೧. ಸೀಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
ಸೀಲಸರೂಪಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೬. ಏವನ್ತಿ ಅನೇಕಗುಣಸಙ್ಗಾಹಕೇನಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅನೇಕೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕೇನ। ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಪ॰ ೨೭೭; ಥೇರಗಾ॰ ೬೭೬; ನೇತ್ತಿ॰ ೫) ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತಾದಿಮುಖೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅದೇಸೇತ್ವಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ದೇಸಿತೋಪಿ, ಸತ್ತತಿಂಸಾಯಪಿ ವಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತೋಪಿ। ಏತೇನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸು ಅವಸೇಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವತೋ, ಉಪಕಾರತೋ ಚ ಅನ್ತೋಗಧಭಾವೋ ದೀಪಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅತಿಸಙ್ಖೇಪದೇಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ ಸಭಾವವಿಭಾಗಾದಿತೋ ಅವಿಭಾವಿತತ್ತಾ। ನಾಲನ್ತಿ ನ ಪರಿಯತ್ತಂ ನ ಸಮತ್ಥಂ। ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ನಾತಿಸಙ್ಖೇಪನಾತಿವಿತ್ಥಾರರುಚೀನಮ್ಪಿ, ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುನೇಯ್ಯಾನಮ್ಪಿ ವಾ। ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾ ಹಿ ಸಂಖಿತ್ತರುಚೀನಂ, ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂನಂಯೇವ ಚ ಉಪಕಾರಾಯ ಹೋತಿ, ನ ಪನಿತರೇಸಂ। ಅಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸ್ಸ। ಪುಚ್ಛನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಹಾ, ಕಿರಿಯಾ ಕರಣಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪಞ್ಹಾವ ಕಮ್ಮಂ ಪಞ್ಹಾಕಮ್ಮಂ, ಪುಚ್ಛನಪಯೋಗೋ।
ಕಿಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಸರೂಪಪುಚ್ಛಾ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ಕೇನ ಅತ್ಥೇನ ಸೀಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಕಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಯಿದಂ ಸೀಲಂ ಸಭಾವತೋ, ಕಿಚ್ಚತೋ, ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರತೋ, ಆಸನ್ನಕಾರಣತೋ ಚ ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾನಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ। ಪಟಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಾನಿಸಂಸೇ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಮಾನಿಸಂಸ’’ನ್ತಿ। ಕತಿವಿಧನ್ತಿ ಪಭೇದಪುಚ್ಛಾ। ವಿಭಾಗವನ್ತಾನಂ ಹಿ ಸಭಾವವಿಭಾವನಂ ವಿಭಾಗದಸ್ಸನಮುಖೇನೇವ ಹೋತೀತಿ। ವೋದಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿ। ಸಾ ಚ ಸಂಕಿಲೇಸಮಲವಿಮುತ್ತಿ। ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಿನಾ ಅನುಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ ವಿಯ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೋ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ’’ತಿ।
ತತ್ರಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ವಿವರಣಂ। ಪುಚ್ಛಿತೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಅವಿಭಾವಿತತ್ತಾ ನಿಗೂಳ್ಹೋ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತೋ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ। ತಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವಿಭೂತಭಾವಕಾರಣತೋ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಣೋತಿ ವೋಹಾರತೋ ಸತ್ತೋ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ತಸ್ಸ ಸರಸೇನೇವ ಪತನಸಭಾವಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಏವ ಅತಿವ ಪಾತನಂ ಅತಿಪಾತೋ, ಸಣಿಕಂ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಪಾತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ವಾ ಸತ್ಥಾದೀಹಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಾತನಂ ಅತಿಪಾತೋ, ಪಾಣಘಾತೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮೇಹಿ। ವಿರಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾದಾನವಿರತಿವಸೇನ, ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿವಸೇನ ಚ ಓರಮನ್ತಸ್ಸ। ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದಿವತ್ತಕರಣಂ। ಚೇತನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಳಿವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಚೇತಯತೀತಿ ಚೇತನಾ, ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಭಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೇತನಾಯ ಅನುಕೂಲವಸೇನೇವ ಹಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಚೇತನಾ ಕಾಮಂ ಕುಸಲತ್ತಿಕಸಾಧಾರಣಾ, ಇಧ ಪನ ಸೀಲಚೇತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಲಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಚೇತಸಿ ನಿಯುತ್ತಂ ಚೇತಸಿಕಂ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೇತನಾಯ ಸತಿಪಿ ಚೇತಸಿಕತ್ತೇ ‘‘ಚೇತನಾ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ತದಞ್ಞಮೇವ ವಿರತಿಅನಭಿಜ್ಝಾದಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಗೋಬಲೀಬದ್ದಞಾಯೇನ। ಸಂವರಣಂ ಸಂವರೋ। ಯಥಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇ ನ ಓತರನ್ತಿ, ತಥಾ ಪಿದಹನಂ। ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಅವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ। ತತ್ಥ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ ನಾಮಾತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಪದಸ್ಸ ವಿವರಣಂ। ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾತಿ ವಿರತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಧಾನಭೂತಂ ಚೇತನಮಾಹ। ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾತಿ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಆಯೂಹಿನೀ। ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ವಿರತೀತಿ ವಿರತಿಯಾ ಪಧಾನಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಏತ್ಥ ಹಿ ಯದಾ ‘‘ತಿವಿಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾ ಕುಸಲಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಕಥಾ॰ ೫೩೯) ವಚನತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ತಬ್ಬಿರತಿವಿಸಿಟ್ಠಾ ಚೇತನಾ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಪಧಾನಭಾವೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಟಿವಿರತಿಸಾಧಿಕಾ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿರತಿಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಚ ಚೇತನಾಪಕ್ಖಿಕಾ ವಾ, ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚೇತನಾಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ। ಯದಾ ಪನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ತತೋ ವಿರಮಣಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಚೇತನಾವಿಸಿಟ್ಠಾ ವಿರತಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಧಾನಭಾವೇನ ಕಿಚ್ಚಸಾಧಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇತನಾ ವಿರತಿಆದಿಪಕ್ಖಿಕಾ
ಇದಾನಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತನಯೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಚೇತನಾಚೇತಸಿಕಸೀಲಾನಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಜಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುಕಾನಿಪಿ ಅನಜ್ಝಾಚರಣೇನ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ। ಸತ್ತ ಕಮ್ಮಪಥಚೇತನಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಹಾನಸಾಧಿಕಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಚೇತನಾ। ಅಭಿಜ್ಝಾದಿವಸೇನ ಯಂ ಪರದಾರಗಮನಾದಿ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಪಹಾಯಕಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಸೀಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚೇತಸಿಕಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅನಭಿಜ್ಝಾ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಕರೀಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾಪಿ ತೇ ಪುತ್ತಮುಖದಸ್ಸನಾದಿಅತ್ಥಂ ಕರೀಯನ್ತಿ। ತೇಸಞ್ಚ ಪಜಹನಕಾ ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋತಿ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಿಭಾಗಂ ವಿನಯಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ। ಸತಿಸಂವರೋ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಆರಕ್ಖಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಸತಿಯೇವ। ಞಾಣಸಂವರೋ ಪಞ್ಞಾ। ಖನ್ತಿಸಂವರೋ ಅಧಿವಾಸನಾ, ಸಾ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಅದೋಸಪಧಾನಾ ಖನ್ಧಾ, ಅದೋಸೋ ಏವ ವಾ। ವೀರಿಯಸಂವರೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವಿನೋದನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀರಿಯಂ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸತಿಸಂವರಾದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಸೋತಾನೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಅವಿಜ್ಜಾದುಚ್ಚರಿತಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಸೋತಾನಿ। ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧಿಯ್ಯರೇ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸೋತಾನಂ ಸಂವರೋ ಪಿದಹನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದನಂ ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
ಇದಮತ್ಥಿಕತಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಸೇವೀಯನ್ತಿ। ತಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಮ್ಪಿ ಞಾಣಸಭಾವತ್ತಾ ಏತ್ಥೇವ ಞಾಣಸಂವರೇ ಏವ ಸಮೋಧಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಖಮತಿ ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಖಮೋ। ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಜಾತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ। ಕಾಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಂ ವಿತಕ್ಕಂ। ನಾಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ನ ವಾಸೇತಿ। ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪೀತಿ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ಪಹಾಯ ಅನವಜ್ಜೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನೇನ ಸಿಜ್ಝನಕಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಏತ್ಥೇವ ವೀರಿಯಸಂವರೇ ಏವ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ವೀರಿಯಸಾಧನತ್ತಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಞಾಣಂ ತಣ್ಹಾದಿಸೋತಾನಂ ಪವತ್ತಿನಿವಾರಣತೋ ಪಿದಹನಟ್ಠೇನ ಸಂವರಣತೋ ಸಂವರೋ ಚ, ಪರತೋ ಪವತ್ತನಕಗುಣಾನಂ ಆಧಾರಾದಿಭಾವತೋ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ ‘‘ಯಾ ಚ ಪಾಪಭೀರುಕಾನಂ…ಪೇ॰… ಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ನ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ತಥಾಪವತ್ತೋ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ।
೭. ಅವಸೇಸೇಸು ಪನ ಪಞ್ಹೇಸು। ಸಮಾಧಾನಂ ಸಣ್ಠಪನಂ। ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಹಿ ಪವತ್ತಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಯೋ ಸಮ್ಪತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಅಹಿತದುಕ್ಖಾವಹಾ, ನ ಸಮ್ಮಾ ಠಪಿತಾತಿ ಅಸಣ್ಠಪಿತಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾ ವಿಸಟಾ ಚ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಪನ ಪವತ್ತಾ ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಸಣ್ಠಪಿತಾ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾ ಅವಿಸಟಾ ಚ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುತಾ ಅಬಾಹುಪ್ಪಚಾಲನಾದಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸುಸೀಲ್ಯವಸೇನ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಏತೇನ ಸಮಾಧಿಕಿಚ್ಚತೋ ಸೀಲನಂ ವಿಸೇಸೇತಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಮಾಧಾನಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಹೇತುತಾ। ಇದಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಸಣ್ಠಪನಂ ಸಂಯಮನಂ। ಉಪಧಾರಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಮೂಲಭಾವೋ। ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಆದಿಚರಣಾದಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ತೇನ ಪಥವೀಧಾತುಕಿಚ್ಚತೋ ಸೀಲನಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಸಾ ಹಿ ಸಹಜಾತರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸನ್ಧಾರಣವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ। ಇದಂ ಪನ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ಮೂಲಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾ ಮಹಗ್ಗತಾನುತ್ತರಾ ಧಮ್ಮಾ। ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ। ಸಿರಟ್ಠೋತಿ ಯಥಾ ಸಿರಸಿ ಛಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ವಿನಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸೀಲೇ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಂ ಗುಣಸರೀರಂ ವಿನಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಉತ್ತಮಙ್ಗಟ್ಠೋ ಸೀಲಟ್ಠೋ। ‘‘ಸಿರೋ ಸೀಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ‘‘ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೀತಲಟ್ಠೋ ಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮನಟ್ಠೋ। ತೇನ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನೇವ ‘‘ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಹಿದಂ ಪಯೋಗಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಕರಂ ಹೋತಿ। ಏವಮಾದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಯನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಅಪವಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸೀಲಂ, ಸುಪನ್ತಿ ವಾ ತೇನ ವಿಹತುಸ್ಸಾಹಾನಿ ಸಬ್ಬದುಚ್ಚರಿತಾನೀತಿ ಸೀಲಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಪವೇಸಾರಹಸಾಲಾತಿ ಸೀಲನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೮. ‘‘ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸದ್ದತ್ಥುದ್ಧಾರೇನ ಪಕಾಸಿತೋಪಿ ಭಾವತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಚೇತನಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಲಕ್ಖಣಭಾವೇನ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ। ನನು ಚ ಅನೇಕಭೇದಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ನ ವಿಸೇಸಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸನಿದಸ್ಸನತ್ತಂ ರೂಪಸ್ಸ, ಯಥಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸನೇಕಧಾ’’ತಿ।
ಯಥಾ ಸನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಧಮ್ಮಸಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಹಿ ಏಕೀಭೂತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯೋ ನಾನತ್ತಕರೋ ಸಭಾವೋ, ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಉಪಚರಿತುಂ ಯುತ್ತೋ। ಏವಂ ಹಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾವಬೋಧೋ ಹೋತೀತಿ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಸಹ ನಿದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಬ್ಭಾವತ್ಥೋ ಸಹ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ॰ ೧೪; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೩೦)।
ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವಿದ್ಧಂಸನರಸನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಅಸಂವರಾದಿಭೇದಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸ ವಿಧಮನಕಿಚ್ಚಂ। ಅನವಜ್ಜರಸನ್ತಿ ಅಗಾರಯ್ಹಸಮ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಗರಹಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನಕಂ, ಅವಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನಕಂ। ಲಕ್ಖಣಾದೀಸೂತಿ ಲಕ್ಖಣರಸಾದೀಸು ವುಚ್ಚಮಾನೇಸು ಕಿಚ್ಚಮೇವ, ಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಾ ರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ರಸಾಯತನರಸಾದೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಿಚ್ಚಮೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಇತರರಸತೋ ಬಲವಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ, ಕಿಚ್ಚಮೇವ, ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಏವ ವಾ ರಸೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ।
ಸೋಚೇಯ್ಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಗಹಣಭಾವನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಭಾವಂ। ತೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಾಕಾರಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ, ಫಲಟ್ಠೇನ ಪನ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಮಾಧಿಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ವಾ। ಸೀಲಂ ಹಿ ಸಮ್ಪತಿಯೇವ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಮಾಧಿಂ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಆನಿಸಂಸಫಲಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಕಥಾಯಂ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಇಧ ಅಗ್ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ಫಲಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಇಧ ಅಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತದಯುತ್ತಂ ಫಲಸ್ಸ ಅನೇಕವಿಧತ್ತಾ, ಲೋಕಿಯಾದಿಸೀಲಸ್ಸಾಪಿ ವಿಭಜಿಯಮಾನತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೦)। ಯಥಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಕಮ್ಮಾದಿ ದೂರಕಾರಣಂ, ಸೇಸಭೂತತ್ತಯಂ ಆಸನ್ನಕಾರಣಂ, ಯಥಾ ಚ ವತ್ಥಸ್ಸ ತನ್ತವಾಯತುರಿವೇಮಸಲಾಕಾದಿ ದೂರಕಾರಣಂ, ತನ್ತವೋ ಆಸನ್ನಕಾರಣಂ, ಏವಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದಿ ದೂರಕಾರಣಂ, ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಮಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇ ಹೀತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾರಣಭಾವಸಾಧನಂ। ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ, ತಿಟ್ಠತಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸೀಲಾನಿಸಂಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯. ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಕಿತ್ತಿಸದ್ದಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನೀತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ। ಕುಸಲಾನೀತಿ ಅನವಜ್ಜಾನಿ। ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾನಿಸಂಸಾನೀತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರುದ್ದಯಾನಿ। ಏತೇನ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ನಾಮ ಸೀಲಸ್ಸ ಉದ್ದಯಮತ್ತಂ, ಸಂವಡ್ಢಿತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ। ಅಞ್ಞೋ ಏವ ಪನಾನೇನ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೋ ಸಮಾಧಿಆದಿಗುಣೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸೀಲವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದನೇನ ಸೀಲವತೋ, ತಾಯ ಏವ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ। ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಕಾರಣಾ। ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಭೋಗರಾಸಿಂ। ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೀಲವಾ, ಇತಿಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಸುನ್ದರೋ ಥುತಿಘೋಸೋ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಲೋಕಂ ಪತ್ಥರತಿ। ವಿಸಾರದೋತಿ ಅತ್ತನಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಅಮಙ್ಕುಭೂತೋತಿ ಅವಿಲಕ್ಖೋ। ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋತಿ ‘‘ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೪೮) ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಾವತೋ, ಕುಸಲಕಮ್ಮಾದೀನಂಯೇವ ಚ ತದಾ ಉಪಟ್ಠಾನತೋ ಅಮೂಳ್ಹೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಏವ ಕಾಲಂಕರೋತಿ। ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಾ। ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ। ಸುಗತಿನ್ತಿ ಸುನ್ದರಂ ಗತಿಂ। ತೇನ ಮನುಸ್ಸಗತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಸಗ್ಗನ್ತಿ ದೇವಗತಿಂ। ಸಾ ಹಿ ರೂಪಾದೀಹಿ ವಿಸಯೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೋತಿ ಸಗ್ಗೋ, ಲೋಕಿಯತಿ ಏತ್ಥ ಉಳಾರಂ ಪುಞ್ಞಫಲನ್ತಿ ಲೋಕೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ।
ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಯದಿ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಪಿಯೋ ಚ ಅಸ್ಸನ್ತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬೋ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋ ಪೇಮನಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮನಾಪೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಮನವಡ್ಢನಕೋ, ತೇಸಂ ವಾ ಮನೇನ ಪತ್ತಬ್ಬೋ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಫರಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಗರೂತಿ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಪಾಸಾಣಛತ್ತಸದಿಸೋ। ಭಾವನೀಯೋತಿ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಭಾವನೀಯೋ। ಸೀಲೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇಸು ಏವ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಅಸ್ಸ, ಅನೂನಕಾರೀ ಪರಿಪೂರಣಾಕಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ। ‘‘ಆದಿನಾ ನಯೇನಾ’’ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಮನುಯುತ್ತೋ
ಇದಾನಿ ನ ಕೇವಲಮಿಮೇ ಏವ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೀಲಾನಿಸಂಸಾ ವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಸಾಸನೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣಾವಹೇ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ। ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಯಂ ಸೀಲಂ ವಿನಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ಅವಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಕೋ ವದೇ ಕೋ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಗುಣಾನಂ ಸೀಲಮೇವ ಮೂಲಭೂತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಮಲವಿಸೋಧನೇನ, ಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮನೇನ, ಸುಚಿಗನ್ಧವಾಯನೇನ, ಸಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮೂಪಾಯಭಾವೇನ, ಸೋಭಾಲಙ್ಕಾರಸಾಧನತಾಯ ಭಯವಿಧಮನೇನ, ಕಿತ್ತಿಪಾಮೋಜ್ಜಜನೇನ ಚ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಗಙ್ಗಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸರಭೂತಿ ಏಕಾ ನದೀ, ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ ಸರಭೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ನಿನ್ನಗಾ ವಾಚಿರವತೀತಿ ‘‘ಅಚಿರವತೀ’’ತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ನದೀ, ವಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ। ತೇನ ಅವುತ್ತಾ ಗೋಧಾವರೀಚನ್ದಭಾಗಾದಿಕಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಾಣನಟ್ಠೇನ ಪಾಣೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಯಂ ಮಲಂ ಸೀಲಜಲಂ ವಿಸೋಧಯತಿ, ತಂ ಮಲಂ ವಿಸೋಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ ಗಙ್ಗಾದಯೋ ನದಿಯೋತಿ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ನ-ಕಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಹಾರಾತಿ ಮುತ್ತಾಹಾರಾ। ಮಣಯೋತಿ ವೇಳುರಿಯಾದಿಮಣಯೋ। ಅರಿಯನ್ತಿ ವಿಸುದ್ಧಂ। ಸೀಲಸಮುಟ್ಠಾನೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಗನ್ಧೋ ಮನೋಹರಭಾವತೋ, ದಿಸಾಸು ಅಭಿಬ್ಯಾಪನತೋ ಚ ‘‘ಸೀಲಗನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಸೋ ಹಿ ಪಟಿವಾತೇಪಿ ಪವತ್ತತಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತೀ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೫೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦; ಮಿ॰ ಪ॰ ೫.೪.೧)। ದೋಸಾನಂ ಬಲಂ ನಾಮ ವತ್ಥುಜ್ಝಾಚಾರೋ, ತಂ ತೇಸಂ ಕಾತುಂ ಅದೇನ್ತಂ ಸೀಲಂ ದೋಸಾನಂ ಬಲಂ ಘಾತೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸೀಲಪ್ಪಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೦. ‘‘ಕತಿವಿಧ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಧ-ಸದ್ದೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಯಾಯೋ ‘‘ಏಕವಿಧೇನ ರೂಪಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ, ಕತಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕಿತ್ತಕಾ ಸೀಲಸ್ಸ ಪಕಾರಭೇದಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀಲನಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ಸೀಲನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಭಾವೇನ।
ಚರನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ। ವಾರಿತತೋ ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ತಾಯನ್ತಿ ರಕ್ಖನ್ತೀತಿ ವಾರಿತ್ತಂ। ಅಧಿಕೋ ಸಮಾಚಾರೋ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋ, ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತಂ, ಸೋ ವಾ ಪಯೋಜನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ। ಆದಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ತದೇವ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ। ವಿರಮತಿ ಏತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ವಿರಮತಿ, ವಿರಮಣಂ ವಾ ವಿರತಿ, ನ ವಿರತೀತಿ ಅವಿರತಿ। ನಿಸ್ಸಯತೀತಿ ನಿಸ್ಸಿತಂ, ನ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಂ। ಪರಿಯನ್ತೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪರಿಯನ್ತಂ, ಕಾಲೇನ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಂ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ವಾ ಕಾಲೋ ಪರಿಯನ್ತೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಲಪರಿಯನ್ತಂ। ಯಾವ ಪಾಣನಂ ಜೀವನಂ ಕೋಟಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕಂ। ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಲೋಕೇ ನಿಯುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಾ ವಿದಿತನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಂ। ಲೋಕಂ ಉತ್ತರತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಂ।
