೨೩. ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾನಿಸಂಸನಿದ್ದೇಸೋ
ಆನಿಸಂಸಪಕಾಸನಾ
೮೫೪. ಯಂ
ನಾನಾಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನಕಥಾ
೮೫೫. ತತ್ಥ ಯಂ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ವಸೇನ ನಾನಾಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನಂ ವುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಲೋಕಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ। ಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಂಯೋಜನಾದೀನಂ ವಸೇನ ನಾನಾಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನಂ ವುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಭೀಮವೇಗಾನುಪತಿತಾ, ಅಸನೀವ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ।
ವಾಯುವೇಗಸಮುಟ್ಠಿತೋ, ಅರಞ್ಞಮಿವ ಪಾವಕೋ॥
ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ರವಿ, ಸತೇಜುಜ್ಜಲಮಣ್ಡಲೋ।
ದೀಘರತ್ತಾನುಪತಿತಂ, ಸಬ್ಬಾನತ್ಥವಿಧಾಯಕಂ॥
ಕಿಲೇಸಜಾಲಂ ಪಞ್ಞಾ ಹಿ, ವಿದ್ಧಂಸಯತಿ ಭಾವಿತಾ।
ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮತೋ ಜಞ್ಞಾ, ಆನಿಸಂಸಮಿಮಂ ಇಧ॥
ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾ
೮೫೬. ಅರಿಯಫಲರಸಾನುಭವನನ್ತಿ
೮೫೭. ಅಪಿಚ
‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣಾ’’ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೪೨೨)। ‘‘ಮಹಗ್ಗತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ॰ ೨.೧೨.೬೨) ಏವಮಾದೀನಿಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಾನಿ।
೮೫೮. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪನಸ್ಸ ಇದಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ – ಕಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ, ಕೇ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಥಞ್ಚಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಠಾನಂ, ಕಥಂ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿಂ ಫಲಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಫಲಂ ಅನನ್ತರನ್ತಿ?
೮೫೯. ತತ್ಥ ಕಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅರಿಯಫಲಸ್ಸ ನಿರೋಧೇ ಅಪ್ಪನಾ।
೮೬೦. ಕೇ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅನಧಿಗತತ್ತಾ। ಅರಿಯಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಧಿಗತತ್ತಾ। ಉಪರಿಮಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲನ್ತರಭಾವುಪಗಮನೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ। ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಚ ಉಪರಿಮಂ, ಅನಧಿಗತತ್ತಾ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಪನ ಫಲಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ।
ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಉಪರಿಮಾ ದ್ವೇಯೇವ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ
೮೬೧. ಕಸ್ಮಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಂ। ಯಥಾ ಹಿ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಸುಖಂ, ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಅರಿಯಾ ‘‘ಅರಿಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅದ್ಧಾನಪ್ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ।
೮೬೨. ಕಥಞ್ಚಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಠಾನಂ, ಕಥಂ ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ತಾವ ಆಕಾರೇಹಿ ಅಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ – ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ ಮನಸಿಕಾರಾ। ಯಥಾಹ – ‘‘ದ್ವೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಚ್ಚಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಞ್ಚ ಅಮನಸಿಕಾರೋ, ಅನಿಮಿತ್ತಾಯ ಚ ಧಾತುಯಾ ಮನಸಿಕಾರೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೫೮)।
೮೬೩. ಅಯಮ್ಪನೇತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜನಕ್ಕಮೋ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತತ್ಥಿಕೇನ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ರಹೋಗತೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇನ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಾನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಗೋತ್ರಭುಞಾಣಾನನ್ತರಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪೇತಿ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿನಿನ್ನತಾಯ ಚೇತ್ಥ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸಾಪಿ ಫಲಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಮಗ್ಗೋ।
