೨. ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ
೨೨. ಇದಾನಿ
ಭಗವತಾ ಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಲೋಕಾಮಿಸಾನಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾನಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂಯೇವ ಆರಾಧೇತುಕಾಮಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ, ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ, ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ, ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಂ, ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ, ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಂ, ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಂ, ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ, ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗನ್ತಿ। ತತ್ಥ –
ಅತ್ಥತೋ ಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ, ಸಮಾದಾನವಿಧಾನತೋ।
ಪಭೇದತೋ ಭೇದತೋ ಚ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾನಿಸಂಸತೋ॥
ಕುಸಲತ್ತಿಕತೋ ಚೇವ, ಧುತಾದೀನಂ ವಿಭಾಗತೋ।
ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋ ಚಾಪಿ, ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ॥
೨೩. ತತ್ಥ ಅತ್ಥತೋತಿ ತಾವ ರಥಿಕಸುಸಾನಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪಂಸೂನಂ ಉಪರಿ ಠಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ತೇಸು ತೇಸು ಪಂಸುಕೂಲಮಿವಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ಅಥ ವಾ ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಉಲತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಲದ್ಧನಿಬ್ಬಚನಸ್ಸ ಪಂಸುಕೂಲಸ್ಸ ಧಾರಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ। ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕಾರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಸಮಾದಾನೇನ ಸೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕಸಙ್ಖಾತಂ ತಿಚೀವರಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ತೇಚೀವರಿಕೋ। ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ।
ಭಿಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ। ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಾ ಪತಿತುಂ ವತಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೀ, ಪತಿತುನ್ತಿ ಚರಿತುಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೀ ಏವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ।
ದಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಖಣ್ಡನಂ, ಅಪೇತಂ ದಾನತೋತಿ ಅಪದಾನಂ, ಅನವಖಣ್ಡನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಹ ಅಪದಾನೇನ ಸಪದಾನಂ, ಅವಖಣ್ಡನರಹಿತಂ ಅನುಘರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಪದಾನಂ ಚರಿತುಂ ಇದಮಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ ಸಪದಾನಚಾರೀ, ಸಪದಾನಚಾರೀ ಏವ ಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ।
ಏಕಾಸನೇ ಭೋಜನಂ ಏಕಾಸನಂ, ತಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾಸನಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ।
ದುತಿಯಭಾಜನಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಕೇವಲಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೋ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡೋ। ಇದಾನಿ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಗಹಣೇ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡೋ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಂ।
ಖಲೂತಿ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಪವಾರಿತೇನ ಸತಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಭೋಜನೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ। ನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ। ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿರಿತ್ತಭೋಜನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಖಲೂತಿ ಏಕೋ ಸಕುಣೋ। ಸೋ ಮುಖೇನ ಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿತೇ ಪುನ ಅಞ್ಞಂ ನ ಖಾದತಿ। ತಾದಿಸೋ ಅಯನ್ತಿ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ।
ಅರಞ್ಞೇ ಆರಞ್ಞಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ।
ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿವಾಸೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ತಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ। ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಯದೇವ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ।
ಸಯನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವಿಹರಿತುಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ।
ಸಬ್ಬಾನೇವ ಪನೇತಾನಿ ತೇನ ತೇನ ಸಮಾದಾನೇನ ಧುತಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಧುತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಕಿಲೇಸಧುನನತೋ ವಾ ಧುತನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಞಾಣಂ ಅಙ್ಗಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ। ಅಥ ವಾ ಧುತಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಪಟಿಪಕ್ಖನಿದ್ಧುನನತೋ ಅಙ್ಗಾನಿ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿಪಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ। ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ಸಬ್ಬಾನೇವ ಪನೇತಾನಿ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾಲಕ್ಖಣಾನಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಯೋ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಯೇನ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಯಾ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾ, ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ। ಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ವತ್ಥೂ’’ತಿ। ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚ ಲೋಲುಪ್ಪವಿದ್ಧಂಸನರಸಾನಿ, ನಿಲ್ಲೋಲುಪ್ಪಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಅರಿಯಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನಾನಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ಸಮಾದಾನವಿಧಾನತೋತಿಆದೀಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಸಬ್ಬಾನೇವ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಧರಮಾನೇ ಭಗವತಿ ಭಗವತೋವ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಾನಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಮಹಾಸಾವಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ, ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ, ತಿಪಿಟಕಸ್ಸ, ದ್ವಿಪಿಟಕಸ್ಸ, ಏಕಪಿಟಕಸ್ಸ, ಏಕಸಙ್ಗೀತಿಕಸ್ಸ, ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಸ್ಸ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವದನ್ತೇನ ವಿಯ
