೧೧. ಸಮಾಧಿನಿದ್ದೇಸೋ
ಆಹಾರೇಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವನಾ
೨೯೪. ಇದಾನಿ ಆಹರತೀತಿ ಆಹಾರೋ। ಸೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ, ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋತಿ।
ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಕಿಮಾಹರತೀತಿ? ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಓಜಟ್ಠಮಕಂ ರೂಪಂ ಆಹರತಿ। ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಆಹರತಿ। ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಹರತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ನಾಮರೂಪಂ ಆಹರತಿ।
ತೇಸು ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ನಿಕನ್ತಿಭಯಂ। ಫಸ್ಸಾಹಾರೇ ಉಪಗಮನಭಯಂ। ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೇ ಉಪಪತ್ತಿಭಯಂ। ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಭಯಂ। ಏವಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೇಸು ಚ ತೇಸು ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೬೩) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಗಾವೂಪಮೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೬೩)। ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೬೩)। ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಸತ್ತಿಸತೂಪಮೇನಾತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೬೩)। ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಆಹಾರೇಸು ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಪ್ಪಭೇದೋ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಆಹಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಾ।
ತಂ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹತೋ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಅವಿರಜ್ಝನ್ತೇನ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಪ್ಪಭೇದೇ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಗಮನತೋ, ಪರಿಯೇಸನತೋ, ಪರಿಭೋಗತೋ, ಆಸಯತೋ, ನಿಧಾನತೋ, ಅಪರಿಪಕ್ಕತೋ, ಪರಿಪಕ್ಕತೋ, ಫಲತೋ, ನಿಸ್ಸನ್ದತೋ, ಸಮ್ಮಕ್ಖನತೋತಿ।
೨೯೫. ತತ್ಥ ಗಮನತೋತಿ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೇ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಬುದ್ಧವಚನಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಬೋಧಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಂ
ಏವಂ ಗಚ್ಛತಾ ಚ ಮಞ್ಚಮ್ಹಾ ವಾ ಪೀಠಮ್ಹಾ ವಾ ಓತರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದರಜಘರಗೋಲಿಕವಚ್ಚಾದಿಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ತತೋ ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಮೂಸಿಕಜತುಕವಚ್ಚಾದೀಹಿ ಉಪಹತತ್ತಾ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತರಂ ಪಮುಖಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ತತೋ ಉಲೂಕಪಾರಾವತಾದಿವಚ್ಚಸಮ್ಮಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಉಪರಿಮತಲತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತರಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ। ತತೋ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ವಾತೇರಿತೇಹಿ ಪುರಾಣತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಗಿಲಾನಸಾಮಣೇರಾನಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಹಿ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉದಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲಾದೀಹಿ ಚ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತರಂ ಪರಿವೇಣಂ। ಪರಿವೇಣತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತರಾ ವಿಹಾರರಚ್ಛಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ಹೋತಿ।
ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪನ ಬೋಧಿಞ್ಚ ಚೇತಿಯಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕೇ ಠಿತೇನ ಮುತ್ತರಾಸಿಸದಿಸಂ ಚೇತಿಯಂ ಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪಮನೋಹರಂ ಬೋಧಿಂ ದೇವವಿಮಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಸಸ್ಸಿರೀಕಂ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ರಮಣೀಯಂ ಪದೇಸಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಆಹಾರಹೇತು ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಾಮಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಮಗ್ಗೋಪಿ ಉದಕವೇಗಭಿನ್ನವಿಸಮಮಗ್ಗೋಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ಹೋತಿ।
ತತೋ ಗಣ್ಡಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ವಿಯ ನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಣಚೋಳಕಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ವಿಯ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಕಪಾಲಂ ನೀಹರನ್ತೇನ ವಿಯ ಪತ್ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರಸಮೀಪಂ ಪಾಪುಣನ್ತೇನ ಹತ್ಥಿಕುಣಪಅಸ್ಸಕುಣಪಗೋಕುಣಪಮಹಿಂಸಕುಣಪಮನುಸ್ಸಕುಣಪಅಹಿಕುಣಪಕುಕ್ಕುರಕುಣಪಾನಿಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ, ಗನ್ಧೋಪಿ ನೇಸಂ ಘಾನಂ ಪಟಿಹನಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ। ತತೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಚಣ್ಡಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಪರಿವಜ್ಜನತ್ಥಂ ಗಾಮರಚ್ಛಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಇಚ್ಚೇತಂ
೨೯೬. ಕಥಂ ಪರಿಯೇಸನತೋ? ಏವಂ ಗಮನಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಪಾರುತೇನ ಕಪಣಮನುಸ್ಸೇನ ವಿಯ ಕಪಾಲಹತ್ಥೇನ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಾಮವೀಥೀಸು ಚರಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಯತ್ಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಅಕ್ಕನ್ತಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಯಾವ ಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸಾಪಿ ಉದಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲೇ ಪಾದಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏಕೇನ ಚೀವರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ವಾತವೇಗೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತೇಹಿ ಪಂಸುತಿಣರಜೇಹಿ ಓಕಿಣ್ಣಸರೀರೇನ ಚರಿತಬ್ಬಂ। ತಂ ತಂ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ಮಚ್ಛಧೋವನಮಂಸಧೋವನತಣ್ಡುಲಧೋವನಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಸುನಖಸೂಕರವಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾನಿ ಕಿಮಿಕುಲಾಕುಲಾನಿ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಪರಿಕಿಣ್ಣಾನಿ ಓಳಿಗಲ್ಲಾನಿ ಚೇವ ಚನ್ದನಿಕಟ್ಠಾನಾನಿ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾನಿಪಿ। ಯತೋ ತಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಮ್ಪಿ ಪತ್ತೇಪಿ ಸೀಸೇಪಿ ನಿಲೀಯನ್ತಿ।
ಘರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಕೇಚಿ ದೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನ ದೇನ್ತಿ। ದದಮಾನಾಪಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಪಕ್ಕಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪುರಾಣಖಜ್ಜಕಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸಪೂಪಾದೀನಿಪಿ ದದನ್ತಿ। ಅದದಮಾನಾಪಿ ಕೇಚಿದೇವ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪನ ಅಪಸ್ಸಮಾನಾ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಅಞ್ಞೇನ ಮುಖಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ರೇ ಮುಣ್ಡಕಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಫರುಸವಾಚಾಹಿ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ। ಏವಂ ಕಪಣಮನುಸ್ಸೇನ ವಿಯ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಇಚ್ಚೇತಂ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನಿಕ್ಖಮನಾ ಉದಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲಾದಿಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಆಹಾರಹೇತು ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಞ್ಚ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಹೋತಿ। ಅಹೋ ವತ ಭೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ ಆಹಾರೋತಿ ಏವಂ ಪರಿಯೇಸನತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೨೯೭. ಕಥಂ ಪರಿಭೋಗತೋ? ಏವಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠಾಹಾರೇನ ಪನ ಬಹಿಗಾಮೇ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೇನ ಯಾವ ತತ್ಥ ಹತ್ಥಂ ನ ಓತಾರೇತಿ, ತಾವ ತಥಾರೂಪಂ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಲಜ್ಜಿಮನುಸ್ಸಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತುಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ। ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾಯ ಪನೇತ್ಥ ಹತ್ಥೇ ಓತಾರಿತಮತ್ತೇ
ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಮದ್ದನಮತ್ತೇನಾಪಿ ಸಮ್ಭಿನ್ನಸೋಭೇ ಆಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಮುಖೇ ಠಪಿತೇ ಹೇಟ್ಠಿಮದನ್ತಾ ಉದುಕ್ಖಲಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಿ, ಉಪರಿಮಾ ಮುಸಲಕಿಚ್ಚಂ, ಜಿವ್ಹಾ ಹತ್ಥಕಿಚ್ಚಂ। ತಂ ತತ್ಥ ಸುವಾನದೋಣಿಯಂ ಸುವಾನಪಿಣ್ಡಮಿವ ದನ್ತಮುಸಲೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಿಯಮಾನಂ ಜಿವ್ಹಾಗ್ಗೇ ತನುಪಸನ್ನಖೇಳೋ ಮಕ್ಖೇತಿ, ವೇಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಹಲಖೇಳೋ ಮಕ್ಖೇತಿ, ದನ್ತಕಟ್ಠೇನ ಅಸಮ್ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ ದನ್ತಗೂಥಕೋ ಮಕ್ಖೇತಿ। ಸೋ ಏವಂ ವಿಚುಣ್ಣಿತಮಕ್ಖಿತೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಅನ್ತರಹಿತವಣ್ಣಗನ್ಧಸಙ್ಖಾರವಿಸೇಸೋ ಸುವಾನದೋಣಿಯಂ ಠಿತಸುವಾನವಮಥು ವಿಯ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಏವರೂಪೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಅತೀತತ್ತಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪರಿಭೋಗತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೨೯೮. ಕಥಂ ಆಸಯತೋ? ಏವಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಉಪಗತೋ ಚ ಪನೇಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಮಾನೋ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ರಞ್ಞೋಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಾಸಯೇಸು ಚತೂಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಆಸಯೋ ಹೋತಿಯೇವ। ಮನ್ದಪುಞ್ಞಾನಂ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಪಿತ್ತಾಸಯೋ ಅಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಲಮಧುಕತೇಲಮಕ್ಖಿತೋ ವಿಯ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೋ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಸೇಮ್ಹಾಸಯೋ ಅಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ನಾಗಬಲಪಣ್ಣರಸಮಕ್ಖಿತೋ ವಿಯ। ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಸಯೋ ಅಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪೂತಿತಕ್ಕಮಕ್ಖಿತೋ ವಿಯ। ಯಸ್ಸ ಲೋಹಿತಾಸಯೋ ಅಧಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ರಜನಮಕ್ಖಿತೋ ವಿಯ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಆಸಯತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೨೯೯. ಕಥಂ ನಿಧಾನತೋ? ಸೋ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಆಸಯೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಆಸಯೇನ ಮಕ್ಖಿತೋ ಅನ್ತೋಉದರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನೇವ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇ ನ ಮಣಿರಜತಾದಿಭಾಜನೇಸು ನಿಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಚೇ ಪನ ದಸವಸ್ಸಿಕೇನ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯತಿ ದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಧೋತವಚ್ಚಕೂಪಸದಿಸೇ ಓಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ। ಸಚೇ ವೀಸ, ತಿಂಸ, ಚತ್ತಾಲೀಸ, ಪಞ್ಞಾಸ, ಸಟ್ಠಿ, ಸತ್ತತಿ, ಅಸೀತಿ, ನವುತಿವಸ್ಸಿಕೇನ, ಸಚೇ ವಸ್ಸಸತಿಕೇನ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯತಿ। ವಸ್ಸಸತಂ ಅಧೋತವಚ್ಚಕೂಪಸದಿಸೇ
೩೦೦. ಕಥಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕತೋ? ಸೋ ಪನಾಯಮಾಹಾರೋ ಏವರೂಪೇ ಓಕಾಸೇ ನಿಧಾನಮುಪಗತೋ ಯಾವ ಅಪರಿಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ತಾವ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಪರಮನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸೇ ನಾನಾಕುಣಪಗನ್ಧವಾಸಿತಪವನವಿಚರಿತೇ
೩೦೧. ಕಥಂ ಪರಿಪಕ್ಕತೋ? ಸೋ ತತ್ತಕಾಯಗ್ಗಿನಾ ಪರಿಪಕ್ಕೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಧಾತುಯೋ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಫೇಣಪುಪ್ಫುಳಕೇ ಪನ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಸಣ್ಹಕರಣಿಯಂ ಪಿಸಿತ್ವಾ ನಾಳಿಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ಕರೀಸಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಸಯಂ, ಮುತ್ತಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮುತ್ತವತ್ಥಿಞ್ಚ ಪೂರೇತೀತಿ ಏವಂ ಪರಿಪಕ್ಕತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೩೦೨. ಕಥಂ ಫಲತೋ? ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಚ್ಚಮಾನೋ ಚ ಪನಾಯಂ ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾದೀನಿ ನಾನಾಕುಣಪಾನಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ ಅಸಮ್ಮಾಪರಿಪಚ್ಚಮಾನೋ ದದ್ದುಕಣ್ಡುಕಚ್ಛುಕುಟ್ಠಕಿಲಾಸಸೋಸಕಾಸಾತಿಸಾರಪ್ಪಭುತೀನಿ ರೋಗಸತಾನಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಫಲನ್ತಿ ಏವಂ ಫಲತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೩೦೩. ಕಥಂ ನಿಸ್ಸನ್ದತೋ? ಅಜ್ಝೋಹರಿಯಮಾನೋ ಚೇಸ ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸನ್ದಮಾನೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ ಕಣ್ಣಮ್ಹಾ ಕಣ್ಣಗೂಥಕೋತಿಆದಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಅನೇಕೇಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ನಿಸ್ಸನ್ದತಿ। ಅಜ್ಝೋಹರಣಸಮಯೇ ಚೇಸ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನಾಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯತಿ। ನಿಸ್ಸನ್ದನಸಮಯೇ ಪನ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿಭಾವಂ ಉಪಗತೋ ಏಕಕೇನೇವ ನೀಹರಿಯತಿ। ಪಠಮದಿವಸೇ ಚ
‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಂ, ಭೋಜನಞ್ಚ ಮಹಾರಹಂ।
ಏಕದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ನವದ್ವಾರೇಹಿ ಸನ್ದತಿ॥
‘‘ಅನ್ನಂ
ಭುಞ್ಜತಿ ಸಪರಿವಾರೋ, ನಿಕ್ಖಾಮೇನ್ತೋ ನಿಲೀಯತಿ॥
‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಂ, ಭೋಜನಞ್ಚ ಮಹಾರಹಂ।
ಭುಞ್ಜತಿ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೋ, ನಿಕ್ಖಾಮೇನ್ತೋ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ॥
‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಂ, ಭೋಜನಞ್ಚ ಮಹಾರಹಂ।
ಏಕರತ್ತಿಪರಿವಾಸಾ, ಸಬ್ಬಂ ಭವತಿ ಪೂತಿಕ’’ನ್ತಿ॥
ಏವಂ ನಿಸ್ಸನ್ದತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೩೦೪. ಕಥಂ ಸಮ್ಮಕ್ಖನತೋ? ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಪಿ ಚೇಸ ಹತ್ಥಓಟ್ಠಜಿವ್ಹಾತಾಲೂನಿ ಸಮ್ಮಕ್ಖೇತಿ। ತಾನಿ ತೇನ ಸಮ್ಮಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಧೋತಾನಿಪಿ ಗನ್ಧಹರಣತ್ಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಧೋವಿತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪರಿಭುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಓದನೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಥುಸಕಣಕುಣ್ಡಕಾದೀನಿ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಲಿಮುಖವಟ್ಟಿಪಿಧಾನಿಯೋ ಮಕ್ಖನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಕಲಸರೀರಾನುಗತೇನ ಕಾಯಗ್ಗಿನಾ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಮಾನೋ ದನ್ತೇ ದನ್ತಮಲಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಕ್ಖೇತಿ। ಜಿವ್ಹಾತಾಲುಪ್ಪಭುತೀನಿ ಖೇಳಸೇಮ್ಹಾದಿಭಾವೇನ, ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣನಾಸಅಧೋಮಗ್ಗಾದಿಕೇ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕಕಣ್ಣಗೂಥಕಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಮುತ್ತಕರೀಸಾದಿಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಕ್ಖೇತಿ। ಯೇನ ಸಮ್ಮಕ್ಖಿತಾನಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಧೋವಿಯಮಾನಾನಿಪಿ ನೇವ ಸುಚೀನಿ, ನ ಮನೋರಮಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಯೇಸು ಏಕಚ್ಚಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೋ ಪುನ ಉದಕೇನ ಧೋವಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ। ಏಕಚ್ಚಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಗೋಮಯೇನಪಿ ಮತ್ತಿಕಾಯಪಿ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣೇನಪಿ ಧೋವತೋ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಾ ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಕ್ಖನತೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ।
೩೦೫. ತಸ್ಸೇವಂ
ಇಮಞ್ಚ
ಅಯಂ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಾಭಾವನಾಯ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ।
ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಭಾವನಾ
೩೦೬. ಇದಾನಿ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞಾನನ್ತರಂ ಏಕಂ ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ತತ್ಥ ವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಸಭಾವೂಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ, ಚತುನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಂ। ಧಾತುಮನಸಿಕಾರೋ, ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ। ತಯಿದಂ ದ್ವಿಧಾ ಆಗತಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ। ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಆಗತಂ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೂಪಮೇ ರಾಹುಲೋವಾದೇ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೇ ಚ। ತಞ್ಹಿ –
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಬಿಲಸೋ
ಏವಂ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೭೮) ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಆಗತಂ।
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಛೇಕೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವಾ ಭತ್ತವೇತನಭತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ ಗತಾನಂ ಮಹಾಪಥಾನಂ ವೇಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ
ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ಗೋಘಾತಕಸ್ಸ ಗಾವಿಂ ಪೋಸೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಘಾತನಂ ಆಹರನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಧನ್ತಸ್ಸಪಿ ವಧಿತಂ ಮತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ತಾವದೇವ ಗಾವೀತಿಸಞ್ಞಾ ನ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಯಾವ ನಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಬಿಲಸೋ ನ ವಿಭಜತಿ। ವಿಭಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಗಾವೀಸಞ್ಞಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಮಂಸಸಞ್ಞಾ ಪವತ್ತತಿ। ನಾಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಗಾವಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣಾಮಿ, ಇಮೇ ಗಾವಿಂ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಾಮಿ, ಇಮೇಪಿ ಮಂಸಂ ಹರನ್ತಿ’’ಚ್ಚೇವ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುಬ್ಬೇ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಗಿಹಿಭೂತಸ್ಸಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಪಿ ತಾವದೇವ ಸತ್ತೋತಿ ವಾ ಪೋಸೋತಿ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಾ ಸಞ್ಞಾ ನ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಯಾವ ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಯಥಾಠಿತಂ ಯಥಾಪಣಿಹಿತಂ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಧಾತುಸೋ ನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಧಾತುಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪನ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಧಾತುವಸೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ…ಪೇ॰… ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಸ್ಸ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ।