ಪಚ್ಚಯತೋ, ಫಲತೋ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತೇಹಿ ನಿಹೀನಂ, ತೇಸಂ ವಾ ಗುಣೇಹಿ ಪರಿಹೀನನ್ತಿ ಹೀನಂ। ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತನ್ತಿ ಪಣೀತಂ। ಉಭಿನ್ನಮೇವ ವೇಮಜ್ಝೇ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಅತ್ತಾಧಿಪತಿತೋ ಆಗತಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಣ್ಹಾಯ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಪರಾಮಟ್ಠಂ ಪಧಂಸಿತನ್ತಿ ಪರಾಮಟ್ಠಂ। ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ। ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಕಿಲೇಸಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ। ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜಾತಂ, ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ವಾ ಸೇಕ್ಖಂ। ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸಿಕ್ಖಾಕಿಚ್ಚತಾಯ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಅಸೇಕ್ಖಂ। ತದುಭಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖಂ। ಹಾನಂ ಭಜತಿ, ಹಾನಭಾಗೋ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಪ್ಪಪರಿಮಾಣತ್ತಾ ಪರಿಯನ್ತವನ್ತಂ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವನ್ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಅನಪ್ಪಪರಿಮಾಣತ್ತಾ ಅಪರಿಯನ್ತಂ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವನ್ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಅಪರಿಯನ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಸಬ್ಬಸೋ ಪುಣ್ಣಂ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವನ್ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ।
೧೧. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೭) ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇನ ನಯೇನ। ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಪೂರಣನ್ತಿ ಇದಂ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಸ್ಸ ಪೂರಣಂ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ ಹಿ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮ್ಪಿ ಪೂರೇತಿ ಪಾಲೇತಿ ನಾಮ। ಸಿಕ್ಖಾ ಏವ ವಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ತಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣನ್ತಿ ಇದಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ವಿರಮಣಂ। ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಚರನ್ತೀತಿ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ ಪವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ವಾರಿತನ್ತಿ ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ತಾಯನ್ತೀತಿ ಅಕರಣೇನೇವ ತಾಯನ್ತಿ। ತೇನಾತಿ ವಾರಿತ್ತಸೀಲಮಾಹ। ವಾರೇತಿ ವಾ ಸತ್ಥಾ ಏತ್ಥ, ಏತೇನ ವಾತಿ ವಾರಿತಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ತಂ ಅವಿಕೋಪೇನ್ತೋ ತಾಯನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ವಾರಿತ್ತಂ। ಸದ್ಧಾವೀರಿಯಸಾಧನನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಯ, ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇನ ಚ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಅಸದ್ಧೋ, ಕುಸೀತೋ ಚ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಸದ್ಧೋ ಏವ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಣುಮತ್ತೇಪಿ ವಜ್ಜೇ ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾಸಾಧನಂ ವಾರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೋ ಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೋ’’ತಿ। ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋವ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ, ಯಥಾ ವೇನಯಿಕೋತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೧; ಪಾರಾ॰ ೮) ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಭಿಸಮಾಚಾರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸತೋ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ। ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ತೀಣಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ, ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಆಜೀವೋತಿ ಇದಂ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಂ। ತತ್ಥ ಕಾಮಂ ಆಜೀವಹೇತುಕತೋ ಸತ್ತವಿಧದುಚ್ಚರಿತತೋ ವಿರತಿ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋತಿ ಸೋಪಿ ಸತ್ತವಿಧೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಜೀವತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪನ ತಂ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ವಾ ತಿವಿಧಕುಹನವತ್ಥುಸನ್ನಿಸ್ಸಯತೋ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವತೋ ವಿರತಿಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ ‘‘ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿ। ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಭಾವತೋ ಮಗ್ಗೋ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ತಸ್ಸ। ಆದಿಭಾವಭೂತನ್ತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಭಾವೇತಬ್ಬತಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತಂ ಭೂತಂ ಪತ್ತಂ ಆದಿಭಾವಭೂತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದೇಸನಾನುಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಆದಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಪನ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಂ ಆದೀತಿ। ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜನೇನ ಪರಿಪೂರಣೇನ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಹಿ ಲಹುಕಾನಿಪಿ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸೋ ಗರುಕಾನಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾನಿ ಬಹ್ವಾದೀನವಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಸ್ಸತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ಸುತ್ತಂ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ವಿಭಾವೇತಿ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸೀಲಂ। ತಂ ಹಿ ಉಪರಿಗುಣವಿಸೇಸಾನಂ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಮ್ಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ವಿರತಿಸೀಲಸ್ಸ ಇತರಸೀಲೇನ ಸತಿಪಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಾದಿಕೇ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಕತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ವೇರಮಣಿಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
‘‘ನಿಸ್ಸಿತಾನಿಸ್ಸಿತವಸೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನನಿಸ್ಸಯಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಚರಿತೇನ ನಿಸ್ಸಯಿತಬ್ಬತೋ ತಣ್ಹಾವ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೋ। ತಥಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋ। ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಹಿ ಅಸತಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತಣ್ಹಾವಿರಹೇ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತೋವ ಪವತ್ತತಿ। ದೇವೋತಿ ಚತುಮಹಾರಾಜಸಕ್ಕಸುಯಾಮಾದಿಪಾಕಟದೇವಮಾಹ ದೇವಞ್ಞತರೋತಿ ಅಪಾಕಟಂ। ತಣ್ಹಂ ಏವ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಂ। ತಣ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಚ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ। ತೇಸಂ ‘‘ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಸುದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ‘‘ಇತಿ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತದಿಟ್ಠಿಯಾ, ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ ಕಾರಣಭೂತಂ, ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಞ್ಚ ರತ್ತಿಂ, ಇಮಞ್ಚ ದಿವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೪೧) ವಿಯ ಕಾಲವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ। ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ‘‘ಯಾವಜೀವಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಲಾಭಯಸಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತವಸೇನಾತಿ ಲಾಭಯಸಾನಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ರಕ್ಖಣವಸೇನ ಚೇವ ವಡ್ಢನವಸೇನ ಚ ಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತಾನಂ ಅವಿನಾಸನವಸೇನ। ಕಿಂ ಸೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಸೋ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿಂ ಇದಂ, ನತ್ಥೇತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಹಿ ಅಯಂ ಕಿಂ-ಸದ್ದೋ।
ಆರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ವಣೋ ವಿಯ ಆಸವೇ ಕಾಮಾಸವಾದಿಕೇ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ಸಮ್ಪಯೋಗಭಾವಾಭಾವೇಪಿ ಸಹಾಸವೇಹೀತಿ ಸಾಸವಂ। ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತನ್ತಿ ಸೀಲಂ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸವಂ ಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯ’’ನ್ತಿ। ಭವವಿಸೇಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಾ। ವಿನಯೋತಿ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಆಗತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ। ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ತರುಣಪೀತಿ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಸಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಂ, ತದಧಿಟ್ಠಾನಾ ವಾ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ। ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಂ। ತೇನ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಮಾಹ। ವಿರಾಗೋ ಮಗ್ಗೋ। ವಿಮುತ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ। ಕಥಾತಿ ವಿನಯಕಥಾ। ಮನ್ತನಾತಿ ವಿನಯವಿಚಾರಣಾ। ಉಪನಿಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣಪರಮ್ಪರಾಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ। ಲೋಕುತ್ತರಂ ಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಂ। ತತ್ಥ ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಾವಹಂ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಭೂಮಿ, ಫಲಸೀಲಂ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಸ್ಸೇವ ಭೂಮಿ।
೧೨. ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ಛನ್ದಾದೀನಮ್ಪಿ ಹೀನತಾ। ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ಪಣೀತತಾ। ತದುಭಯವೇಮಜ್ಝತಾವಸೇನ ಮಜ್ಝಿಮತಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಆಯೂಹನವಸೇನ ಹೀನಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯಸಕಾಮತಾಯಾತಿ ಕಿತ್ತಿಸಿಲೋಕಾಭಿರತಿಯಾ, ಪರಿವಾರಿಚ್ಛಾಯ ವಾ। ‘‘ಕಥಂ ನಾಮ ಮಾದಿಸೋ ಈದಿಸಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛಾಯ ಅರಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ। ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾಹಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ। ಭವಭೋಗತ್ಥಾಯಾತಿ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥಞ್ಚೇವ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥಞ್ಚ। ಅತ್ತನೋ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ಸಾವಕಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಸೀಲಮಾಹ। ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನತೋ ಪಾರಮಿತಾಸೀಲಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಸೀಲಂ। ಯಾ ಕರುಣೂಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಸೋಚೇಯ್ಯಸಲ್ಲೇಖಾ ದೇಸಕಾಲಸತ್ತಾದಿವಿಕಪ್ಪರಹಿತಾ ಸೀಲಪಾರಮಿತಾ।
ಅನನುರೂಪನ್ತಿ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ। ಅತ್ತಾ ಏವ ಗರು ಅಧಿಪತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಗರು, ಲಜ್ಜಾಧಿಕೋ। ಅತ್ತಾಧಿಪತಿತೋ ಆಗತಂ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ। ಲೋಕೋ ಅಧಿಪತಿ ಗರು ಏತಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕಾಧಿಪತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪಾಧಿಕೋ। ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾಯಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಏಕನ್ತನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ಸೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾವ ಪೂಜೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಹತ್ತಂ ಪೂಜೇತುಕಾಮೇನ।
ಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಪರಾಭವವಸೇನ ಆಮಟ್ಠತ್ತಾ। ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹಿ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಸೀಲೇನ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪರಾಮಸನ್ತಿಯೋ ತಂ ಪರಾಭವಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಕರಣತೋ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇಸು ಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ। ಸೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋವ ಹುತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಪರಾಮಸನಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನತೋ ಚ ತೇಹಿ ನ ಪರಾಮಟ್ಠನ್ತಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸದರಥಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನತೋ ವೂಪಸಮನತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಂ।
ಕತಪಟಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಟ್ಠಾನದೇಸನಾಹಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಕತಪಟಿಕಾರಂ। ಏವಂ ಹಿ ತಂ ಸೀಲಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ವಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕತಪಟಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ನ ಪುನೇವಂ ಕರಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಚ್ಛಮಂಸಂ ನು ಖೋ, ಸೂಕರಮಂಸಂ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ, ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನು ಖೋ, ದುಕ್ಕಟಂ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಾ, ‘‘ಮಯಾ ತಂ ವತ್ಥು ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಸಂಸಯಾಪನ್ನಸ್ಸ। ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕಮ್ಮೇನ। ವಿಮತಿ ಏವ ವೇಮತಿಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೇ ಸತಿ, ವಿಮತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಮತಿ ಪಟಿವಿನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಯಂ ವಾ ತಂ ವತ್ಥುಂ ‘‘ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
‘‘ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಗ್ಗಫಲಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸೀಲಂ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವುತ್ತಂ। ಸಮುದಾಯೇಸು ಪವತ್ತವೋಹಾರಾ ಅವಯವೇಸುಪಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ। ಸೇಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಿಯಸೀಲಂ।
ಪಕತಿಪೀತಿ ಸಭಾವೋಪಿ। ಸುಖಸೀಲೋ ಸಖಿಲೋ ಸುಖಸಂವಾಸೋ। ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಪಕತಿಅತ್ಥವಾಚಕತ್ಥೇನ। ಏಕಚ್ಚಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಸೀಲಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಸೀಲೇನ ಏಕಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸೇವಾಯುಜ್ಜಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಸೇಕ್ಖತ್ತಿಕಂ ಇಧ ಗಹಿತಂ, ಇಧ ನ ಉಪನೀತಂ ಕುಸಲತ್ತಿಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನ ಕುಸಲತ್ತಿಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹೀನತ್ತಿಕಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ತಿವಿಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೧೩. ಯೋಧಾತಿ ಯೋ ಇಧ। ವತ್ಥುವೀತಿಕ್ಕಮೇತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವತ್ಥುನೋ ವೀತಿಕ್ಕಮನೇ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ। ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ನವ ಮಹಾವಿತಕ್ಕಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ। ಏವರೂಪಸ್ಸಾತಿ ಏದಿಸಸ್ಸ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲವನ್ತೇ ಅನುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ತತೋ ಏವ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅದೋಸದಸ್ಸಾವಿನೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಬಹುಲತಾಯ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಕ್ಖತೋ ಸೀಲಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ಹಾನಭಾಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ, ಕುತೋ ವಿಸೇಸಾದಿಭಾಗಿಯತಾ। ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೀಲಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ। ಅಘಟನ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತರೀತಿ ಉತ್ತರಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾಯ ಅವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ। ಠಿತಿಭಾಗಿಯಂ ಸೀಲಂ ಭವತಿ ಅಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಯತ್ತಾ। ಸಮ್ಪಾದಿತೇ ಹಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಯತಾ ನಿಚ್ಛಿಯತಿ। ಸಮಾಧತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಮಥವಸೇನ ಸಮಾಧಾನತ್ಥಾಯ। ನಿಬ್ಬಿದನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ। ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಗಹಣಂ ತಾವತಾಪಿ ಸೀಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ।
ಯಾನಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ನೇಸಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಾನಿ ಪನ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ। ನೇಸನ್ತಿ ‘‘ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತ್ತರಿ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತಿ ವಾ ಉಸ್ಸಾಹೇತಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ಉಸ್ಸಾಹೇ ಸತಿ। ದಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಸೀಲಮಾಹ ಘಟಿಕಾರಾದೀನಂ ವಿಯ। ಅಟ್ಠಾತಿ ನಚ್ಚಾದಿಮಾಲಾದಿವೇರಮಣಿಂ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮವಜ್ಜಾನಿ ಅಟ್ಠ।
ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಪಕತಿಸೀಲನ್ತಿ ಸಭಾವಸೀಲಂ। ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿನಿಯತಂ ಹಿ ಸೀಲಂ ಉತ್ತರಕುರುಕಾನಂ। ಮರಿಯಾದಾಚಾರಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಾವಜ್ಜಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ಮರಿಯಾದಭೂತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕುಲಾದೀಸು ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇಹಿ ಠಪಿತಂ ಚಾರಿತ್ತಂ। ಕುಲದೇಸಪಾಸಣ್ಡಧಮ್ಮೋ ಹಿ ‘‘ಆಚಾರಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತತ್ಥ ಕುಲಧಮ್ಮೋ ತಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಅಮಜ್ಜಪಾನಾದಿ, ದೇಸಧಮ್ಮೋ ಏಕಚ್ಚಜನಪದವಾಸೀನಂ ಅಹಿಂಸನಾದಿ, ಪಾಸಣ್ಡಧಮ್ಮೋ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಯಮನಿಯಮಾದಿ। ತಿತ್ಥಿಯಮತಂ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಪಾಸೇನ, ತಣ್ಹಾಪಾಸೇನ ಚ ಡೇತಿ ಪವತ್ತತಿ, ಪಾಸಂ ವಾ ಬಾಧಂ ಅರಿಯವಿನಯಸ್ಸ ಡೇತೀತಿ ‘‘ಪಾಸಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವತೀ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦) ವಚನತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ। ಇದಂ ಪನ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಪಿತರಿಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನಪಿ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ‘‘ಧಮ್ಮತಾಸೀಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅಸ್ಸಾದೂಪಸಂಹಿತಂ ಕಾಮಸ್ಸಾದಗಧಿತಂ। ಧಮ್ಮತಾಸೀಲನ್ತಿ ಧಮ್ಮತಾಯ ಕಾರಣನಿಯಾಮೇನ ಆಗತಂ ಸೀಲಂ। ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಹಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಗತಸ್ಸ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಗುಣಾನುಭಾವೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಸರಸೇನೇವ ಪರಮಸಲ್ಲೇಖಪ್ಪತ್ತಂ ಸೀಲಂ ಹೋತಿ। ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಭದ್ದಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇ ಕಿರ ಸುಚಿರಂ ಕಾಲಂ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಆಗತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುದ್ಧಸತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ। ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸೂತಿ ಸೀಲವರಾಜಮಹಿಂಸರಾಜಾದಿಜಾತೀಸು। ಪುಬ್ಬೇ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ ಸಿದ್ಧೋ ಹೇತು ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಸೀಲಂ। ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಸೀಲಾದಿಸಮಾದಾನೇನ ವಿನಾ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿಸಙ್ಗಹಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಯಂ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇಧಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಸೀಲಪರಿಪೂರಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ನಿಸ್ಸಯಭೂತಸಾಸನಪರಿದೀಪನಂ, ಅಞ್ಞಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ತಥಾಭಾವಪಟಿಸೇಧನಂ। ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣೋ…ಪೇ॰… ಸುಞ್ಞಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ಸಮಣೇಭಿ ಅಞ್ಞೇಹೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೧೪; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೩೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೧)। ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಕಪುಗ್ಗಲಪರಿದೀಪನಂ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ಇದಮಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಪರಿದೀಪನಂ। ವಿಹರತೀತಿ ಇದಮಸ್ಸ ತದನುರೂಪವಿಹಾರಸಮಙ್ಗಿಭಾವಪರಿದೀಪನಂ। ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಇದಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸ್ಸ, ಉಪರಿಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಗುಣಾನಞ್ಚ ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮಪರಿದೀಪನಂ। ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀತಿ ಇದಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖತೋ ಅಚವನಭಾವಪರಿದೀಪನಂ। ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಆದಾನಪರಿದೀಪನಂ। ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಮಙ್ಗಿಭಾವಪರಿದೀಪನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಪರಿದೀಪನಂ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಸೋತಿ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಯತೋ ಸೋ ಸಂವರೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ರೂಪನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಸೋ ಸಂವರೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಸಂವರಸ್ಸ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣ…ಪೇ॰… ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಂವರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ತತ್ಥ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಗೇವ ಸತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಸತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಪನಮೇವ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಆರಕ್ಖಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತಥಾಭೂತಾ ಸತಿಯೇವೇತ್ಥ ಸಂವರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ ‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ। ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಾದಿನಾ ತಿವಿಧೇನ ಕುಹನವತ್ಥುನಾ ವಿಮ್ಹಾಪನಂ ಕುಹನಾ। ಅತ್ತಾನಂ, ದಾಯಕಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದದಾತಿ, ಏವಂ ಕಥನಂ ಲಪನಾ। ನಿಮಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಯದಾನಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದಕಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಚರತಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ। ಗನ್ಧಾದಯೋ ವಿಯ ಲಾಭಾಯ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಕೋಸನಾದಿನಾ ನಿಪಿಸತೀತಿ ನಿಪ್ಪೇಸೋ, ನಿಪ್ಪೇಸೋವ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾ। ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಲಾಭೇನ ಪರತೋ ಲಾಭಪರಿಯೇಸನಾ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ। ಏವಮಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾಚಾಟುಕಮ್ಯತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಪರಿಸುದ್ಧೋ। ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೋ, ತಥಾಪವತ್ತಾ ಅನವಜ್ಜಚೇತನಾ।
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲವಣ್ಣನಾ
