತುಕೇನ ಭೇದೇನ ಚ ಸತ್ತವಿಧಮೇಥುನಸಂಯೋಗೇನ ಚ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅಭೇದೇನ, ಭಿನ್ನಾನಞ್ಚ ಸಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಕಮ್ಮಕರಣೇನ, ಸತ್ತವಿಧಮೇಥುನಸಂಯೋಗಾಭಾವೇನ ಚ, ಅಪರಾಯ
ಯಾನಿ ಹಿ ಸೀಲಾನಿ ಲಾಭಾದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಅಭಿನ್ನಾನಿ, ಪಮಾದದೋಸೇನ ವಾ ಭಿನ್ನಾನಿಪಿ ಪಟಿಕಮ್ಮಕತಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಾನಿಯೇವ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ ಚ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ, ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥತ್ತಾ ವಿಞ್ಞುಪಸತ್ಥಾನಿ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಸಂವತ್ತಯನ್ತೀತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಏಸ ‘ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ವೋದಾನ’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತಂ ಪನೇತಂ ವೋದಾನಂ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಆದೀನವದಸ್ಸನೇನ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನೇನ। ತತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೪೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೨೧೩) ಏವಮಾದಿಸುತ್ತನಯೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದೀನವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಅಪಿಚ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಹೇತು ಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಅನನುಸಾಸನೀಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ, ದುಕ್ಖಿತೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಗರಹಾಸು, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಸೀಲವತಂ ಪಸಂಸಾಸು, ತಾಯ ಚ ಪನ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯತಾಯ ಸಾಣಸಾಟಕೋ ವಿಯ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಹೋತಿ। ಯೇ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಾವಹನತೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಯೇಸಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತೇಸಂ ನಮಹಪ್ಫಲಕರಣತೋ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ। ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೋ। ಛವಾಲಾತಮಿವ ಉಭತೋ ಪರಿಬಾಹಿರೋ। ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖುಯೇವ ಗೋಗಣಂ ಅನುಬನ್ಧಗದ್ರಭೋ ವಿಯ। ಸತತುಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಸಬ್ಬವೇರಿಕಪುರಿಸೋ ವಿಯ। ಅಸಂವಾಸಾರಹೋ ಮತಕಳೇವರಂ ವಿಯ। ಸುತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋಪಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಪೂಜಾರಹೋ ಸುಸಾನಗ್ಗಿ ವಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ। ಅಭಬ್ಬೋ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇ ಅನ್ಧೋ ವಿಯ ರೂಪದಸ್ಸನೇ। ನಿರಾಸೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಚಣ್ಡಾಲಕುಮಾರಕೋ ವಿಯ ರಜ್ಜೇ। ಸುಖಿತೋಸ್ಮೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋಪಿ ದುಕ್ಖಿತೋವ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಯೇ ವುತ್ತದುಕ್ಖಭಾಗಿತಾಯ।
ದುಸ್ಸೀಲಾನಞ್ಹಿ
‘‘ಪಸ್ಸಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮುಂ ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತ’ನ್ತಿ? ಏವಂ, ಭನ್ತೇತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಅಮುಂ
ಏವಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧುಪಮಾಯ ಇತ್ಥಿಪಟಿಬದ್ಧಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ –
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದಳ್ಹಾಯ ವಾಳರಜ್ಜುಯಾ ಉಭೋ ಜಙ್ಘಾ ವೇಠೇತ್ವಾ ಘಂಸೇಯ್ಯ, ಸಾ ಛವಿಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಛವಿಂ ಛೇತ್ವಾ ಚಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಚಮ್ಮಂ ಛೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಮಂಸಂ ಛೇತ್ವಾ ನ್ಹಾರುಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನ್ಹಾರುಂ ಛೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಅಟ್ಠಿಂ ಛೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯಂ ವಾ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾನಂ
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತಿಣ್ಹಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ತೇಲಧೋತಾಯ ಪಚ್ಚೋರಸ್ಮಿಂ ಪಹರೇಯ್ಯ, ಯಂ ವಾ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವಾ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ।
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತತ್ತೇನ ಅಯೋಪಟ್ಟೇನ ಆದಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೇನ ಸಜೋತಿಭೂತೇನ ಕಾಯಂ ಸಮ್ಪಲಿವೇಠೇಯ್ಯ, ಯಂ ವಾ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾನಂ
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ತತ್ತೇನ ಅಯೋಸಙ್ಕುನಾ ಆದಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೇನ ಸಜೋತಿಭೂತೇನ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತತ್ತಂ ಲೋಹಗುಳಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ತಂ ತಸ್ಸ ಓಟ್ಠಮ್ಪಿ ಡಹೇಯ್ಯ, ಮುಖಮ್ಪಿ, ಜಿವ್ಹಮ್ಪಿ, ಕಣ್ಠಮ್ಪಿ, ಉದರಮ್ಪಿ ಡಹೇಯ್ಯ, ಅನ್ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತಗುಣಮ್ಪಿ ಆದಾಯ ಅಧೋಭಾಗಂ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ, ಯಂ ವಾ ಖತ್ತಿಯ… ಬ್ರಾಹ್ಮಣ… ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ।
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸೀಸೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖನ್ಧೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ತಂ ಅಯೋಮಞ್ಚಂ ವಾ ಅಯೋಪೀಠಂ ವಾ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಅಭಿನಿಸೀದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಯಂ ವಾ ಖತ್ತಿಯ… ಬ್ರಾಹ್ಮಣ… ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ।
‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ವರಂ ಯಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಅಧೋಸಿರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ತಾಯ ಅಯೋಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ ಆದಿತ್ತಾಯ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಸಜೋತಿಭೂತಾಯ
ಇಮಾಹಿ ವಾಳರಜ್ಜುತಿಣ್ಹಸತ್ತಿಅಯೋಪಟ್ಟಅಯೋಗುಳಅಯೋಮಞ್ಚಅಯೋಪೀಠಅಯೋಕುಮ್ಭೀಉಪಮಾಹಿ ಅಭಿವಾದನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಮಞ್ಚಪೀಠವಿಹಾರಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತಸ್ಮಾ –
ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾಲಿಙ್ಗನದುಕ್ಖಾಧಿಕದುಕ್ಖಕಟುಕಫಲಂ।
ಅವಿಜಹತೋ ಕಾಮಸುಖಂ, ಸುಖಂ ಕುತೋ ಭಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ॥
ಅಭಿವಾದನಸಾದಿಯನೇ
ದಳ್ಹವಾಳರಜ್ಜುಘಂಸನದುಕ್ಖಾಧಿಕದುಕ್ಖಭಾಗಿಸ್ಸ॥
ಸದ್ಧಾನಮಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾದಿಯನೇ ಕಿಂ ಸುಖಂ ಅಸೀಲಸ್ಸ।
ಸತ್ತಿಪ್ಪಹಾರದುಕ್ಖಾಧಿಮತ್ತದುಕ್ಖಸ್ಸ ಯಂಹೇತು॥
ಚೀವರಪರಿಭೋಗಸುಖಂ, ಕಿಂ ನಾಮ ಅಸಂಯತಸ್ಸ।
ಯೇನ ಚಿರಂ ಅನುಭವಿತಬ್ಬೋ, ನಿರಯೇ ಜಲಿತಅಯೋಪಟ್ಟಸಮ್ಫಸ್ಸೋ॥
ಮಧುರೋಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಹಲಾಹಲವಿಸೂಪಮೋ ಅಸೀಲಸ್ಸ।
ಆದಿತ್ತಾ ಗಿಲಿತಬ್ಬಾ, ಅಯೋಗುಳಾ ಯೇನ ಚಿರರತ್ತಂ॥
ಸುಖಸಮ್ಮತೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ, ಅಸೀಲಿನೋ ಮಞ್ಚಪೀಠಪರಿಭೋಗೋ।
ಯಂ ಬಾಧಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚಿರಂ, ಜಲಿತಅಯೋಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ॥
ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ, ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಮ್ಹಿ ಕಾ ನಿವಾಸ ರತಿ।
ಜಲಿತೇಸು ನಿವಸಿತಬ್ಬಂ, ಯೇನ ಅಯೋಕುಮ್ಭಿಮಜ್ಝೇಸು॥
ಸಙ್ಕಸರಸಮಾಚಾರೋ, ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋ ಅವಸ್ಸುತೋ ಪಾಪೋ।
ಅನ್ತೋಪೂತೀತಿ ಚ ಯಂ, ನಿನ್ದನ್ತೋ ಆಹ ಲೋಕಗರು॥
ಧೀ ಜೀವಿತಂ ಅಸಞ್ಞತಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಸಮಣಜನವೇಸಧಾರಿಸ್ಸ।
ಅಸ್ಸಮಣಸ್ಸ ಉಪಹತಂ, ಖತಮತ್ತಾನಂ ವಹನ್ತಸ್ಸ॥
ಗೂಥಂ
ಯಂ ನಾಮ ಸೀಲವನ್ತೋ, ಸನ್ತೋ ಕಿಂ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಸ॥
ಸಬ್ಬಭಯೇಹಿ
ಸುಪಿಹಿತಸಗ್ಗದ್ವಾರೋ, ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಸಮಾರೂಳ್ಹೋ॥
ಕರುಣಾಯ ವತ್ಥುಭೂತೋ, ಕಾರುಣಿಕಜನಸ್ಸ ನಾಮ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ।
ದುಸ್ಸೀಲಸಮೋ ದುಸ್ಸೀ, ಲತಾಯ ಇತಿ ಬಹುವಿಧಾ ದೋಸಾತಿ॥
ಏವಮಾದಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಂ ಆದೀನವದಸ್ಸನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವಿಪರೀತತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚ –
ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಹೋತಿ, ಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣಂ।
ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಫಲಾ ತಸ್ಸ, ಯಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಸುನಿಮ್ಮಲಂ॥
ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯಂ, ಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।
ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ರವಿಂ, ಹದಯಂ ನಾವಗಾಹತಿ॥
ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋಭಮಾನೋ ತಪೋವನೇ।
ಪಭಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚನ್ದೋ, ಗಗನೇ ವಿಯ ಸೋಭತಿ॥
ಕಾಯಗನ್ಧೋಪಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ।
ಕರೋತಿ ಅಪಿ ದೇವಾನಂ, ಸೀಲಗನ್ಧೇ ಕಥಾವ ಕಾ॥
ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗನ್ಧಜಾತಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ।
ಅವಿಘಾತೀ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಪವಾಯತಿ॥
ಅಪ್ಪಕಾಪಿ ಕತಾ ಕಾರಾ, ಸೀಲವನ್ತೇ ಮಹಪ್ಫಲಾ।
ಹೋನ್ತೀತಿ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಭಾಜನಂ॥
ಸೀಲವನ್ತಂ ನ ಬಾಧನ್ತಿ, ಆಸವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ।
ಸಮ್ಪರಾಯಿಕದುಕ್ಖಾನಂ, ಮೂಲಂ ಖನತಿ ಸೀಲವಾ॥
ಯಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಯಾ ಚ ದೇವೇಸು ಸಮ್ಪದಾ।
ನ ಸಾ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಸ್ಸ, ಇಚ್ಛತೋ ಹೋತಿ ದುಲ್ಲಭಾ॥
ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಾ
ಮನೋ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಸ್ಸ, ತಮೇವ ಅನುಧಾವತಿ॥
ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಮೂಲಮ್ಹಿ
ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರಂ, ಆನಿಸಂಸಂ ವಿಭಾವಯೇತಿ॥
ಏವಞ್ಹಿ ವಿಭಾವಯತೋ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿತೋ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿನಿನ್ನಂ ಮಾನಸಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಇಮಂ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದೀನವಂ ಇಮಞ್ಚ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬಾದರೇನ ಸೀಲಂ ವೋದಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಸೀಲಂ ತಾವ ಪರಿದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।
ಇತಿ ಸಾಧುಜನಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಕತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ
ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ ಪಠಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।