೩೦೭. ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೂಪಮೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೦೦ ಆದಯೋ) ಪನ – ‘‘ಕತಮಾ ಚಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು? ಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಕಕ್ಖಳಂ ಖರಿಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ
‘‘ಕತಮಾ ಚಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಪೋಧಾತು? ಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಆಪೋ ಆಪೋಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಪಿತ್ತಂ…ಪೇ॰… ಮುತ್ತಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಆಪೋ ಆಪೋಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಪೋಧಾತೂ’’ತಿ ಚ,
‘‘ಕತಮಾ ಚಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ತೇಜೋಧಾತು? ಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ತೇಜೋ ತೇಜೋಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಯೇನ ಚ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ಯೇನ ಚ ಜೀರೀಯತಿ, ಯೇನ ಚ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ, ಯೇನ ಚ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ
‘‘ಕತಮಾ ಚಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ವಾಯೋಧಾತು? ಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವಾಯೋ ವಾಯೋಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾ, ಅಧೋಗಮಾ ವಾತಾ, ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾ, ಕೋಟ್ಠಾಸಯಾ ವಾತಾ, ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ ವಾತಾ, ಅಸ್ಸಾಸೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ ಇತಿ ವಾ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವಾಯೋ ವಾಯೋಗತಂ ಉಪಾದಿನ್ನಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾವುಸೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ವಾಯೋಧಾತೂ’’ತಿ ಚ –
ಏವಂ ನಾತಿತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಂ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ರಾಹುಲೋವಾದಧಾತುವಿಭಙ್ಗೇಸುಪಿ।
ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ತಾವ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನಿಯಕಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ। ನಿಯಕಂ ನಾಮ ಅತ್ತನಿ ಜಾತಂ ಸಸನ್ತಾನಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಯಿದಂ ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಇತ್ಥೀಸು ಕಥಾ ಅಧಿತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಕ್ಖಳನ್ತಿ ಥದ್ಧಂ। ಖರಿಗತನ್ತಿ ಫರುಸಂ। ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ, ದುತಿಯಂ ಆಕಾರವಚನಂ, ಕಕ್ಖಳಲಕ್ಖಣಾ ಹಿ ಪಥವೀಧಾತು, ಸಾ ಫರುಸಾಕಾರಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಖರಿಗತನ್ತಿ ಉಪಾದಿನ್ನನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಆದಿನ್ನಂ, ಅಹಂ ಮಮನ್ತಿ ಏವಂ ದಳ್ಹಂ ಆದಿನ್ನಂ, ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ। ತಸ್ಸ ತಂ ಕತಮನ್ತಿ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಚ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತು ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅವಸೇಸೇಸು ತೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪಥವೀಧಾತು ಸಙ್ಗಹಿತಾ।
ವಿಸ್ಸನ್ದನಭಾವೇನ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪೋತೀತಿ ಆಪೋ। ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ನಾನಾವಿಧೇಸು ಆಪೇಸು ಗತನ್ತಿ ಆಪೋಗತಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ।
ತೇಜನವಸೇನ ತೇಜೋ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತೇಜೇಸು ಗತನ್ತಿ ತೇಜೋಗತಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣಂ। ಯೇನ ಚಾತಿ ಯೇನ ತೇಜೋಧಾತುಗತೇನ ಕುಪಿತೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ಏಕಾಹಿಕಜರಾದಿಭಾವೇನ ಉಸುಮಜಾತೋ ಹೋತಿ। ಯೇನ ಚ ಜೀರೀಯತೀತಿ ಯೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಜೀರತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಕಲ್ಲತಂ ಬಲಪರಿಕ್ಖಯಂ ಯೇನ ಚ ಪರಿಡಯ್ಹತೀತಿ ಯೇನ ಕುಪಿತೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಡಯ್ಹತಿ। ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಡಯ್ಹಾಮಿ ಡಯ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಕನ್ದನ್ತೋ ಸತಧೋತಸಪ್ಪಿಗೋಸೀಸಚನ್ದನಾದಿಲೇಪಞ್ಚೇವ ತಾಲವಣ್ಟವಾತಞ್ಚ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ। ಯೇನ ಚ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇನೇತಂ ಅಸಿತಂ ವಾ ಓದನಾದಿ ಪೀತಂ ವಾ ಪಾನಕಾದಿ ಖಾಯಿತಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕಾದಿ ಸಾಯಿತಂ ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಮಧುಫಾಣಿತಾದಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ರಸಾದಿಭಾವೇನ ವಿವೇಕಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾ ತಯೋ ತೇಜೋಧಾತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಪಚ್ಛಿಮೋ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೋವ।
ವಾಯನವಸೇನ ವಾಯೋ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಾಯೇಸು ಗತನ್ತಿ ವಾಯೋಗತಂ। ಕಿಂ ತಂ? ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಂ। ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾತಿ ಉಗ್ಗಾರಹಿಕ್ಕಾದಿಪವತ್ತಕಾ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹಣವಾತಾ। ಅಧೋಗಮಾ ವಾತಾತಿ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಾದಿನೀಹರಣಕಾ ಅಧೋ ಓರೋಹಣವಾತಾ। ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾತಿ ಅನ್ತಾನಂ ಬಹಿವಾತಾ। ಕೋಟ್ಠಾಸಯಾ ವಾತಾತಿ ಅನ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋವಾತಾ। ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ ವಾತಾತಿ ಧಮನಿಜಾಲಾನುಸಾರೇನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ ಅನುಸಟಾ ಸಮಿಞ್ಜನಪಸಾರಣಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ವಾತಾ। ಅಸ್ಸಾಸೋತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಸನನಾಸಿಕವಾತೋ। ಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನನಾಸಿಕವಾತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾ ಪಞ್ಚ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಅವಸೇಸಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಆಪೋಧಾತುಆದಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾ।
ಇತಿ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತು, ದ್ವಾದಸಹಿ ಆಪೋಧಾತು, ಚತೂಹಿ ತೇಜೋಧಾತು, ಛಹಿ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾ।
೩೦೮. ಭಾವನಾನಯೇ ಪನೇತ್ಥ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೇಸಾ ಪಥವೀಧಾತು, ಲೋಮಾ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಧಾತುಪರಿಗ್ಗಹೋ ಪಪಞ್ಚತೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಯಂ ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತು। ಯಂ ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ, ಅಯಂ ಆಪೋಧಾತು। ಯಂ ಪರಿಪಾಚನಲಕ್ಖಣಂ, ಅಯಂ ತೇಜೋಧಾತು। ಯಂ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಂ, ಅಯಂ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ಏವಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ। ನಾತಿತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ। ಪುರಿಮನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ।
ಕಥಂ
ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೇನ ತಾವ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಕಾಯಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಥದ್ಧಭಾವೋ ವಾ ಖರಭಾವೋ ವಾ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತು। ಯೋ ಆಬನ್ಧನಭಾವೋ
ಅಥ ವಾ ಪನ ಯೇ ಇಮೇ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ನಿಸ್ಸತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ‘‘ಅಟ್ಠಿಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ನ್ಹಾರುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ರೂಪನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೦೬) ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ವುತ್ತಾ। ತೇಸು ತಂ ತಂ ಅನ್ತರಾನುಸಾರಿನಾ ಞಾಣಹತ್ಥೇನ ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ ವಿನಿಬ್ಭುಜಿತ್ವಾ ಯೋ ಏತೇಸು ಥದ್ಧಭಾವೋ ವಾ ಖರಭಾವೋ ವಾ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಧಾತುಯೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಧಾತೂತಿ ಧಾತುಮತ್ತತೋ ನಿಸ್ಸತ್ತತೋ ನಿಜ್ಜೀವತೋ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸೇವಂ ವಾಯಮಮಾನಸ್ಸ ನಚಿರೇನೇವ ಧಾತುಪ್ಪಭೇದಾವಭಾಸನಪಞ್ಞಾಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ
೩೦೯. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತೇ ಪನ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ಹಿ ನಾತಿತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೇನ ಯೋಗಿನಾ ಆಚರಿಯಸನ್ತಿಕೇ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಧಾತುಯೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತೇನ ಕತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇನ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ಸಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖೇಪತೋ, ಸಸಮ್ಭಾರವಿಭತ್ತಿತೋ, ಸಲಕ್ಖಣಸಙ್ಖೇಪತೋ, ಸಲಕ್ಖಣವಿಭತ್ತಿತೋತಿ ಏವಂ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಕಥಂ ಸಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖೇಪತೋ ಭಾವೇತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ। ದ್ವಾದಸಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಯೂಸಗತಂ ಉದಕಸಙ್ಖಾತಂ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರಂ ಆಪೋಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ। ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪರಿಪಾಚನಕಂ ತೇಜಂ ತೇಜೋಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ
೩೧೦. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಭಾವಯತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ತೇನ ಸಸಮ್ಭಾರವಿಭತ್ತಿತೋ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ। ಕಥಂ? ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯಂ ತಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಸತ್ತಧಾ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ ದಸಧಾ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಞ್ಚ ವುತ್ತಂ। ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ತಾವ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ವಚಸಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಆದಿಂಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ವುತ್ತವಿಧಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಅಯಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ, ತತ್ಥ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನದಿಸೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕೇಸಾದಯೋ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ಇಧ ಧಾತುವಸೇನ। ತಸ್ಮಾ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಪಞ್ಚಧಾ ಕೇಸಾದಯೋ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ಏವಂ ಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ।
೩೧೧. ಇಮೇ ಕೇಸಾ ನಾಮ ಸೀಸಕಟಾಹಪಲಿವೇಠನಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತೇಸು ಕುಣ್ಠತಿಣೇಸು ನ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಕುಣ್ಠತಿಣಾನಿ ಜಾತಾನೀತಿ, ನಪಿ ಕುಣ್ಠತಿಣಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಾನೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸೀಸಕಟಾಹಪಲಿವೇಠನಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಕೇಸಾ ಜಾತಾತಿ, ನಪಿ ಕೇಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಸೀಸಕಟಾಹವೇಠನಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ
೩೧೨. ಲೋಮಾ ಸರೀರವೇಠನಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸುಞ್ಞಗಾಮಟ್ಠಾನೇ ಜಾತೇಸು ದಬ್ಬತಿಣಕೇಸು ನ ಸುಞ್ಞಗಾಮಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ದಬ್ಬತಿಣಕಾನಿ ಜಾತಾನೀತಿ, ನಪಿ ದಬ್ಬತಿಣಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಸುಞ್ಞಗಾಮಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಾನೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸರೀರವೇಠನಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಲೋಮಾ ಜಾತಾತಿ। ನಪಿ ಲೋಮಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಸರೀರವೇಠನಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ
೩೧೩. ನಖಾ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗೇಸು ಜಾತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಕುಮಾರಕೇಸು ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಮಧುಕಟ್ಠಿಕೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕೀಳನ್ತೇಸು ನ ದಣ್ಡಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಮಧುಕಟ್ಠಿಕಾ ಠಪಿತಾತಿ, ನಪಿ ಮಧುಕಟ್ಠಿಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ದಣ್ಡಕೇಸು ಠಪಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗೇಸು ನಖಾ ಜಾತಾತಿ। ನಪಿ ನಖಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗೇಸು ಜಾತಾತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ನಖಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೧೪. ದನ್ತಾ ಹನುಕಟ್ಠಿಕೇಸು ಜಾತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಪಾಸಾಣಉದುಕ್ಖಲಕೇಸು ಕೇನಚಿದೇವ ಸಿಲೇಸಜಾತೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಥಮ್ಭೇಸು ನ ಉದುಕ್ಖಲಾ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಥಮ್ಭಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಥಮ್ಭಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಉದುಕ್ಖಲೇಸು ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಹನುಕಟ್ಠೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ದನ್ತಾ ಜಾತಾತಿ। ನಪಿ ದನ್ತಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಹನುಕಟ್ಠೀಸು ಜಾತಾತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ದನ್ತಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೧೫. ತಚೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಲ್ಲಗೋಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯ ಮಹಾವೀಣಾಯ ನ ಮಹಾವೀಣಾ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಅಲ್ಲಗೋಚಮ್ಮೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾತಿ। ನಪಿ ಅಲ್ಲಗೋಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ಮಹಾವೀಣಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸರೀರಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ತಚೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧನ್ತಿ। ನಪಿ ತಚೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ಸರೀರಂ ಪರಿಯೋನದ್ಧನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ
೩೧೬. ಮಂಸಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಂ ಅನುಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಮಹಾಮತ್ತಿಕಲಿತ್ತಾಯ ಭಿತ್ತಿಯಾ ನ ಭಿತ್ತಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಮಹಾಮತ್ತಿಕಾಯ ಲಿತ್ತಾತಿ। ನಪಿ
೩೧೭. ನ್ಹಾರು ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಬನ್ಧಮಾನಾ ಠಿತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಲ್ಲೀಹಿ ವಿನದ್ಧೇಸು ಕುಟ್ಟದಾರೂಸು ನ ಕುಟ್ಟದಾರೂನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ವಲ್ಲೀಹಿ ವಿನದ್ಧಾನೀತಿ। ನಪಿ ವಲ್ಲಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕುಟ್ಟದಾರೂನಿ ವಿನದ್ಧಾನೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಅಟ್ಠೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ನ್ಹಾರೂಹಿ ಆಬದ್ಧಾನೀತಿ। ನಪಿ ನ್ಹಾರೂ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಬದ್ಧಾನೀತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ನ್ಹಾರು ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೧೮. ಅಟ್ಠೀಸು ಪಣ್ಹಿಕಟ್ಠಿ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಜಙ್ಘಟ್ಠಿ ಊರುಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಊರುಟ್ಠಿ ಕಟಿಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಕಟಿಟ್ಠಿ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೋ ಗೀವಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ಗೀವಟ್ಠಿ ಸೀಸಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಸೀಸಟ್ಠಿ ಗೀವಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಗೀವಟ್ಠಿ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೋ ಕಟಿಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ। ಕಟಿಟ್ಠಿ ಊರುಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಊರುಟ್ಠಿ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಜಙ್ಘಟ್ಠಿ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿ ಪಣ್ಹಿಕಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ।
ತತ್ಥ ಯಥಾ ಇಟ್ಠಕದಾರುಗೋಮಯಾದಿಸಞ್ಚಯೇಸು ನ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಉಪರಿಮೇ ಉಪರಿಮೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಉಪರಿಮಾ ಉಪರಿಮಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಪಣ್ಹಿಕಟ್ಠಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಊರುಟ್ಠಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ
೩೧೯. ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವೇಳುಪಬ್ಬಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ಪಕ್ಖಿತ್ತಛಿನ್ನವೇತ್ತಗ್ಗಾದೀಸು ನ ವೇಳುಪಬ್ಬಾದೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ವೇತ್ತಗ್ಗಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ। ನಪಿ ವೇತ್ತಗ್ಗಾದೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ವೇಳುಪಬ್ಬಾದೀಸು ಠಿತಾನೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಅಟ್ಠೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೋ ಮಿಞ್ಜಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಾಪಿ ಮಿಞ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅನ್ತೋ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೦. ವಕ್ಕಂ ಗಲವಾಟಕತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಏಕಮೂಲೇನ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನೇನ ಥೂಲನ್ಹಾರುನಾ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಣ್ಟುಪನಿಬದ್ಧೇ ಅಮ್ಬಫಲದ್ವಯೇ ನ ವಣ್ಟಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ಅಮ್ಬಫಲದ್ವಯಂ ಉಪನಿಬದ್ಧನ್ತಿ। ನಪಿ ಅಮ್ಬಫಲದ್ವಯಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ವಣ್ಟೇನ ಉಪನಿಬದ್ಧನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಥೂಲನ್ಹಾರು ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ವಕ್ಕಂ ಉಪನಿಬದ್ಧನ್ತಿ। ನಪಿ ವಕ್ಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಥೂಲನ್ಹಾರುನಾ ಉಪನಿಬದ್ಧನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ವಕ್ಕಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೧. ಹದಯಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಉರಟ್ಠಿಪಞ್ಜರಮಜ್ಝಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಜಿಣ್ಣಸನ್ದಮಾನಿಕಪಞ್ಜರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪಿತಾಯ ಮಂಸಪೇಸಿಯಾ ನ ಸನ್ದಮಾನಿಕಪಞ್ಜರಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಂಸಪೇಸಿ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಮಂಸಪೇಸಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಜಿಣ್ಣಸನ್ದಮಾನಿಕಪಞ್ಜರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ
೩೨೨. ಯಕನಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಮಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉಕ್ಖಲಿಕಪಾಲಪಸ್ಸಮ್ಹಿ ಲಗ್ಗೇ ಯಮಕಮಂಸಪಿಣ್ಡೇ ನ ಉಕ್ಖಲಿಕಪಾಲಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಯಮಕಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಲಗ್ಗೋತಿ। ನಪಿ ಯಮಕಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಉಕ್ಖಲಿಕಪಾಲಪಸ್ಸೇ ಲಗ್ಗೋತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಥನಾನಮಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಕನಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಯಕನಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಥನಾನಮಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಯಕನಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೩. ಕಿಲೋಮಕೇಸು ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಂ ಹದಯಞ್ಚ ವಕ್ಕಞ್ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಂ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠತೋ ಮಂಸಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಿಲೋತಿಕಪಲಿವೇಠಿತೇ ಮಂಸೇ ನ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಪಲಿವೇಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಪಿಲೋತಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ಮಂಸಂ ಪಲಿವೇಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ವಕ್ಕಹದಯಾನಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಕಿಲೋಮಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ। ನಪಿ ಕಿಲೋಮಕಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಾ ವಕ್ಕಹದಯಾನಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚ ಮಂಸಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಕಿಲೋಮಕಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೪. ಪಿಹಕಂ ಹದಯಸ್ಸ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಕೋಟ್ಠಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾಯ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಿಯಾ ನ ಕೋಟ್ಠಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಕೋಟ್ಠಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ಪಿಹಕಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಪಿಹಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ
೩೨೫. ಪಪ್ಫಾಸಂ
೩೨೬. ಅನ್ತಂ ಗಲವಾಟಕಕರೀಸಮಗ್ಗಪರಿಯನ್ತೇ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಲೋಹಿತದೋಣಿಕಾಯ ಓಭುಜಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಛಿನ್ನಸೀಸಧಮ್ಮನಿಕಳೇವರೇ ನ ಲೋಹಿತದೋಣಿ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಧಮ್ಮನಿಕಳೇವರಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಧಮ್ಮನಿಕಳೇವರಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಲೋಹಿತದೋಣಿಯಾ ಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಅನ್ತಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಅನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಅನ್ತಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೭. ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತನ್ತರೇ ಏಕವೀಸತಿಅನ್ತಭೋಗೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ರಜ್ಜುಕೇಸು ನ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಜಾನಾತಿ ರಜ್ಜುಕಾ ಮಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ರಜ್ಜುಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಅನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಅನ್ತಗುಣಂ ಮಂ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಅನ್ತಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಅನ್ತಗುಣಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೨೮. ಉದರಿಯಂ ಉದರೇ ಠಿತಂ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸುವಾನದೋಣಿಯಂ ಠಿತೇ ಸುವಾನವಮಥುಮ್ಹಿ ನ ಸುವಾನದೋಣಿ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಸುವಾನವಮಥು ಠಿತೋತಿ। ನಪಿ ಸುವಾನವಮಥು ಜಾನಾತಿ
೩೨೯. ಕರೀಸಂ ಪಕ್ಕಾಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲವೇಳುಪಬ್ಬಸದಿಸೇ ಅನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ಓಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಸಣ್ಹಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾಯ ನ ವೇಳುಪಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಪಕ್ಕಾಸಯೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಕರೀಸಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಕರೀಸಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಪಕ್ಕಾಸಯೇ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಕರೀಸಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೩೦. ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪುರಾಣಲಾಬುಕಟಾಹೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿಯಾ ನ ಲಾಬುಕಟಾಹಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಲಾಬುಕಟಾಹೇ ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಥದ್ಧೋ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
೩೩೧. ಪಿತ್ತೇಸು ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಸಕಲಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪೂವಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ತೇಲೇ ನ ಪೂವಂ ಜಾನಾತಿ ತೇಲಂ ಮಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ತೇಲಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಪೂವಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸರೀರಂ ಜಾನಾತಿ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಮಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ಯಥಾ ವಸ್ಸೋದಕೇನ ಪುಣ್ಣೇ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೇ ನ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೇ ಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ
೩೩೨. ಸೇಮ್ಹಂ ಏಕಪತ್ಥಪೂರಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉಪರಿ ಸಞ್ಜಾತಫೇಣಪಟಲಾಯ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ನ ಚನ್ದನಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಫೇಣಪಟಲಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಫೇಣಪಟಲಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಉದರಪಟಲಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಸೇಮ್ಹಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಸೇಮ್ಹಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಸೇಮ್ಹಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಯೂಸಭೂತೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೩೩. ಪುಬ್ಬೋ ಅನಿಬದ್ಧೋಕಾಸೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೇವ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಪ್ಪಹರಣಅಗ್ಗಿಜಾಲಾದೀಹಿ ಅಭಿಹತೇ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇ ಲೋಹಿತಂ ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚತಿ, ಗಣ್ಡಪೀಳಕಾದಯೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಫರಸುಪ್ಪಹಾರಾದಿವಸೇನ ಪಗ್ಘರಿತನಿಯ್ಯಾಸೇ ರುಕ್ಖೇ ನ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾರಾದಿಪ್ಪದೇಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ನಿಯ್ಯಾಸೋ ಠಿತೋತಿ, ನಪಿ ನಿಯ್ಯಾಸೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾರಾದಿಪ್ಪದೇಸೇಸು ಠಿತೋತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸರೀರಸ್ಸ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀಹಿ ಅಭಿಹತಪ್ಪದೇಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಪುಬ್ಬೋ ಠಿತೋತಿ। ನಪಿ ಪುಬ್ಬೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ತೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಠಿತೋತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಯೂಸಭೂತೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೩೪. ಲೋಹಿತೇಸು ಸಂಸರಣಲೋಹಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ವಿಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಂ ಯಕನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಏಕಪತ್ಥಪೂರಮತ್ತಂ ವಕ್ಕಹದಯಯಕನಪಪ್ಫಾಸಾನಿ ತೇಮೇನ್ತಂ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಸಂಸರಣಲೋಹಿತೇ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಇತರಂ ಪನ ಯಥಾ ಜಜ್ಜರಕಪಾಲೇ ಓವಟ್ಠೇ ಉದಕೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೇಡ್ಡುಖಣ್ಡಾದೀನಿ ತೇಮಯಮಾನೇ ನ ಲೇಡ್ಡುಖಣ್ಡಾದೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಯಂ ಉದಕೇನ ತೇಮಿಯಮಾನಾತಿ। ನಪಿ ಉದಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ
೩೩೫. ಸೇದೋ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಾದಿಕಾಲೇಸು ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇವ ಪಗ್ಘರತಿ ಚ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉದಕಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಮತ್ತೇಸು ಭಿಸಮುಳಾಲಕುಮುದನಾಳಕಲಾಪೇಸು ನ ಭಿಸಾದಿಕಲಾಪವಿವರಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತೀತಿ। ನಪಿ ಭಿಸಾದಿಕಲಾಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ಉದಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಭಿಸಾದಿಕಲಾಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರಾಮೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸೇದೋ ಪಗ್ಘರತೀತಿ। ನಪಿ ಸೇದೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರಾಮೀತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಸೇದೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಯೂಸಭೂತೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೩೬. ಮೇದೋ ಥೂಲಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಕಿಸಸ್ಸ ಜಙ್ಘಮಂಸಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ಪತ್ಥಿನ್ನಸಿನೇಹೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಹಲಿದ್ದಿಪಿಲೋತಿಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಮಂಸಪುಞ್ಜೇ ನ ಮಂಸಪುಞ್ಜೋ ಜಾನಾತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಲಿದ್ದಿಪಿಲೋತಿಕಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಹಲಿದ್ದಿಪಿಲೋತಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಜಙ್ಘಾದೀಸು ವಾ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೇದೋ ಠಿತೋತಿ। ನಪಿ ಮೇದೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಸಕಲಸರೀರೇ ಜಙ್ಘಾದೀಸು ವಾ ಮಂಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಮೇದೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಪತ್ಥಿನ್ನಯೂಸೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೩೭. ಅಸ್ಸು
೩೩೮. ವಸಾ
೩೩೯. ಖೇಳೋ ತಥಾರೂಪೇ ಖೇಳುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾತಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಉದಕನಿಸ್ಸನ್ದೇ ನದೀತೀರಕೂಪಕೇ ನ ಕೂಪತಲಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಉದಕಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ। ನಪಿ ಉದಕಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಕೂಪತಲೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠಾಮೀತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಜಿವ್ಹಾತಲಂ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಖೇಳೋ ಠಿತೋತಿ। ನಪಿ ಖೇಳೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾತಲೇ ಠಿತೋತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಖೇಳೋ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಯೂಸಭೂತೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೪೦. ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ
೩೪೧. ಲಸಿಕಾ ಅಟ್ಠಿಕಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧೀಸು ಠಿತಾ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ತೇಲಬ್ಭಞ್ಜಿತೇ ಅಕ್ಖೇ ನ ಅಕ್ಖೋ ಜಾನಾತಿ ಮಂ ತೇಲಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ತೇಲಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಅಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ಲಸಿಕಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ। ನಪಿ ಲಸಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧಯೋ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಲಸಿಕಾ ನಾಮ
೩೪೨. ಮುತ್ತಂ ವತ್ಥಿಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಮುಖೇ ರವಣಘಟೇ ನ ರವಣಘಟೋ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಚನ್ದನಿಕಾರಸೋ ಠಿತೋತಿ। ನಪಿ ಚನ್ದನಿಕಾರಸೋ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ರವಣಘಟೇ ಠಿತೋತಿ, ಏವಮೇವ ನ ವತ್ಥಿ ಜಾನಾತಿ ಮಯಿ ಮುತ್ತಂ ಠಿತನ್ತಿ। ನಪಿ ಮುತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಅಹಂ ವತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಠಿತನ್ತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣರಹಿತಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಇತಿ ಮುತ್ತಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಯೂಸಭೂತೋ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರೋ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
೩೪೩. ಏವಂ ಕೇಸಾದೀಸು ಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ಪರಿಪಾಚನಾಕಾರೋ ತೇಜೋಧಾತೂತಿ, ಯೇನ ಜೀರೀಯತಿ, ಯೇನ
೩೪೪. ತತೋ ಉದ್ಧಙ್ಗಮೇ ವಾತೇ ಉದ್ಧಙ್ಗಮವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧೋಗಮೇ ಅಧೋಗಮವಸೇನ, ಕುಚ್ಛಿಸಯೇ ಕುಚ್ಛಿಸಯವಸೇನ, ಕೋಟ್ಠಾಸಯೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಯವಸೇನ, ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿಮ್ಹಿ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿವಸೇನ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಾಕಾರೋ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ, ಅಧೋಗಮಾ ವಾತಾ ನಾಮ, ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾ ನಾಮ, ಕೋಟ್ಠಾಸಯಾ ವಾತಾ ನಾಮ, ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ ವಾತಾ ನಾಮ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ವಾತಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಚೇತನೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಸುಞ್ಞೋ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಾಕಾರೋ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ಏವಂ ವಾಯೋಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಮನಸಿಕಾರೋ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸೇವಂ ಪವತ್ತಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
೩೪೫. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಭಾವಯತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ತೇನ ಸಲಕ್ಖಣಸಙ್ಖೇಪತೋ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ। ಕಥಂ? ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥೇವ ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ
ದ್ವಾದಸಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ ಆಪೋಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥೇವ ಪರಿಪಾಚನಲಕ್ಖಣಂ ತೇಜೋಧಾತೂತಿ। ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಂ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ। ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ।
ಚತೂಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪರಿಪಾಚನಲಕ್ಖಣಂ ತೇಜೋಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ತೇನ ಅವಿನಿಭುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಂ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ। ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ। ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ ಆಪೋಧಾತೂತಿ।
ಛಸು
೩೪೬. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏವಮ್ಪಿ ಭಾವಯತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ತೇನ ಸಲಕ್ಖಣವಿಭತ್ತಿತೋ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ। ಕಥಂ? ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕೇಸಾದಯೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇಸಮ್ಹಿ ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ ಪಥವೀಧಾತೂತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥೇವ ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ ಆಪೋಧಾತೂತಿ। ಪರಿಪಾಚನಲಕ್ಖಣಂ ತೇಜೋಧಾತೂತಿ। ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಂ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚತಸ್ಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಸೇವಂ ವವತ್ಥಾಪಯತೋ ಧಾತುಯೋ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಜ್ಜತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ವಚನತ್ಥತೋ, ಕಲಾಪತೋ, ಚುಣ್ಣತೋ, ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ, ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ, ನಾನತ್ತೇಕತ್ತತೋ, ವಿನಿಬ್ಭೋಗಾವಿನಿಬ್ಭೋಗತೋ, ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಿಸೇಸತೋ, ಸಙ್ಗಹತೋ, ಪಚ್ಚಯತೋ, ಅಸಮನ್ನಾಹಾರತೋ, ಪಚ್ಚಯವಿಭಾಗತೋತಿ ಇಮೇಹಿಪಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಧಾತುಯೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೪೭. ತತ್ಥ ವಚನತ್ಥತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ಪಥವೀ। ಅಪ್ಪೋತಿ ಆಪಿಯತಿ ಅಪ್ಪಾಯತೀತಿ ವಾ ಆಪೋ। ತೇಜತೀತಿ ತೇಜೋ। ವಾಯತೀತಿ ವಾಯೋ। ಅವಿಸೇಸೇನ ಪನ ಸಲಕ್ಖಣಧಾರಣತೋ
೩೪೮. ಕಲಾಪತೋತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತು, ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹನ್ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ದ್ವಾದಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಆಪೋಧಾತು ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ –
ವಣ್ಣೋ
ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಾ, ಹೋತಿ ಕೇಸಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿ।
ತೇಸಂಯೇವ ವಿನಿಬ್ಭೋಗಾ, ನತ್ಥಿ ಕೇಸಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿ॥
ತಸ್ಮಾ ಕೇಸಾಪಿ ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಕಲಾಪಮತ್ತಮೇವ। ತಥಾ ಲೋಮಾದಯೋತಿ। ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಸೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೇನ ಚ ಭಾವೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಧಮ್ಮಕಲಾಪೋಪಿ ಹೋತಿ। ಉಸ್ಸದವಸೇನ ಪನ ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಧಾತೂತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ। ಏವಂ ಕಲಾಪತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೪೯. ಚುಣ್ಣತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಸರೀರೇ ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಪಮಾಣೇನ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಪರಮಾಣುಭೇದಸಞ್ಚುಣ್ಣಾ ಸುಖುಮರಜಭೂತಾ ಪಥವೀಧಾತು ದೋಣಮತ್ತಾ ಸಿಯಾ। ಸಾ ತತೋ ಉಪಡ್ಢಪ್ಪಮಾಣಾಯ ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೇಜೋಧಾತುಯಾ ಅನುಪಾಲಿತಾ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ನ ವಿಕಿರಿಯತಿ ನ ವಿದ್ಧಂಸಿಯತಿ, ಅವಿಕಿರಿಯಮಾನಾ ಅವಿದ್ಧಂಸಿಯಮಾನಾ ಅನೇಕವಿಧಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಾದಿಭಾವವಿಕಪ್ಪಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಅಣುಥೂಲದೀಘರಸ್ಸಥಿರಕಥಿನಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ।