೧೪. ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದೀಸು। ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೫೦೮; ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೪) ಆಗತದೇಸನಾಯ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ। ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾತಿ ತತ್ಥ ಸಂಸಯವಿಧಮನೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಾವಹಾ ಕಥಾ। ಪಠಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರಾದಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಯೋಗ್ಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ। ಭಿನ್ನಪಟಧರಾದಿಭಾವೋ ಚ ನಾಮ ದಲಿದ್ದಸ್ಸಾಪಿ ನಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಯೋಗ್ಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೋ ವಾ ಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತೋ ವಾ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಲನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸೀಲಂ। ಯೋತಿ ನನ್ತಿ ವಿನಯಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸೀಲಂ। ತನ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ। ಮೋಕ್ಖೇತಿ ಸಹಕಾರಿಕಾರಣಭಾವತೋ। ಅಪಾಯೇ ಭವಾನಿ ಆಪಾಯಿಕಾನಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತದಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಂವರಣಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಪಿದಹನಂ। ಯೇನ ತೇ ಸಂವುತಾ ಪಿಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ಸಂವರೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಪಟಿಪಕ್ಖೋತಿ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೇನ ಪಿಹಿತಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೋ। ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಉಪೇತೋ ತೇನ ಚ ಸಮಙ್ಗೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಕಿಲೇಸಾನಂ ಬಲವಭಾವತೋ, ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಸುಕರಭಾವತೋ, ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಚ ದುಕ್ಕರಭಾವತೋ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪಾಯೇಸು ಪತನಸೀಲೋತಿ ಪಾತೀ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ। ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ವಾ ಭವಾದೀಸು ಕಮ್ಮವೇಗಕ್ಖಿತ್ತೋ ಘಟಿಯನ್ತಂ ವಿಯ ಅನವಟ್ಠಾನೇನ ಪರಿಬ್ಭಮನತೋ ಗಮನಸೀಲೋತಿ ಪಾತೀ, ಮರಣವಸೇನ ವಾ ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಾತನಸೀಲೋತಿ ಪಾತೀ, ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ, ಚಿತ್ತಮೇವ ವಾ। ತಂ ಪಾತಿನಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ಮೋಕ್ಖೇತೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸತ್ತೋ ‘‘ವಿಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವುತ್ತಂ ಹಿ ‘‘ಚಿತ್ತವೋದಾನಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ, ‘‘ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೮) ಚ। ಅಥ ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾದಿನಾ ಹೇತುನಾ ಸಂಸಾರೇ ಪತತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಾತೀ, ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೪) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಪಾತಿನೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾದಿಸಂಕಿಲೇಸತ್ತಯತೋ ಮೋಕ್ಖೋ ಏತೇನಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಪಾತಿ, ಚಿತ್ತಂ। ವುತ್ತಂ ಹಿ ‘‘ಚಿತ್ತೇನ ನೀಯತಿ ಲೋಕೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಕಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೬೨)। ತಸ್ಸ ಪಾತಿನೋ ಮೋಕ್ಖೋ ಏತೇನಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪತತಿ ವಾ ಏತೇನ ಅಪಾಯದುಕ್ಖೇ, ಸಂಸಾರದುಕ್ಖೇ ಚಾತಿ ಪಾತೀ, ತಣ್ಹಾದಿಸಂಕಿಲೇಸೋ। ವುತ್ತಂ ಹಿ ‘‘ತಣ್ಹಾ ಜನೇತಿ ಪುರಿಸಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೫೫-೫೭), ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ (ಇತಿವು॰ ೧೫, ೧೦೫; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೯; ಮಹಾನಿ॰ ೧೯೧; ಚೂಳನಿ॰ ಪಾರಾಯನಾನುಗೀತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ) ಚ ಆದಿ। ತತೋ ಪಾತಿತೋ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಅಥ ವಾ ಪತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾತೀನಿ, ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ। ವುತ್ತಂ ಹಿ ‘‘ಛಸು ಲೋಕೋ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ಛಸು ಕುಬ್ಬತಿ ಸನ್ಥವ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೭೦; ಸು॰ ನಿ॰ ೧೭೧)। ತತೋ ಛಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾಯತನಸಙ್ಖಾತತೋ ಪಾತಿತೋ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಅಥ ವಾ ಪಾತೋ ವಿನಿಪಾತೋ ಅಸ್ಸ ಪಾತೀ, ಸಂಸಾರೋ। ತತೋ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬಲೋಕಾಧಿಪತಿಭಾವತೋ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರೋ ಭಗವಾ ‘‘ಪತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಮುಚ್ಚತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮೋಕ್ಖೋ, ಪತಿನೋ ಮೋಕ್ಖೋ ತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾತಿ ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ, ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ ಏವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ವಾ ಮೂಲಭಾವತೋ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಪತಿ ಚ ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಮೋಕ್ಖೋ ಚಾತಿ ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ, ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ ಏವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮುಖಮೇತಂ ಪಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೩೫) ವಿತ್ಥಾರೋ।
ಅಥ ವಾ ಪ-ಇತಿ ಪಕಾರೇ, ಅತೀ-ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಕಾರೇಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಮೋಕ್ಖೇತೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಇದಂ ಹಿ ಸೀಲಂ ಸಯಂ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಸಮಾಧಿಸಹಿತಂ ಪಞ್ಞಾಸಹಿತಞ್ಚ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಮೋಕ್ಖೇತಿ ಮೋಚೇತೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪತಿ ಪತಿ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ವಾ ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ, ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ವೀತಿಕ್ಕಮದೋಸತೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ ಏವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಮೋಕ್ಖೋತಿ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಪಟಿಬಿಮ್ಬಭೂತೋತಿ ಪತಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸೀಲಸಂವರೋ ಹಿ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉದಯಭೂತೋ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗೋ ವಿಯ ಯಥಾರಹಂ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾಪನತೋ, ಪತಿಮೋಕ್ಖೋಯೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ। ಅಥ ವಾ ಮೋಕ್ಖಂ ಪತಿ ವತ್ತತಿ, ಮೋಕ್ಖಾಭಿಮುಖನ್ತಿ ವಾ ಪತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪತಿಮೋಕ್ಖಮೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇರಿಯತೀತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ಝಾನವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ವಿಭ॰ ೫೦೮ ಆದಯೋ)।
ತತ್ಥ ಕಾಮಂ ಸಮಣಚಾರಂ, ಸಮಣಗೋಚರಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಪನ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವಾಮಂ ಮುಞ್ಚ, ದಕ್ಖಿಣಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಪುಬ್ಬಕಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ವದೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಾ ಸಸೀಸನ್ಹಾನೇನ ಪಹೀನಸೇದಮಲಜಲ್ಲಿಕಸ್ಸ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದಿವಿಭೂಸನಸಂವಿಧಾನಂ ಯುತ್ತರೂಪಂ, ಏವಂ ಪಹೀನಪಾಪಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಸಮಾಯೋಗೋ ಯುತ್ತರೂಪೋತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಆಚಾರೋ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಚಾರೋ’’ತಿ ದ್ವಯಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಅನಾಚಾರಂ ತಾವ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅನಾಚಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಕಾಯಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ವಾಚಸಿಕೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ। ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋತಿ ತದುಭಯಂ।
ಏವಂ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಇದಾನಿ ಮಾನಸಂ ಅನಾಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇಳುದಾನೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವೇಳುದಾನೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನತ್ಥೇನ ವೇಳುದಾನೇನ। ಪತ್ತದಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ವೇಳೂತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಯೋಜನಾವಹೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ವೇಳುದಣ್ಡೋ। ಪತ್ತಂ ಗನ್ಧಿಕಾದೀನಂ ಗನ್ಧಪಲಿವೇಠನಾದಿಅತ್ಥಂ ವಾ, ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿಪತ್ತಂ ವಾ। ಪುಪ್ಫಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಯೋಜನಾವಹಂ। ತಥಾ ಫಲಂ। ಸಿನಾನಂ ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಾದಿನ್ಹಾನಿಯಚುಣ್ಣಂ। ಮತ್ತಿಕಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ। ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುಖಸೋಧನತ್ಥಂ ದನ್ತಪೋನಂ। ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಾಸಂ ವಿಯ ನೀಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಖಲಿತವಚನಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿಯಕಾಮತಾಯ ಪಗ್ಗಯ್ಹವಚನಂ। ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸಮತಾ ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇನ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಬಹೂ ಮುಗ್ಗಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಕತಿಪಯಾ ನ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇನ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನೇ ಬಹು ಅಲಿಕಂ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಕಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ। ಪರಿಭಟತೀತಿ ಪರಿಭಟೋ, ಪರೇಸಂ ದಾರಕೇ ಪರಿಹರನ್ತೋ। ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ಸಾ ಏವ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ, ಅಲಙ್ಕರಣಾದಿನಾ ಕುಲದಾರಕಪರಿಹರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಗಿಹೀನಂ ಗಾಮನ್ತರದೇಸನ್ತರಾದೀಸು ಸಾಸನಪಟಿಸಾಸನಹರಣಂ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕಂ। ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ವೇಳುದಾನಾದೀನಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಕಮ್ಮಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡಕಮ್ಮಸಙ್ಘುಪ್ಪಾದಚೇತಿಯುಪ್ಪಾದಪಟ್ಠಪನಾದೀನಂ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನಕಕಮ್ಮಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನಾತಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಗರಹಿತೇನ ಪಟಿಸಿದ್ಧೇನ। ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನಾತಿ ನ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೇನ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಚಾರೋತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ‘‘ಅನಾಚಾರೋ’’ತಿ ಕಥೀಯತಿ। ಆಚಾರನಿದ್ದೇಸೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಗೋಚರನಿದ್ದೇಸೇಪಿ ಪಠಮಂ ಅಗೋಚರಸ್ಸ ವಚನೇ ಕಾರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಗೋಚರೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ। ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅಗೋಚರೋ। ವೇಸಿಯಾ ಗೋಚರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ, ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇಸಿಯಾ ನಾಮ ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಯೋ, ತಾ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ, ಸಮಣಭಾವಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರತ್ತಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಾಸಯಸ್ಸಾಪಿ ಗರಹಹೇತುತೋ, ತಸ್ಮಾ ದಕ್ಖಿಣಾದಾನವಸೇನ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ। ವಿಧವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಮತಪತಿಕಾ, ಪವುತ್ಥಪತಿಕಾ ವಾ। ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾತಿ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅನಿವಿಟ್ಠಕುಮಾರಿಯೋ, ಪಣ್ಡಕಾತಿ ನಪುಂಸಕಾ। ತೇ ಹಿ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಅವೂಪಸನ್ತಪರಿಳಾಹಾ ಲೋಕಾಮಿಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಥಾಬಹುಲಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ। ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನಾಮ ಉಸ್ಸನ್ನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ। ತಥಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ। ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುಭಾವತೋ ಸನ್ಥವವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನೇ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ। ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛನಾದಿವಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನೇ ಸತೋಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಪಾನಾಗಾರನ್ತಿ ಸುರಾಪಾನಘರಂ। ತಂ ಸೋಣ್ಡಜನೇಹಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹೀತಿಆದೀಸು ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಯೇ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸನ್ತಿ। ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾ ರಾಜಿಸ್ಸರಿಯಸದಿಸಾಯ ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ತಿತ್ಥಿಯಾತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಾ ಬಾಹಿರಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ। ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾತಿ ತೇಸು ದಳ್ಹಭತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾ। ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನಾತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೇನ ಸಂಸಗ್ಗೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ, ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಸಲ್ಲೇಖಪರಿಹಾನಿಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ।
ಇದಾನಿ ಅಪರೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಗೋಚರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾನಿ ವಾ ಪನ ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನೀತಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತಾನಿ। ತತೋ ಏವ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ, ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ವಾ ಅಭಾವೇನ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಿ। ರತನತ್ತಯಪ್ಪಸಾದಾಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ। ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕಾನೀತಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾನಿ। ಹಿತಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಅಹಿತಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಹಿತಕಾಮಾನಿ। ಫಾಸು ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಅಫಾಸುಂಯೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಫಾಸುಕಕಾಮಾನಿ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾನಿ। ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ। ಭಿಕ್ಖುನೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರೀನಂ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹಿ ಸಾಸನಿಕಾನಂ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾದೀಪನಪದಮಿದಂ ವಚನಂ। ತಥಾರೂಪಾನಿ ಕುಲಾನೀತಿ ತಾದಿಸಾನಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀನಿ। ಸೇವತೀತಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ। ಭಜತೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ। ಪಯಿರುಪಾಸತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ವೇಸಿಯಾದಿಕೋ, ರಾಜಾದಿಕೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧಕುಲಾದಿಕೋ ಚ ತಂ ತಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ತಿಪ್ಪಕಾರೋಪಿ ಅಯುತ್ತೋ ಗೋಚರೋತಿ ಅಗೋಚರೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ವೇಸಿಯಾದಿಕೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿಸ್ಸಯತೋ ಅಗೋಚರೋ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭೨)। ರಾಜಾದಿಕೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯತೋ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾಸನಿವಿಚಕ್ಕನಿಪ್ಪೋಥನದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಹೇತುತೋ ಚ। ಅಸ್ಸದ್ಧಕುಲಾದಿಕೋ ಸದ್ಧಾಹಾನಿಚಿತ್ತಸನ್ತಾಸಾವಹತೋ ಅಗೋಚರೋ।
ಗೋಚರನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ನ ವೇಸಿಯಾಗೋಚರೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಓಪಾನಭೂತಾನೀತಿ ಉದಪಾನಭೂತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನೀಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಖತಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಗಾಹನಕ್ಖಮಾನಿ। ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಾನೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ನಿವತ್ಥಪಾರುತಕಾಸಾವಾನಂಯೇವ ಪಭಾಹಿ ಏಕೋಭಾಸಾನಿ। ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾನೀತಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತಾನಂ
ಇದಾನಿ ನಿದ್ದೇಸೇ ಆಗತನಯೇನಾಪಿ ಆಚಾರಗೋಚರೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲನಿದ್ದೇಸೇ। ಇಮಿನಾಪಿ ನಯೇನಾತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನವಿಧಿನಾಪಿ। ಸಙ್ಘಗತೋತಿ ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತಂ ಗತೋ। ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋತಿ ಅಕತಚಿತ್ತೀಕಾರೋ, ಅಕತಗಾರವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಘಟ್ಟಯನ್ತೋತಿ ಸರೀರೇನ, ಚೀವರೇನ ವಾ ಘಂಸನ್ತೋ। ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋತಿ ಠಿತಕೋಪೀತಿ ಉಪರಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ವಿಯ ಆಸನ್ನತರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ। ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋತಿ ಬಾಹುಂ ವಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ। ಅನುಪಾಹನಾನನ್ತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಸಉಪಾಹನೋತಿ ಉಪಾಹನಾರುಳ್ಹೋ। ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆಸನ್ನತರಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ। ಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ ಅಗ್ಗಿಕುಣ್ಡೇ। ವೋಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಪಸ್ಸತೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಗೂಳ್ಹಾನಿ ಸಭಾವತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಾದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾನಿ। ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಚಾರಸ್ಸ।
ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಚಾರದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ, ನ ನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿ। ಸದ್ಧಾಸೀಲಸುತಚಾಗಾದಿಗುಣಹೇತುಕೋ ಗರುಭಾವೋ ಗರುಕರಣಂ ವಾ ಗಾರವೋ, ಸಹ ಗಾರವೇನಾತಿ ಸಗಾರವೋ। ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಗಾರವಸಾರಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸ್ಸಾಯನಾ ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವಪಟಿಪತ್ತಿ। ಸಹ ಪತಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ। ಸವಿಸೇಸಂ ಹಿರಿಮನತಾಯ, ಓತ್ತಪ್ಪಿಭಾವೇನ ಚ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಸೇಖಿಯಧಮ್ಮಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ। ಪಾಸಾದಿಕೇನಾತಿ ಪಸಾದಾವಹೇನ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಛಸು ಪದೇಸು। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನಾತಿ ಅಭಿಕ್ಕಮೇನ। ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಇರಿಯಾಪಥೋ। ತೇನ ಸೇಸಇರಿಯಾಪಥಾನಮ್ಪಿ ಪಾಸಾದಿಕತಮಾಹ। ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸು ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸುಸಂವಿಹಿತಾರಕ್ಖೋ। ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಭೋಜನಸಞ್ಞಿತೇ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಯೇಸನಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಮಾಣಞ್ಞೂ। ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತಂ ಭಾವನಾಮನಸಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಜಾಗರಿಯಂ ಸಾತಚ್ಚಕಾರಿತಾವಸೇನ ಅನು ಅನು ಯುತ್ತೋ ತತ್ಥ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೋ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿಆದಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಆಚಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾರದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ನಿಇಚ್ಛೋ। ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಯಥಾಲಾಭಾದಿವಸೇನ ಸನ್ತೋಸೇನ ತುಟ್ಠೋ। ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀತಿ ಆದರಕಾರೀ। ಗರುಚಿತ್ತೀಕಾರಬಹುಲೋತಿ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಚಾರೋತಿ ಅಯಂ ಸಗಾರವತಾದಿ ಅತ್ಥಕಾಮೇಹಿ ಆಚರಿತಬ್ಬತೋ ಆಚಾರೋ।
ಸೀಲಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಗೋಚರೋ। ಸತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಕ್ಖಭೂತೋ ಏವ ಗೋಚರೋ ಆರಕ್ಖಗೋಚರೋ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಗೋಚರೋ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರೋ। ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀಹಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತತೋ ಏವ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಸುನ್ದರೋ ಮಿತ್ತೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ। ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಅಸ್ಸುತಂ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಂ। ಸುಣಾತೀತಿ ಸುತಮಯಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಾಪೇತೀತಿ ತಮೇವ ಯಥಾಸುತಂ ಅವಿಸದತಾಯ ಅಪರಿಯೋದಾತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನಾದಿನಾ ವಿಸೋಧೇತಿ ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗುಮ್ಬಂ ಕರೋತಿ। ತತ್ಥ ಚ ಯೇ ಕಙ್ಖಟ್ಠಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ತೇಸು ಸಂಸಯಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತಿ। ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲೇಸು, ರತನತ್ತಯೇ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಜುಕರಣೇನ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ। ತತೋ ಏವ ಚ ದುವಿಧಾಯಪಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ। ಅಥ ವಾ ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯೋದಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥಾಗತೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪಚ್ಚಯಂ ನಾಮರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸತ್ತದಿಟ್ಠಿವಙ್ಕವಿಧಮನೇನ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ। ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾಮತ್ತದಸ್ಸನೇನ ತೀಸುಪಿ ಅದ್ಧಾಸು ಕಙ್ಖಂ ವಿತರತಿ। ತತೋ ಪರಂ ಚ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದೇನ ರತನತ್ತಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ। ತಥಾಭೂತೋವ ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಸಿಕ್ಖನೇನ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನ ಹಾಯತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಡ್ಢತೇವ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ಅನ್ತರೇ ಅನ್ತರೇ ಘರಾನಿ ಏತ್ಥ, ತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ‘‘ಅನ್ತರಘರ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠೋ। ತತ್ಥ ಘರೇ ಘರೇ ಭಿಕ್ಖಾಪರಿಯೇಸನಾಯ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಹೇಟ್ಠಾಖಿತ್ತಚಕ್ಖು। ಕಿತ್ತಕೇನ ಪನ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿ। ಸುಸಂವುತೋತಿ ಸಂಯತೋ। ಯಥಾ ಪನೇತ್ಥ ಸುಸಂವುತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು। ಚಿತ್ತಂ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ। ಉಪನಿಬನ್ಧತೀತಿ ಉಪನೇತ್ವಾ ನಿಬನ್ಧತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಯಥಾ
ಬನ್ಧೇಯ್ಯೇವಂ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸತಿಯಾರಮ್ಮಣೇ ದಳ್ಹ’’ನ್ತಿ॥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೧೭; ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೭೪; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೦೭; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೬೫; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧.೧೬೩)।
ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಉಪನಿಬನ್ಧಗೋಚರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಕೋ, ತೇನ ದಿಟ್ಠೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಚ ವಿಸಯೋ।
ಅಣುಪ್ಪಮಾಣೇಸೂತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಆಪನ್ನಸೇಖಿಯಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದೇಸೂತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಸೇಖಿಯೇಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದೇಸೂತಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಗ್ಗಹಣಂ ಸೇಖಿಯವಿಸೇಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಖಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕಾದೀಸು (ಚೂಳವ॰ ೩೫೬ ಆದಯೋ) ಆಗತವತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ। ತೇಪಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ‘‘ಸೇಖಿಯಾ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಸೇಖಿಯಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಕತೋ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಸೇಖಿಯಾ’’ತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಗ್ಗಹಣಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಮಾತಿಕಾಯಂ ಆಗತೇಸು ಪಞ್ಚಸತ್ತತಿಯಾ ಸೇಖಿಯೇಸು ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಅಸತಿಅಜಾನನಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ। ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ಅಸಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪನ್ನಗ್ಗಹಣೇನ ಅಚಿತ್ತಕಾಪತ್ತಿಯೋ ಗಹಿತಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ, ಗರುಕಾಪತ್ತೀಸುಪಿ ಕಾಸಞ್ಚಿ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವಸಬ್ಭಾವತೋ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಾವಿಕಮ್ಮಸ್ಸ, ದೇಸನಾವಿಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ವಾ ಸಬ್ಬಲಹುಕಸ್ಸ ವಜ್ಜಸ್ಸ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ವಜ್ಜಾನಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾನಿ ಓರಮತ್ತಕಾನಿ ಲಹುಕಾನಿ ಲಹುಸಮ್ಮತಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾನಂ ಅನಾಪತ್ತಿಗಮನೀಯಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಭಯದಸ್ಸನಸೀಲೋತಿ ಪರಮಾಣುಮತ್ತಂ ವಜ್ಜಂ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸುಬ್ಬೇಧಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸನಸಭಾವೋ, ಸಬ್ಬಲಹುಕಂ ವಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮತ್ತಂ ಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸನಸಭಾವೋ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಮೂಲಪಞ್ಞತ್ತಿಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಆದಿಭೇದಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ ಸೀಲಂ। ಸಮ್ಮಾ ಆದಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ಚ ಆದಿಯಿತ್ವಾ। ಅಯಂ ಪನ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪದಾ ಕಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಉದಾಹು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ? ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ವುತ್ತಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲವಣ್ಣನಾ