ಯೇ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ‘ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ। ಸಕದಾಗಾಮೀ ಚ ಅನಾಗಾಮೀ’’ತಿ, ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಏವಂ ಸತಿ ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅರಹಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಚ ಬುದ್ಧೋ। ತಸ್ಮಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಏತಂ, ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇದಮೇವ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ – ಸೇಕ್ಖಸ್ಸಾಪಿ ಫಲಮೇವ
೮೬೪. ‘‘ತಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಹಿಸ್ಸಾ ಯಾವ ಸೋ ಕಾಲೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾ ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ।
೮೬೫. ‘‘ದ್ವೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಚ್ಚಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾನಾಯ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಞ್ಚ ಮನಸಿಕಾರೋ, ಅನಿಮಿತ್ತಾಯ ಚ ಧಾತುಯಾ ಅಮನಸಿಕಾರೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೫೮) ವಚನತೋ ಪನಸ್ಸಾ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣನಿಮಿತ್ತಾನಂ। ಕಾಮಞ್ಚ ನ ಸಬ್ಬಾನೇವೇತಾನಿ ಏಕತೋ ಮನಸಿಕರೋತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಭವಙ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೮೬೬. ಕಿಂ ಫಲಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಫಲಂ ಅನನ್ತರನ್ತಿ ಫಲಸ್ಸ ತಾವ ಫಲಮೇವ ವಾ ಅನನ್ತರಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಂ ವಾ। ಫಲಂ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ, ಅತ್ಥಿ ಫಲಾನನ್ತರಂ, ಅತ್ಥಿ ಗೋತ್ರಭುಅನನ್ತರಂ, ಅತ್ಥಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಾನನ್ತರಂ। ತತ್ಥ ಮಗ್ಗವೀಥಿಯಂ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ, ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಫಲಾನನ್ತರಂ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಗೋತ್ರಭುಅನನ್ತರಂ। ಗೋತ್ರಭೂತಿ ಚೇತ್ಥ ಅನುಲೋಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟ್ಠಾನೇ – ‘‘ಅರಹತೋ ಅನುಲೋಮಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ। ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅನುಲೋಮಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ॰ ೧.೧.೪೧೭)। ಯೇನ ಫಲೇನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಾನನ್ತರನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗವೀಥಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಫಲಂ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ನಾಮ। ಏವಮೇತಂ ಮಗ್ಗವೀಥಿಯಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ,
ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧದರಥಂ
ವನ್ತಲೋಕಾಮಿಸಂ ಸನ್ತಂ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಮುತ್ತಮಂ॥
ಓಜವನ್ತೇನ ಸುಚಿನಾ, ಸುಖೇನ ಅಭಿಸನ್ದಿತಂ।
ಯೇನ ಸಾತಾತಿಸಾತೇನ, ಅಮತೇನ ಮಧುಂ ವಿಯ॥
ತಂ
ಫಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಭಾವೇತ್ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ವಿನ್ದತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಫಲಸ್ಸೇತಂ, ರಸಾನುಭವನಂ ಇಧ।
ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ, ಆನಿಸಂಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ॥
ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾ
೮೬೭. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಿಯಫಲರಸಾನುಭವನಂಯೇವ, ಅಯಂ ಪನ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾಪಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತತ್ರಿದಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ – ಕಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ, ಕೇ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಥಞ್ಚಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಠಾನಂ, ಕಥಂ ವುಟ್ಠಾನಂ, ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಕಿಂನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಮತಸ್ಸ ಚ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ, ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಿಂ ಸಙ್ಖತಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ಲೋಕಿಯಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ?