ಯೂಸಗತಾ ಆಬನ್ಧನಾಕಾರಭೂತಾ ಪನೇತ್ಥ ಆಪೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ತೇಜಾನುಪಾಲಿತಾ ವಾಯೋವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ನ ಪಗ್ಘರತಿ ನ ಪರಿಸ್ಸವತಿ, ಅಪಗ್ಘರಮಾನಾ ಅಪರಿಸ್ಸವಮಾನಾ ಪೀಣಿತಪೀಣಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಸಿತಪೀತಾದಿಪಾಚಕಾ ಚೇತ್ಥ ಉಸುಮಾಕಾರಭೂತಾ ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ತೇಜೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಆಪೋಸಙ್ಗಹಿತಾ ವಾಯೋವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ಇಮಂ ಕಾಯಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ, ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚಸ್ಸ ಆವಹತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಪರಿಪಾಚಿತೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ನ ಪೂತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಟಾ ವಾಯೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಆಪೋಸಙ್ಗಹಿತಾ ತೇಜಾನುಪಾಲಿತಾ ಇಮಂ ಕಾಯಂ ವಿತ್ಥಮ್ಭೇತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ವಿತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ನ ಪರಿಪತತಿ, ಉಜುಕಂ ಸಣ್ಠಾತಿ। ಅಪರಾಯ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಸಮಬ್ಭಾಹತೋ ಗಮನಟ್ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾಸಯನಇರಿಯಾಪಥೇಸು ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ, ಸಮ್ಪಸಾರೇತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಂ ಲಾಳೇತಿ। ಏವಮೇತಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಭಾವೇನ ಬಾಲಜನವಞ್ಚನಂ ಮಾಯಾರೂಪಸದಿಸಂ ಧಾತುಯನ್ತಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ಚುಣ್ಣತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೦. ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋತಿ ಪಥವೀಧಾತು ಕಕ್ಖಳತ್ತಲಕ್ಖಣಾ, ಪತಿಟ್ಠಾನರಸಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ। ಆಪೋಧಾತು ಪಗ್ಘರಣಲಕ್ಖಣಾ, ಬ್ರೂಹನರಸಾ, ಸಙ್ಗಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ। ತೇಜೋಧಾತು ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣಾ, ಪರಿಪಾಚನರಸಾ, ಮದ್ದವಾನುಪ್ಪದಾನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ। ವಾಯೋಧಾತು ವಿತ್ಥಮ್ಭನಲಕ್ಖಣಾ, ಸಮುದೀರಣರಸಾ। ಅಭಿನೀಹಾರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೧. ಸಮುಟ್ಠಾನತೋತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀನಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಕೇಸಾದಯೋ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ತೇಸು ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಪುಬ್ಬೋ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಾವ। ಅಸ್ಸು ಸೇದೋ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಉತುಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಅಸಿತಾದಿಪರಿಪಾಚಕೋ ತೇಜೋ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನೋವ। ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾವ। ಅವಸೇಸಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾತಿ ಏವಂ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೨. ನಾನತ್ತೇಕತ್ತತೋತಿ ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ಧಾತೂನಂ ಸಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ನಾನತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಾನೇವ ಹಿ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾನಿ। ಅಞ್ಞಾನಿ ಆಪೋಧಾತುಆದೀನಂ। ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಾದಿವಸೇನ ಪನ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಚ ನಾನತ್ತಭೂತಾನಮ್ಪಿ ಏತಾಸಂ ರೂಪಮಹಾಭೂತಧಾತುಧಮ್ಮಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಏಕತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಾಪಿ ಹಿ ಧಾತುಯೋ ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ಅನತೀತತ್ತಾ ರೂಪಾನಿ। ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ।
ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವಾದೀಹೀತಿ ಏತಾ ಹಿ ಧಾತುಯೋ ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವತೋ, ಮಹಾಭೂತಸಾಮಞ್ಞತೋ, ಮಹಾಪರಿಹಾರತೋ, ಮಹಾವಿಕಾರತೋ, ಮಹತ್ತಾ ಭೂತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾಭೂತಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವತೋತಿ ಏತಾನಿ ಹಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಸನ್ತಾನೇಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಸನ್ತಾನೇಪಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಪಾತುಭೂತಾನಿ। ತೇಸಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನಸನ್ತಾನೇ –
ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚ।
ಏತ್ತಕಂ ಬಹಲತ್ತೇನ, ಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ವಸುನ್ಧರಾತಿ॥ –
ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವತಾ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಾವ।
ಉಪಾದಿನ್ನಸನ್ತಾನೇಪಿ
ಮಹಾಭೂತಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಏತಾನಿ ಹಿ ಯಥಾ ಮಾಯಾಕಾರೋ ಅಮಣಿಂಯೇವ ಉದಕಂ ಮಣಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಸುವಣ್ಣಂಯೇವ ಲೇಡ್ಡುಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಯಥಾ ಚ ಸಯಂ ನೇವ ಯಕ್ಖೋ ನ ಯಕ್ಖೀ ಸಮಾನೋ ಯಕ್ಖಭಾವಮ್ಪಿ ಯಕ್ಖಿಭಾವಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಸಯಂ ಅನೀಲಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ನೀಲಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಅಪೀತಾನಿ ಅಲೋಹಿತಾನಿ ಅನೋದಾತಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ಓದಾತಂ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ ಮಾಯಾಕಾರಮಹಾಭೂತಸಾಮಞ್ಞತೋ ಮಹಾಭೂತಾನಿ।
ಯಥಾ ಚ ಯಕ್ಖಾದೀನಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ನೇವ ನೇಸಂ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನ ಬಹಿ ಠಾನಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ನ ಚ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತಾನಿಪಿ ನೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನ ಬಹಿ ಠಿತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಟ್ಠಾನತಾಯ ಯಕ್ಖಾದಿಮಹಾಭೂತಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ। ಯಥಾ ಚ ಯಕ್ಖಿನೀಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಮನಾಪೇಹಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನವಿಕ್ಖೇಪೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಭಯಾನಕಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ತೇ ವಞ್ಚೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಏತಾನಿಪಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸರೀರಾದೀಸು ಮನಾಪೇನ ಛವಿವಣ್ಣೇನ ಮನಾಪೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸಣ್ಠಾನೇನ ಮನಾಪೇನ ಚ ಹತ್ಥಪಾದಙ್ಗುಲಿಭಮುಕವಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಕ್ಖಳತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಸರಸಲಕ್ಖಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಬಾಲಜನಂ ವಞ್ಚೇನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ದೇನ್ತೀತಿ ವಞ್ಚಕತ್ತೇನ ಯಕ್ಖಿನೀಮಹಾಭೂತಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ।
ಮಹಾಪರಿಹಾರತೋತಿ
ಮಹಾವಿಕಾರತೋತಿ ಏತಾನಿ ಹಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾನಿಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಾನಿಪಿ ಮಹಾವಿಕಾರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಅನುಪಾದಿನ್ನಾನಂ ಕಪ್ಪವುಟ್ಠಾನೇ ವಿಕಾರಮಹತ್ತಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ। ಉಪಾದಿನ್ನಾನಂ ಧಾತುಕ್ಖೋಭಕಾಲೇ। ತಥಾ ಹಿ –
ಭೂಮಿತೋ
ಅಚ್ಚಿ ಅಚ್ಚಿಮತೋ ಲೋಕೇ, ಡಯ್ಹಮಾನಮ್ಹಿ ತೇಜಸಾ॥
ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಕಂ, ಚಕ್ಕವಾಳಂ ವಿಲೀಯತಿ।
ಕುಪಿತೇನ ಯದಾ ಲೋಕೋ, ಸಲಿಲೇನ ವಿನಸ್ಸತಿ॥
ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಕಂ, ಚಕ್ಕವಾಳಂ ವಿಕೀರತಿ।
ವಾಯೋಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ, ಯದಾ ಲೋಕೋ ವಿನಸ್ಸತಿ॥
ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಭವತಿ ಕಾಯೋ, ದಟ್ಠೋ ಕಟ್ಠಮುಖೇನ ವಾ।
ಪಥವೀಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ, ಹೋತಿ ಕಟ್ಠಮುಖೇವ ಸೋ॥
ಪೂತಿಯೋ ಭವತಿ ಕಾಯೋ, ದಟ್ಠೋ ಪೂತಿಮುಖೇನ ವಾ।
ಆಪೋಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ, ಹೋತಿ ಪೂತಿಮುಖೇವ ಸೋ॥
ಸನ್ತತ್ತೋ ಭವತಿ ಕಾಯೋ, ದಟ್ಠೋ ಅಗ್ಗಿಮುಖೇನ ವಾ।
ತೇಜೋಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ, ಹೋತಿ ಅಗ್ಗಿಮುಖೇವ ಸೋ॥
ಸಞ್ಛಿನ್ನೋ ಭವತಿ ಕಾಯೋ, ದಟ್ಠೋ ಸತ್ಥಮುಖೇನ ವಾ।
ವಾಯೋಧಾತುಪ್ಪಕೋಪೇನ, ಹೋತಿ ಸತ್ಥಮುಖೇವ ಸೋ॥
ಇತಿ
ಮಹತ್ತಾ ಭೂತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಏತಾನಿ ಹಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಮಹತಾ ವಾಯಾಮೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಭೂತಾನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಮಹತ್ತಾ ಭೂತತ್ತಾ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ।
ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಪೇತಾ ಧಾತುಯೋ ಮಹನ್ತಪಾತುಭಾವಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ।
ಸಲಕ್ಖಣಧಾರಣತೋ ಪನ ದುಕ್ಖಾದಾನತೋ ಚ ದುಕ್ಖಾಧಾನತೋ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಧಾತುಲಕ್ಖಣಂ ಅನತೀತತ್ತಾ ಧಾತುಯೋ। ಸಲಕ್ಖಣಧಾರಣೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಖಣಾನುರೂಪಧಾರಣೇನ ಚ ಧಮ್ಮಾ। ಖಯಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ। ಭಯಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಾ। ಅಸಾರಕಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ।
ಇತಿ ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ರೂಪಮಹಾಭೂತಧಾತುಧಮ್ಮಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ನಾನತ್ತೇಕತ್ತತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೩. ವಿನಿಬ್ಭೋಗಾವಿನಿಬ್ಭೋಗತೋತಿ
೩೫೪. ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತೋತಿ ಏವಂ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಾಸು ಚಾಪಿ ಏತಾಸು ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗರುಕತ್ತಾ ಸಭಾಗಾ। ತಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಲಹುಕತ್ತಾ। ಪುರಿಮಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಾಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಚ ಪುರಿಮಾಹಿ ವಿಸಭಾಗಾತಿ ಏವಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೫. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಿಸೇಸತೋತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಧಾತುಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣವತ್ಥುವಿಞ್ಞತ್ತಿಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಇರಿಯಾಪಥಾ, ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಬಾಹಿರಾ ವುತ್ತವಿಪರೀತಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಿಸೇಸತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೬. ಸಙ್ಗಹತೋತಿ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಪಥವೀಧಾತು ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾಹಿ ಇತರಾಹಿ ಏಕಸಙ್ಗಹಾ ಹೋತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನನಾನತ್ತಾಭಾವತೋ
೩೫೭. ಪಚ್ಚಯತೋತಿ ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಸಙ್ಗಹಿತಾ ತೇಜೋಅನುಪಾಲಿತಾ ವಾಯೋವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಆಪೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ತೇಜೋಅನುಪಾಲಿತಾ ವಾಯೋವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಆಬನ್ಧನಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ತೇಜೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಆಪೋಸಙ್ಗಹಿತಾ ವಾಯೋವಿತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಪರಿಪಾಚನಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ವಾಯೋಧಾತು ಪಥವೀಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಆಪೋಸಙ್ಗಹಿತಾ ತೇಜೋಪರಿಪಾಚಿತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ವಿತ್ಥಮ್ಭನಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೮. ಅಸಮನ್ನಾಹಾರತೋತಿ ಪಥವೀಧಾತು ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ ಪಥವೀಧಾತೂ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ। ಇತರಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಥವೀಧಾತು ಪತಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಅಸಮನ್ನಾಹಾರತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
೩೫೯. ಪಚ್ಚಯವಿಭಾಗತೋತಿ
ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಪಥವೀಧಾತು ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಇತರಾಸಂ ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ಚೇವ ಪತಿಟ್ಠಾವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ನ ಜನಕವಸೇನ। ಇತರೇಸಂ ತಿಸನ್ತತಿಮಹಾಭೂತಾನಂ
ಏವಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸಪ್ಪವತ್ತಾಸು ಚ ಪನೇತಾಸು ಧಾತೂಸು –
ಏಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಸ್ಸೋ, ಚತುಧಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕೋ ಚ।
ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಪಟಿಚ್ಚ, ದ್ವೇ ಛದ್ಧಾ ಸಮ್ಪವತ್ತನ್ತಿ॥
ಪಥವೀಆದೀಸು
ತಾಸು ಪಥವೀಧಾತು ಅಭಿಕ್ಕಮಪಟಿಕ್ಕಮಾದಿಕಾಲೇ ಉಪ್ಪೀಳನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಸಾವ ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಅನುಗತಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಸ್ಸ। ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಪನ ಅನುಗತಾ ಆಪೋಧಾತು ಅವಕ್ಖೇಪನಸ್ಸ। ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಅನುಗತಾ ತೇಜೋಧಾತು ಉದ್ಧರಣಸ್ಸ। ತೇಜೋಧಾತುಯಾ ಅನುಗತಾ ವಾಯೋಧಾತು ಅತಿಹರಣವೀತಿಹರಣಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯವಿಭಾಗತೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾ।
ಏವಂ ವಚನತ್ಥಾದಿವಸೇನ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಏಕೇಕೇನ ಮುಖೇನ ಧಾತುಯೋ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಾ
೩೬೦. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುಞ್ಞತಂ ಅವಗಾಹತಿ, ಸತ್ತಸಞ್ಞಂ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ। ಸೋ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಸಮೂಹತತ್ತಾ ವಾಳಮಿಗಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಾದಿವಿಕಪ್ಪಂ ಅನಾವಜ್ಜಮಾನೋ ಭಯಭೇರವಸಹೋ ಹೋತಿ, ಅರತಿರತಿಸಹೋ, ನ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಉಗ್ಘಾತನಿಗ್ಘಾತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಚ ಪನ ಹೋತಿ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನೋ ವಾ ಸುಗತಿಪರಾಯನೋ ವಾತಿ।
ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ, ಯೋಗಿವರಸಹಸ್ಸ ಕೀಳಿತಂ ಏತಂ।
ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಸೇವೇಥ ಮೇಧಾವೀತಿ॥
ಅಯಂ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಸ್ಸ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ।
೩೬೧. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಯಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಂ ಭಾವನಾನಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೋ ಸಮಾಧಿ, ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಕಥಂ
ದುವಿಧೋಯೇವ ಹಯಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ ಚೇವ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿ ಚ। ತತ್ಥ ದಸಸು ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು, ಅಪ್ಪನಾಪುಬ್ಬಭಾಗಚಿತ್ತೇಸು ಚ ಏಕಗ್ಗತಾ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿ। ಅವಸೇಸಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿ। ಸೋ ದುವಿಧೋಪಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಥಂ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ’’ತಿ।
ಸಮಾಧಿಆನಿಸಂಸಕಥಾ
೩೬೨. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಯ ಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ’’ತಿ, ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾದಿಪಞ್ಚವಿಧೋ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ। ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಸುಖಂ ದಿವಸಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತೇ, ಚುನ್ದ, ಅರಿಯಸ್ಸ
ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಭಾವಯತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಭಾವನಾಪಿ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮನಯೇನ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಭಾವನಾಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಸಮಾಧಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವೇಥ। ಸಮಾಹಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೫)।
ಯೇ ಪನ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತನಯಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಪದಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಅಭಿಞ್ಞಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸೋ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ
ಯೇ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಾ ಅಪತ್ಥಯಮಾನಾ ವಾಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸಮಾಧಿತೋ ನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಭವವಿಸೇಸಾವಹತ್ತಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಭವವಿಸೇಸಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಪರಿತ್ತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕತ್ಥ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ॰ ೧೦೨೪)।
ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಭಾವನಾಪಿ ಪನ ಕಾಮಾವಚರಸುಗತಿಭವವಿಸೇಸಂ ಆವಹತಿಯೇವ।
ಯೇ ಪನ ಅರಿಯಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಅಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿರೋಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ಸುಖಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ನಿರೋಧಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ ವಸೀಭಾವತಾ ಪಞ್ಞಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೩೪)।
ಏವಮಯಂ
‘‘ತಸ್ಮಾ ನೇಕಾನಿಸಂಸಮ್ಹಿ, ಕಿಲೇಸಮಲಸೋಧನೇ।
ಸಮಾಧಿಭಾವನಾಯೋಗೇ, ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ॥
೩೬೩. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಸಮಾಧಿಪಿ ಪರಿದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ।
ಇತಿ ಸಾಧುಜನಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಕತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ
ಸಮಾಧಿನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ
ಏಕಾದಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
೩೬೪. ಪಠಮೋ
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।