೧೫. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ‘‘ಸೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ। ಸಮ್ಪಾದಿತೇ ಹಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ಸುಗುತ್ತಂ ಸುರಕ್ಖಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಸುಸಂವಿಹಿತಕಣ್ಟಕವತಿ ವಿಯ ಸಸ್ಸನ್ತಿ। ಕಾರಣವಸೇನಾತಿ ಅಸಾಧಾರಣಕಾರಣಸ್ಸ ವಸೇನ। ಅಸಾಧಾರಣಕಾರಣವಸೇನ ರೂಪನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಂ। ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿ ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞವಿಞ್ಞಾಣಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ, ನ ಚೇತಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಚೇತನತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ’’ತಿ। ಅಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿಗತಮ್ಪಿ ನಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಅಪ್ಪಟಿಘಭಾವತೋ, ಇದಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಾವತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಕ್ಖುಕತ್ತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ। ತಞ್ಚ ಕೇನಚಿ ಕುಟ್ಟಾದಿನಾ ಅನ್ತರಿತೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯತ್ಥ ಆಲೋಕಸ್ಸ ವಿಬನ್ಧೋ। ಯತ್ಥ ಪನ ನ ವಿಬನ್ಧೋ ಫಲಿಕಗಬ್ಭಪಟಲಾದಿಕೇ, ತತ್ಥ ಅನ್ತರಿತೇಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ। ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಚಕ್ಖು ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಚಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ।
ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಘಟ್ಟೇತಿ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಸಙ್ಘಟ್ಟೇ ಸತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ತನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ, ಯಂ ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಸ್ಸತೀತಿ ಓಲೋಕೇತಿ। ಚಕ್ಖುಪಸಾದಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇ ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಆಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಿತಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಸನ್ನಿಸ್ಸಯಗುಣೇನ ಓಭಾಸೇನ್ತೇ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಓಭಾಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ವಿಭಾವನಂ, ಯಂ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗಹಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉಸುನಾ ಲಕ್ಖಸ್ಸ ವೇಧೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾರಭೂತೇನ ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀತಿ ವಚನಂ ವಿಯ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪದಸ್ಸನೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತೇ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಈದಿಸೀ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ನಾಮೇಸಾ ಹೋತಿ। ಸಸಮ್ಭಾರಾ ಕಥಾ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ, ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಕಾರಣಸಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ವಾ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಕಥಾ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕೇವಲೇನ ಚಕ್ಖುನಾ, ಕೇವಲೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ।
ಇತ್ಥಿಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥಿಸನ್ತಾನನಿಸ್ಸಿತರೂಪಮುಖೇನ ಗಯ್ಹಮಾನಂ ಸಣ್ಠಾನಂ ಥನಮಂಸಾವಿಸದತಾ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ। ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತೋ ಇಟ್ಠಾಕಾರೋ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಉಪೇಕ್ಖಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾಯ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ, ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ಕಾರಣಂ ‘‘ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಭೂತಂ ನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಸಣ್ಠಾತೀತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಉದಾ॰ ೧೦) ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಣ್ಣಾಯತನೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ, ವೀಥಿಚಿತ್ತೇಹಿ ಚ ಗಹಿತಮತ್ತೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಭಾದಿಆಕಾರಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತಿ। ಪಾಕಟಭಾವಕರಣತೋತಿ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಭಾವಕರಣತೋ ವಿಭೂತಭಾವಕರಣತೋ। ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುನೋ ಹಿ ಹತ್ಥಾದಿಅವಯವೇಸು ಸುಭಾದಿತೋ ಪರಿಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇ ತೇಸಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ। ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ತಥಾ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನಂ ಭೂತುಪಾದಾಯರೂಪಾನಂ ಸನ್ನಿವೇಸಾಕಾರೋ। ನ ಹಿ ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಹತ್ಥಾದಿ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹತ್ಥಪಾದ…ಪೇ॰… ಆಕಾರಂ ನ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ತತ್ಥ ಭೂತಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ। ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಕೇಸಲೋಮಾದಿ ಭೂತುಪಾದಾಯಮತ್ತಂ ವಾ, ತದೇವ ಯಾಥಾವತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತತ್ಥ ಅಸುಭಾಕಾರಗಹಣಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಾಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥುಂ ಆಹರಿ।
ತತ್ಥ ಸುಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮಣ್ಡಿತಾ ಪಸಾಧಿತಾ ಚ। ಆಭರಣಾದೀಹಿ ಆಹಾರಿಮೇಹಿ ಮಣ್ಡನಂ। ಸರೀರಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಪಸಾಧನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಆಭರಣೇಹಿ, ಪನ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದೀಹಿ ಚ ಅಲಙ್ಕರಣಂ ಪಸಾಧನಂ। ಊನಟ್ಠಾನಪೂರಣಂ ಮಣ್ಡನಂ। ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಚಿತ್ತಾತಿ ರಾಗವಸೇನ ವಿಪರೀತಚಿತ್ತಾ। ಓಲೋಕೇನ್ತೋತಿ ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸದ್ದಕಣ್ಟಕತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಹಸಿತಸದ್ದಾನುಸಾರೇನ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ। ಅಸುಭಸಞ್ಞನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಂ। ಅಟ್ಠಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹಿ ಥೇರೋ ತದಾ ಪರಿಹರತಿ। ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಥೇರೋ ಪುಬ್ಬಸಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರೀತಿ ಪುಬ್ಬಕಂ ಯಥಾರದ್ಧಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಂ ಅಟ್ಠಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಸ್ಸರಿ ಸಮನ್ನಾಹರಿ। ಅನುಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅನುಪಥಂ ತಸ್ಸಾ ಪದಾನುಪದಂ। ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಭಾವನಾಯ ಪಗುಣಭಾವತೋ ದನ್ತಟ್ಠಿದಸ್ಸನೇನೇವ ತಸ್ಸಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಘಾತಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ನ ತಂ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ…ಪೇ॰… ಮಹಾಪಥೇ’’ತಿ।
‘‘ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಪಿದಹನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಸಂವರಸ್ಸಾತಿ। ಯದಿದಂ ಯಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತು ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಅನ್ವಾಸ್ಸವನಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಂ ಅಸಂವುತಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇವ ಹೇತು ಪವತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಅನ್ವಾಸ್ಸವನಸ್ಸ ತಂದ್ವಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಧಾನಕಾರಣಂ। ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಸಂವುತತ್ತೇ ಸತಿ ತೇ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತೀತಿ ಅಸಂವರಿಯಮಾನಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಹೇತುಕೋ ಸೋ ಅಸಂವರೋ ತಥಾ ವುತ್ತೋತಿ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೀದಿಸಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಾತಿ? ಅಸಂವುತಸ್ಸ, ಕಿಞ್ಚ ಅಸಂವುತಂ? ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತು ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ।
ಜವನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಚೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ವಾತಿಆದಿ ಪುನ ಅವಚನತ್ಥಂ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸಙ್ಖಾತಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾಸಂವರೋ ಮನೋದ್ವಾರವಸೇನ, ಸೇಸಾಸಂವರೋ ಛದ್ವಾರವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಾದೀನಂ ಹಿ ಸತಿಪಟಿಪಕ್ಖಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾದಿಭಾವತೋ ಸಿಯಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕವೀತಿಕ್ಕಮಭೂತಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸ್ಸ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಾನಂ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಜನಕತ್ತಾ। ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾದಯೋ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಸಂವರಾ ಸೀಲಸಂವರಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಂವರಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ।
ಯಥಾ ಕಿನ್ತಿ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಜವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅಸಂವರೋ ‘‘ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಅಸಂವರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾತಿಆದಿನಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧಾನಂ ಘರಾದೀನಂ ಅಸಂವುತತಾ ವಿಯ ಜವನೇ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧಾನಂ ದ್ವಾರಾದೀನಂ ಅಸಂವುತತಾತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಸಂವರೇ ಅಞ್ಞಾಸಂವುತತಾ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ನಿದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಸಾಮಞ್ಞಂ, ಅನ್ತೋಬಹಿಸಾಮಞ್ಞಂ ವಾ। ಸತಿ ವಾ ದ್ವಾರಭವಙ್ಗಾದಿಕೇ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಜವನಂ ಬಾಹಿರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರಸಮಾನಂ ವುತ್ತಂ
ಏತ್ಥ ಚ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ನಿಯಮಿತಾದಿವಸೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಜವನೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣೇ ತದನುರೂಪಮೇವ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವಾರಮ್ಮಣೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣೇ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದ್ವಾರೇ ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವವತ್ಥಪೇನ್ತಂ ಪಸಾದರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಜವನಂ ಜವತಿ। ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಜವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಜವನೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಜವನೇ। ಸೀಲಾದೀಸೂತಿ ಸೀಲಸಂವರಸತಿಸಂವರಞಾಣಸಂವರಖನ್ತಿಸಂವರವೀರಿಯಸಂವರೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು। ಯಥಾ ಹಿ ಪಗೇವ ಸತಿಆರಕ್ಖಂ ಅನುಪಟ್ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಾನುಬನ್ಧನಿಮಿತ್ತಾದಿಗ್ಗಾಹಪರಿವಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲವಣ್ಣನಾ
೧೬. ವುತ್ತೇತಿ ಇಧೇವ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನ’’ನ್ತಿ ಪದುದ್ಧಾರಂ ಕತ್ವಾ ತಾನಿ ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಛ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆಜೀವಹೇತೂತಿ ಜೀವಿಕನಿಮಿತ್ತಂ, ‘‘ಏವಾಹಂ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ। ಆಜೀವಕಾರಣಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಪಾಪಿಚ್ಛೋತಿ ಪಾಪಿಕಾಯ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇಚ್ಛಾಪಕತೋತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತೋ ಉಪದ್ದುತೋ, ಅಭಿಭೂತೋ ವಾ। ಅಸನ್ತನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ। ಅಭೂತನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ। ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಸನ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಾರಣವಚನಂ। ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪುರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮಂ, ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತೋ ವಾ ಉತ್ತರಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ। ಉಲ್ಲಪತೀತಿ ಉಗ್ಗತಾಯುಕೋ ಲಪತಿ। ಸೀಲಂ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯು, ತಂ ತಸ್ಸ ತಥಾಲಪನಸಮಕಾಲಮೇವ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಾ ಆಪತ್ತಿ ಅಸ್ಸ, ಪಾರಾಜಿಕಸಞ್ಞಿತಸ್ಸ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನಂ ಉಲ್ಲಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಞ್ಚರಣಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಮತಿಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಇತ್ಥಿಮತಿಂ ಆರೋಚೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತೋ ಏವ।
ಕುಹನಾತಿಆದೀಸೂತಿ ಅಯಂ ಪಾಳೀತಿ ಅಯಂ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ॰ ೮೬೧) ಆಗತಾ ನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿ।
೧೭. ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಲಾಭಾ। ತೇ ಏವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಆದರವಸೇನ ದಿಯ್ಯಮಾನಾ ಸಕ್ಕಾರಾ। ಪತ್ಥಟಯಸತಾ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ। ತಂ ಲಾಭಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಞ್ಚ। ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತ್ಥಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಅಸನ್ತೇ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸದ್ಧಾದಿಗುಣೇ ಸಮ್ಭಾವೇತುಕಾಮಸ್ಸ। ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾಲಕ್ಖಣಾ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಇಚ್ಛಾಯ ಅಪಕತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಿಕಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವತೋ ಅಪೇತೋ ಕತೋತಿ ಅಪಕತೋ। ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಆಜೀವೂಪದ್ದವೇನ ಉಪದ್ದುತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಉಪದ್ದುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಕುಹನಮೇವ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನಸ್ಸ ವತ್ಥೂತಿ ಕುಹನವತ್ಥು। ತಿವಿಧಮ್ಪೇತಂ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾಯ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತದತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವಾತಿ ತೇಹಿ ಚೀವರಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವ। ಪಟಿಕ್ಖಿಪನೇನಾತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಹೇತು। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ।
ಭಿಯ್ಯೋಕಮ್ಯತನ್ತಿ ಬಹುಕಾಮತಂ। ಯನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಧಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯದೇತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರಣಂ, ಏತಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಾಪಣಿಕಾನೀತಿ ಆಪಣತೋ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ। ನನ್ತಕಾನೀತಿ ಅನ್ತರಹಿತಾನಿ ಚೋಳಖಣ್ಡಾನಿ। ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಉಞ್ಛನೇನ ಚಿನಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯಾತಿ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಲದ್ಧೇನ। ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಭೇಸಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಾ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ। ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಪುರಾಣಸ್ಸ, ಅಪುರಾಣಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಗೋಮುತ್ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಪೂತಿಮುತ್ತೇನಾತಿ ಪೂತಿಭಾವೇನ ಮುತ್ತೇನ ಪರೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತೇನ, ಪೂತಿಭೂತೇನ ವಾ ಗೋಮುತ್ತೇನ। ಧುತವಾದೋತಿ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಧುತಗುಣವಾದೀ। ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಾತಿ ಸಮ್ಮುಖತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ, ಲಬ್ಭಮಾನತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅತ್ತಾನಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಜಪ್ಪನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪನಂ। ಮಹೇಸಕ್ಖೋತಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ವಿಸೇಸೇತಿ ‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಭತ್ತೋ’’ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ। ದಳ್ಹಭತ್ತಿಕೋ ಸಮ್ಭತ್ತೋ। ಸಹಾಯೋತಿ ಸಹ ಆಯನಕೋ, ಸಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತ್ತಪದಿನೋ ಹಿ ‘‘ಸಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ವಿಹಾರೋ ಪಾಕಾರಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಕಲೋ ಆವಾಸೋ। ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ದೀಘಪಾಸಾದೋ, ಗರುಳಸಣ್ಠಾನಪಾಸಾದೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪಾಸಾದೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ। ಹಮ್ಮಿಯಂ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ। ಕೂಟಾಗಾರಂ ದ್ವೀಹಿ ಕಣ್ಣಿಕಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಪಾಸಾದೋ। ಅಟ್ಟೋ ಪಟಿರಾಜೂನಮ್ಪಿ ಪಟಿಬಾಹನಯೋಗ್ಯೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಕೋ ಪಟಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ಮಾಳೋ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಅನೇಕಕೋಣವನ್ತೋ ಪಟಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ಉದ್ದಣ್ಡೋ ಅಗಬ್ಭಿಕಾ ಏಕದ್ವಾರಾ ದೀಘಸಾಲಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ – ವಿಹಾರೋ ನಾಮ ದೀಘಮುಖಪಾಸಾದೋ। ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಏಕಪಸ್ಸೇನ ಛದನಕಸೇನಾಸನಂ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಭಿತ್ತಿ ಉಚ್ಚತರಾ ಹೋತಿ, ಇತರಪಸ್ಸೇ ನೀಚಾ, ತೇನ ತಂ ಏಕಪಸ್ಸಛದನಕಂ ಪಾಸಾದೋ ಆಯತಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ। ಹಮ್ಮಿಯಂ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಂ ಚನ್ದಿಕಙ್ಗಣಯುತ್ತಂ। ಗುಹಾ ಕೇವಲಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾ। ಲೇಣಂ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ। ಕೂಟಾಗಾರಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಣ್ಣಿಕಾಬದ್ಧಪಾಸಾದೋ। ಅಟ್ಟೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಗೇಹಂ। ಯಸ್ಸ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಛದನಂ ಹೋತಿ। ಅಟ್ಟಾಲಕಾಕಾರೇನ ಕರೀಯತೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಮಾಳೋ ವಟ್ಟಾಕಾರೇನ ಕತಸೇನಾಸನಂ। ಉದ್ದಣ್ಡೋ ಏಕೋ ಪಟಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ। ಯೋ ‘‘ಭಣ್ಡಸಾಲಾ, ಉದೋಸಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾ ಸನ್ನಿಪತನಟ್ಠಾನಂ।
ಕುಚ್ಛಿತರಜಭೂತಾಯ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ ನಿರತ್ಥಕಂ ಕಾಯವಚೀವಿಪ್ಫನ್ದನಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಕೋರಜಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕೋರಜಿಕೋ, ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಸಂಯತಕಾಯೋ, ಅತಿವಿಯ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ವಾ ಕೋರಜಿಕೋ ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕೋ। ಅತಿಪರಿಸಙ್ಕಿತೋತಿ ಕೇಚಿ। ಅತಿವಿಯ ಕುಹೋ ಕುಹಕಕುಹಕೋ, ಸಾತಿಸಯವಿಮ್ಹಾಪಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತಿವಿಯ ಲಪೋ ಲಪನಕೋ ಲಪಕಲಪಕೋ। ಮುಖಸಮ್ಭಾವಿಕೋತಿ ಕೋರಜಿಕಕೋರಜಿಕಾದಿಭಾವೇನ ಪವತ್ತವಚನೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮತ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಮ್ಭಾವಿಕೋ। ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಏವರೂಪತಾಯ ಏವ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಕಥೇತಿ। ಗಮ್ಭೀರನ್ತಿಆದಿ ತಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಟಿಬದ್ಧತಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಸಮ್ಭಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಕತೇನಾತಿ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಜನೋ ‘ಅರಿಯೋ’ತಿ ವಾ ‘ವಿಸೇಸಲಾಭೀ’ತಿ ವಾ ಸಮ್ಭಾವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತೇನ। ಗಮನಂ ಸಣ್ಠಪೇತೀತಿ ವಿಸೇಸಲಾಭೀನಂ ಗಮನಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಗಮನಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಠಪೇತಿ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ‘‘ಅರಹಾತಿ ಮಂ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ, ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ವಾ। ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯಾತಿ ಝಾನಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೋ ವಿಯ। ಆಪಾಥಕಜ್ಝಾಯೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಪಾಥಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಸಮಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ನಿಸೀದನ್ತೋ ಆಪಾಥಕೇ ಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟಟ್ಠಾನೇ ಝಾಯೀ। ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಣ್ಠಪನಸಙ್ಖಾತಂ।
ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಟಿಸೇವನನ್ತಿ ಏವಂ ಕಥಿತೇನ, ತೇನ ವಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನೇನ ಸಙ್ಖಾತಬ್ಬೇನ ಕಥಿತಬ್ಬೇನ। ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಭಣನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಿತಂ। ಆ-ಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕುಹನಂ ಕುಹೋ, ತಸ್ಸ ಅಯನಾ ಪವತ್ತಿ ಕುಹಾಯನಾ, ಕುಹಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯನಾ ಗತಿ ಕಿರಿಯಾ ಕುಹಾಯನಾ। ಕುಹೇತಿ, ಕುಹೇನ ವಾ ಇತೋತಿ ಕುಹಿತೋ, ಕುಹಕೋ।
ಪುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ।
ಉನ್ನಹನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಬನ್ಧನಾ ಪಲಿವೇಠನಾ। ದ್ವೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಿಂಸು। ತಾಯ ಆಗತಾಯ ತತ್ರೇಕೋ ಏಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸ ಕುಮಾರಿಕಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಯ ತೇಲಕನ್ದರಿಕಾಯ ಧೀತಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ಮಯಿ ಗೇಹಂ ಗತೇ ಸಪ್ಪಿಂ ದದಮಾನಾ ಘಟೇನೇವ ದೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮಾತಾ ವಿಯ ಘಟೇನ ದೇತೀ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೬೨) ಉಕ್ಕಾಚೇಸಿ। ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇಲಕನ್ದರಿಕವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಾ ವಾತಿ ಮತ್ತಾವಚನಾನುರೂಪಂ ವಾ। ಮತ್ತಾವಚನಂ ಹಿ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸುಭಾಸಿತಂ ಉತ್ತಮಮಾಹು ಸನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಭಣೇ ನಾಧಮ್ಮಂ ತಂ ದುತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೩; ಸು॰ ನಿ॰ ೪೫೨)। ತೇನ ಬಹುಂ ವಿಪ್ಪಲಪನಮಾಹ, ಸಚ್ಚತೋ ವಾ ಅಞ್ಞಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮುಗ್ಗಸೂಪಸದಿಸಕಮ್ಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ತದೇವ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ।
ನಿಮಿತ್ತೇನ ಚರನ್ತೋ, ಜೀವನ್ತೋ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾ। ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾಯ ಪಕಾಸನಂ ಓಭಾಸೋ। ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ। ಇಚ್ಛಿತವತ್ಥುಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಕಥನಂ ಸಾಮನ್ತಜಪ್ಪಾ।