೮೬೮. ತತ್ಥ ಕಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬನಿರೋಧವಸೇನ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ। ಕೇ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಕೇ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ ಚ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಅರಹನ್ತೋ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಪನ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಖೀಣಾಸವಾ ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ। ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ
೮೬೯. ಕತಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ…ಪೇ॰… ಕತಮಾ ವಸೀಭಾವತಾತಿ? ನ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ। ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಏತಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಮೇವ। ಯಥಾಹ –
‘‘ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹೀತಿ ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ ಸಮಥಬಲಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ಕತಮಂ ಸಮಥಬಲಂ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ। ಅಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ… ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾವಸೇನ… ಅವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ…ಪೇ॰… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸಿಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲನ್ತಿ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸಮಥಬಲಂ? ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ ನೀವರಣೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮಥಬಲಂ। ದುತಿಯಜ್ಝಾನೇನ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮಥಬಲಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ಚಲತಿ ನ ವೇಧತೀತಿ ಸಮಥಬಲಂ। ಇದಂ ಸಮಥಬಲಂ।
‘‘ಕತಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ… ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ… ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ರೂಪೇ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ…ಪೇ॰… ರೂಪೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ವೇದನಾಯ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ…ಪೇ॰… ಜರಾಮರಣೇ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ। ಜರಾಮರಣೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲನ್ತಿ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸುಖಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ… ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ… ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನನ್ದಿಯಾ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ… ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ರಾಗೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ… ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮುದಯೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆದಾನೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ। ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ।
‘‘ತಯೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ? ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ।
‘‘ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹೀತಿ ಕತಮಾಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ। ದುಕ್ಖಾ… ಅನತ್ತಾ… ನಿಬ್ಬಿದಾ… ವಿರಾಗಾ… ನಿರೋಧಾ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ… ವಿವಟ್ಟಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಚರಿಯಾ। ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ। ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ। ಇಮಾಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ।
‘‘ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹೀತಿ ಕತಮಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ? ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ। ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ। ಇಮಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ।
‘‘ವಸೀತಿ ಪಞ್ಚ ವಸಿಯೋ – ಆವಜ್ಜನವಸೀ, ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೀ, ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೀ, ವುಟ್ಠಾನವಸೀ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೀ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ, ಆವಜ್ಜನಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆವಜ್ಜನವಸೀ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೀ…ಪೇ॰… ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ॰… ವುಟ್ಠಾತಿ ವುಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೀ। ದುತಿಯಂ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ
೮೭೦. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹೀ’’ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ ಏಸ। ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪನ ಚುದ್ದಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ ಹೋತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ದ್ವಾದಸಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ದಸಹಿ ಕಿಂ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿಪಾರಿಬನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ। ತೇಸಂ ಹಿ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನೋ। ತಸ್ಮಾ ಸಮಥಬಲಂ ನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಪರಿಪೂರೇ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಬಲವೇಕಲ್ಲೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಪನ ಸೋ ಪಹೀನೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಬಲೋ
೮೭೧. ಕತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ। ಕಸ್ಮಾ? ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ। ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಪನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವತ್ಥುಸ್ಸ ಅಭಾವಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
೮೭೨. ಕಸ್ಮಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪವತ್ತಿಭೇದೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಚಿತ್ತಕಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ನಿರೋಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ಸುಖಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ।
೮೭೩. ಕಥಞ್ಚಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿರೋಧಯತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ಹೋತಿ। ಯೋ ಹಿ ಸಮಥವಸೇನೇವ ಉಸ್ಸಕ್ಕತಿ, ಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಯೋ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನೇವ ಉಸ್ಸಕ್ಕತಿ, ಸೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಯೋ ಪನ ಉಭಯವಸೇನೇವ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ನಿರೋಧೇತಿ, ಸೋ ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ।