೧. ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೪. ಇದಾನಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ತಾವ ‘‘ಗಹಪತಿದಾನಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಾದಾನಂ।
ಏವಂ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಙ್ಗೇನ ಪನ ತೇನ ಸೋಸಾನಿಕಂ, ಪಾಪಣಿಕಂ, ರಥಿಯಚೋಳಂ, ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ, ಸೋತ್ಥಿಯಂ, ನ್ಹಾನಚೋಳಂ, ತಿತ್ಥಚೋಳಂ, ಗತಪಚ್ಚಾಗತಂ, ಅಗ್ಗಿಡಡ್ಢಂ, ಗೋಖಾಯಿತಂ, ಉಪಚಿಕಾಖಾಯಿತಂ, ಉನ್ದೂರಖಾಯಿತಂ, ಅನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಂ, ದಸಾಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಧಜಾಹಟಂ, ಥೂಪಚೀವರಂ, ಸಮಣಚೀವರಂ, ಆಭಿಸೇಕಿಕಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಂ, ಪನ್ಥಿಕಂ, ವಾತಾಹಟಂ, ದೇವದತ್ತಿಯಂ, ಸಾಮುದ್ದಿಯನ್ತಿಏತೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಥಿರಟ್ಠಾನಾನಿ ಧೋವಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಪೋರಾಣಂ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಸೋಸಾನಿಕನ್ತಿ ಸುಸಾನೇ ಪತಿತಕಂ। ಪಾಪಣಿಕನ್ತಿ ಆಪಣದ್ವಾರೇ ಪತಿತಕಂ। ರಥಿಯಚೋಳನ್ತಿ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ವಾತಪಾನನ್ತರೇನ ರಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತಚೋಳಕಂ। ಸಙ್ಕಾರಚೋಳನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಚೋಳಕಂ। ಸೋತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಗಬ್ಭಮಲಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತವತ್ಥಂ। ತಿಸ್ಸಾಮಚ್ಚಮಾತಾ ಕಿರ ಸತಗ್ಘನಕೇನ ವತ್ಥೇನ ಗಬ್ಭಮಲಂ ಪುಞ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಾಲವೇಳಿಮಗ್ಗೇ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಜಿಣ್ಣಕಟ್ಠಾನತ್ಥಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ನ್ಹಾನಚೋಳನ್ತಿ ಯಂ ಭೂತವೇಜ್ಜೇಹಿ ಸಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪಿತಾ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಚೋಳನ್ತಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ತಿತ್ಥಚೋಳನ್ತಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ಛಡ್ಡಿತಪಿಲೋತಿಕಾ। ಗತಪಚ್ಚಾಗತನ್ತಿ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ। ಅಗ್ಗಿಡಡ್ಢನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಡ್ಢಪ್ಪದೇಸಂ। ತಞ್ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ। ಗೋಖಾಯಿತಾದೀನಿ ಪಾಕಟಾನೇವ। ತಾದಿಸಾನಿಪಿ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ। ಧಜಾಹಟನ್ತಿ ನಾವಂ ಆರೋಹನ್ತಾ ಧಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆರೂಹನ್ತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಾತಿಕ್ಕಮೇ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಧಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ತಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸೇನಾನಂ ಗತಕಾಲೇ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಥೂಪಚೀವರನ್ತಿ ಸಮಣಚೀವರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಂ। ಆಭಿಸೇಕಿಕನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಸೇಕಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಚೀವರಂ। ಇದ್ಧಿಮಯನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಚೀವರಂ। ಪನ್ಥಿಕನ್ತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪತಿತಕಂ। ಯಂ ಪನ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ಪತಿತಂ, ತಂ ಥೋಕಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ವಾತಾಹಟನ್ತಿ ವಾತೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ದೂರೇ ಪಾತಿತಂ, ತಂ ಪನ ಸಾಮಿಕೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇನ ದೇವದತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ ದೇವತಾಹಿ ದಿನ್ನಕಂ। ಸಾಮುದ್ದಿಯನ್ತಿ ಸಮುದ್ದವೀಚೀಹಿ ಥಲೇ ಉಸ್ಸಾರಿತಂ।
ಯಂ ಪನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾತಿ ದಿನ್ನಂ, ಚೋಳಕಭಿಕ್ಖಾಯ ವಾ ಚರಮಾನೇಹಿ ಲದ್ಧಂ, ನ ತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ। ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯೇಪಿ ಯಂ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಾ ದೀಯತಿ, ಸೇನಾಸನಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತಿ, ನ ತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ। ನೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಪಂಸುಕೂಲಂ। ತತ್ರಪಿ ಯಂ ದಾಯಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ಏಕತೋಸುದ್ಧಿಕಂ ನಾಮ। ಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ತೇನ ಪನ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ಏಕತೋಸುದ್ಧಿಕಂ। ಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪಿತಂ, ತೇನಾಪಿ ತಥೇವ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ಉಭತೋಸುದ್ಧಿಕಂ। ಯಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ, ಹತ್ಥೇಯೇವ ಠಪಿತಂ, ತಂ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠಚೀವರಂ ನಾಮ। ಇತಿ ಇಮಂ ಪಂಸುಕೂಲಭೇದಂ ಞತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೇನ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ವಿಧಾನಂ।
ಅಯಂ ಪನ ಪಭೇದೋ, ತಯೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಮುದೂತಿ। ತತ್ಥ ಸೋಸಾನಿಕಂಯೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಹೋತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಠಪಿತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ। ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮುದೂತಿ।
ತೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಗಿಹಿದಿನ್ನಕಂ ಸಾದಿತಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೮) ವಚನತೋ ನಿಸ್ಸಯಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವೋ, ಪಠಮೇ ಅರಿಯವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ, ಆರಕ್ಖದುಕ್ಖಾಭಾವೋ, ಅಪರಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾ, ಚೋರಭಯೇನ ಅಭಯತಾ, ಪರಿಭೋಗತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೋ, ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಪರಿಕ್ಖಾರತಾ, ‘‘ಅಪ್ಪಾನಿ ಚೇವ ಸುಲಭಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಚ ಅನವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೭; ಇತಿವು॰ ೧೦೧) ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಪಚ್ಚಯತಾ, ಪಾಸಾದಿಕತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಫಲನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಬ್ರೂಹನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಜನತಾಯ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಾದನನ್ತಿ।