ಅಕ್ಕೋಸನಭಯೇನಾಪಿ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ। ತಥಾ ವಮ್ಭನಾದಯೋ। ಉಪೇಕ್ಖನಾ ಉಪಾಸಕಾನಂ ದಾಯಕಾದಿಭಾವತೋ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನಾ। ಖಿಪನಾತಿ ಖೇಪವಚನಂ। ತಂ ಪನ ಅವಹಸಿತ್ವಾ ವಚನಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಣ್ಡನಾ’’ತಿ। ಪಾಪನಾತಿ ಅದಾಯಕತ್ತಸ್ಸ, ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ। ಪರೇಸಂ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಖಾದನಸೀಲೋ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕತಾ। ಅಬ್ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಂ। ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಗ್ಗನಾ ವಿಯಾತಿ ಅನಿಪ್ಪಿಸಿತೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸ ಗನ್ಧಸ್ಸ ನಿಪಿಸನೇ ಲಾಭೋ ವಿಯ ಪರಗುಣೇ ಅನಿಪ್ಪಿಸಿತೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ನಿಪಿಸನೇನ ಲಾಭೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ।
ನಿಕತ್ತುಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾ। ತಸ್ಸೇವ ಇಚ್ಛನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೋ, ತಂಸಹಜಾತಂ ವಾ ಗವೇಸನಕಮ್ಮಂ।
ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಅಙ್ಗಾನಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಂ ವಿಜ್ಜಂ। ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಸತ್ಥಂ। ಉಪ್ಪಾತನ್ತಿ ಉಕ್ಕಾಪಾತದಿಸಾಡಾಹ-ಭೂಮಿಚಾಲಾದಿಉಪ್ಪಾತಪಟಿಬದ್ಧವಿಜ್ಜಂ। ಸುಪಿನನ್ತಿ ಸುಪಿನಸತ್ಥಂ। ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಲಕ್ಖಣಜಾನನಸತ್ಥಂ। ಮೂಸಿಕಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವತ್ಥಾದೀನಂ ಅಸುಕಭಾಗೇ ಮೂಸಿಕಚ್ಛೇದೇ ಸತಿ ಇದಂ ನಾಮ ಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಜಾನನಕಸತ್ಥಂ। ಪಲಾಸಗ್ಗಿಆದೀಸು ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಅಗ್ಗಿನಾ ಹುತೇ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಗ್ಗಿವಸೇನ ಹೋಮವಿಧಾನಂ ಅಗ್ಗಿಹೋಮಂ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದಬ್ಬಿಹೋಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಥುಸಹೋಮಾದೀನಂ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸುತ್ತೇ ಆಗತಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವೀರಿಯಸಾಧನತ್ತಾ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಸ್ಸ ‘‘ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನವಾಯಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಅನವಜ್ಜಭಾವೋ, ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯಲಾಭೋ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಅಲಸೋ ಞಾಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ।
ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲವಣ್ಣನಾ
೧೮. ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಅಯಂ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೧೧) ವಿಯ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ। ಯೋನಿಸೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಉಪಾಯತ್ಥೋ ಯೋನಿಸೋ-ಸದ್ದೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಪಾಯೇನ ಪಥೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಞತ್ವಾ’’ತಿ ‘‘ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಸೀತಪಟಿಘಾತಾದಿಕಂ ತಂ ತಂ ಪಯೋಜನಂ ಪತಿ ಪತಿ ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ತದೇವ ಪಯೋಜನಂ ಪತಿ ಪತಿ ಸಙ್ಖಾಯ, ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾಣಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ಇಧ ಸಙ್ಖಾ-ಸದ್ದೋತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ’’ತಿಆದಿ ಕಾಮಂ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಕಾಲೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಧಾತುವಸೇನ ಪನ ಪಟಿಕೂಲವಸೇನ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಸುಜ್ಝತೀತಿ ಅಪರೇ। ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಕೇಚಿ। ಏಕೇ ಪನ ಪಠಮಂ ಏವ ಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನಂ ಏಕತ್ತಮತ್ತಂ ವಾಚಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಅನ್ತರವಾಸಕಾದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಜಾತಿಸದ್ದತಾಯ ಪನ ತಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಂ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಯೋಗಿನಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಾನಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹಣನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ವಾ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಮೇತಂ, ನ ಅನಿಯಮವಚನಂ। ‘‘ನಿವಾಸೇತಿ ವಾ ಪಾರುಪತಿ ವಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪನಂ ಪನ ಪಟಿಸೇವನಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ
ಪಯೋಜನಾನಂ ಮರಿಯಾದಾ ಪಯೋಜನಾವಧಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನವಸೇನ ಯೋ ನಿಯಮೋ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಪಯೋಜನಾ…ಪೇ॰… ವಚನಂ। ಇದಾನಿ ತಂ ನಿಯಮಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅವಧಾರಣೇನ ಲೀಳಾವಿಭೂಸಾವಿಲಮ್ಬನಾನಟಮ್ಬರಾದಿವಸೇನ ವತ್ಥಪರಿಭೋಗಂ ನಿಸೇಧೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ। ಲೀಳಾವಸೇನ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ವತ್ಥಾನಿ ಪರಿದಹನ್ತಿ ಚೇವ ಉಪಸಂವಿಯನ್ತಿ ಚ। ಯಥಾ ತಂ ಯೋಬ್ಬನೇ ಠಿತಾ ನಾಗರಿಕಮನುಸ್ಸಾ। ಏಕಚ್ಚೇ ವಿಭೂಸನವಸೇನ, ಯಥಾ ತಂ ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಆದಯೋ। ವಿಲಮ್ಬನವಸೇನ ವಿಲಮ್ಬಕಾ। ನಟಮ್ಬರವಸೇನ ಭೋಜಾದಯೋ। ಅಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ ಸೀತರೋಗಾದಿಉಪ್ಪಾದಕೋ। ಉತುಪರಿಣಾಮನವಸೇನಾತಿ ಉತುನೋ ಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ವಿಸಭಾಗಸೀತಉತುಸಮುಟ್ಠಾನೇನ। ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಹೇಮನ್ತಾದೀಸು ಹಿಮಪಾತಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಸೀತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯದತ್ಥಂ ಪನ ತಂ ವಿನೋದನಂ, ತಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀತಬ್ಭಾಹತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಸೇಸಪಯೋಜನೇಸು। ಯದಿಪಿ ಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪೋಪಿ ಉಣ್ಹೋವ, ತಸ್ಸ ಪನ ಆತಪಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ವನದಾಹಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಡಂಸಾತಿ ಪಿಙ್ಗಲಮಕ್ಖಿಕಾ। ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಡಂಸನಸೀಲಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಡಂಸನಮಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ। ಸಪ್ಪಾದಯೋತಿ ಸಪ್ಪಸತಪದಿಉಣ್ಣನಾಭಿಸರಬೂವಿಚ್ಛಿಕಾದಯೋ। ಫುಟ್ಠಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಫುಟ್ಠವಿಸಮಾಹ। ತಿವಿಧಾ ಹಿ ಸಪ್ಪಾ – ದಟ್ಠವಿಸಾ ಫುಟ್ಠವಿಸಾ ದಿಟ್ಠವಿಸಾ। ತೇಸು ಪುರಿಮಕಾ ದ್ವೇ ಏವ ಗಹಿತಾ। ಸತಪದಿಆದೀನಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ। ನಿಯತಪಯೋಜನಂ ಏಕನ್ತಿಕಂ, ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಞ್ಚ ಪಯೋಜನಂ। ಹಿರೀ ಕುಪ್ಪತಿ ನಿಲ್ಲಜ್ಜತಾ ಸಣ್ಠಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಕೂಪಾವತರಣಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಅರಹತೀತಿ ಕೋಪಿನಂ। ಹಿರಿಯಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಹಿರೀ ಚ ತಂ ಕೋಪಿನಞ್ಚಾತಿ ಹಿರಿಕೋಪಿನನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪಯೋಜನಾನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ।
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾರನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾದಿಭೇದಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹರಿತಬ್ಬವತ್ಥುಂ। ಪಿಣ್ಡಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಲತೀತಿ ಪಿಣ್ಡೋಲೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯಂ। ತೇನ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ। ಪತಿತತ್ತಾತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತತ್ತಾ। ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಭಿಕ್ಖಾಹಾರೋ। ಪಿಣ್ಡಾನಂ ವಾ ಪಾತೋತಿ ಘರೇ ಘರೇ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ। ‘‘ನತ್ಥಿ ದವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೩೦೫) ಸಹಸಾ ಕಿರಿಯಾಪಿ ‘‘ದವತ್ಥಂ, ಕೀಳಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಾ ಮುಟ್ಠಿಯುದ್ಧಯುಜ್ಝನಕಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಿಬುದ್ಧಯುಜ್ಝನಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ। ಬಲಮದನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮದೋ ಬಲಮದೋ। ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಬಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೋರಿಸಮದನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪೋರಿಸಮದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪುರಿಸಮಾನೋ ‘‘ಅಹಂ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮಾನೋ। ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸೇವನಾಸಮತ್ಥತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತೋ ಮಾನೋ, ರಾಗೋ ಏವ ವಾ ಪೋರಿಸಮದೋತಿ ಕೇಚಿ। ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ। ಅನ್ತೇಪುರಿಕಾ ರಾಜೋರೋಧಾ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸನ್ನಿವೇಸಯೋಗ್ಯತಾಯ ವೇಸಿಯೋ ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಯೋ। ಮಣ್ಡನಂ ನಾಮ ಇಧಾವಯವಪಾರಿಪೂರೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಪೀಣಭಾವನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ, ಪರಿಬ್ರೂಹನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಟಾ ನಾಮ ರಙ್ಗನಟಾ। ನಚ್ಚಕಾ ಲಙ್ಘಕಾದಯೋ। ವಿಭೂಸನಂ ಸೋಭಾಸಮುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸನ್ನಚ್ಛವಿವಣ್ಣತಾನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ಏತಂ ಪದಂ। ಮೋಹೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ಮೋಹಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಾಪಹಾನಾಯ। ದವಾ ಹಿ ಮೋಹೇನ ಹೋತಿ, ಮೋಹಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ವಜ್ಜನೇನ ಮೋಹಸ್ಸ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯತಾ। ದೋಸೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಬಲಮದಸ್ಸ, ಪುರಿಸಮದಸ್ಸ ‘‘ರಾಗೂಪನಿಸ್ಸಯಪ್ಪಹಾನತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಯದಿಪಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ದವಮದೇ ಆರಬ್ಭ ಪರಸ್ಸ ಪಟಿಘಸಂಯೋಜನಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿಯೇವ ಮನೋಪದೋಸಿಕದೇವಾದೀನಂ ವಿಯ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದವಮದೇ ಆರಬ್ಭ ಯೇಸಂ ಸವಿಸೇಸಂ ರಾಗಮೋಹಮಾನಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸವಿಸೇಸಂ ಪರಸ್ಸಪಿ ರಾಗಮೋಹಾದಯೋ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ‘‘ಪರಸ್ಸಪಿ ಸಂಯೋಜನುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಸೇಧನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪತ್ತಿ। ಪುರಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ, ಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಚತೂಹಿಪಿ ಚೇತೇಹೀ’’ತಿ ಪನ ವಚನತೋ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಾಮಕೀಳಾಪಿ ದವನ್ತೋಗಧಾ ಹೋತಿಯೇವ, ಪುರಿಸಮದೋಪಿ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಹೇತುಯೇವಾತಿ।
ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತೇ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ। ರೂಪಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಚತುಸನ್ತತಿರೂಪಸಮೂಹಸ್ಸ। ಠಿತಿಯಾತಿ ಠಿತತ್ಥಂ। ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಠಿತಿ ಪಬನ್ಧವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಬನ್ಧಟ್ಠಿತತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಪವತ್ತಿಯಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ। ತಥಾ ಹಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ‘‘ಯಾಪನಾ ವತ್ತನಾ’’ತಿ ‘‘ಚಿರಕಾಲಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಘರೂಪತ್ಥಮ್ಭಮಿವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಜಿಣ್ಣಘರಸಾಮಿಕೋ ಘರಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಪತನತ್ಥಂ, ಯಥಾ ಚ ಸಾಕಟಿಕೋ ಅಕ್ಖಬ್ಭಞ್ಜನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ, ಏವಮೇಸ ಯೋಗೀ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತತ್ಥಂ, ಯಾಪನತ್ಥಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ। ಏತೇನ ಠಿತಿ ನಾಮ ಅಪತನಂ ಯಾಪನಾ ಪವತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ದವಮದಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಯಾವದೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತತ್ಥದಸ್ಸನಂ। ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಧಮ್ಮಾ ಏತಾಯಾತಿ ಠಿತಿ, ಆಯೂತಿ ಆಹ ‘‘ಠಿತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಆಯು ‘‘ಠಿತೀ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪವತ್ತಾಪನತ್ಥ’’ನ್ತಿ। ಆಬಾಧಟ್ಠೇನಾತಿ ವಿಬಾಧನಟ್ಠೇನ, ರೋಗಟ್ಠೇನ ವಾ। ಜಿಘಚ್ಛಾಪರಮಾ ಹಿ ರೋಗಾ। ಉಪರಮತ್ಥನ್ತಿ ವೂಪಸಮತ್ಥಂ। ವಣಾಲೇಪನಮಿವ ವಣಿಕೋ। ಉಣ್ಹಸೀತಾದೀಸು ಅಭಿಭವನ್ತೇಸು ತಪ್ಪಟಿಕಾರಂ ಸೀತುಣ್ಹಂ ವಿಯ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಾ ಸಾಸನಾವಚರಿತಬ್ಬಾ ಅನುಸಾಸನೀ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ। ಅನುಗ್ಗಹಣತ್ಥನ್ತಿ ಅನು ಅನು ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ। ಕಾಯಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಯಥಾಸಮಾರದ್ಧಂ ಗುಣವಿಸೇಸಪಾರಿಪೂರಿಹೇತುಭೂತಂ ಕಾಯಬಲಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಾನುಯೋಗವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕಾ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ, ನದೀಸಮುದ್ದನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕಾ ಚ ಪುತ್ತಮಂಸಾದೀನಿ ಯಥಾ ಅಗಿದ್ಧಾ ಅಮುಚ್ಛಿತಾ ಕೇವಲಂ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಮೇವ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಾ ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಕೇವಲಂ ಭವಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಿಕೋ ಅಗಿದ್ಧೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ತೇನ ವಿನಾ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ।
ಇತೀತಿ ಪಕಾರತ್ಥೇ ನಿಪಾತಪದಂ। ತೇನ ಪಟಿಸೇವಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವನಾಕಾರೋ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನೇನಾ’’ತಿ। ಪುರಾಣನ್ತಿ ಭೋಜನತೋ ಪುರಿಮಕಾಲಿಕತ್ತಾ ಪುರಾತನಂ। ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮೀತಿ ಪಟಿಹನಿಸ್ಸಾಮಿ। ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೀದಿಸಂ, ಕಥಞ್ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪರಿಮಿತ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞತರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಅಪರಿಮಿತಂ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಭೋಜನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಾ, ತಂ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಂ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣೀತೇಜಪಮಾಣತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಪಮಾಣಭೋಜನಹೇತುಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಹರಹತ್ಥಕೋ। ಯೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚುದ್ಧುಮಾತಕುಚ್ಛಿತಾಯ ಉಟ್ಠಿತೋಪಿ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ಅಲಂಸಾಟಕೋ। ಯೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ತತ್ರವಟ್ಟಕೋ। ಯೋ ಯಥಾ ಕಾಕೇಹಿ ಆಮಸಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಯಾವ ಮುಖದ್ವಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ಅಯಂ ಕಾಕಮಾಸಕೋ। ಯೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖೇ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಮತಿ, ಅಯಂ ಭುತ್ತವಮಿತಕೋ। ಏತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ವಿಯ। ಅಥ ವಾ ಪುರಾಣವೇದನಾ ನಾಮ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ। ತಂ ‘‘ಪಟಿಹನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನವವೇದನಾ ನಾಮ ಅತಿಭುತ್ತಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ। ತಂ ‘‘ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಅಥ ವಾ ನವವೇದನಾ ನಾಮ ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾ, ತಸ್ಸಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತ್ಥಮೇವ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾತಿ ಚೇತಂ ಖುದ್ದಾಯ ವಿಸೇಸನಂ। ಯಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ಭೋಜನೇನ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಸಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಅಭುತ್ತಪಚ್ಚಯೇನ, ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯೇನ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾನುಪ್ಪಜ್ಜನಕವೇದನಾಸು ಪುರಿಮಾ ಯಥಾಪವತ್ತಾ ಜಿಘಚ್ಛಾನಿಮಿತ್ತಾ ವೇದನಾ। ಸಾ ಹಿ ಅಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಪವಡ್ಢನವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಪಚ್ಛಿಮಾಪಿ ಖುದ್ದಾನಿಮಿತ್ತಾವ ಅಙ್ಗದಾಹಸೂಲಾದಿವೇದನಾ ಪವತ್ತಾ। ಸಾ ಹಿ ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾವ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತಾಸಂ ವಿಸೇಸೋ। ವಿಹಿಂಸಾನಿಮಿತ್ತತಾ ಚೇತಾಸಂ ವಿಹಿಂಸಾಯ ವಿಸೇಸೋ।
ಯಾ ವೇದನಾ। ಅಧುನಾತಿ ಏತರಹಿ। ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನಪಯೋಗಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರಾಣಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯವಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ ಕತತ್ತಾ ಪುರಾಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯತಾವಸೇನ ಪಯೋಗವಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹತಾಯ ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಪನಂ ದುಕ್ಖವೇದನಾಪಚ್ಚಯಘಾತೋ, ಪಟಿಹನನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾಸೇನ್ತೋ ತಂ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮೀ’’ತಿ। ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ। ಸೋ ಏವ ಕತೂಪಚಿತಕಮ್ಮತಾಯ ಕಮ್ಮೂಪಚಯೋ। ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಯತಿಂ ಅನಾಗತೇ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಯಾ ಚಾಯಂ ‘‘ನವವೇದನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ, ತಸ್ಸಾ ನವವೇದನಾಯ ಮೂಲಂ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗಕಮ್ಮಂ ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ। ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಇತಿ ಪುರಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇನ ಪದದ್ವಯೇನ। ‘‘ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಾ ಪದಚತುಕ್ಕೇನ ಯುತ್ತಪರಿಭೋಗಸಙ್ಗಹೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾನುಚ್ಛವಿಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಪ್ಪಹಾನಂ ಜಿಘಚ್ಛಾದಿದುಕ್ಖಪಟಿಘಾತಸ್ಸ ಭಾಸಿತತ್ತಾ। ಝಾನಸುಖಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸುಖಾಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಚ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ।
ಅಸಪ್ಪಾಯಾಪರಿಮಿತೂಪಯೋಗೇನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕೋ, ಇರಿಯಾಪಥಭಞ್ಜನಕೋ ವಾ ಸಿಯಾ ಪರಿಸ್ಸಯೋ, ಸಪ್ಪಾಯಪರಿಮಿತೂಪಯೋಗೇನ ಪನ ಸೋ ನ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಸತಿ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಯಾತ್ರಾ ‘‘ಪರಿಮಿತಪರಿಭೋಗೇನ…ಪೇ॰… ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಯೋ ರೋಗೋ ಸಾದ್ಧೋ ಅಸಾದ್ಧೋ ಚ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಯಾಪ್ಯರೋಗೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಾಪ್ಯರೋಗೀ। ಸೋ ಹಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಉಪಸೇವತಿ, ತಥಾ ಅಯಮ್ಪೀತಿ। ಯದಿ ಯಾತ್ರಾಪಿ ಯಾಪನಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಯಾಪನಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕೋ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಯಾಪನಾಯಾ’’ತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಯಾಪನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಇಧ ಪನ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಅವಿಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾಪನಾ ಯಾತ್ರಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ। ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಯೇಸನಾ ಅಯುತ್ತಪರಿಯೇಸನಾ। ದಾಯಕದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನಂ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನತ್ಥಂ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಅಯುತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ, ಯೇನ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೋ। ತೇಸಂ ಪರಿವಜ್ಜನಂ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮೇನ ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಅನವಜ್ಜತಾ ನಾಮ।
ಅರತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ। ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು, ಅಧಿಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಅನಭಿರತಿ। ತನ್ದೀತಿ ಪಚಲಾಯಿಕಾ ನಿದ್ದಾ। ವಿಜಮ್ಭಿತಾತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭವೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿಜಮ್ಭನಾ। ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಾ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ‘‘ಲದ್ಧಂ ಮೇ’’ತಿ ಪಮಾಣಾಧಿಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಂ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉದ್ಧಂವಿರೇಚನಅಧೋವಿರೇಚನಾದೀಹಿ ಕಿಲಮತಿ, ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಭೇಸಜ್ಜಪರಿಯೇಸನಾಪಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಉದರಂ ಉದ್ಧುಮಾತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿಚ್ಚಕಾಲಮೇಸ ಏವಂಪಕತಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಏವಂ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ। ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಪಕತಿಅಗ್ಗಿಬಲಾದಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಅರತಿಆದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಕಾಯಸುಖತಾ, ಅಗರಹಿತಬ್ಬತಾ ಚ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಪಟಿಸೇವತಿ। ಯಾವತಕೋ ಭೋಜನೇನ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಸಾಧನೇನ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಣೇನ ಉದರಾವದೇಹಕಂ ಭೋಜನಂ ಯಾವದತ್ಥಉದರಾವದೇಹಕಭೋಜನಂ, ತಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನೇನ। ಸೇಯ್ಯಾಯ ಸಯನೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಸುಖಂ ಸೇಯ್ಯಸುಖಂ, ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಸೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಸುಖಾನಂ ಪಹಾನತೋ ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಯೋಗ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದನಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಯೋಗ್ಯಭಾವಪಟಿಪಾದನಂ, ತತೋ। ಸುಖೋ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ। ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಿಕಪ್ಪೇ, ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇಸು ವಾ ವುತ್ತಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಲಕ್ಖಣಂ ಆಗಮೇನ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತೀಸುಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇಸು ಆಹಾರಸ್ಸ ಊನಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವ ಹಿ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಯಾತ್ರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇನ ಪದತ್ತಯೇನ। ‘‘ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಯೋಜನಪರಿಗ್ಗಹದೀಪನಾ। ಯಾತ್ರಾ ಹಿ ನಂ ಆಹಾರೂಪಯೋಗಂ ಪಯೋಜೇತೀತಿ। ಧಮ್ಮಿಕಸುಖಾಪರಿಚ್ಚಾಗಹೇತುಕೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಅನ್ತದ್ವಯಪರಿವಜ್ಜನತೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾನಿ – ‘‘ನೇವ ದವಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ, ‘‘ನ ಮದಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ನ ಮಣ್ಡನಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ನ ವಿಭೂಸನಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಂ। ‘‘ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಭೋಜನಾನಿಸಂಸೋ। ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ, ಉಪರಿ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ, ‘‘ಯಾಪನಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಂ, ‘‘ಅನವಜ್ಜತಾ ಚಾ’’ತಿ ಏಕಂ। ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಪನ ಭೋಜನಾನಿಸಂಸೋತಿ। ಏವಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇನ್ತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ ನಾಮ।
ಯತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಭುಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೇನ ಸೇನ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣತ್ಥವುತ್ತಿಮಾಹ। ತಥಾ ಆಸನ-ಸದ್ದಸ್ಸಾತಿ। ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಮ್ಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಸಾದಾದಿಂ, ಮಞ್ಚಾದಿಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ವಿಹಾರೇ ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಆಸತೀತಿ ವಿಹಾರಅಡ್ಢಯೋಗಾದಿಕೇ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪೀಠಸನ್ಥತಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿಸಹನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಭಿಭವನಟ್ಠೇನ, ವಿಬಾಧನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉತುಯೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯೋತಿ ಸೀತುಣ್ಹಾದಿಉತುಯೇವ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮೋ, ತದತ್ಥಂ। ಸೇನಾಸನಂ ಹಿ ವಿವಿತ್ತಂ ಯೋಗಿನೋ ಭಾವನಾನುಕೂಲಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಭಾವತೋ। ತಂ ಪನೇತಂ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯೋ ಸರೀರಾಬಾಧಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಕರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏಕೀಭಾವಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ಏಕೀಭಾವಹೇತುಕಂ ಸುಖಂ ಏಕೀಭಾವಸುಖಂ, ತದತ್ಥಂ। ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖಂ।