೮೭೪. ಅಯಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೋ – ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸುಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ
ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪನೇಸಾ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ – ಸಙ್ಖಾರಪರಿಗಣ್ಹನಕವಿಪಸ್ಸನಾ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾ, ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾತಿ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಪರಿಗಣ್ಹನಕವಿಪಸ್ಸನಾ ಮನ್ದಾ ವಾ ಹೋತು ತಿಕ್ಖಾ ವಾ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿಯೇವ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾ
ತತೋ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರೇ ತಥೇವ ವಿಪಸ್ಸತಿ। ತತೋ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ತತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರೇ ತಥೇವ ವಿಪಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ – ನಾನಾಬದ್ಧಅವಿಕೋಪನಂ, ಸಙ್ಘಪಟಿಮಾನನಂ, ಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನಂ, ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದನ್ತಿ।
೮೭೫. ತತ್ಥ ನಾನಾಬದ್ಧಅವಿಕೋಪನನ್ತಿ ಯಂ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ನ ಹೋತಿ, ನಾನಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಾ ನಿವಾಸಗೇಹಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಜಾತಂ, ತಂ ಯಥಾ ನ ವಿಕುಪ್ಪತಿ, ಅಗ್ಗಿಉದಕವಾತಚೋರಉನ್ದೂರಾದೀನಂ ವಸೇನ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ।
ತತ್ರಿದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಾನಂ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಇದಞ್ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಮಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ಝಾಯತು, ಮಾ ಉದಕೇನ ವುಯ್ಹತು, ಮಾ ವಾತೇನ ವಿದ್ಧಂಸತು, ಮಾ ಚೋರೇಹಿ ಹರಿಯತು, ಮಾ ಉನ್ದೂರಾದೀಹಿ ಖಜ್ಜತೂ’’ತಿ। ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ತಂ ಸತ್ತಾಹಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೋಚಿ ಪರಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ।
ಅನಧಿಟ್ಠಹತೋ ಪನ ಅಗ್ಗಿಆದೀಹಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ಮಹಾನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ। ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಾತುಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಆಸನಸಾಲಾಯ ಅಗ್ಗಿನಾ ಗಹಿತಾಯ ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು। ಗಾಮವಾಸಿಕಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ
ಯಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ ನಿವಾಸನಪಾವುರಣಂ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ವಾ, ತತ್ಥ ವಿಸುಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ನಂ ರಕ್ಖತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಞ್ಜೀವಸ್ಸ ವಿಯ
೮೭೬. ಸಙ್ಘಪಟಿಮಾನನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಟಿಮಾನನಂ ಉದಿಕ್ಖನಂ। ಯಾವ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ನ ಪಟಿಮಾನನಂ ಏತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ, ಪಟಿಮಾನನಾವಜ್ಜನಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಸಚೇ ಮಯಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸಙ್ಘೋ ಉತ್ತಿಕಮ್ಮಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಮಂ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಗನ್ತ್ವಾ ನ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ತಾವದೇವ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾತಿಯೇವ।
ಯೋ ಪನ ಏವಂ ನ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ‘‘ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಚನೇನ ಪಕ್ಕೋಸಾಹೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ತಂ ಆವುಸೋ ಪಟಿಮಾನೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇವ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಗರುಕಾ ಹಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಣಾ ನಾಮ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಯಮೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
೮೭೭. ಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನಾವಜ್ಜನಮೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ। ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಏವಂ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಸಚೇ ಮಯಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸತ್ಥಾ ಓತಿಣ್ಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತಥಾರೂಪಾಯ ವಾ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯಾವ ಮಂ
ಯೋ ಪನ ಏವಂ ನ ಕರೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ‘‘ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ನಂ ಮಮ ವಚನೇನ ಪಕ್ಕೋಸಾ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇವ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಗರುಕಂ ಹಿ ಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಯಮೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ।
೮೭೮. ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಜೀವಿತದ್ಧಾನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಸುಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನೋ ‘‘ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾ ಸತ್ತಾಹಂ
೮೭೯. ಸೋ ಏವಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಇಮಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ। ಅಥೇಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಚಿತ್ತವಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧಂ ಫುಸತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪರಿಚಿತ್ತಾನಿ ನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ? ನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾ। ಇದಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದ್ವೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇ ಯುಗನದ್ಧೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಆರೋಹನಂ ಅನುಪುಬ್ಬನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಯೋಗೋ, ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಪಯೋಗತ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪರಿ ನ ಪವತ್ತನ್ತಿ।
ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಪರತೋ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ಮಗ್ಗಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಪುರಿಸೂಪಮಾ ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಾ –
ಏಕೋ