ಮಾರಸೇನವಿಘಾತಾಯ
ಸನ್ನದ್ಧಕವಚೋ ಯುದ್ಧೇ, ಖತ್ತಿಯೋ ವಿಯ ಸೋಭತಿ॥
ಪಹಾಯ
ಯಂ ಲೋಕಗರುನಾ ಕೋ ತಂ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ನ ಧಾರಯೇ॥
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಞ್ಞಂ ಸಮನುಸ್ಸರಂ।
ಯೋಗಾಚಾರಾನುಕೂಲಮ್ಹಿ, ಪಂಸುಕೂಲೇ ರತೋ ಸಿಯಾತಿ॥
ಅಯಂ ತಾವ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೨. ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೫. ತದನನ್ತರಂ ಪನ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ ‘‘ಚತುತ್ಥಕಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಪನ ತೇಚೀವರಿಕೇನ ಚೀವರದುಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅಫಾಸುಕಭಾವೇನ ಕಾತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಿಚಾರಕಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ಸೂಚಿಆದೀಸು ವಾಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ರಜಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ರಜನಕಾಲೇ ಪಠಮಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಇತರಂ ರಜಿತಬ್ಬಂ। ತಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ರಜಿತಬ್ಬಾ। ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪನ ನಿವಾಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಇದಮಸ್ಸ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವತ್ತಂ। ಆರಞ್ಞಕೇ ಪನ ದ್ವೇ ಏಕತೋ ಧೋವಿತ್ವಾ ರಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಕಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಕ್ಕೋತಿ ಕಾಸಾವಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಉಪರಿಕಾತುಂ, ಏವಂ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ರಜನಸಾಲಾಯಂ ರಜನಕಾಸಾವಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಾ ರಜನಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮುದುಕಸ್ಸ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಾ ರಜನಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತತ್ರಟ್ಠಕಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚತುತ್ಥಕಚೀವರಂ ಸಾದಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ತೇಚೀವರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ। ತೇನಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿನೋ ವಿಯ ಸಮಾದಾಯೇವ ಗಮನಂ, ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತಾ, ವತ್ಥಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಂ, ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿತಾ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಲೋಲುಪ್ಪಪ್ಪಹಾನಂ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಮತ್ತಕಾರಿತಾಯ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಫಲನಿಪ್ಫತ್ತೀತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಗುಣಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ।
ಅತಿರೇಕವತ್ಥತಣ್ಹಂ, ಪಹಾಯ ಸನ್ನಿಧಿವಿವಜ್ಜಿತೋ ಧೀರೋ।
ಸನ್ತೋಸಸುಖರಸಞ್ಞೂ, ತಿಚೀವರಧರೋ ಭವತಿ ಯೋಗೀ॥
ತಸ್ಮಾ ಸಪತ್ತಚರಣೋ, ಪಕ್ಖೀವ ಸಚೀವರೋವ ಯೋಗಿವರೋ।
ಸುಖಮನುವಿಚರಿತುಕಾಮೋ, ಚೀವರನಿಯಮೇ ರತಿಂ ಕಯಿರಾತಿ॥
ಅಯಂ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೩. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೬. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಅತಿರೇಕಲಾಭಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೇನ ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ, ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ, ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಂ, ಸಲಾಕಭತ್ತಂ, ಪಕ್ಖಿಕಂ, ಉಪೋಸಥಿಕಂ, ಪಾಟಿಪದಿಕಂ, ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ, ಗಮಿಕಭತ್ತಂ, ಗಿಲಾನಭತ್ತಂ, ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಂ, ವಿಹಾರಭತ್ತಂ, ಧುರಭತ್ತಂ, ವಾರಕಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತು, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಭಿಕ್ಖಂ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಪುರತೋಪಿ ಪಚ್ಛತೋಪಿ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹತಿ, ಪತ್ತದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದೇತಿ, ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ತಂ ದಿವಸಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾಪಿ ಗಣ್ಹತಿ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಪನ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ। ಮುದುಕೋಸ್ವಾತನಾಯಪಿ ಪುನದಿವಸಾಯಪಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸೇರಿವಿಹಾರಸುಖಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೋವ ಲಭತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿಅತಿರೇಕಲಾಭಂ ಸಾದಿತಕ್ಖಣೇವ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ‘‘ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೭; ಇತಿವು॰ ೧೦೧) ವಚನತೋ ನಿಸ್ಸಯಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವೋ, ದುತಿಯೇ ಅರಿಯವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಪರಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾ, ‘‘ಅಪ್ಪಾನಿ ಚೇವ ಸುಲಭಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಚ ಅನವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಪಚ್ಚಯತಾ, ಕೋಸಜ್ಜನಿಮ್ಮದ್ದನತಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವತಾ, ಸೇಖಿಯಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣಂ, ಅಪರಪೋಸಿತಾ, ಪರಾನುಗ್ಗಹಕಿರಿಯಾ, ಮಾನಪ್ಪಹಾನಂ, ರಸತಣ್ಹಾನಿವಾರಣಂ, ಗಣಭೋಜನಪರಮ್ಪರಭೋಜನಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಬ್ರೂಹನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಜನತಾನುಕಮ್ಪನನ್ತಿ।
ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಅಪರಾಯತ್ತಜೀವಿಕೋ।
ಪಹೀನಾಹಾರಲೋಲುಪ್ಪೋ, ಹೋತಿ ಚಾತುದ್ದಿಸೋ ಯತಿ॥
ವಿನೋದಯತಿ
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಸುಮೇಧಸೋ॥
ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ –
‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ,
ಅತ್ತಭರಸ್ಸ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋ।
ದೇವಾಪಿ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ,
ನೋ ಚೇ ಲಾಭಸಿಲೋಕನಿಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ॥
ಅಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೪. ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೭. ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತೇನ ಪನ ಸಪದಾನಚಾರಿಕೇನ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಸಾ ರಚ್ಛಾಯ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ ಘರದ್ವಾರೇ ವಾ ರಚ್ಛಾಯ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭತಿ, ಅಗಾಮಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಯತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭತಿ, ತಂ ಪಹಾಯ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾಲತರಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ, ಏವಞ್ಹಿ ಅಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇನ್ತಿ ವಟ್ಟತಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಗಾಮಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚರಿತಬ್ಬಮೇವ। ತತ್ಥ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಥೋಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಗಾಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಪುರತೋ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛತೋ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ, ಪತ್ತದ್ವಾರೇ ಪನ ಪತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಆಹಟಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ಆಹಟಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹತಿ, ಪತ್ತದ್ವಾರೇಪಿ ಪತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ನ ಪನ ಭಿಕ್ಖಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದತಿ। ಏವಂ ಸೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಅನುಲೋಮೇತಿ। ಮುದುಕೋ ತಂ ದಿವಸಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಗಮೇತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಕುಲೇಸು ನಿಚ್ಚನವಕತಾ, ಚನ್ದೂಪಮತಾ, ಕುಲಮಚ್ಛೇರಪ್ಪಹಾನಂ, ಸಮಾನುಕಮ್ಪಿತಾ, ಕುಲೂಪಕಾದೀನವಾಭಾವೋ, ಅವ್ಹಾನಾನಭಿನನ್ದನಾ, ಅಭಿಹಾರೇನ ಅನತ್ಥಿಕತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ಚನ್ದೂಪಮೋ
ಅಮಚ್ಛರೀ ಸಬ್ಬಸಮಾನುಕಮ್ಪೋ।
ಕುಲೂಪಕಾದೀನವವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ,
ಹೋತೀಧ ಭಿಕ್ಖು ಸಪದಾನಚಾರೀ॥
ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಞ್ಚ ಪಹಾಯ ತಸ್ಮಾ,
ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸೀ।
ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಭುವಿ ಸೇರಿಚಾರಂ,
ಚರೇಯ್ಯ ಧೀರೋ ಸಪದಾನಚಾರನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೫. ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೮. ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ನಾನಾಸನಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಹೋತು ಬಹು ವಾ, ಯಮ್ಹಿ ಭೋಜನೇ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಸಚೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಥೇರೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಆಹರನ್ತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಮೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನ ಆಹಾರತ್ಥಂ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ಯಾವ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ನ ಖೀಯತಿ, ತಾವ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಲಭತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಭೋಜನಪರಿಯನ್ತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಮುದುಕೋ ಯಾವ ಆಸನಾ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ತಾವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಭತಿ। ಸೋ ಹಿ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಯಾವ ಪತ್ತಧೋವನಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ತಾವ ಭುಞ್ಜನತೋ, ಆಸನಪರಿಯನ್ತಿಕೋ ವಾ ಯಾವ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ತಾವ ಭುಞ್ಜನತೋ।
ಇಮೇಸಂ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಾ, ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತಾ, ಲಹುಟ್ಠಾನಂ, ಬಲಂ, ಫಾಸುವಿಹಾರೋ, ಅನತಿರಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ರಸತಣ್ಹಾವಿನೋದನಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ಏಕಾಸನಭೋಜನೇ ರತಂ,
ನ ಯತಿಂ ಭೋಜನಪಚ್ಚಯಾ ರುಜಾ।
ವಿಸಹನ್ತಿ ರಸೇ ಅಲೋಲುಪೋ,
ಪರಿಹಾಪೇತಿ ನ ಕಮ್ಮಮತ್ತನೋ॥
ಇತಿ ಫಾಸುವಿಹಾರಕಾರಣೇ,
ಸುಚಿಸಲ್ಲೇಖರತೂಪಸೇವಿತೇ।
ಜನಯೇಥ ವಿಸುದ್ಧಮಾನಸೋ,
ರತಿಮೇಕಾಸನಭೋಜನೇ ಯತೀತಿ॥
ಅಯಂ ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೬. ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೨೯. ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತೇನ ಪನ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಯಾಗುಪಾನಕಾಲೇ ಭಾಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಲದ್ಧೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾ ಪಠಮಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ, ಯಾಗು ವಾ ಪಾತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಪನ ಯಾಗುಯಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಪೂತಿಮಚ್ಛಕಾದಿಮ್ಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಯಾಗು ಪಟಿಕೂಲಾ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಮೇವ ಚ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಥಾರೂಪಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಮಧುಸಕ್ಕರಾದಿಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಚ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ। ಆಮಕಸಾಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಪತ್ತೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ। ದುತಿಯಕಭಾಜನಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಪಣ್ಣಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಚ್ಛುಖಾದನಕಾಲಾ ಕಚವರಮ್ಪಿ ಛಡ್ಡೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಓದನಪಿಣ್ಡಮಚ್ಛಮಂಸಪೂವೇಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಹತ್ಥಯೋಗೀ ನಾಮೇಸ। ಮುದುಕೋ ಪನ ಪತ್ತಯೋಗೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಯಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ದನ್ತೇಹಿ ವಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ದುತಿಯಕಭಾಜನಂ ಸಾದಿತಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ನಾನಾರಸತಣ್ಹಾವಿನೋದನಂ। ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಪಹಾನಂ, ಆಹಾರೇ ಪಯೋಜನಮತ್ತದಸ್ಸಿತಾ, ಥಾಲಕಾದಿಪರಿಹರಣಖೇದಾಭಾವೋ, ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಭೋಜಿತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ನಾನಾಭಾಜನವಿಕ್ಖೇಪಂ, ಹಿತ್ವಾ ಓಕ್ಖಿತ್ತಲೋಚನೋ।
ಖಣನ್ತೋ ವಿಯ ಮೂಲಾನಿ, ರಸತಣ್ಹಾಯ ಸುಬ್ಬತೋ॥
ಸರೂಪಂ
ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಆಹಾರಂ, ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿ॥
ಅಯಂ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೭. ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೦. ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಅತಿರಿತ್ತಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಪನ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೇನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪುನ ಭೋಜನಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮಪಿಣ್ಡೇ ಪವಾರಣಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯಮಾನೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪವಾರಿತೋ ಪಠಮಪಿಣ್ಡಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾ ದುತಿಯಪಿಣ್ಡಂ ನ ಭುಞ್ಜತಿ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಭೋಜನೇ ಪವಾರಿತೋ, ತದೇವ ಭುಞ್ಜತಿ। ಮುದುಕೋ ಪನ ಯಾವ ಆಸನಾ ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ತಾವ ಭುಞ್ಜತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಪವಾರಿತಾನಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಾಪತ್ತಿಯಾ ದೂರಭಾವೋ, ಓದರಿಕತ್ತಾಭಾವೋ, ನಿರಾಮಿಸಸನ್ನಿಧಿತಾ, ಪುನ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಅಭಾವೋ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಖೇದಂ, ನ ಯಾತಿ ನ ಕರೋತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಧೀರೋ।
ಓದರಿಕತ್ತಂ ಪಜಹತಿ, ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ ಯೋಗೀ॥
ತಸ್ಮಾ
ದೋಸೇ ವಿಧುನಿತುಕಾಮೋ, ಭಜೇಯ್ಯ ಯೋಗೀ ಧುತಙ್ಗಮಿದನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೮. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೧. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಪನ ಆರಞ್ಞಿಕೇನ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಚಾರೇನ ಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ।
ಗಾಮೋ ನಾಮ ಯೋ ಕೋಚಿ ಏಕಕುಟಿಕೋ ವಾ ಅನೇಕಕುಟಿಕೋ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ಸಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸನಿವಿಟ್ಠೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ಥೋಪಿ।
ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಚೇ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸೇವ ದ್ವೇ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೇ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ। ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಯಥಾ ತರುಣಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರನ್ತಿ ವಿನಯಧರಾ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಪನ ಕಾಕನಿವಾರಣನಿಯಮೇನ ಖಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಗಾಮೇ ಯಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚನ್ತಿಮಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಭಾಜನೇನ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ ಘರೂಪಚಾರೋ। ತತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಏಕೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಗಾಮೋ, ದುತಿಯೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ।
ಅರಞ್ಞಂ ಪನ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇ ತಾವ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೯೨) ವುತ್ತಂ। ಅಭಿಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ
ಸಚೇ ಪನ ವಿಹಾರೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಯಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಭತ್ತಸಾಲಾ ವಾ ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಬೋಧಿ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ದೂರೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ। ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ।
ಸಚೇಪಿ ಆಸನ್ನೇ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರೇ ಠಿತೇಹಿ ಮಾನುಸಕಾನಂ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ಪಬ್ಬತನದೀಆದೀಹಿ ಪನ ಅನ್ತರಿತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಜುಂ ಗನ್ತುಂ। ಯೋ ತಸ್ಸ ಪಕತಿಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇಪಿ ನಾವಾಯ ಸಞ್ಚರಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಪನ ಆಸನ್ನಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ, ಅಯಂ ಧುತಙ್ಗಚೋರೋ ಹೋತಿ।
ಸಚೇ ಪನ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ನೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ। ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅರುಣುಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ತೇಸಂ ಆಬಾಧೋ ವಡ್ಢತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ನ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಗಾಮನ್ತೇ ವಸಿತುಂ ಲಭತಿ। ಮುದುಕೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೇಪಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಕಾಲೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಸುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಉಟ್ಠಿತೇಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಾನಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ರುಚಿಯಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಭಬ್ಬೋ ಅಲದ್ಧಂ ವಾ
ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ, ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇ ರತೋ।
ಆರಾಧಯನ್ತೋ ನಾಥಸ್ಸ, ವನವಾಸೇನ ಮಾನಸಂ॥
ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಸಂ, ಯಂ ಸುಖಂ ಲಭತೇ ಯತಿ।
ರಸಂ ತಸ್ಸ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಅಪಿ ದೇವಾ ಸಇನ್ದಕಾ॥
ಪಂಸುಕೂಲಞ್ಚ ಏಸೋವ, ಕವಚಂ ವಿಯ ಧಾರಯಂ।
ಅರಞ್ಞಸಙ್ಗಾಮಗತೋ, ಅವಸೇಸಧುತಾಯುಧೋ॥
ಸಮತ್ಥೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ, ಜೇತುಂ ಮಾರಂ ಸವಾಹಿನಿಂ।
ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಮ್ಹಿ, ರತಿಂ ಕಯಿರಾಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ॥
ಅಯಂ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೯. ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೨. ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ‘‘ಛನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಪನ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೇನ ಸೀಮನ್ತರಿಕರುಕ್ಖಂ, ಚೇತಿಯರುಕ್ಖಂ, ನಿಯ್ಯಾಸರುಕ್ಖಂ, ಫಲರುಕ್ಖಂ, ವಗ್ಗುಲಿರುಕ್ಖಂ, ಸುಸಿರರುಕ್ಖಂ, ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಠಿತರುಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮೇ ರುಕ್ಖೇ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಠಿತರುಕ್ಖೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಯಥಾರುಚಿತಂ ರುಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಪಾದೇನ ಪಣ್ಣಸಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ತಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇಹಿಯೇವ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತುಂ ಲಭತಿ। ಮುದುಕೇನ ಆರಾಮಿಕಸಮಣುದ್ದೇಸೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಛನ್ನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಜಾನಿತ್ವಾ ಛನ್ನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪಿತಮತ್ತೇತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೮) ವಚನತೋ ನಿಸ್ಸಯಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವೋ, ಅಪ್ಪಾನಿ ಚೇವ ಸುಲಭಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಚ ಅನವಜ್ಜಾನೀತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೭; ಇತಿವು॰ ೧೦೧) ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಪಚ್ಚಯತಾ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ತರುಪಣ್ಣವಿಕಾರದಸ್ಸನೇನ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತಾ, ಸೇನಾಸನಮಚ್ಛೇರಕಮ್ಮಾರಾಮತಾನಂ ಅಭಾವೋ, ದೇವತಾಹಿ ಸಹವಾಸಿತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ವಣ್ಣಿತೋ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೇನ, ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಚ ಭಾಸಿತೋ।
ನಿವಾಸೋ ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ, ರುಕ್ಖಮೂಲಸಮೋ ಕುತೋ॥
ಆವಾಸಮಚ್ಛೇರಹರೇ, ದೇವತಾ ಪರಿಪಾಲಿತೇ।
ಪವಿವಿತ್ತೇ ವಸನ್ತೋ ಹಿ, ರುಕ್ಖಮೂಲಮ್ಹಿ ಸುಬ್ಬತೋ॥
ಅಭಿರತ್ತಾನಿ ನೀಲಾನಿ, ಪಣ್ಡೂನಿ ಪತಿತಾನಿ ಚ।
ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತರುಪಣ್ಣಾನಿ, ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪನೂದತಿ॥
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಬುದ್ಧದಾಯಜ್ಜಂ, ಭಾವನಾಭಿರತಾಲಯಂ।
ವಿವಿತ್ತಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ॥
ಅಯಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೧೦. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೩. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತಸ್ಸ ಪನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ವಾ ಉಪೋಸಥತ್ಥಾಯ ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ದೇವೇ ವಸ್ಸಮಾನೇ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಸ್ಸೂಪರಮೇ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬಂ। ಭೋಜನಸಾಲಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ, ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭತ್ತೇನ ಆಪುಚ್ಛಿತುಂ, ಉದ್ದಿಸನ್ತೇನ ವಾ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೇನ ವಾ ಛನ್ನಂ ಪವಿಸಿತುಂ, ಬಹಿ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ವುಡ್ಢತರಾನಂ ವಿಧಾನಂ। ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ವಾ ಗೇಹಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇಯೇವ ಚೀವರಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತಗೇಹಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತೋ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮುದುಕಸ್ಸ ಅಚ್ಛನ್ನಮರಿಯಾದಂ ಪಬ್ಭಾರಮ್ಪಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪೋಪಿ ಪೀಠಪಟೋಪಿ ಖೇತ್ತರಕ್ಖಕಾದೀಹಿ ಛಡ್ಡಿತಾ ತತ್ರಟ್ಠಕಕುಟಿಕಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಛನ್ನಂ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ವಾ ಪವಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಜಾನಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪಿತಮತ್ತೇತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದೋ, ಥಿನಮಿದ್ಧಪನೂದನಂ, ‘‘ಮಿಗಾ ವಿಯ ಅಸಙ್ಗಚಾರಿನೋ, ಅನಿಕೇತಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೪) ಪಸಂಸಾಯ ಅನುರೂಪತಾ, ನಿಸ್ಸಙ್ಗತಾ, ಚಾತುದ್ದಿಸತಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ಅನಗಾರಿಯಭಾವಸ್ಸ
ತಾರಾಮಣಿವಿತಾನಮ್ಹಿ, ಚನ್ದದೀಪಪ್ಪಭಾಸಿತೇ॥
ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಸಂ ಭಿಕ್ಖು, ಮಿಗಭೂತೇನ ಚೇತಸಾ।
ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ, ಭಾವನಾರಾಮತಂ ಸಿತೋ॥
ಪವಿವೇಕರಸಸ್ಸಾದಂ, ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿನ್ದತಿ।
ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸರತೋ ಸಿಯಾತಿ॥
ಅಯಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೧೧. ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೪. ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತೇನ ಪನ ಸೋಸಾನಿಕೇನ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಗಾಮಂ ನಿವೇಸನ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇನ್ತಿ, ನ ತತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಮತಸರೀರೇ ಅಜ್ಝಾಪಿತೇ ತಂ ಸುಸಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಝಾಪಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಚೇಪಿ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾನಿ ಛಡ್ಡಿತಂ, ತಂ ಸುಸಾನಮೇವ।
ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಸನ್ತೇನ ಚಙ್ಕಮಮಣ್ಡಪಾದೀನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇನ್ತೇನ ನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಗರುಕಂ ಹಿ ಇದಂ ಧುತಙ್ಗಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಯವಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ವಾ ರಾಜಯುತ್ತಕಂ ವಾ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಚಙ್ಕಮನ್ತೇನ ಅದ್ಧಕ್ಖಿಕೇನ ಆಳಾಹನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೇನ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ।
ಸುಸಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾಪಿ ಮಹಾಪಥಾ ಉಕ್ಕಮ್ಮ ಉಪ್ಪಥಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ದಿವಾಯೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ತಂ ರತ್ತಿಂ ಭಯಾನಕಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಂ ವಿರವಿತ್ವಾ ವಿರವಿತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾಪಿ ನ ಕೇನಚಿ ಪಹರಿತಬ್ಬಾ। ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಸುಸಾನಂ ಅಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಯತ್ಥ ಧುವಡಾಹಧುವಕುಣಪಧುವರೋದನಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥೇವ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ತೀಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸತಿ ವಟ್ಟತಿ। ಮುದುಕಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನ ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತಮತ್ತೇ ವಟ್ಟತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ನ ಸುಸಾನಮ್ಹಿ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪನೇನ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಸುಸಾನಂ ಅಗತದಿವಸೇತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ ಮರಣಸ್ಸತಿಪಟಿಲಾಭೋ, ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿತಾ, ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಾಧಿಗಮೋ, ಕಾಮರಾಗವಿನೋದನಂ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಾಯಸಭಾವದಸ್ಸನಂ, ಸಂವೇಗಬಹುಲತಾ
ಸೋಸಾನಿಕಞ್ಹಿ ಮರಣಾನುಸತಿಪ್ಪಭಾವಾ,
ನಿದ್ದಾಗತಮ್ಪಿ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಪಮಾದದೋಸಾ।
ಸಮ್ಪಸ್ಸತೋ ಚ ಕುಣಪಾನಿ ಬಹೂನಿ ತಸ್ಸ,
ಕಾಮಾನುಭಾವವಸಗಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಂ॥
ಸಂವೇಗಮೇತಿ ವಿಪುಲಂ ನ ಮದಂ ಉಪೇತಿ,
ಸಮ್ಮಾ ಅಥೋ ಘಟತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಮೇಸಮಾನೋ।
ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಮಿತಿನೇಕಗುಣಾವಹತ್ತಾ,
ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಹದಯೇನ ನಿಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೧೨. ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೫. ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತೇನ ಪನ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೇನ ಯದಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಗಾಹಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ತುಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ। ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಸೇನಾಸನಂ ದೂರೇತಿ ವಾ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇತಿ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸದೀಘಜಾತಿಕಾದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತನ್ತಿ ವಾ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ವಾ ಸೀತಲನ್ತಿ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಲಭತಿ। ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಓಲೋಕೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಮುದುಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಚಸ್ಸ ತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಗಹೇತುಂ ಲಭತಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸೇನಾಸನಲೋಲುಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ‘‘ಯಂ ಲದ್ಧಂ ತೇನ ತುಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಜಾ॰ ೧.೧.೧೩೬; ಪಾಚಿ॰ ೭೯೩) ವುತ್ತೋವಾದಕರಣಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಹಿತೇಸಿತಾ, ಹೀನಪಣೀತವಿಕಪ್ಪಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ಅನುರೋಧವಿರೋಧಪ್ಪಹಾನಂ, ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ದ್ವಾರಪಿದಹನಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮವುತ್ತಿತಾತಿ।
ಯಂ
ನಿಬ್ಬಿಕಪ್ಪೋ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ತಿಣಸನ್ಥರಕೇಸುಪಿ॥
ನ ಸೋ ರಜ್ಜತಿ ಸೇಟ್ಠಮ್ಹಿ, ಹೀನಂ ಲದ್ಧಾ ನ ಕುಪ್ಪತಿ।
ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನವಕೇ, ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪತಿ॥
ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸತಾಚಿಣ್ಣಂ, ಮುನಿಪುಙ್ಗವವಣ್ಣಿತಂ।
ಅನುಯುಞ್ಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಯಥಾಸನ್ಥತರಾಮತನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
೧೩. ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಕಥಾ
೩೬. ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ
ತೇನ ಪನ ನೇಸಜ್ಜಿಕೇನ ರತ್ತಿಯಾ ತೀಸು ಯಾಮೇಸು ಏಕಂ ಯಾಮಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ। ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಹಿ ನಿಪಜ್ಜಿತುಮೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ।
ಪಭೇದತೋ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ನೇವ ಅಪಸ್ಸೇನಂ, ನ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾ, ನ ಆಯೋಗಪಟ್ಟೋ ವಟ್ಟತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಟ್ಟತಿ। ಮುದುಕಸ್ಸ ಅಪಸ್ಸೇನಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಪಿ ಆಯೋಗಪಟ್ಟೋಪಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗೋಪಿ ಸತ್ತಙ್ಗೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಪಞ್ಚಙ್ಗೋ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿಅಪಸ್ಸಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತೋ। ಸತ್ತಙ್ಗೋ ನಾಮ ಪಿಟ್ಠಿಅಪಸ್ಸಯೇನ ಚ ಉಭತೋಪಸ್ಸೇಸು ಅಪಸ್ಸಯೇಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಕತೋ। ತಂ ಕಿರ ಮಿಳಾಭಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಕಂಸು। ಥೇರೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ।
ಇಮೇಸಂ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಿತಮತ್ತೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೇದೋ।
ಅಯಂ ಪನಾನಿಸಂಸೋ, ‘‘ಸೇಯ್ಯಸುಖಂ ಪಸ್ಸಸುಖಂ ಮಿದ್ಧಸುಖಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೨೦; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮೬) ವುತ್ತಸ್ಸ ಚೇತಸೋ ವಿನಿಬನ್ಧಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದನಂ, ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಸಪ್ಪಾಯತಾ, ಪಾಸಾದಿಕಇರಿಯಾಪಥತಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾನುಕೂಲತಾ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಬ್ರೂಹನನ್ತಿ।
ಆಭುಜಿತ್ವಾನ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ, ಪಣಿಧಾಯ ಉಜುಂ ತನುಂ।
ನಿಸೀದನ್ತೋ ವಿಕಮ್ಪೇತಿ, ಮಾರಸ್ಸ ಹದಯಂ ಯತಿ॥
ಸೇಯ್ಯಸುಖಂ
ನಿಸಜ್ಜಾಭಿರತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋಭಯನ್ತೋ ತಪೋವನಂ॥
ನಿರಾಮಿಸಂ ಪೀತಿಸುಖಂ, ಯಸ್ಮಾ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ।
ತಸ್ಮಾ ಸಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಧೀರೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕಂ ವತನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗೇ ಸಮಾದಾನ ವಿಧಾನಪ್ಪಭೇದ ಭೇದಾನಿಸಂಸವಣ್ಣನಾ।
ಧುತಙ್ಗಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ
೩೭. ಇದಾನಿ
ಕುಸಲತ್ತಿಕತೋ ಚೇವ, ಧುತಾದೀನಂ ವಿಭಾಗತೋ।
ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋ ಚಾಪಿ, ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ॥ –
ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವಸೇನ ವಣ್ಣನಾ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಕುಸಲತ್ತಿಕತೋತಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಸೇನ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಾನಿ, ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾನಿ, ನತ್ಥಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ।
ಯೋ ಪನ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಆದಿವಚನತೋ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೮೧; ಪರಿ॰ ೩೨೫) ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಧುತಙ್ಗ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ನ ಮಯಂ ‘‘ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಅರಞ್ಞೇ ನ ವಸತೀ’’ತಿ ವದಾಮ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಾಸೋ, ಸೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ। ಸೋ ಚ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ವಾ। ಇಮಾನಿ ಪನ ತೇನ ತೇನ ಸಮಾದಾನೇನ ಧುತಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಧುತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಕಿಲೇಸಧುನನತೋ ವಾ ಧುತನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಞಾಣಂ ಅಙ್ಗಮೇತೇಸನ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ। ಅಥ ವಾ ಧುತಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಪಟಿಪಕ್ಖನಿದ್ಧುನನತೋ ಅಙ್ಗಾನಿ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿಪಿ ಧುತಙ್ಗಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಚ ಅಕುಸಲೇನ ಕೋಚಿ ಧುತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಸೇತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ನ ಚ ಅಕುಸಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧುನಾತಿ, ಯೇಸಂ ತಂ ಅಙ್ಗನ್ತಿಕತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನೀತಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯುಂ। ನಾಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಚೀವರಲೋಲುಪ್ಪಾದೀನಿ ಚೇವ ನಿದ್ಧುನಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತಮಿದಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಂ ಧುತಙ್ಗ’’ನ್ತಿ।
‘‘ಯೇಸಮ್ಪಿ
ಧುತಾದೀನಂ ವಿಭಾಗತೋತಿ ಧುತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಧುತವಾದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಧುತಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಧುತಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಕಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಧುತೋತಿ ಧುತಕಿಲೇಸೋ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ।
ಧುತವಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ, ಅತ್ಥಿ ನ ಧುತೋ ಧುತವಾದೋ, ಅತ್ಥಿ ನೇವ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ, ಅತ್ಥಿ ಧುತೋ ಚೇವ ಧುತವಾದೋ ಚ।
ತತ್ಥ ಯೋ ಧುತಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಿಲೇಸೇ ಧುನಿ, ಪರಂ ಪನ ಧುತಙ್ಗೇನ ನ ಓವದತಿ, ನಾನುಸಾಸತಿ ಬಾಕುಲತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಅಯಂ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ। ಯಥಾಹ, ‘‘ತಯಿದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ’’ತಿ। ಯೋ ಪನ ನ ಧುತಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಿಲೇಸೇ ಧುನಿ, ಕೇವಲಂ ಅಞ್ಞೇ ಧುತಙ್ಗೇನ ಓವದತಿ ಅನುಸಾಸತಿ ಉಪನನ್ದತ್ಥೇರೋ ವಿಯ, ಅಯಂ ನ ಧುತೋ ಧುತವಾದೋ। ಯಥಾಹ, ‘‘ತಯಿದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ನ ಧುತೋ ಧುತವಾದೋ’’ತಿ। ಯೋ ಉಭಯವಿಪನ್ನೋ ಲಾಳುದಾಯೀ ವಿಯ, ಅಯಂ ನೇವ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ। ಯಥಾಹ, ‘‘ತಯಿದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಾಳುದಾಯೀ ನೇವ ಧುತೋ ನ ಧುತವಾದೋ’’ತಿ। ಯೋ ಪನ ಉಭಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ವಿಯ, ಅಯಂ ಧುತೋ ಚೇವ ಧುತವಾದೋ ಚ। ಯಥಾಹ, ‘‘ತಯಿದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಧುತೋ ಚೇವ ಧುತವಾದೋ ಚಾತಿ।
ಧುತಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ, ಸಲ್ಲೇಖತಾ, ಪವಿವೇಕತಾ, ಇದಮತ್ಥಿತಾತಿ ಇಮೇ ಧುತಙ್ಗಚೇತನಾಯ ಪರಿವಾರಕಾ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೮೧; ಪರಿ॰ ೩೨೫) ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಚ ಅಲೋಭೋ। ಸಲ್ಲೇಖತಾ ಚ ಪವಿವೇಕತಾ ಚ ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಪತನ್ತಿ ಅಲೋಭೇ ಚ ಅಮೋಹೇ ಚ। ಇದಮತ್ಥಿತಾ ಞಾಣಮೇವ। ತತ್ಥ
ಧುತಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ…ಪೇ॰… ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗನ್ತಿ। ತಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಲಕ್ಖಣಾದೀಹಿ ಚ ವುತ್ತಾನೇವ।
ಕಸ್ಸ
ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾಸತೋ ತೀಣಿ ಸೀಸಙ್ಗಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಙ್ಗಾನೀತಿ ಅಟ್ಠೇವ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ, ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸೀಸಙ್ಗಾನಿ। ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಞ್ಹಿ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ। ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಞ್ಚ ರಕ್ಖತೋ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಾನಿಪಿ ಸುರಕ್ಖನೀಯಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಕಿಂ ಅತ್ಥಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗೇಸು ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ। ಇತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸೀಸಙ್ಗಾನಿ, ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ, ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ, ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಙ್ಗಾನಿ ಚಾತಿ ಅಟ್ಠೇವ ಹೋನ್ತಿ।
ಪುನ ದ್ವೇ ಚೀವರಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ, ಏಕಂ ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋವ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ। ಇತರಾನಿ ಪಾಕಟಾನೇವ।
ಪುನ ಸಬ್ಬಾನೇವ ನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ದ್ವಾದಸ, ವೀರಿಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಏಕನ್ತಿ। ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬವಸೇನಪಿ ದ್ವೇಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢತಿ, ತೇನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯಸ್ಸ ಸೇವತೋ ಹಾಯತಿ, ತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಸೇವತೋಪಿ ಅಸೇವತೋಪಿ ವಡ್ಢತೇವ, ನ ಹಾಯತಿ, ತೇನಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೇನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯಸ್ಸಾಪಿ
ಏವಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬವಸೇನ ದುವಿಧಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತನಾವಸೇನ ಏಕವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಏಕಮೇವ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾ ಚೇತನಾ, ತಂ ಧುತಙ್ಗನ್ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ।
ಬ್ಯಾಸತೋ
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಯೇಹಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ವೋದಾನಂ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಧುತಙ್ಗಕಥಾ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ।
ಇತಿ ಸಾಧುಜನಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಕತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ
ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।