ಯದಿ ಉತುಯೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯೋ, ‘‘ಉತು ಚ ಸೀತುಣ್ಹ’’ನ್ತಿ ಸೀತುಣ್ಹಪಟಿಘಾತಂ ವತ್ವಾ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ನಿಯತಂ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಸೀತುಣ್ಹಂ ಅನಿಯತಂ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ, ಉತುಪರಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬದಾಭಾವೀ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋತಿ ‘‘ಸೀತಾದಿಕೋ, ಅಸಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ವಿವಟಙ್ಗಣರುಕ್ಖಮೂಲಾದೀಸು ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಅಪರಿಗುತ್ತಿಯಾ ಅಸಂವುತದ್ವಾರಾದಿತಾಯ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ, ಅಸಪ್ಪಾಯರೂಪದಸ್ಸನಾದಿನಾ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಆಬಾಧಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ। ಯತ್ಥ ಗುತ್ತೇ ಸೇನಾಸನೇ ಆಬಾಧಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಉಭಯಪರಿಸ್ಸಯರಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಧಾತುಕ್ಖೋಭಲಕ್ಖಣಸ್ಸ, ತಂಹೇತುಕದುಕ್ಖವೇದನಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಾ ರೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೋ ಪಟಿಅಯನಟ್ಠೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚನೀಕಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ವೂಪಸಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ। ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ವಿಕಾರವೂಪಸಮೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ವಿಧಾತಬ್ಬತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ। ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹೀತಿ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಣಕೇಹಿ। ವಿವಟಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರಿಕ್ಖಾ ಉಡ್ಡಾಪೋ ಪಾಕಾರೋ ಏಸಿಕಾ ಪಲಿಘೋ ಪಾಕಾರಪತ್ಥಣ್ಡಿಲನ್ತಿ ಸತ್ತ ‘‘ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ। ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಆನೇತಬ್ಬಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ। ಪರಿವಾರೋಪಿ ಹೋತಿ ಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಪರಿತೋ ವಾರಣತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಜೀವಿತ…ಪೇ॰… ರಕ್ಖಣತೋ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತಿ ವಿವರಂ, ಓಕಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇರಿಕಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ರಕ್ಖಣತೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ। ಕಾರಣಭಾವತೋತಿ ಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭಾವತೋ। ರಸಾಯನಭೂತಂ ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತೇತಿಯೇವ। ಯದಿಪಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಏವ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇನ ಪಟಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಾಸಂ ಸರಸೇನೇವ ಭಿಜ್ಜನತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನಸದಿಸಾ ಪನ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಭವತಿ ಹಿ ತಂಸದಿಸೇಸು ತಬ್ಬೋಹಾರೋ, ಯಥಾ ಸಾ ಏವ ತಿತ್ತಿರಿ, ತಾನಿಯೇವ ಓಸಧಾನೀತಿ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಜಾತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ। ಸಞ್ಚಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾ ಅಕುಸಲಸಭಾವಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಅಕುಸಲವಿಪಾಕವೇದನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಬ್ಯಾಬಾಧನಟ್ಠೇನ ಬ್ಯಾಬಾಧೋ, ಬ್ಯಾಬಾಧೋವ ಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ, ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ, ನಿದ್ದುಕ್ಖತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಪರಮತಾಯಾ’’ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಪರಮತಾಯಾತಿ। ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ರೋಗನಿಮಿತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ।
ಚೀವರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ನಿಸ್ಸಯನಂ ಪರಿಭೋಗೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಜೀವನ್ತಿ। ಜೀವನಮ್ಪಿ ಹಿ ಪವತ್ತನಂ, ಯತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ‘‘ಪವತ್ತನರಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಪಾದನವಿಧಿವಣ್ಣನಾ
೧೯. ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿಭೇದೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಸೀಲಂ ಪುನ ಸಾಧನವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಸಾಧೀಯತಿ ಸಮ್ಪಾದಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಾಧನಂ, ಸದ್ಧಾ ಸಾಧನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ಧಾಸಾಧನೋ। ನನು ಚ ವೀರಿಯಸತಿಪಞ್ಞಾಹಿಪಿ ವಿನಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ ನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಪನ ವಿಸೇಸಹೇತುಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ
‘‘ಸಾವಕವಿಸಯಾತೀತತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ। ಗರುಕಲಹುಕಾದಿಭೇದೇ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ನಾಮ ಸಾವಕಾನಂ ಅವಿಸಯೋ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಏವ ವಿಸಯೋ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ತಸ್ಸ ಕಾಲೋಪಿ ನಾಮ ಸಾವಕಾನಂ ಅವಿಸಯೋ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಏವ ವಿಸಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಚನಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಆಗಮೇಹಿ ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಥಾಗತೋವ ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ತೇನ ‘‘ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇಮ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಾಮ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೫) ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸದ್ಧಾಯಾತಿ ಸದ್ದಹನೇನ ಸತ್ಥರಿ, ಧಮ್ಮೇ ಚ ಸದ್ಧಾಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪನೇನ। ಜೀವಿತೇಪಿ ಪಗೇವ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಕಿಕೀವ ಅಣ್ಡನ್ತಿ ಕಿಕೀಸಕುಣಿಕಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಅಣ್ಡಂ। ಸಾ ಕಿರ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅಣ್ಡಮೇವ ರಕ್ಖತಿ। ಚಮರೀವ ವಾಲಧಿನ್ತಿ ಚಮರೀಮಿಗೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ವಾಲಧಿಂ। ಚಮರೀಮಿಗಾ ಕಿರ ಬ್ಯಾಧೇನ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಾ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಕಣ್ಡಕಗುಮ್ಬಾದೀಸು ಲಗ್ಗಂ ಅತ್ತನೋ ವಾಲಮೇವ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಪಿಯಂವ ಪುತ್ತಂ ಏಕಕನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಂ ಏಕಪುತ್ತಂ, ಏಕನಯನೋ ಚ ತಂ ಏಕನಯನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ರಕ್ಖತಿ। ತಥೇವ ಸೀಲಂ ಅನುರಕ್ಖಮಾನಕಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸುಪೇಸಲಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಿಯಸೀಲಾ। ಸದಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ದಹರಮಜ್ಝಿಮಥೇರಕಾಲೇಸು। ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಗಾರವಾನಂ ವಸೇನ ಸಗಾರವಾ, ಗರುಕಾರವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಠಿತಧಮ್ಮೋ ವೇಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ಏವಮೇವ। ಮಮ ಸಾವಕಾತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ತೇ ಹಿ ಧುವಸೀಲಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇತಿ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಸೀಲಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನೇ।
ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವೀ ನಾಮ ವಿಞ್ಝಾಟವೀ। ಹಿಮವನ್ತಪಸ್ಸೇ ಅಟವೀತಿ ಕೇಚಿ। ಥೇರನ್ತಿ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಪಞ್ಞಾತಂ ಏಕಂ ಥೇರಂ। ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಮಾ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾತಿ।
ಪೂತಿಲತಾಯಾತಿ ಸಮಸೀಸೀತಿ ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ತತೋ ಏಕೂನವೀಸತಿಮೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗೋತ್ತರಣೇ ವಟ್ಟಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಸೋ ಇಮಾಯ ವಾರಸಮತಾಯ ‘‘ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಚ ಥೇರೋ ತಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ। ಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಮಹಾಭಿಞ್ಞೋ। ತಸ್ಮಾ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪ್ಪೇವಾತಿ ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಜಹೇಯ್ಯ, ನ ಭಿನ್ದೇತಿ ನ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನ ವೀತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ।
ಸತಿಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನನ್ತಿ ಪಗೇವ ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಆರಕ್ಖವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ। ಅನನ್ವಾಸ್ಸವನೀಯತೋತಿ ದ್ವಾರಭಾವೇನ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಅನನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬತೋ। ವರನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ। ತತ್ತಾಯಾತಿ ಉಣ್ಹಾಯ। ಆದಿತ್ತಾಯಾತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿತ್ತಾಯ। ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಜಲನ್ತಿಯಾ। ಸಜೋತಿಭೂತಾಯಾತಿ ಏಕಜಾಲೀಭೂತಾಯ। ಸಮ್ಪಲಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಮಟ್ಠಂ, ಅಞ್ಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ತ್ವೇವ ವರನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ರೂಪೇಸೂತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇಸು। ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನು ಅನು ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದನೇನ ಪಾಕಟೀಕರಣವಸೇನ ಸುಭಾದಿನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ, ಅಥ ವಾ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋ, ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಸುಭಾದಿನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಹಣಂ। ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಿಪವತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಸ್ಸ। ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ಜವನವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ। ನಿಮಿತ್ತಾದಿಗ್ಗಾಹಂ ನಿಸೇಧೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಸಂವಿಹಿತಸಾಖಾಪರಿವಾರನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅವಿಹಿತವತಿಪರಿಕ್ಖೇಪಂ। ಪರಸ್ಸಹಾರೀಹೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಾವಹಾರಕೇಹಿ ಚೋರೇಹಿ। ಸಮತಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅತಿವಿಜ್ಝತಿ ಅನುಪವಿಸತಿ।
ರೂಪೇಸೂತಿ ರೂಪಹೇತು ರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ। ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅನತ್ಥತೋ ರಕ್ಖ ಇನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸು। ಏತೇ ಹಿ ದ್ವಾರಾತಿ ಏತೇ ಚಕ್ಖಾದಿದ್ವಾರಾ। ಸತಿಕವಾಟೇನ ಅಸಂವುತತ್ತಾ ವಿವಟಾ। ತತೋ ಏವ ಅರಕ್ಖಿತಾ। ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭಾವೇನ ತಂಸಮಙ್ಗಿನಂ ಹನನ್ತೀತಿ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಏತೇ ವಾ ರೂಪಾದಯೋ। ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ದ್ವಾರಾ ಚಕ್ಖಾದಿದ್ವಾರಾ। ತೇ ಕೀದಿಸಾ ವಿವಟಾ ಅರಕ್ಖಿತಾ ಅಸಂವುತಚಕ್ಖಾದಿಹೇತುಂ ತಂಸಮಙ್ಗಿನಂ ಹನನ್ತೀತಿ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಗಾರನ್ತಿ ಗೇಹಂ। ದುಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಛಾದಿತಂ। ಅಭಾವಿತನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವನಾರಹಿತಂ।
ಸಮ್ಪಾದಿತೇತಿಆದಿಸ್ಸ ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಅತಿಉಕ್ಕಟ್ಠದೇಸನಾ ಮಗ್ಗೇನಾಗತಸದಿಸತ್ತಾ। ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ನ ಪುನೇವಂ ಕರಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ।
ಅಧುನಾಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ನ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೇನ, ನವಪಬ್ಬಜಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಮರಾಗೇನ ಡಯ್ಹಾಮೀತಿ ಕಾಮರಾಗಗ್ಗಿನಾ ಪರಿಡಯ್ಹಾಮಿ। ಸೋ ಚ ಪನ ದಾಹೋ ಇದಾನಿ ಚಿತ್ತಗತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಪರಿಡಯ್ಹತೀ’’ತಿ। ಸಾಧೂತಿ ಆಯಾಚನಾ। ನಿಬ್ಬಾಪನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನುಪಾಯಂ। ಗೋತಮಾತಿ ಥೇರಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ।
ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಪರಿಯೇಸಾತಿ ‘‘ಅಸುಭೇ ಸುಭ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಸಞ್ಞಾವಿಪರಿಯೇಸಹೇತು ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಾನಿಮಿತ್ತಂ। ನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹಿ ಕೀದಿಸಂ? ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಂ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹಿ ನ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾಮನಸಿಕಾರೋ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಅಸುಭಭಾವನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ। ಕಥಂ? ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಯಥಾ ತಂ ಅಸುಭಾರಮ್ಮಣೇ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವೇನ ಏಕಗ್ಗಂ, ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಭಾವೇನ ಸುಸಮಾಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭಾವೇಹೀತಿ। ಏವಂ ಸಮಥಭಾವನಾಯ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಮುಚ್ಛೇದನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರತೋ ಪಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅವಿಧೇಯ್ಯಕತಾಯ ‘‘ಪರೇ’’ತಿ ಪಸ್ಸ। ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಪನ ಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿಪೀಳಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಖತೋ, ಅನತ್ತಸಭಾವತ್ತಾ, ಅತ್ತವಿರಹತೋ ಚ ನೋ ಅತ್ತತೋ ಪಸ್ಸ। ಏವಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ನಿಬ್ಬಾಪೇಹಿ ಮಹಾರಾಗಂ ತೇಭೂಮಕಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಮಹಾವಿಸಯತಾಯ ಮಹಾರಾಗಂ ವೂಪಸಮೇಹಿ। ಯಥಾ ಏತರಹಿ, ಏವಂ ಮಾ ಡಯ್ಹಿತ್ಥೋ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ದಳ್ಹತರಂ ರಾಗವಿನೋದನೇ ನಿಯೋಜೇಸಿ।
ಏವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದನೇ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏವಂ ತಂ ಸುಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಹೋತೀತಿ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ ಥೇರೇ ನಿದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಲೇಣಂ ನ ಉಲ್ಲೋಕಿತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಿತಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಿಂ ಪನ ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಸೋಧೇತಿ ಅಸ್ಸ ನಾಗರುಕ್ಖಸ್ಸ।
ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇತಿ ಮಹಾಗಾಮೇ। ತರುಣಾ ಥಞ್ಞಪಿವನಕಾ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಯಾಸಂ ತಾ ತರುಣಪುತ್ತಾ, ತಾಸಂ। ಲಞ್ಜಾಪೇಸೀತಿ ಥನಪಟ್ಟಿಕಾಯ ಥನೇ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಜಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಚಿರತರಂ ದಟ್ಠುಂ ಕಾಲವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಸೀಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಚ ದೇವಿಯಾ ಚ ವನ್ದನಕಾಲೇ ಸತ್ತಾಕಾರಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೋತಿ ಪನ ವಿವೇಕಂ ನ ಕರೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವವತ್ಥಾನಂ ನ ಕರೋಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ವತಾಯಂ ಅಯ್ಯೋ’’ತಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ಸಪ್ಪಾಯಲಾಭೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅತಿವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವಿಭೂತಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಕಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಉನ್ನಾದಯನ್ತೋತಿ ಪಥವಿಕಮ್ಪನೇನ ಸಕಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಏಕಂ ನಿನ್ನಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ। ತನ್ನಿವಾಸಿದೇವತಾನಂ ಸಾಧುಕಾರದಾನೇನಾತಿ ಕೇಚಿ। ಭನ್ತೋತಿ ಅನವಟ್ಠಿತೋ। ಬಾಲೋತಿ ತರುಣದಾರಕೋ। ಉತ್ರಸ್ತೋತಿ ಞಾತಕೇಹಿ ವಿನಾಭಾವೇನ ಸನ್ತ್ರಸ್ತೋ।
ವಿಸಗಣ್ಡಕರೋಗೋತಿ ಯತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಭುತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಾನಿ। ತೇಸು ಹಿ ಭಿನ್ನೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿಪಿ ಭಿನ್ನಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಆರಕ್ಖಾಭಾವತೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೇವ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ದ್ವಾರಭೂತಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ನಾಮ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಅನತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಅಭಿನ್ನಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಪಸಂಹಾರೋ ಭೇದನಂ, ಯೋನಿಸೋ ಉಪಸಂಹಾರೋ ಅಭೇದನನ್ತಿ ಅಪರೇ। ಮಿತ್ತತ್ಥೇರೋವಾತಿ ಮಹಾಮಿತ್ತತ್ಥೇರೋ ವಿಯ। ವರೇತಿ ಸೇಟ್ಠೇ।
ತಥಾ ವೀರಿಯೇನಾತಿ ತಥಾ-ಸದ್ದೇನ ವೀರಿಯಂ ವಿಸೇಸೇತಿ। ಯಥಾ ಸತಿ ಅನವಜ್ಜಲಕ್ಖಣಾವ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸಾಧನಂ, ತಥಾ ವೀರಿಯಂ ಅನವಜ್ಜಲಕ್ಖಣಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸಾಧನನ್ತಿ। ವೀರಿಯಾಪೇಕ್ಖಮೇವ ವಿಸೇಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಯುತ್ತಾ ಏಸನಾ ಅನೇಸನಾ, ಯಥಾವುತ್ತಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸಙ್ಗಹಾ। ಸಾ ಏವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಸ್ಸ ನ ಪತಿರೂಪಾತಿ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ, ತಂ ಅನೇಸನಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ। ಅಥ ವಾ ಪತಿರೂಪವಿರೋಧಿನೀ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಾ, ಪರಿಗ್ಗಹಿತಧುತಙ್ಗಸ್ಸ ‘‘ಧಮ್ಮದೇಸನಾದೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಗುಣೇಹಿ ಪಸನ್ನಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಬಾಹುಸಚ್ಚವತ್ತಪರಿಪೂರಣಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪತ್ತಿಆದೀನಂ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧುತಗುಣೇ ಚಸ್ಸ ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಪಂಸುಕೂಲಚರಿಯಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಧುತಙ್ಗನಿಯಮಾನುಲೋಮೇನಾತಿ ತಂತಂಧುತಙ್ಗನಿಯತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಲೋಮವಸೇನ, ಅವಿಕೋಪನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಹಿಚ್ಛಸ್ಸೇವ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಾ, ನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ। ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪೂತಿಹರಿತಕೀತಿ ಪೂತಿಮುತ್ತಪರಿಭಾವಿತಂ, ಪೂತಿಭಾವೇನ ವಾ ಛಡ್ಡಿತಂ ಹರಿತಕಂ। ಅರಿಯವಂಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ, ಅರಿಯವಂಸೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಅರಿಯವಂಸಿಕೋ, ಪಚ್ಚಯಗೇಧಸ್ಸ ದೂರಸಮುಸ್ಸಾರಿತತ್ತಾ ಉತ್ತಮೋ ಚ ಸೋ ಅರಿಯವಂಸಿಕೋ ಚಾತಿ ಉತ್ತಮಅರಿಯವಂಸಿಕೋ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಧುತಙ್ಗೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ।
ನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಞಾಯತಿ ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥನಂ। ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ।
ದ್ವಾರಂ ದಿನ್ನನ್ತಿ ರೋಗಸೀಸೇನ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ದಿನ್ನಂ। ತಸ್ಮಾ ಅರೋಗಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಆಜೀವಂ ಪನ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತದಞ್ಞಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸಾಪಿ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅಪರೇ। ಅಕರೋನ್ತೋತಿ ಯಥಾಸಕಂ ಅನುಞ್ಞಾತವಿಸಯೇಪಿ ಅಕರೋನ್ತೋ। ಅಞ್ಞತ್ರೇವಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಏವ।
ಗಣವಾಸಂ ‘‘ಪವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಉದರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಾತಾಬಾಧೋ ಉದರವಾತಾಬಾಧೋ। ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಖೀರಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಂ, ತದೇವ ಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಪಾಯಾಸಂ, ಉದಕೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಖೀರೇನ ಪಕ್ಕಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ। ಉಪ್ಪತ್ತಿಮೂಲನ್ತಿ ‘‘ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಮಾತಾ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಪಾಯಾಸಂ ಅದಾಸಿ, ತೇನ ಮೇ ಫಾಸು ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚೀನಿಚ್ಛಾರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಂ। ‘‘ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಥೇರಸ್ಸ ಓಭಾಸನಾದಿಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪನ ಅಜಾನನ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ತಥಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ, ಅನಾಗತೇ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಏವಂ ಮಮ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಅಪಿಚ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಾ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ದಹರಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ನ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೦೯, ೨೫೭, ೬೧೨, ೧೨೨೮, ೧೨೩೪; ಚೂಳವ॰ ೩೪೩) ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ನ ಖಾದತಿ।
ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಪ್ಫಾರಾತಿ ವಚೀನಿಚ್ಛಾರಣಹೇತು। ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಹಿ ಸದ್ದೋ ಅಸತಿಪಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ‘‘ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಿಪ್ಫಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಭುತ್ತೋತಿ ಭುತ್ತವಾ ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯಂ ಅಹಂ। ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ। ಅಕಾರಲೋಪೇನ ಹಿ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ಏವಂಸ ತೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮; ೮.೭) ವಿಯ। ಅನ್ತಗುಣನ್ತಿ ಅನ್ತಭೋಗೋ। ಬಹಿ ಚರೇತಿ ಆಸಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಆರಾಧೇಮೀತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಧೇಮಿ, ವಸೇ ವತ್ತೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭತ್ತಚ್ಛೇದೇನ, ಮಗ್ಗಕಿಲಮಥೇನ ಚ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ದುಬ್ಬಲೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಫಲಿತಸ್ಸ ಅಮ್ಬಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಬಹೂನಿ ಅಮ್ಬಫಲಾನಿ ತಹಂ ತಹಂ ಪತಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥೇಕೋ ವುಡ್ಢತರೋ ಉಪಾಸಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಮಂ ಞತ್ವಾ
‘‘ನ ಪಿತಾ ನಪಿ ತೇ ಮಾತಾ, ನ ಞಾತಿ ನಪಿ ಬನ್ಧವೋ।
ಕರೋತೇತಾದಿಸಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ’’ತಿ॥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೦) –
ಅತ್ತಾನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಗತೋ ಏವ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಮ್ಬಖಾದಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥುಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸಬ್ಬಥಾಪೀತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ ಅನೇಸನವಸೇನ, ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಪಿ, ಪಗೇವ ಕಾಯವಚೀವಿಪ್ಫನ್ದಿತವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನೇಸನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೇ ಇಣಪರಿಭೋಗಆಪತ್ತಿಆದೀನವಸ್ಸ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೇ ಆನಿಸಂಸಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಂ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸದಸ್ಸನಂ। ತಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಚಯಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚಯೇಸೂ’’ತಿ। ಕಾರಣಕಾರಣಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಾರಣಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ತಿಣೇಹಿ ಭತ್ತಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ। ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಿಂ ವಜ್ಜಿತೇ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಸಿಜ್ಝತಿ, ವಿಸುಜ್ಝತಿ ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಗೇಧನ್ತಿ ಗೇಧಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಸಮ್ಮೋಹೋಪಿ ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ತೇನ ಸಹ ಪವತ್ತನತೋ, ತದುಪನಿಸ್ಸಯತೋ ಚ। ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಆಗಮನಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನಂ, ನ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನಂ। ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಹಿ ಇದಮತ್ಥಿತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಞಾಯಾಧಿಗತಾ ಏವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಚ್ಚಯೇ’’ತಿ। ಯಥಾವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾತಿ ‘‘ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮; ಮಹಾನಿ॰ ೨೦೬) ವುತ್ತವಿಧಿನಾ।