ಯಥಾ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗತಪುಬ್ಬಪುರಿಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಏಕಂ ಸಾಟಕಂ ದಳ್ಹಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕನ್ದರಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ತತ್ತಪಾಸಾಣಂ
೮೮೦. ಕಥಂ ಠಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮಾಪನ್ನಾಯ ಪನಸ್ಸಾ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚೇವ ಅನ್ತರಾಆಯುಕ್ಖಯಸಙ್ಘಪಟಿಮಾನನಸತ್ಥುಪಕ್ಕೋಸನಾಭಾವೇನ ಚ ಠಾನಂ ಹೋತಿ।
೮೮೧. ಕಥಂ ವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಅರಹತೋ ಅರಹತ್ತಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಧಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ।
೮೮೨. ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಕಿಂನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಂ। ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಖೋ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿವೇಕನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪೋಣಂ ವಿವೇಕಪಬ್ಭಾರ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೪)।
೮೮೩. ಮತಸ್ಸ ಚ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಯ್ವಾಯಂ, ಆವುಸೋ, ಮತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ… ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ, ಆಯು ಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ಉಸ್ಮಾ ವೂಪಸನ್ತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಭಿನ್ನಾನಿ। ಯೋ ಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸಪಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ
೮೮೪. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಙ್ಖತಾತಿಆದಿಪುಚ್ಛಾಯಂ ಪನ ಸಙ್ಖತಾತಿಪಿ ಅಸಙ್ಖತಾತಿಪಿ ಲೋಕಿಯಾತಿಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಾತಿಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಕಸ್ಮಾ? ಸಭಾವತೋ ನತ್ಥಿತಾಯ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಮಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾ।
ಇತಿ ಸನ್ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ, ಇಮಂ ಅರಿಯನಿಸೇವಿತಂ।
ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಮಿತಿಸಙ್ಖಂ ಉಪಾಗತಂ।
ಭಾವೇತ್ವಾ ಅರಿಯಂ ಪಞ್ಞಂ, ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ॥
ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮತ್ಥತಾ।
ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞಾಯ, ಆನಿಸಂಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ॥
ಆಹುನೇಯ್ಯಭಾವಾದಿಸಿದ್ಧಿಕಥಾ
೮೮೫. ಆಹುನೇಯ್ಯಭಾವಾದಿಸಿದ್ಧೀತಿ
೮೮೬. ವಿಸೇಸತೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ತಾವ ಭಾವೇತ್ವಾ ಮನ್ದಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಗತೋ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೋಪಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಸುಗತಿಭವೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಗತೋ ಮಜ್ಝಿಮಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಕುಲಾನಿ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕಞ್ಞೇವ ಮಾನುಸಕಂ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ।
೮೮೭. ದುತಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ।
೮೮೮. ತತಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸೋ ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಮತ್ತತಾವಸೇನ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ ಪಞ್ಚಧಾ। ಇಧ ವಿಹಾಯನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸಭವೇ ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ। ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ। ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಉಪರಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಉಪರಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ ಯತ್ಥುಪಪನ್ನೋ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಭವಾ ಆರುಯ್ಹ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ।
೮೮೯. ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕೋಚಿ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಕೋಚಿ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಕೋಚಿ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಕೋಚಿ ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಕೋಚಿ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ, ಕೋಚಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪಭೇದಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನೇಸ ತಂ ಜಟಂ ವಿಜಟೇತಿ ನಾಮ
ಏವಂ ಅನೇಕಾನಿಸಂಸಾ, ಅರಿಯಪಞ್ಞಾಯ ಭಾವನಾ।
ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಕರೇಯ್ಯಾಥ, ರತಿಂ ತತ್ಥ ವಿಚಕ್ಖಣೋ॥
೮೯೦. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –
ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯಂ।
ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ॥ –
ಇಮಿಸ್ಸಾ
ಇತಿ ಸಾಧುಜನಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಕತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ
ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಧಿಕಾರೇ
ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾನಿಸಂಸನಿದ್ದೇಸೋ ನಾಮ
ತೇವೀಸತಿಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
ನಿಗಮನಕಥಾ
೮೯೧. ಏತ್ತಾವತಾ
‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯಂ।
ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಗಾಥಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯದವೋಚುಮ್ಹ –
‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾನಿ ಗಾಥಾಯ, ಕಥಿತಾಯ ಮಹೇಸಿನಾ।
ವಣ್ಣಯನ್ತೋ ಯಥಾಭೂತಂ, ಅತ್ಥಂ ಸೀಲಾದಿಭೇದನಂ॥
‘‘ಸುದುಲ್ಲಭಂ ಲಭಿತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಜಿನಸಾಸನೇ।
ಸೀಲಾದಿಸಙ್ಗಹಂ ಖೇಮಂ, ಉಜುಂ ಮಗ್ಗಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ॥
‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ, ಸುದ್ಧಿಕಾಮಾಪಿ ಯೇ ಇಧ।
ವಿಸುದ್ಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಯೋಗಿನೋ॥
‘‘ತೇಸಂ
ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ, ದೇಸನಾನಯನಿಸ್ಸಿತಂ॥
‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಂ, ತಂ ಮೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಭಾಸತೋ।
ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ, ನಿಸಾಮಯಥ ಸಾಧವೋ’’ತಿ॥
ಸ್ವಾಯಂ ಭಾಸಿತೋ ಹೋತಿ।
೮೯೨. ತತ್ಥ ಚ –
ತೇಸಂ ಸೀಲಾದಿಭೇದಾನಂ, ಅತ್ಥಾನಂ ಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಕಾಯಾನಂ, ವುತ್ತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇ॥
ಸಮಾಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸನಿಚ್ಛಯೋ।
ಸಬ್ಬಸಙ್ಕರದೋಸೇಹಿ, ಮುತ್ತೋ ಯಸ್ಮಾ ಪಕಾಸಿತೋ॥
ತಸ್ಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮೇಹಿ, ಸುದ್ಧಪಞ್ಞೇಹಿ ಯೋಗಿಹಿ।
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಏತಸ್ಮಿಂ, ಕರಣೀಯೋವ ಆದರೋತಿ॥
೮೯೩.
ವಿಭಜ್ಜವಾದಿಸೇಟ್ಠಾನಂ
ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ, ವಂಸಜಸ್ಸ ವಿಭಾವಿನೋ॥
ಭದನ್ತಸಙ್ಘಪಾಲಸ್ಸ, ಸುಚಿಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನೋ।
ವಿನಯಾಚಾರಯುತ್ತಸ್ಸ, ಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ॥
ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚಮೇತ್ತಾದಿ-ಗುಣಭೂಸಿತಚೇತಸೋ।
ಅಜ್ಝೇಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಕರೋನ್ತೇನ ಇಮಂ ಮಯಾ॥
ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಕಾಮೇನ
ತಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ, ಸುಖಮೇಧನ್ತು ಪಾಣಿನೋ॥
೮೯೪.
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಏಸೋ ಚ, ಅನ್ತರಾಯಂ ವಿನಾ ಇಧ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಅಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸ-ಭಾಣವಾರಾಯ ಪಾಳಿಯಾ॥
ಯಥಾ ತಥೇವ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಕಲ್ಯಾಣನಿಸ್ಸಿತಾ।
ಅನನ್ತರಾಯಾ ಇಜ್ಝನ್ತು, ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಮನೋರಥಾತಿ॥
೮೯೫. ಪರಮ ವಿಸುದ್ಧ ಸದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಿ ವೀರಿಯ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇನ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವ ಮದ್ದವಾದಿಗುಣಸಮುದಯಸಮುದಿತೇನ ಸಕಸಮಯ ಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹಣಸಮತ್ಥೇನ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಮನ್ನಾಗತೇನ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಭೇದೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಪ್ಪಭಾವೇನ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಲಾವಣ್ಣಯುತ್ತೇನ ಯುತ್ತಮುತ್ತವಾದಿನಾ ವಾದೀವರೇನ ಮಹಾಕವಿನಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿ ಭೇದಗುಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಬುದ್ಧೀನಂ ಥೇರವಂಸಪ್ಪದೀಪಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭೂತೇನ ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿನಾ ಬುದ್ಧಘೋಸೋತಿ ಗರೂಹಿ ಗಹಿತನಾಮಧೇಯ್ಯೇನ ಥೇರೇನ ಮುದನ್ತಖೇದಕವತ್ತಬ್ಬೇನ ಕತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ನಾಮ।
೮೯೬.
ತಾವ ತಿಟ್ಠತು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಲೋಕನಿತ್ಥರಣೇಸಿನಂ।
ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ನಯಂ ಸೀಲಾದಿಸುದ್ಧಿಯಾ॥
ಯಾವ
ಲೋಕಮ್ಹಿ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಪವತ್ತತಿ ಮಹೇಸಿನೋತಿ॥
ಇತಿ ಸಾಧುಜನಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಕತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಕಥಾ,
ಪಾಳಿಗಣನಾಯ ಪನ ಸಾ ಅಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸಭಾಣವಾರಾ ಹೋತೀತಿ।
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಪಕರಣಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।