ಧಾತುವಸೇನ ವಾತಿ ‘‘ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವತ್ತಮಾನಂ ಧಾತುಮತ್ತಮೇವೇತಂ, ಯದಿದಂ ಚೀವರಾದಿ, ತದುಪಭುಞ್ಜಕೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಏವಂ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ವಾ। ಪಟಿಕೂಲವಸೇನ ವಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ತಾವ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾವಸೇನ, ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಪನ ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಅಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಾನಿ, ಇಮಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ ಪತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಾನಿ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ವಾ। ತತೋ ಉತ್ತರೀತಿ ಪಟಿಲಾಭಕಾಲತೋ ಉಪರಿ। ಅನವಜ್ಜೋವ ಪರಿಭೋಗೋ ‘‘ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಪೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ। ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕರೋತಿ ಅಸನ್ದೇಹಕರೋ ಏಕನ್ತಿಕೋ।
ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಅನರಹಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ। ಭಗವತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಸೀಲವತೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ। ದಾಯಕಾನಮ್ಪಿ ಸೀಲವತೋ ಏವ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ। ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನತೋ। ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ, ದಾಯಕೇಹಿ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಾಯ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ। ಇಣವಸೇನ ಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ‘‘ಸೀಲವತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ। ಚೀವರಂ ಕಾಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇ ಪುರೇಭತ್ತ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಕಾಲವಿಸೇಸವಸೇನ ಏಕದಿವಸೇ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಕಿಂಯೇವ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಇಣಪರಿಭೋಗಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಹಿಯ್ಯೋ ಯಂ ಮಯಾ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ, ತಂ ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ…ಪೇ॰… ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ। ಹಿಯ್ಯೋ ಯೋ ಮಯಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಸೋ ‘‘ನೇವ ದವಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಚೇ ಅತೀತಪರಿಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ। ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಪರಿಭೋಗೇತಿ ಪವೇಸೇ ಪವೇಸೇ। ಸತಿಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ, ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಯದಿಪಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಯುತ್ತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ। ಅಪರೇ ಪನಾಹು – ಸತಿ ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಸತಿ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇ, ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿಪೀತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ವಿಸುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವಮತ್ತೇನ।
ಏವಂ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುಜ್ಝತಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ। ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ದೇಸನಾಯ ಏವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಛಿನ್ನಮೂಲಾಪತ್ತೀನಂ ಪನ ಅಭಿಕ್ಖುತಾಪಟಿಞ್ಞಾವ ದೇಸನಾ। ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಸಿಟ್ಠೋ ಸಂವರೋವ ಸುದ್ಧಿ ಸಂವರಸುದ್ಧಿ। ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ಏವ ಸುದ್ಧಿ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿಸುದ್ಧಿ। ಚತೂಸುಪಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವ ಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುದ್ಧಿ। ಏಸ ತಾವ ಸುದ್ಧೀಸು ಸಮಾಸನಯೋ। ಸುದ್ಧಿಮನ್ತೇಸು ಪನ ದೇಸನಾ ಸುದ್ಧಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದೇಸನಾಸುದ್ಧಿ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸುದ್ಧಿ-ಸದ್ದೋ ಪನ ವುತ್ತನಯೋವ। ಏವನ್ತಿ ಸಂವರಭೇದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಪಹಾಯಾತಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಅಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ದಾಯಂ, ತಂ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ದಾಯಾದಾ। ಅನನುಞ್ಞಾತೇಸು ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಭೋಗಾಭಾವತೋ, ಅನುಞ್ಞಾತೇಸು ಏವ ಚ ಪರಿಭೋಗಸಮ್ಭವತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಪಚ್ಚಯಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಕಾ। ‘‘ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಥ ಮಾ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ। ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾ ‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯) ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಸುತ್ತಞ್ಚ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸಾಧಕಂ।
ಅವೀತರಾಗಾನಂ ತಣ್ಹಾಪರವಸತಾಯ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗೇ ಸಾಮಿಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ತದಭಾವೇನ ವೀತರಾಗಾನಂ ತತ್ಥ ಸಾಮಿಭಾವೋ ಯಥಾರುಚಿಪರಿಭೋಗಸಮ್ಭವತೋ। ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ, ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಮ್ಪಿ ಪಟಿಕೂಲಾಕಾರೇನ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಾಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ದಾಯಕಾನಞ್ಚ ಮನೋರಥಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೇ ಹಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸಬ್ಯಂ ಅತೀತತ್ತಾ ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ।
ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಾನಞ್ಚ। ಕಥಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಇಮೇ ಪರಿಭೋಗಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ? ಉಪಚಾರವಸೇನ। ಯೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಗೇಧಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅನುಪಲಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಭೋಗೋ, ಸೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಸೀಲವತೋ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ದಾಯಕಾನಂ ಮನೋರಥಸ್ಸ ಅವಿರಾಧನತೋ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸೇಕ್ಖಸಙ್ಗಹತೋ। ಸೇಕ್ಖಸುತ್ತಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೩) ಹೇತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಲವಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಚ್ಚನೀಕತ್ತಾತಿ ಯಥಾ ಇಣಾಯಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಇಚ್ಛಿತದೇಸಂ ಗನ್ತುಂ ನ ‘‘ಆಣಣ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ವಾ’’ತಿ। ಏತೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಚತುಪರಿಭೋಗವಿನಿಮುತ್ತೋ ವಿಸುಂಯೇವಾಯಂ ಪರಿಭೋಗೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯ। ಕಿಚ್ಚಕಾರೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾನುರೂಪಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾರೀ।
ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಕಿಚ್ಚಕಾರಿತಂ ಸುತ್ತಪದೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವಿಹಾರನ್ತಿ ಪತಿಸ್ಸಯಂ। ಸಯನಾಸನನ್ತಿ ಮಞ್ಚಾದಿಂ। ಉಭಯೇನಪಿ ಸೇನಾಸನಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಆಪನ್ತಿ ಉದಕಂ। ಸಙ್ಘಾಟಿರಜೂಪವಾಹನನ್ತಿ ಪಂಸುಮಲಾದಿನೋ ಸಙ್ಘಾಟಿಗತರಜಸ್ಸ ಧೋವನಂ। ಸುತ್ವಾನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಚೀವರಾದೀಸು ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮; ಮಹಾನಿ॰ ೨೦೬) ನಯೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ। ಸಙ್ಖಾಯ ಸೇವೇ ವರಪಞ್ಞಸಾವಕೋತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ, ವಿಹಾರಾದಿಪದೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ, ‘‘ಪಿಪಾಸಾಗೇಲಞ್ಞಸ್ಸ ವೂಪಸಮನತೋ ಪಾನೀಯಮ್ಪಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಆಪಮುಖೇನ ದಸ್ಸಿತಂ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಂ, ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾದಿಚೀವರನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಸಙ್ಖಾಯ ‘‘ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩; ೨.೨೪; ೩.೭೫; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೧೨೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮; ೮.೯; ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೫) ನಯೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ। ಸೇವೇ ಸೇವಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕೋ ಸೇಖೋ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಾ।
ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಙ್ಖಾಯ ಸೇವೀ ವರಪಞ್ಞಸಾವಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಿಣ್ಡೇ…ಪೇ॰… ಪೋಕ್ಖರೇ ವಾರಿಬಿನ್ದು, ತಥಾ ಹೋತಿ। ಕಾಲೇನಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ। ಲದ್ಧಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ। ಪರತೋತಿ ಅಞ್ಞತೋ ದಾಯಕತೋ। ಅನುಗ್ಗಹಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಬಹುಮ್ಹಿ ಉಪನೀತೇ ಮತ್ತಂ ಸೋ ಜಞ್ಞಾ ಜಾನೇಯ್ಯ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ। ಆಲೇಪನರೂಹನೇ ಯಥಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಲೇಪನೇನ ವಣಸ್ಸ ರುಹನೇ ವಿಯ, ಮತ್ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಆಹರೇತಿ ಆಹರೇಯ್ಯ। ‘‘ಆಹರೇಯ್ಯಾಹಾರ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಯಾಪನತ್ಥನ್ತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಯಾಪನಾಯ। ಅಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಮುಚ್ಛಾಯ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಗೇಧಂ ತಣ್ಹಂ ಅನಾಪನ್ನೋ।
ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಸಾಮಣೇರೋ। ಸಾಲಿಕೂರನ್ತಿ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ। ಸುನಿಬ್ಬುತನ್ತಿ ಸುಸೀತಲಂ। ಅಸಞ್ಞತೋತಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣೋತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಸಬ್ಬಾಸವೋ।
ಪಠಮಸೀಲಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
೨೦. ಪರಿಯನ್ತೋ ಪರಿಯನ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖೇ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ। ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಪಿ ಹಿ ವಿಸೇಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾನಂ। ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತಾ ಪರಮಾ ಮರಿಯಾದಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸೇಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೋ। ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದತೋ, ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಾದಾನತೋ ವಾ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಗೋತ್ರಭೂ, ತಾವ ಪವತ್ತಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತೋ ಸೇಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೋ। ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಭೂತಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಲೋಕಿಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸೇಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸೇಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೇ। ಪರಿಪೂರಕಾರೀನನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತಾನಂ। ಉಪರಿವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತ್ಥಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾನಂ। ತತೋ ಏವ ಸೀಲಪಾರಿಪೂರಿಅತ್ಥಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಜೀವಿತಾನಂ। ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸೇನ ಅಪರಾಮಸನೀಯತೋ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವನ್ತಂ ಸೀಲಂ ಅಪರಾಮಟ್ಠಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿವನ್ತಂ ಸೀಲಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ।
ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಸೇಕ್ಖಾನಂ, ಸೇಕ್ಖಾನಂ, ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾನಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಮಹಾನುಭಾವತಾಯ ಆನುಭಾವತೋ ಅಪರಿಯನ್ತಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಣನವಸೇನ ಸಪರಿಯನ್ತತ್ತಾ’’ತಿ। ಕಾಯವಾಚಾನಂ ಸಂವರಣತೋ, ವಿನಯನತೋ ಚ ಸಂವರವಿನಯಾ। ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತವಿತ್ಥಾರನಯೇನ ಯಥಾವುತ್ತಗಣನತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ। ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ। ವಿನಯಸಂವರೇತಿ ವಿನಯಪಿಟಕೇ। ಗಣನವಸೇನ ಸಪರಿಯನ್ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಅನವಸೇಸವಸೇನ ಸಮಾದಾನಭಾವನ್ತಿ ಸಮಾದಾನಸಬ್ಭಾವಂ। ಲಾಭ…ಪೇ॰… ವಸೇನ ಅದಿಟ್ಠಪರಿಯನ್ತಭಾವೋ ಲಾಭಾದಿಹೇತು ಸೀಲಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ।
ಧನಂ ಚಜೇ ಅಙ್ಗವರಸ್ಸ ಹೇತು ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಚೋರಾದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತೋ। ಅಙ್ಗಂ ಚಜೇ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ ಸಪ್ಪದಟ್ಠಾದಿಕಾಲೇ। ಅಙ್ಗಂ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ, ಚಜೇ ನರೋ ಧಮ್ಮಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಸುತಸೋಮಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾದಯೋ ವಿಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನುಸ್ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ’’ತಿ। ಜಿಘಚ್ಛಾಪರಿಸ್ಸಮೇನ ಜೀವಿತಸಂಸಯೇ ಸತಿಪಿ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇಸು ಅಮ್ಬಫಲೇಸು ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ।
ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸೀಲವನ್ತಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಾ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತುಯ್ಹಂ ಏತಾದಿಸಂ ಅಂಸೇನ ವಾಹಣಾದಿಕಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಕಾರಣಾ ಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸುಧೋತಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯಾತಿ ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಸಮ್ಮದೇವ ಧೋತಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯ। ಮಹಾಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಮಹಾಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ತಸ್ಸೇವ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ ಚ। ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಮಯಂ ಇಧಾಗತಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಚ್ಛರಿಕಾಯಾತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಫೋಟನೇನ। ಅಸತಿಯಾತಿ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ। ಅಞ್ಞಾಣಪಕತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕತಂ, ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತೀತಿ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಸುತರಹಿತೋ ಹೋತಿ ಚೇ। ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿಸೀಲೇಸುಪಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಚೇ। ನಾಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಸ್ಸ ಸೀಲರಹಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸುತಂ ಅತ್ತನೋ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಆವಹಂ ನ ಹೋತಿ। ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ। ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ಚೇ-ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪಸಂಸಿತೋತಿ ಪಸಂಸಿತೋ ಏವ ನಾಮ।
ರಾಗವಸೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠಗಹಣೇನ ತಣ್ಹಾಪರಾಮಾಸಾಭಾವಮಾಹ। ತಥಾರೂಪನ್ತಿ ರಾಗವಸೇನ ಅಪರಾಮಟ್ಠಂ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಹನಿತ್ವಾ। ಸಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಟಿಯಾಮೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ। ಹರಾಯಾಮೀತಿ ಲಜ್ಜಾಮಿ।
ಪಲಿಪನ್ನೋತಿ ಸೀದನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಕ್ಖಿತೋ ವಾ। ಸೀಲೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೀಲಂ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೋ ತೇನ ಸಹೇವ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಇದಾನಿ ಕದಾಚಿಪಿ ತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸತಿ ಹಿ ಭವಾದಾನೇ ಸೀಲೇನ ವಿಯೋಗೋ ಸಿಯಾ, ಭವಮೇವ ನಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ರೋಗಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋತಿ ರೋಗಭೂತಂ ವೇದನಂ ವೇದನಾಮುಖೇನ ಸೇಸಾರೂಪಧಮ್ಮೇ, ರೂಪಧಮ್ಮೇ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ।
ರುಪ್ಪತೋತಿ ವಿಕಾರಂ ಆಪಾದಿಯಮಾನಸರೀರಸ್ಸ। ಪರಿಸುಸ್ಸತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸುಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಪುಪ್ಫಂ ಯಥಾ ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತಂ ಸೂರಿಯಾತಪಸನ್ತತ್ತೇ ಪಂಸುನಿ ಠಪಿತಂ ಸಿರೀಸಾದಿಪುಪ್ಫಂ ವಿಯಾತಿ ಅಜಞ್ಞನ್ತಿ ಅಮನುಞ್ಞಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಂ। ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಬಾಲೇಹಿ ‘‘ಜಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿತ್ತಿತಂ। ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಪ್ಪಸ್ಸತೋ ಅವಿದ್ದಸುನೋ ‘‘ಜಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪಸಂಸಿತಂ। ಧಿರತ್ಥುಮನ್ತಿ ಧಿ ಅತ್ಥು ಇಮಂ, ಧಿ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಇಮಸ್ಸ ಪೂತಿಕಾಯಸ್ಸ ಧಿಕಾರೋ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಗ್ಗನ್ಧಿಯನ್ತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಿಕಂ ದುಗ್ಗನ್ಧವನ್ತಂ। ಯತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪೂತಿಕಾಯೇ ರಾಗಹೇತು ಪಮತ್ತಾ ಪಮಾದಂ ಆಪನ್ನಾ। ಪಜಾತಿ ಸತ್ತಾ। ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ, ಸೀಲಮ್ಪಿ ಹಾಪೇನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಝಾನಾದಿನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇವಲಂ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಾವಕಖೀಣಾಸವಾ, ಇತರೇ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಸಹ ವಿಸೇಸನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹನ್ತಾದೀನ’’ನ್ತಿ। ಸಬ್ಬದರಥಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ।
ದುತಿಯಸೀಲಪಞ್ಚಕವಣ್ಣನಾ
ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಹಾನಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೇರಮಣಿಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ। ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಪಹಾನವಸೇನಾ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ಸಾ ಪಮಾದಲೇಖಾ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಕರುಣಾಲೋಭಾದಿಪಮುಖೇನ ಯೇನ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಪಹೀಯತಿ, ತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ। ತಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಸೀಲಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಚೇತನಾ ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಸಂವರಣಂ ಪವೇಸದ್ವಾರಪಿಧಾನಂ ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲಂ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಪನ ಅನಭಿಜ್ಝಾದಿವಸೇನ ಪಹಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವೇರಮಣೀ ಚೇತನಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಂವರಾವೀತಿಕ್ಕಮಾ ತಪ್ಪಮುಖಾ ಧಮ್ಮಾ।
ಏವಂ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪಹಾನಸೀಲಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಉಪಾಯಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ, ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾನಂ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಲೋಭಪ್ಪಧಾನೇನ ಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ। ಕುಸಲಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಇಧ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಹಾನಸೀಲಾದೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ವಿಸೇಸಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ। ಅಬ್ಯಾಪಾದೇನಾತಿ ಮೇತ್ತಾಯ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿಕರಣೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಆಲೋಕಸಞ್ಜಾನನೇನ ಅವಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಸಮಾಧಿನಾ। ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇನಾತಿ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಯಾಥಾವನಿಚ್ಛಯೇನ। ಸಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನೇನಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।
ಏವಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ‘‘ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇ ಪಹಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೫೩೮) ವುತ್ತಾಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯ ವಸೇನ ಪಹಾನಸೀಲಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಉಪಾಯಾನಂ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಞಾಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹಕಙ್ಖಾವಿತರಣಾನಂ ಹಿ ವಿಬನ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಮೋಹಸ್ಸ ದೂರೀಕರಣೇನ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಠಿತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಯೋ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತಥಾ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಅಭಿರತಿನಿಮಿತ್ತೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ। ತತ್ಥ ಅನಭಿರತಿಯಾ ವಿನೋದಿತಾಯ ಝಾನಾದೀನಂ ಸಮಧಿಗಮೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಅರತಿವಿನೋದನಅವಿಜ್ಜಾಪದಾಲನಾದಿನಾ ಉಪಾಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಅರತಿಯಾ’’ತಿ। ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿನಿದ್ದೇಸೋ ಪನ ನೀವರಣಸಭಾವಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಹೇಟ್ಠಾನೀವರಣೇಸುಪಿ ಸಙ್ಗಹದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
‘‘ಪಠಮೇನ ಝಾನೇನ ನೀವರಣಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಕಥಂ ಝಾನಾನಂ ಸೀಲಭಾವೋ, ಕಥಂ ವಾ ತತ್ಥ ವಿರತಿಯಾ ಸಮ್ಭವೋ। ಸುವಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಚಿತ್ತಸಮಾದಾನವಸೇನ ಇಮಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಪರಿತ್ತಕುಸಲಾನಿ ವಿಯ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಿಸೋಧನವಸೇನ, ನಾಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ದುಚ್ಚರಿತದುರಾಜೀವಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಸೇನಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ। ಮಹಗ್ಗತಧಮ್ಮೇಸು ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ನತ್ಥಿ ಸೀಲನಟ್ಠೋ, ಕುತೋ ವಿರಮಣಟ್ಠೋ। ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕೋ ಪನ ಸೋ ಪರಿಯಾಯೋ? ಯದಗ್ಗೇನ ಮಹಗ್ಗತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಪಜಹನ್ತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ತತೋ ಓರತಾ। ತೇ ಚ ಯಥಾ ಚಿತ್ತಂ ನಾರೋಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಂವುತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೋ ಮನೋದ್ವಾರೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸೂತಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಚೇತನಾ ಪನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ। ಸೋಯಮತ್ಥೋ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕಾದಿಪಹಾನವಚನಮ್ಪಿ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಸೀಲಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾಯಕಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ನ ಚೇತ್ಥ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನೂಪಚಾರೇಯೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೂಪಚಾರೇ ಚ ಸುಖಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ಅತಿಸಯಪಹಾನಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುತ್ಥೇನ ಝಾನೇನ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಆರುಪ್ಪಕಥಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೭೫ ಆದಯೋ) ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ।
ಅನಿಚ್ಚಸ್ಸ, ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ। ತೇಭೂಮಿಕಧಮ್ಮಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಾ ಸಸ್ಸತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಸಞ್ಞಾಯ, ಸಞ್ಞಾಗ್ಗಹಣೇನೇವ ದಿಟ್ಠಿಚಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರಾಸುಪಿ। ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ। ನನ್ದಿಯಾತಿ ಸಪ್ಪೀತಿಕತಣ್ಹಾಯ। ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ವಿರಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ। ರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ರಾಗಸ್ಸ। ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ। ಯಥಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಯೇವ, ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವವಸೇನ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿರೋಧೇತಿ ನೋ ಸಮುದೇತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೮೩)। ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮತಾಯ ಹಿ ಅಯಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತಾ। ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾ ಹಿ ಅಯಂ ಆದಾನಸ್ಸಾತಿ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಗಹಣಸ್ಸ। ಸನ್ತತಿಸಮೂಹಕಿಚ್ಚಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಏಕತ್ತಗಹಣಂ ಘನಸಞ್ಞಾ, ತಸ್ಸಾ ಘನಸಞ್ಞಾಯ। ಆಯೂಹನಸ್ಸಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಸ್ಸ। ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವತ್ಥಾದಿವಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೋ। ಧುವಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಥಿರಭಾವಗಹಣಸ್ಸ। ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮೂಹಾದಿಘನವಸೇನ ಸಕಿಚ್ಚಪರಿಚ್ಛೇದತಾಯ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸವಿಗ್ಗಹತಾಯ। ಪಣಿಧಿಯಾತಿ ರಾಗಾದಿಪಣಿಧಿಯಾ, ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿನ್ನತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿನಿವೇಸಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ। ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮತಿರಣಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸನಾ। ಸಾರಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸಾತಿ ಅಸಾರೇಸು ಸಾರಗಹಣವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಥಿರಭಾವಪತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಅನುಪಸ್ಸನಾವ। ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ಇಸ್ಸರಕುತ್ತಾದಿವಸೇನ ಲೋಕೋ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಸಮ್ಮೋಹಾಭಿನಿವೇಸೋ। ಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಕೇಚಿ। ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಮತೀತಮದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦; ಮಹಾನಿ॰ ೧೭೪) ಸಂಸಯಾಪತ್ತಿ ಸಮ್ಮೋಹಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಅಪರೇ। ಸಙ್ಖಾರೇಸು ತಾಣಲೇಣಭಾವಗಹಣಂ ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸೋ। ‘‘ಆಲಯರತಾ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೬೭; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೧; ೨.೩೩೭; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೭೨; ಮಹಾವ॰ ೭-೮) ವಚನತೋ ಆಲಯೋ ತಣ್ಹಾ। ಸಾ ಏವ ಚಕ್ಖಾದೀಸು, ರೂಪಾದೀಸು ಚ ಅಭಿನಿವಿಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಆಲಯಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ಏವಂ ಠಿತಾ ತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಂ ಞಾಣಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ। ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಮೋಹಪ್ಪಧಾನಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ। ವಟ್ಟತೋ ವಿಗತತ್ತಾ ವಿವಟ್ಟಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತತ್ಥ ನಿನ್ನಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ಅನುಪಸ್ಸನೇನ ಪವತ್ತಿ ವಿವಟ್ಟಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ ಚೇವ ಅನುಲೋಮಞಾಣಞ್ಚ। ಸಞ್ಞೋಗಾಭಿನಿವೇಸೋ ಸಂಯುಜ್ಜನವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅಭಿನಿವಿಸನಂ।
ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಓಳಾರಿಕಾನನ್ತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗವಜ್ಝೇ ಕಿಲೇಸೇ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಥಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾಪಿ ದುತಿಯಮಗ್ಗವಜ್ಝೇಹಿ ಓಳಾರಿಕಾ। ಅಣುಸಹಗತಾನನ್ತಿ ಅಣುಭೂತಾನಂ, ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗವಜ್ಝೇ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನನ್ತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ। ನ ಹಿ ಪಠಮಮಗ್ಗಾದೀಹಿ ಪಹೀನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪುನ ಪಹೀಯನ್ತಿ।
‘‘ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸಂವರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ। ‘‘ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾನಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೧) ವಚನತೋ ಚೇತಸೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ ಭವನ್ತಿ। ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ। ‘‘ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೫೯) ವಚನತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತಿಯಾ। ‘‘ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೬; ೩.೩೫೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೯೬; ೬.೧೦; ೧೧.೧೨) ವಚನತೋ ಪೀತಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾಯ। ‘‘ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೬; ೩.೩೫೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೯೬; ೬.೧೦; ೧೧.೧೨) ವಚನತೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾಯ। ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೬; ೩.೩೫೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೯೬; ೬.೧೦; ೧೧.೧೨) ವಚನತೋ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ। ‘‘ಸುಖತ್ಥಾಯ ಸುಖಂ ವೇದೇತೀ’’ತಿ ಚೇತ್ಥ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆಸೇವನಾಯಾತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಸೇವನಾಯ। ನಿರಾಮಿಸೇ ಹಿ ಸುಖೇ ಸಿದ್ಧೇ ‘‘ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೬; ೩.೩೫೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೯೬; ೬.೧೦; ೧೧.೧೨) ವಚನತೋ ಸಮಾಧಿ ಸಿದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಆಸೇವನಾಯ ಪಗುಣಬಲವಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಾವನಾಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಡ್ಢಿಯಾ। ಬಹುಲೀಕಮ್ಮಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಿರಿಯಾಯ। ಅಲಙ್ಕಾರಾಯಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಸಾಧನಭೂತಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರಾಯಾತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಕಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಸಮ್ಭಾರತ್ಥೋ ಹಿ ಇಧ ಪರಿಕ್ಖಾರ-ಸದ್ದೋ। ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಇಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೧) ವಿಯ ಸಮ್ಭಾರೋತಿ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಪರಿಕ್ಖಾರ-ಸದ್ದೋ ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೪) ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥೋ। ‘‘ಸತ್ತಹಿ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ಸುಪರಿಕ್ಖತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೬೭) ಪರಿವಾರತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಇಧ ಪನ ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿವಾರಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಭಾರತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರಾಯಾತಿ ಮೂಲಕಾರಣಭಾವೇನೇವ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭೂತಸತಿವೀರಿಯಾದಿಧಮ್ಮವಿಸೇಸಸಾಧನೇನ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ವಸೀಭಾವಸಮ್ಪಾಪನೇನ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಭಾವಾಪಾದನೇನ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಸಾಧನತೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।
ಏವಂ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಮೂಲಕಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ ಸಮಾಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ ‘‘ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಹಿ ದಸ್ಸಿತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ। ನಿಬ್ಬಿದಾದಯೋ ಅತ್ಥತೋ ವಿಭತ್ತಾ ಏವ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಏವಮೇತ್ಥ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಇದಾನಿ ಪಹಾನಾದೀಸು ಸೀಲತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಪಜಹನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಪಹಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಭಾವಸಾಧನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಹಾನನ್ತಿ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಪನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಭಾವೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಮೇವ। ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಸೀಲಭಾವೋ ಸುಟ್ಠು ಯುಜ್ಜತಿ। ತಂ ತಂ ಪಹಾನನ್ತಿ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ತಂ ತಂ ಪಹಾನಂ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಮೇತ್ತಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಚಾಗಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸ್ಸ। ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ। ಪಹಾನಂ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಹೋತಿ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ತಸ್ಸ ಪಕಮ್ಪಹೇತವೋತಿ ತಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಕಮ್ಪಾಭಾವಕರಣೇನ ಚ ಸಮಾಧಾನಂ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಸೇಸಪಹಾನೇಸುಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಮಾಧಾನಂ ಸಣ್ಠಪನಂ, ಸಂಯಮನಂ ವಾ। ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ವೇರಮಣಿಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ನ ಪಹಾನಂ ವಿಯ ವೋಹಾರಮತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತೋ ತತೋತಿ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿತೋ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಸ್ಸ ಸಂವರಣವಸೇನ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಾ ಸಂವರಸ್ಸ ವಸೇನ। ತದುಭಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತನಾವಸೇನಾತಿ ವೇರಮಣೀಹಿ, ಸಂವರಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ವಸೇನ। ತಂ ತಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಂ ತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಧಮ್ಮಸಮೂಹಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ಚೇತಸೋ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ಏಕಕ್ಖಣೇಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸೀಲಸಂಕಿಲೇಸವೋದಾನವಣ್ಣನಾ
೨೧. ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ಸಂಕಿಲೇಸೋ। ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ’’ತಿ। ವೋದಾಯತಿ ವಿಸುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ವೋದಾನಂ, ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ। ಲಾಭಯಸಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಞಾತಿಅಙ್ಗಜೀವಿತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಅನ್ತೇ ವಾ ವೇಮಜ್ಝೇತಿ ಚ ಇದಂ ತೇಸಂ ಉದ್ದೇಸಾದಿಪಾಳಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೋ ಅತ್ಥಿ। ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಖಣ್ಡವನ್ತಂ, ಖಣ್ಡಿತಂ ವಾ। ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯಾತಿ ವತ್ಥನ್ತೇ, ದಸನ್ತೇ ವಾ ಛಿನ್ನವತ್ಥಂ ವಿಯ।
ಏವನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ। ಮೇಥುನಸಂಯೋಗವಸೇನಾತಿ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇನ ಸದಿಸಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ಮಿಥುನಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಮೇಥುನಂ, ನಿಬನ್ಧನಂ। ಮೇಥುನವಸೇನ ಸಮಾಯೋಗೋ ಮೇಥುನಸಂಯೋಗೋ। ಇಧ ಪನ ಮೇಥುನಸಂಯೋಗೋ ವಿಯಾತಿ ಮೇಥುನಸಂಯೋಗೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ। ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ। ಏಕಚ್ಚೋತಿ ಏಕೋ। ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತೇನ ಸಮಣೋ ವಾ ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ। ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಮೇಥುನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಹೇವ ಖೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಚ್ಛಾದನಂ ಉಬ್ಬತ್ತನಂ। ಸಮ್ಬಾಹನಂ ಪರಿಮದ್ದನಂ। ಸಾದಿಯತೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇತಿ। ತದಸ್ಸಾದೇತೀತಿ ತಂ ಉಚ್ಛಾದನಾದಿಂ ಅಭಿರಮತಿ। ನಿಕಾಮೇತೀತಿ ಇಚ್ಛತಿ। ವಿತ್ತಿನ್ತಿ ತುಟ್ಠಿಂ। ಇದಮ್ಪಿ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಾದಿಯನಾದಿಂ ಖಣ್ಡಭಾವಾದಿವಸೇನ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಪಿ-ಸದ್ದೋ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಖೋ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯದೇತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ ಅಸತಿಪಿ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನನ್ಹಾಪನಸಮ್ಬಾಹನಸಾದಿಯನಾದಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಏಕಂಸೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಾಪಾದನತೋ ಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದಮ್ಪಿ ಸಬಲಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಾಸಮ್ಪೀತಿ। ಏವಂ ಪನ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ಸೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಂಯುತ್ತೋ ಮೇಥುನಸಂಯೋಗೇನ, ನ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ। ತತೋ ಚಸ್ಸ ನ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಪರಿಮುತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಸಞ್ಜಗ್ಘತೀತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸತಿ। ಸಂಕೀಳತೀತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗವಸೇನ ಕೀಳತಿ। ಸಂಕೇಲಾಯತೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಮಾತುಗಾಮಂ ಕೇಲಾಯನ್ತೋ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಕ್ಖುನಾ। ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಂ। ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಉಪೇಚ್ಚ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಓಲೋಕೇತಿ। ತಿರೋಕುಟ್ಟಾತಿ ಕುಟ್ಟಸ್ಸ ತಿರೋಪಾಕಾರಾ। ಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಭಿತ್ತಿ ಕುಟ್ಟಂ, ಇಟ್ಠಕಾಮಯಾ ಪಾಕಾರೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಯಾ ಕಾಚಿ ವಾ ಭಿತ್ತಿ ಪೋರಿಸತೋ ದಿಯಡ್ಢರತನುಚ್ಚಪ್ಪಮಾಣಾ ಕುಟ್ಟಂ, ಕುಟ್ಟತೋ ಅಧಿಕೋ ಪಾಕಾರೋ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ವತಸಮಾದಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ। ಕಾಮಗುಣೇಹೀತಿ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ। ಸಮಪ್ಪಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಂ ಸಹಿತಂ। ಸಮಙ್ಗೀಭೂತನ್ತಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಪರಿಚಾರಯಮಾನನ್ತಿ ಕೀಳನ್ತಂ, ಉಪಟ್ಠಹಿಯಮಾನಂ ವಾ। ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ। ಸೀಲೇನಾತಿಆದೀಸು ಯಮನಿಯಮಾದಿಸಮಾದಾನವಸೇನ ಸೀಲಂ। ಅವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ವತಂ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ಸೀಲಂ। ದುಕ್ಕರಚರಿಯವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ವತಂ। ತಂತಂಅಕಿಚ್ಚಸಮ್ಮತತೋ ವಾ ನಿವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಸೀಲಂ। ತಂತಂಸಮಾದಾನವತೋ ವೇಸಭೋಜನಕಿಚ್ಚಕರಣಾದಿವಿಸೇಸಪಟಿಪತ್ತಿ ವತಂ। ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಾ ತಪೋ। ಮೇಥುನವಿರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ।
ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಅನವಸೇಸತೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಾ। ಅಭೇದೇನಾತಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೇನ। ಅಪರಾಯ ಚ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಗುಣಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ ಕೋಧೋ। ಉಪನನ್ಧನಲಕ್ಖಣೋ ಉಪನಾಹೋ। ಪರೇಸಂ ಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ। ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಳಾಸೋ। ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಉಸೂಯನಲಕ್ಖಣಾ ಇಸ್ಸಾ। ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಗೂಹನಲಕ್ಖಣಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಸನ್ತದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ। ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಥಮ್ಭೋ। ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ। ಉನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಮಾನೋ। ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ। ಮಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೋ ಮದೋ। ಚಿತ್ತವೋಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೋ ಪಮಾದೋ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಲೋಭಮೋಹವಿಪರೀತಮನಸಿಕಾರಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ।
ಇದಾನಿ ‘‘ಅಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಯಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನುಪಹತಾನೀತಿ ಅನುಪದ್ದುತಾನಿ। ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಾಯ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನೇನ ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣಂ। ಅವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥತ್ತಾ’’ತಿ। ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಂ ವಾ ಏತೇಸಂ ಪಯೋಜನಂ, ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಾನೀತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ। ನಿದ್ದಾನೇನ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಿಯ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಗಮೇನ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸಾ ಚ ತತ್ಥ ‘‘ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಆದೀನವದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ। ನಿಸಮ್ಮಕಾರೀನಂ ಪಯೋಜನಗರುಕತಾಯ ದಿಟ್ಠಗುಣೇಯೇವ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಸತ್ತಾನಂ ಮನುಞ್ಞಭಾವಕಾರಣಂ, ಏವಂ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ ಅಮನುಞ್ಞಭಾವಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ…ಪೇ॰… ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ। ಅನನುಸಾಸನೀಯೋ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬತೋ। ದುಕ್ಖಿತೋತಿ ಸಞ್ಜಾತದುಕ್ಖೋ। ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀತಿ ‘‘ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚಾನುತಾಪೀ। ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ಗುಣವಣ್ಣೇನ, ಕಾಯವಣ್ಣೇನ ಚ ವಿರಹಿತೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ। ಸಮ್ಫಸ್ಸಿತಾನಂ ದುಕ್ಖೋ ದುಕ್ಖಾವಹೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಗುಣಾನುಭಾವಾಭಾವತೋ ಅಪ್ಪಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ। ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯಾತಿ ಅನೇಕವಸ್ಸಸಮೂಹೇ ಸಞ್ಚಿತುಕ್ಕಾರಾವಾಟೋ ವಿಯ। ದುಬ್ಬಿಸೋಧನೋ ಸೋಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ। ಛವಾಲಾತಂ ಛವಡಾಹೇ ಸನ್ತಜ್ಜನುಮ್ಮುಕ್ಕಂ। ಉಭತೋ ಪರಿಬಾಹಿರೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ, ಗಿಹಿಭೋಗತೋ ಚ ಪರಿಹೀನೋ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೇರೀ, ಸಬ್ಬೇ ವಾ ವೇರೀ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬವೇರೀ, ಸೋ ಏವ ಸಬ್ಬವೇರಿಕೋ, ಪುರಿಸೋ। ಸಂವಾಸಂ ನಾರಹತೀತಿ ಅಸಂವಾಸಾರಹೋ। ಸದ್ಧಮ್ಮೇತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಚ।
‘‘ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಯೇ ವುತ್ತದುಕ್ಖಭಾಗಿತಾಯಾ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಾನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಭೋಗಸುಖೇ, ಪರೇಹಿ ಕಯಿರಮಾನವನ್ದನಮಾನನಾದಿಸುಖೇ ಚ ಅಸ್ಸಾದೇನ ಗಧಿತಚಿತ್ತಾ ಪಞ್ಚಕಾಮ…ಪೇ॰… ಗಧಿತಚಿತ್ತಾ, ತೇಸಂ। ತೇ ಯಥಾವುತ್ತಸುಖಸ್ಸಾದಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಂ। ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಸ್ಸಥ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಥ ನು, ಅಪಿ ಪಸ್ಸಥ। ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವಿಪುಲಂ। ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಸಮೂಹಂ। ಆದಿತ್ತನ್ತಿ ಪದಿತ್ತಂ। ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಅಚ್ಛಿವಿಪ್ಫುಲಿಙ್ಗಾನಿ ಮುಚ್ಚನ್ತಂ। ಸಜೋತಿಭೂತನ್ತಿ ಸಪಭಂ ಸಮನ್ತತೋ ಉಟ್ಠಿತಾಹಿ ಜಾಲಾಹಿ ಏಕಪ್ಪಭಾಸಮುದಯಭೂತಂ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥಾತಿ ತಂ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನಮತ್ಥಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥಾತಿ ಅನುಮತಿಗಹಣತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾತಿ ಉಪಗೂಹಿತ್ವಾ। ಉಪನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ತೇನೇವ ಆಲಿಙ್ಗನೇನ ಉಪೇಚ್ಚ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ। ಯದತ್ಥಮೇತ್ಥ ಸತ್ಥಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾಲಿಙ್ಗನಂ, ಕಞ್ಞಾಲಿಙ್ಗನಞ್ಚ ಆನೇಸಿ, ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಆರೋಚಯಾಮೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ ಆರೋಚಯಾಮೀತಿ ಆಮನ್ತೇಮಿ। ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇ। ಪಟಿವೇದಯಾಮೀತಿ ಪಬೋಧೇಮಿ। ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಸೀಲವಿರಹಿತಸ್ಸ। ಪಾಪಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸೀಲತ್ತಾ ಏವ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಲಾಮಕಸಭಾವಸ್ಸ। ಅಸುಚಿಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರಸ್ಸಾತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾದಿತಾಯ ಅಸುಚಿಸ್ಸ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರಸ್ಸ। ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ। ಅಸ್ಸಮಣಸ್ಸಾತಿ ನ ಸಮಣಸ್ಸ। ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಮಣಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ। ಅಸೇಟ್ಠಚಾರಿತಾಯ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸ್ಸ। ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞಸ್ಸ। ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನ್ತೋಪೂತಿಕಸ್ಸ। ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನುವಸ್ಸನೇನ ತಿನ್ತತ್ತಾ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ। ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರತ್ತಾ, ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಕಸಮ್ಬುಜಾತಸ್ಸ। ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಾಯ ಹೀನೂಪಮಭೂತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಏತದೇವ ತಸ್ಸ ವರ’’ನ್ತಿ। ಭಗವಾ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ವಾಳರಜ್ಜುಯಾತಿ ವಾಳೇಹಿ ಕತರಜ್ಜುಯಾ। ಸಾ ಹಿ ಖರತರಾ ಹೋತಿ। ಘಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಧಂಸನವಸೇನ ಘಂಸೇಯ್ಯ। ತೇಲಧೋತಾಯಾತಿ ತೇಲೇನ ನಿಸಿತಾಯ। ಪಚ್ಚೋರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪತಿಉರಸ್ಮಿಂ ಉರಾಭಿಮುಖಂ, ಉರಮಜ್ಝೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಯೋಸಙ್ಕುನಾತಿ ಸಣ್ಡಾಸೇನ। ಫೇಣುದ್ದೇಹಕನ್ತಿ ಫೇಣಂ ಉದ್ದೇಹೇತ್ವಾ, ಅನೇಕವಾರಂ ಫೇಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾಲಿಙ್ಗನದುಕ್ಖತೋಪಿ ಅಧಿಮತ್ತದುಕ್ಖತಾಯ ಕಟುಕಭೂತಂ ದುಕ್ಖಂ ಫಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾಲಿಙ್ಗನದುಕ್ಖಾಧಿಕದುಕ್ಖಕಟುಕಫಲಂ। ಕಾಮಸುಖಂ ಅವಿಜಹತೋ ಭಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಸುಖಂ ನತ್ಥೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಾದನೇತಿ ಸಾದಿಯನೇ। ಯನ್ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾದನಂ। ಅಸೀಲಿನೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ। ಉಪಹತನ್ತಿ ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ಉಪದ್ದುತಂ। ಖತನ್ತಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಖಣನೇನ ಖತಂ, ಖಣಿತಂ ವಾ ಗುಣಂ ಸರೀರೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಬ್ಬಭಯೇಹೀತಿ ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಸಬ್ಬಭಯೇಹಿ। ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಧಿಗಮಸುಖೇಹಿ।
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವಿಪರೀತತೋತಿ ಕಾಯಗನ್ಧೋಪಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಕರೋತಿ ಅಪಿ ದೇವಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗನ್ಧೋ ಇಸೀನಂ ಚಿರದಿಕ್ಖಿತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೫೫) ಗಾಥಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ। ಅವಿಘಾತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿಘಾತೀ। ವಧಬನ್ಧಾದಿಪರಿಕಿಲೇಸಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಆಸವಾ ಉಪದ್ದವಾ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕದುಕ್ಖಾನಂ ಮೂಲಂ ನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ। ಅನ್ತಮತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸನ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಾ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಞಾಣುತ್ರಾಸೇನ ಉತ್ತಸಿತ್ವಾ। ವೋದಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಂ।
ಸೀಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಇತಿ ಪಠಮಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ।