೨. ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೨೨. ಅಪ್ಪಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಂ ತುಟ್ಠಿ, ಸನ್ತೇನ, ಸಕೇನ ವಾ ತುಟ್ಠಿ ಸನ್ತುಟ್ಠಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿ ಏವ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ, ಅಞ್ಞಂ ಅಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಯಥಾಲದ್ಧೇಹಿ ಇತರೀತರೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪರಿತುಸ್ಸನಾ। ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾದೀಹೀತಿ ತ-ಕಾರೋ ವಾ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠಿಆದೀಹೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ತೇ ಗುಣೇತಿ ತೇ ಸೀಲವೋದಾನಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇ। ಸಮ್ಪಾದೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಕಾತುಂ। ತೇ ಹಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಧುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನತರಾ ಹೋನ್ತಿ। ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಧುನನಕಅಙ್ಗಾನಂ ವಿದ್ಧಂಸನಕಾರಣಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಆದಾನಂ। ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ, ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನೇ ಕತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ। ಸಲ್ಲೇಖೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಲಿಖನಾ ಛೇದನಾ ತನುಕರಣಂ। ಪವಿವೇಕೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯತಾ। ಅಪಚಯೋ ಯಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ಕಿಲೇಸಾ ನಂ ಅಪಚಿನನ್ತಿ ನ ಆಚಿನನ್ತಿ, ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನಾ। ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯತಾ। ಸುಭರತಾ ಯಥಾವುತ್ತಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಾದಿಸಿದ್ಧಾ ಉಪಟ್ಠಕಾನಂ ಸುಖಭರಣೀಯತಾ ಸುಪೋಸತಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚತಾಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿಆದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೀಲಞ್ಚೇವ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ದೂರೀಭಾವೇನ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ವತಾನಿ ಚ ಧುತಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ। ಯಾ ಥಿರಭೂತಾ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಸನ್ತುಟ್ಠಿ ಪೋರಾಣಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಪವೇಣಿಭಾವೇನ ಠಿತಾ, ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪೋರಾಣೇ ಅರಿಯವಂಸತ್ತಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ। ಭಾವನಾ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಾರಾಮೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಭಾವನಾರಾಮತಾ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಸು ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತತಾ। ಯಸ್ಮಾ ಅಧಿಗಮಾರಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿ ತಣ್ಹಾಯ ಆಮಸಿತಬ್ಬತೋ, ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ಚ ಲೋಕಾಮಿಸಂ। ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮತೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾ। ಅತ್ಥತೋತಿ ವಚನತ್ಥತೋ। ಪಭೇದತೋತಿ ಭೇದತೋತಿ ವಿನಾಸತೋ। ಧುತಾದೀನನ್ತಿ ಧುತಧುತವಾದಧುತಧಮ್ಮಧುತಙ್ಗಾನಂ। ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರತೋ।
೨೩. ರಥಿಕಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀನನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನಾತಿ ಉಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ। ‘‘ನದಿಯಾ ಕೂಲ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಮುಸ್ಸಯತ್ಥೋ ಕೂಲ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಮಿವ ಪಂಸುಕೂಲ’’ನ್ತಿ। ಕು-ಸದ್ದೋ ಕುಚ್ಛಾಯಂ ಉಲ-ಸದ್ದೋ ಗತಿಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಉಲತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ। ಪಂಸುಕೂಲಸ್ಸ ಧಾರಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ತಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ಯಥಾ ‘‘ಆಪೂಪಿಕೋ’’ತಿ। ಅಙ್ಗತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇತುಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಙ್ಗಂ, ಕಾರಣಂ। ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮಾದಾನಸ್ಸ। ಸಮಾದಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮಾದಾನಂ, ಚೇತನಾ।
ಏತೇನೇವ ನಯೇನಾತಿ ಯಥಾ ಪಂಸುಕೂಲಧಾರಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ತಂಸೀಲೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಏತೇನೇವ ವಚನತ್ಥನಯೇನ ತಿಚೀವರಧಾರಣಂ ತಿಚೀವರಂ, ತಂಸೀಲೋ ತೇಚೀವರಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾ ‘‘ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀಸು ಏವ ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ತಿಚೀವರಸಮಞ್ಞಾ, ನ ಕಣ್ಡುಪಟಿಚ್ಛಾದಿವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾದೀಸೂತಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾನಂ ಪತ್ತೇ ಪತನಸಙ್ಖಾತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ, ತಂ ಉಞ್ಛತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ, ಯಥಾ ಬಾದರಿಕೋ ಸಾಮಾಕಿಕೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿ ಏವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ, ಯಥಾ ಭದ್ದೋ ಏವ ಭದ್ದಕೋ। ಅವಖಣ್ಡನಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ ನಿರನ್ತರಮಪ್ಪವತ್ತಿ। ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಅನವಖಣ್ಡನಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿ। ಸಹ ಅಪದಾನೇನಾತಿ ಸಹ ಅನವಖಣ್ಡನೇನ। ಸಪದಾನನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಭಾವಂ, ಯತ್ಥ ಚ ತಂ ಅನವಖಣ್ಡನಂ, ತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಖಣ್ಡನರಹಿತಂ ಅನುಘರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏಕಾಸನೇತಿ ಇರಿಯಾಪಥನ್ತರೇನ ಅನನ್ತರಿತಾಯ ಏಕಾಯಯೇವ ನಿಸಜ್ಜಾಯ। ಪತ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೋತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥುಭೇದೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನ ಸಾಮಞ್ಞಂ। ಏವ-ಕಾರೋ ಚ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೇವಲಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಗಹಣೇ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ।
ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಖಲು-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥವಾಚಕತ್ತಾ ತೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನ-ಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ’’ತಿ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಯೋ ತಸ್ಸ ಅವಿಸಯೋ, ಸೋ ಏವ ಸಮಾದಾನಸ್ಸ ವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿರಿತ್ತಭೋಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿವಾಸೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ। ಸುಸಾನೇ ನಿವಾಸೋ ಸುಸಾನಂ, ತಂ ಸೀಲಂ ಅಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ। ಯಥಾಸನ್ಥತಂ ವಿಯ ಯಥಾಸನ್ಥತಂ, ಆದಿತೋ ಯಥಾಉದ್ದಿಟ್ಠಂ। ತಂ ಹೇಸ ‘‘ಇದಂ ಬಹುಮಙ್ಕುಣಂ ದುಗ್ಗನ್ಧಪವಾತ’’ನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸಯನನ್ತಿ ನಿಪಜ್ಜನಮಾಹ। ತೇನ ತೇನ ಸಮಾದಾನೇನಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಾದಿಕಸ್ಸ ಸಮಾದಾನೇನ ಧುತಕಿಲೇಸತ್ತಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸಿತಕಿಲೇಸತ್ತಾ, ತದಙ್ಗವಸೇನ ಪಹೀನತಣ್ಹುಪಾದಾನಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇಹಿ ತಂ ಕಿಲೇಸಧುನನಂ, ತಾನಿಯೇವ ಇಧ ಧುತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ, ನ ಅಞ್ಞಾನಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧುತಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನೋ। ‘‘ಞಾಣಂ ಅಙ್ಗಂ ಏತೇಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಣಪುಬ್ಬಕತಂ ತೇಸಂ ಸಮಾದಾನಸ್ಸ ವಿಭಾವೇತಿ। ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ। ಸಮಾದಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮಾದಾನಂ, ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ, ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಮಾದಾನಚೇತನಾಲಕ್ಖಣಾನಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –
‘‘ಸಮಾದಾನಕಿರಿಯಾಯ, ಸಾಧಕತಮಭಾವತೋ।
ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಯೇನಾತಿ, ಕರಣಭಾವೇನ ದಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ॥
ಸಮಾದಾನಚೇತನಾಯ ಗಹಣಂ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ ಪರಿಹರಣಚೇತನಾಪಿ ಧುತಙ್ಗಮೇವ। ಅತ್ತನಾ, ಪರಮ್ಮುಖೇನ ಚ ಕುಸಲಭಣ್ಡಸ್ಸ ಭುಸಂ ವಿಲುಪ್ಪನಟ್ಠೇನ ಲೋಲುಪ್ಪಂ ತಣ್ಹಾಚಾರೋ, ತಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಲೋಲುಪ್ಪವಿದ್ಧಂಸನರಸಾನಿ। ತತೋ ಏವ ನಿಲ್ಲೋಲುಪ್ಪಭಾವೇನ ಪಚ್ಚುಪತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ನಿಲ್ಲೋಲುಪ್ಪಭಾವಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾನಿ। ಅರಿಯಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾದಿಸದ್ಧಮ್ಮಪದಟ್ಠಾನಾನಿ।
ಭಗವತೋವ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಇದಂ ಅನ್ತರಾ ಅವಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾರಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ತದುಪಜೀವಿನೋ ಏಕಂಸತೋ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ವಿಯ। ಸೇಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾದಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏಕಸಙ್ಗೀತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾತನ್ತಿಯೇವ ವಿಸೇಸತೋ ಪಗುಣಾ, ತಸ್ಸ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ಸಮಾದಾನಸ್ಸ ರುಹನೇ। ಜೇಟ್ಠಕಭಾತು ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥೂತಿ ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ
೧. ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೪. ಗಹಪತಿದಾನಚೀವರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಾಯಕಭಾವೇನ ಸಮಣಾಪಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ಗಹಪತಿಪಕ್ಖಂಯೇವ ಪವಿಟ್ಠಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಠಪಿತಕಂ ಸಿಯಾ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ, ನ ಪನ ಗಹಪತಿದಾನಚೀವರನ್ತಿ ತಾದಿಸಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ದಾನಗ್ಗಹಣಂ। ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾದಾನವಚನೇನ ತಾವ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ಹೋತು, ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನೇನ ಪನ ಕಥನ್ತಿ? ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನತ್ತಾ। ಯಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ದಿವಾ ನ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರತ್ತಿಯಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಆಹಾರೇನ ವಿನಾ ಸರೀರಟ್ಠಿತಿ ನತ್ಥೀತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗಹಪತಿದಾನಚೀವರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತದಞ್ಞಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನೋ ಏವ ಹೋತಿ, ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ಸಾಸನೇ ಠಿತಿ ನತ್ಥೀತಿ।
ಏವಂ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಙ್ಗೇನಾತಿಆದಿವಿಧಾನಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗೇ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿ। ಸುಸಾನೇ ಲದ್ಧಂ ಸೋಸಾನಿಕಂ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಛಡ್ಡಿತತ್ತಾ ಪತಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಸಾನೇ ಪತಿತಕ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಾಪಣಿಕಮ್ಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಾಲವೇಳಿಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಮಹಾಗಾಮೇ ಏಕಾ ವೀಥಿ। ಅನುರಾಧಪುರೇತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಡಡ್ಢೋ ಪದೇಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಡಡ್ಢಪ್ಪದೇಸಂ, ವತ್ಥಂ। ಮಗ್ಗೇ ಪತಿತಕಂ ಬಹುದಿವಸಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ದ್ವತ್ತಿದಿವಸಾತಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಪರೇ। ಥೋಕಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಕತಿಪಯಂ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ। ವಾತಾಹತಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ಪತಿತಸದಿಸನ್ತಿ ‘‘ಸಾಮಿಕೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಥೋಕಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ, ಚೋಳಕಭಿಕ್ಖಾವಸೇನ ಲದ್ಧಞ್ಚ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸಮಣಚೀವರಂ ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ನ ತಂ ಪಂಸುಕೂಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ತಂ ತೇವೀಸತಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನಂ। ಇದಾನಿ ಇಮಿನಾವ ಪಸಙ್ಗೇನ ಯಂ ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯೇ ಲಕ್ಖಣಪತ್ತಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯೇಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಾ ದೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ದೇನ್ತೇಹಿ ಯಂ ಚೀವರಂ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೀಯತಿ। ಸೇನಾಸನಚೀವರನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ನ ತಂ ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಅಪಂಸುಕೂಲಭಾವೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಕಾರಣತೋ, ಗಾಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ನೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಪಂಸುಕೂಲ’’ನ್ತಿ। ತತ್ರಪೀತಿ ಯಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ನ ದಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯಂ, ತತ್ರಪಿ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಚೀವರಂ ದೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಲಾಭೇ, ದಾನೇ ಚ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಉಭಯತ್ಥ ಆದರಗಾರವಾನಂ ಸಬ್ಭಾವತೋ, ತದಭಾವತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುದತ್ತಿಯಸ್ಸ ಏಕತೋಸುದ್ಧಿ ಉಭತೋಸುದ್ಧಿ ಅನುಕ್ಕಟ್ಠತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ದಾಯಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಕಂ ಸಮಣೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ। ರುಚಿಯಾತಿ ಛನ್ದೇನ। ಖನ್ತಿಯಾತಿ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ।
ನಿಸ್ಸಯಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಮನನ್ತರಂ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ನಿಸ್ಸಯೇಸು ಅತ್ತನಾ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾತದುತಿಯನಿಸ್ಸಯಾನುರೂಪಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ। ಆರಕ್ಖದುಕ್ಖಾಭಾವೋತಿ ಚೀವರಾರಕ್ಖನದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಸ್ಸ ಅಲೋಭನೀಯತ್ತಾ। ಪರಿಭೋಗತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೋ ಸವಿಸೇಸಲೂಖಸಭಾವತ್ತಾ। ಪಾಸಾದಿಕತಾತಿ ಪರೇಸಂ ಪಸಾದಾವಹತಾ। ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀನಂ ಫಲನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಪರಿಹರಣಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀಹಿಯೇವ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತೋ। ಧುತಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನಂ ಯಾವದೇವ ಉಪರಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪಾದನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಬ್ರೂಹನ’’ನ್ತಿ। ಮಾರಸೇನವಿಘಾತಾಯಾತಿ ಮಾರಸ್ಸ, ಮಾರಸೇನಾಯ ಚ ವಿಹನನಾಯ ವಿದ್ಧಂಸನಾಯ। ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಯತೋ ಸಂಯತೋತಿ ಯತಿ, ಭಿಕ್ಖು। ಧಾರಿತಂ ಯಂ ಲೋಕಗರುನಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ತಂ ಕೋ ನ ಧಾರಯೇ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಲೋಕಗರುನಾ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕೋ ತಂ ನ ಧಾರಯೇತಿ ಯೋಜನಾ ಯಂತಂಸದ್ದಾನಂ ಏಕನ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಾವತೋ। ಪಟಿಞ್ಞಂ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಮಾಳೇ ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಚರಿಯಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ದಿನ್ನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ।
ಇತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೨. ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೫. ಚತುತ್ಥಕಚೀವರನ್ತಿ ಅಞ್ಞತರವಚನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಯಾವ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯಾವ ನ ಲಭತಿ, ಯಾವ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯಾವ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ। ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಚ್ಚಯಾ ದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಚಯಸನ್ನಿಧಿಧುತಙ್ಗಸಂಕಿಲೇಸದೋಸೋ ಆಸನ್ನೇತಿ ಚೀವರಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ। ರಜನಕ್ಖಣೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನಕಾಸಾವಂ ರಜನಕಾಸಾವಂ। ತತ್ರಟ್ಠಕಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ, ಪರಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಸೇನಾಸನೇ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ। ‘‘ಅಂಸಕಾಸಾವಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ಅಂಸಕಾಸಾವನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾನಿಪಿ ಧುತಙ್ಗಭೇದಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪರಿಹರಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ರಜನಕಾಲೇ ಏವ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ನಿಚ್ಚಪರಿಭೋಗವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ ತೇಚೀವರಿಕಸ್ಸ। ಅಂಸಕಾಸಾವನ್ತಿ ಖನ್ಧೇ ಠಪೇತಬ್ಬಕಾಸಾವಂ। ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ವಾತಾತಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಮತ್ತೇನ। ಸಮಾದಾಯೇವಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವ। ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತಾತಿ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚತಾ। ಕಪ್ಪಿಯೇ ಮತ್ತಕಾರಿತಾಯಾತಿ ನಿಸೀದನಾದಿವಸೇನ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳವಸೇನ ಚ ಬಹೂಸು ಚೀವರೇಸು ಅನುಞ್ಞಾತೇಸುಪಿ ತಿಚೀವರಮತ್ತೇ ಠಿತತ್ತಾ। ಸಹ ಪತ್ತಚರಣಾಯಾತಿ ಸಪತ್ತಚರಣೋ। ಪಕ್ಖೀ ಸಪಕ್ಖಕೋ।
ಇತಿ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೩. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೬. ಅತಿರೇಕಲಾಭನ್ತಿ ‘‘ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೭೩, ೧೨೮) ಏವಂ ವುತ್ತಭಿಕ್ಖಾಹಾರಲಾಭತೋ ಅತಿರೇಕಲಾಭಂ, ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಕಲಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ। ಕತಿಪಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಏಕದಿವಸಂ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ। ಉಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥೇ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ। ಪಟಿಪದದಿವಸೇ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ। ವಿಹಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತಂ। ಧುರಗೇಹೇ ಏವ ಠಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಧುರಭತ್ತಂ। ಗಾಮವಾಸೀಆದೀಹಿ ವಾರೇನ ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ವಾರಕಭತ್ತಂ। ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿಆದಿನಾ’’ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಭಿಕ್ಖಾಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಭೇಸಜ್ಜಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ನಿರಾಮಿಸಸಲಾಕಾ। ಯಾವಕಾಲಿಕವಜ್ಜಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ವಿಹಾರೇ ಪಕ್ಕಭತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಉಪಾಸಕಾ ಇಧೇವ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಆಹರಿತ್ವಾತಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹತೋ ಆನೇತ್ವಾ। ತಂ ದಿವಸಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ಥ, ವಿಹಾರೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖಾ ಆನೀಯತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇನ ತಂ ದಿವಸಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ। ಸೇರಿವಿಹಾರಸುಖನ್ತಿ ಅಪರಾಯತ್ತವಿಹಾರಿತಾಸುಖಂ ಅರಿಯವಂಸೋತಿ ಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೮) ಧಮ್ಮಕಥಾ। ಧಮ್ಮರಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿರಸಂ।
ಜಙ್ಘಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿಣ್ಡಪರಿಯೇಸನತೋ ಕೋಸಜ್ಜನಿಮ್ಮದ್ದನತಾ। ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಪ॰ ೪೯; ನೇತ್ತಿ॰ ೧೨೩) ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಆಹಾರಪರಿಯೇಸನತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವತಾ। ನಿಚ್ಚಂ ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಗಮನಾದಯೋ ಸೇಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸೇಖಿಯಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣಂ। ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ, ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರಾಭಾವತೋ ಚ ಅಪರಪೋಸಿತಾ। ಕುಲೇ ಕುಲೇ ಅಪ್ಪಕಅಪ್ಪಕಪಿಣ್ಡಗಹಣೇನ ಪರಾನುಗ್ಗಹಕಿರಿಯಾ। ಅನ್ತಿಮಾಯ ಜೀವಿಕಾಯ ಅವಟ್ಠಾನೇನ ಮಾನಪ್ಪಹಾನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೀವಿಕಾನಂ, ಯದಿದಂ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಇತಿವು॰ ೯೧; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦)। ಮಿಸ್ಸಕಭತ್ತೇನ ಯಾಪನತೋ ರಸತಣ್ಹಾನಿವಾರಣಂ। ನಿಮನ್ತನಾಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತೋ ಗಣಭೋಜನಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಅನಾಪತ್ತಿತಾ।
ಅಪ್ಪಟಿಹತವುತ್ತಿತಾಯ ಚತೂಸುಪಿ ದಿಸಾಸು ವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಾತುದ್ದಿಸೋ। ಆಜೀವಸ್ಸ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಆಜೀವೋ ಅಸ್ಸ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಅತ್ತಭರಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಾನವಜ್ಜಸುಲಭರೂಪೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಭರಣತೋ ಅತ್ತಭರಸ್ಸ। ತತೋ ಏವ ಏಕವಿಹಾರಿತಾಯ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪೋಸನತೋ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋ। ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ವಿಚರಣತೋ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿತಂ, ಸುಭರತಂ, ಪರಮಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ದೇವಾಪಿ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಭುಸಂ ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮತಾಯ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಪರಮೇನ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗಮತೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸತಿಮತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾದಯೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತದಭಿಕಙ್ಖೀ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೪. ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಇಮಿನಾತಿ ಸಪದಾನಚಾರಿಕೇನ। ಕಾಲತರನ್ತಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ। ಅಫಾಸುಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಪರಿಸ್ಸಯಾದಿವಸೇನ ಪುರತೋತಿ ವೀಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಘರಂ ಅಪವಿಟ್ಠಸ್ಸೇವ। ಪತ್ತವಿಸ್ಸಟ್ಠಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪೇಸಕಾರವೀಥಿಯಂ ಪೇಸಕಾರಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಪತ್ತವಿಸ್ಸಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ। ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ತಂ ದಿವಸಂ ನ ಭಿಕ್ಖಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ। ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಕುಲೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಾಭಾವತೋ ಪರಿಚಯಾಭಾವೇನ ಕುಲೇಸು ನಿಚ್ಚನವಕತಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಲಗ್ಗಮಾನಸತಾಯ ಚ ಸೋಮ್ಮಭಾವೇನ ಚ ಚನ್ದೂಪಮತಾ। ಕುಲೇಸು ಪರಿಗ್ಗಹಚಿತ್ತಾಭಾವೇನ ತತ್ಥ ಮಚ್ಛೇರಪ್ಪಹಾನಂ। ಹಿತೇಸಿತಾಯ ವಿಭಾಗಾಭಾವತೋ ಸಮಾನುಕಮ್ಪಿತಾ। ಕುಲಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಸಂಸಟ್ಠತಾದಯೋ ಕುಲೂಪಕಾದೀನವಾ। ಅವ್ಹಾನಾನಭಿನನ್ದನಾತಿ ನಿಮನ್ತನವಸೇನ ಅವ್ಹಾನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾ। ಅಭಿಹಾರೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಭಿಹಾರೇನ। ಸೇರಿಚಾರನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚರಣಂ।
ಇತಿ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೫. ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೮. ನಾನಾಸನಭೋಜನನ್ತಿ ಅನೇಕಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ಭೋಜನಂ, ಏಕನಿಸಜ್ಜಾಯ ಏವ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಿಸಜ್ಜಾಸು ಆಹಾರಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಯುತ್ತರೂಪಂ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಂ। ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ವತ್ತಂ ನಾಮ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯೇ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ। ತತ್ಥ ಪನ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಂ ಥೇರವಾದಂ ಆಹ ‘‘ಆಸನಂ ವಾ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಭೋಜನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏಕಾಸನಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಆಸನಂ ವಾ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಧುತಙ್ಗಭೇದತೋ ಯಾವ ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನಾ ನ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭೋಗವಸೇನೇವ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಾತಿ ಅರೋಗತಾ। ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತಾತಿ ಅಕಿಚ್ಛಜೀವಿತಾ ಸರೀರದುಕ್ಖಾಭಾವೋ। ಲಹುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾ। ಬಲನ್ತಿ ಸರೀರಬಲಂ। ಫಾಸುವಿಹಾರೋತಿ ಸುಖವಿಹಾರೋ। ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಞ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಿಕಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪಪದಂ। ರುಜಾತಿ ರೋಗಾ। ನ ಕಮ್ಮಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಯೋಗಕಮ್ಮಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಞ್ಚ ನ ಪರಿಹಾಪೇತಿ, ಬಹುಸೋ ಭೋಜನೇ ಅಬ್ಯಾವಟಭಾವತೋ, ಅರೋಗಭಾವತೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇತಿ ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೬. ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪಟಿಕೂಲಸ್ಸ ಭುತ್ತಸ್ಸ ಅಗಣ್ಹನಮ್ಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಏಕಭಾಜನಮೇವ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಬಹುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ। ನಾನಾರಸತಣ್ಹಾವಿನೋದನನ್ತಿ ನಾನಾರಸಭೋಜನೇ ತಣ್ಹಾಯ ವಿನೋದನಂ। ಅತ್ರ ಅತ್ರ ನಾನಾಭಾಜನೇ ಠಿತೇ ನಾನಾರಸೇ ಇಚ್ಛಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ರಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ, ತಸ್ಸಾ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಪಹಾನಂ। ಆಹಾರೇ ಪಯೋಜನಮತ್ತದಸ್ಸಿತಾತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನನಾನಾರಸೇ ಗೇಧಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಹಾರೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಪಯೋಜನಮತ್ತದಸ್ಸಿತಾ। ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಭಾಜನೇಸು ಠಿತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಗಣ್ಹತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಾಭೋಗತಾಯ ಸಿಯಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭೋಜಿತಾ, ನ ತಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಏಕಪತ್ತಗತಸಞ್ಞಿನೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಭೋಜಿತಾ’’ತಿ। ಓಕ್ಖಿತ್ತಲೋಚನೋತಿ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಖಿತ್ತಚಕ್ಖು। ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ।
ಇತಿ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೭. ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦. ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅತಿರಿತ್ತಭೋಜನಂ। ಪುನ ಭೋಜನಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಬ್ಬಿಸಯತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಸ್ಸ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಮಸ್ಸ ವಿಧಾನ’’ನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ ಭೋಜನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಭುಞ್ಜಿಯಮಾನೇ ಭೋಜನೇ। ತದೇವ ಭುಞ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ। ಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿ ಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಾಪತ್ತಿ, ತತೋ ದೂರೀಭಾವೋ ಅನಾಪಜ್ಜನಂ। ಓದರಿಕತ್ತಂ ಘಸ್ಮರಭಾವೋ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಕತಾ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಏಕಪಿಣ್ಡೇನಾಪಿ ಯಾಪನತೋ। ನಿರಾಮಿಸಸನ್ನಿಧಿತಾ ನಿಹಿತಸ್ಸ ಅಭುಞ್ಜನತೋ। ಪುನ ಪರಿಯೇಸನವಸೇನ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಖೇದಂ ನ ಯಾತಿ। ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಕಾನಂ ಸನ್ತೋಸಗುಣಾದೀನಂ ವುದ್ಧಿಯಾ ಸಞ್ಜನನಂ ಸನ್ತೋಸಗುಣಾದಿವುಡ್ಢಿಸಞ್ಜನನಂ। ಇದನ್ತಿ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ।
ಇತಿ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೮. ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧. ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮನ್ತಂ, ಅರಞ್ಞಞ್ಚ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಚಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಗಾಮಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಸ್ಸ ‘‘ಗಾಮೋಯೇವ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ಥೋಪಿ ಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಉಮ್ಮಾರಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ। ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕೇ (ಪಾರಾ॰ ೯೨) ಆಗತಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಅವಹಾರಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಹೇ ತದುಭಯಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಗಾಮಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ। ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪನ ಗಾಮವಿನಿಮುತ್ತಂ ಠಾನಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ವಿಭ॰ ೫೨೯) ಗಾಮಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆರಞ್ಞಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ। ನ ಹಿ ಸೋ ವಿನಯಪರಿಯಾಯಿಕೇ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ವಸನತೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೋ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ। ಅಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾತಿ ಇಧ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತಕಥಾವ ‘‘ತಂ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಿನನವಿಧಿಂ ಆಹ। ತೇನೇವ ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾನಯೋವ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೯೬) ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ।
ತತೋ ತತೋ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹತಿ। ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೇನ ಧುತಙ್ಗಸೋಧನಪಸುತೇನ। ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಕಾಲೇತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ತಯೋಪಿ ಉತೂ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ದ್ವೇ, ಮುದುಕಸ್ಸ ಏಕೋ ಉತು। ತತ್ಥಪಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ। ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾಲದ್ಧೋವ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಸಾತ್ಥಕೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮನಸಿಕಾರಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಭಬ್ಬೋ…ಪೇ॰… ರಕ್ಖಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಆಪಾಥಮನುಪಗಮನತೋ। ವಿಗತಸನ್ತಾಸೋ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪರಿಚಯತೋ। ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಂ ಜಹತಿ ಬಹುಪರಿಸ್ಸಯೇ ಅರಞ್ಞೇ ನಿವಾಸೇನೇವ ಮರಣಭಯಸ್ಸ ದೂರೀಕರಣತೋ। ಪವಿವೇಕಸುಖರಸಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ಅನುಭವತಿ ಜನಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವತೋ। ಆರಾಧಯನ್ತೋತಿ ಅನುನಯನ್ತೋ। ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿವೇಕಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಯೋಗಿನೋ ವಾಹನಸದಿಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಸೇಸಧುತಾಯುಧೋ’’ತಿ, ಅವಸಿಟ್ಠಧುತಧಮ್ಮಾಯುಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತಿ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೯. ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨. ಛನ್ನನ್ತಿ ಸೀಮನ್ತರಿಕರುಕ್ಖೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜಸೀಮಾಯ ಠಿತರುಕ್ಖೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಬಲಕಾಯೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಯುದ್ಧಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಚೋರಾಪಿ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಾ ಸಮೋಸರನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುಖೇನ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ। ಚೇತಿಯರುಕ್ಖೋ ‘‘ದೇವತಾಧಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಮ್ಮತರುಕ್ಖೋ ಪೂಜೇತುಂ ಉಪಗತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅವಿವಿತ್ತೋ ಹೋತಿ। ನಿಯ್ಯಾಸರುಕ್ಖೋ ಸಜ್ಜರುಕ್ಖಾದಿ। ವಗ್ಗುಲಿರುಕ್ಖೋ ವಗ್ಗುಲಿನಿಸೇವಿತೋ। ಸೀಮನ್ತರಿಕರುಕ್ಖಾದಯೋ ಸಪರಿಸ್ಸಯಾ, ದುಲ್ಲಭವಿವೇಕಾ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮೇ ರುಕ್ಖೇ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಪಣ್ಣಸಟನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಭಾವಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ। ಛನ್ನೇ ವಾಸಕಪ್ಪನಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದೀನಮತ್ಥಾಯಪಿ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾನಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪಿತಮತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಅಭಿಣ್ಹಂ ತರುಪಣ್ಣವಿಕಾರದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ತರೂಸು, ತರೂನಂ ವಾ ಪಣ್ಣೇಸು ವಿಕಾರಸ್ಸ ಖಣಭಙ್ಗಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನ। ಸೇನಾಸನಮಚ್ಛೇರಕಮ್ಮಾರಾಮತಾನನ್ತಿ ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯನವಕಮ್ಮರತಭಾವಾನಂ। ದೇವತಾಹೀತಿ ರುಕ್ಖದೇವತಾಹಿ। ತಾಪಿ ಹಿ ರುಕ್ಖಟ್ಠವಿಮಾನೇಸು ವಸನ್ತಿಯೋ ರುಕ್ಖೇಸು ವಸನ್ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ರುಕ್ಖೇತಿ ಸಹವಾಸಿತಾ। ವಣ್ಣಿತೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಾನಿ ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಸಂಸಿತೋ। ‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೭೩, ೧೨೮) ಏವಂ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಚ ಭಾಸಿತೋ। ಅಭಿರತ್ತಾನಿ ತರುಣಕಾಲೇ, ನೀಲಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಕಾಲೇ, ಪಣ್ಡೂನಿ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ। ಪತಿತಾನಿ ಮಿಲಾಯನವಸೇನ। ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತರುಪಣ್ಣಾನಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಏವ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪನೂದತಿ ಪಜಹತಿ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಏವಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಜಾತಿಬೋಧಿಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ರುಕ್ಖಮೂಲೇಯೇವ ಜಾತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬುದ್ಧದಾಯಜ್ಜಂ ರುಕ್ಖಮೂಲ’’ನ್ತಿ।
ಇತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೧೦. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩. ‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇ ಛನ್ನಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಛನ್ನಞ್ಚ ರುಕ್ಖಮೂಲಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಧುತಙ್ಗಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಯೋಗಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಹಿ ಸಮಾದಾನಂ ಇಜ್ಝತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ। ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇನಾಪಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸಾದೀಸು ಸುಣನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೇನ ಛನ್ನಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋವ ಗನ್ತಬ್ಬೋ। ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಉಪೋಸಥತ್ಥಾಯಾತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾಯ। ಉದ್ದಿಸನ್ತೇನಾತಿ ಪರೇಸಂ ಉದ್ದೇಸಂ ದೇನ್ತೇನ। ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಸಯಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ। ಮಗ್ಗಮಜ್ಝೇ ಠಿತಂ ಸಾಲನ್ತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ವಿಯ ಮಗ್ಗಾ ಅನೋಕ್ಕಮ್ಮ ಉಜುಕಮೇವ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಸಾಲಂ। ವೇಗೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತಾ। ಯಾವ ವಸ್ಸೂಪರಮಾ ಠತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತಾವ ಧುತಙ್ಗಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಾಮ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ। ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪನ ಪಬ್ಭಾರಸದಿಸೋ ಪಬ್ಬತಪದೇಸೋ। ಅಚ್ಛನ್ನಮರಿಯಾದನ್ತಿ ಯಥಾ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಅನ್ತೋ ನ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಛದನಸಙ್ಖೇಪೇನ ಉಪರಿ ಅಕತಮರಿಯಾದಂ। ಅನ್ತೋ ಪನ ಪಬ್ಭಾರಸ್ಸ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಪವಿಸತಿ ಚೇ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಸಙ್ಖೇಪಮೇವಾತಿ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪೋತಿ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಹಿ ವಿರಳಚ್ಛನ್ನಮಣ್ಡಪೋ। ಪೀಠಪಟೋ ಖಲಿತ್ಥದ್ಧಸಾಟಕೋ।
ಪವಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಬ್ಭಾರಾದಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾದಿಅತ್ಥಂ ಛನ್ನಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಹತೀ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ। ರುಕ್ಖಮೂಲೇಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ಥೇವ ನಿವಾಸಫಾಸುಕತಾತಿ ಸಿಯಾ ತತ್ಥ ಆಸಙ್ಗಪುಬ್ಬಕೋ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ, ನ ಪನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇತಿ ಇಧೇವ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದೋ ಆನಿಸಂಸೋ ವುತ್ತೋ। ಪಸಂಸಾಯಾನುರೂಪತಾತಿ ಅನಿಕೇತಾತಿ ವುತ್ತಪಸಂಸಾಯ ಅನಾಲಯಭಾವೇನ ಅನುಚ್ಛವಿಕತಾ। ನಿಸ್ಸಙ್ಗತಾತಿ ಆವಾಸಪರಿಗ್ಗಹಾಭಾವೇನೇವ ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಙ್ಗತಾ। ಅಸುಕದಿಸಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕಾತಿ ಏದಿಸಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಚಾತುದ್ದಿಸೋ। ಮಿಗಭೂತೇನಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾಭಾವೇನ ಮಿಗಸ್ಸ ವಿಯ ಭೂತೇನ। ಸಿತೋತಿ ನಿಸ್ಸಿತೋ। ವಿನ್ದತೀತಿ ಲಭತಿ।
ಇತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೧೧. ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪. ನ ಸುಸಾನನ್ತಿ ಅಸುಸಾನಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥೋ ನ-ಕಾರೋ, ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣರಹಿತಂ ವಸನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ವವತ್ಥಪಿತಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ನಾಮಮತ್ತೇನ ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ಸಿಜ್ಝತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಝಾಪಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ…ಪೇ॰… ಸುಸಾನಮೇವ ಛವೇನ ಸಯಿತಮತ್ತಾಯ ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿತೋ। ಛವಸಯನಂ ಹಿ ‘‘ಸುಸಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಸೋಸಾನಿಕೇನ ನಾಮ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೇನ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಸನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಗರುಕನ್ತಿ ದುಪ್ಪರಿಹಾರಂ। ತಮೇವ ಹಿ ದುಪ್ಪರಿಹಾರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಯವಿಘಾತತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ವಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ರಞ್ಞಾ ನಿಯುತ್ತಂ ರಾಜಯುತ್ತಕಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೋಸಾನಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾ ತಾದಿಸೋ, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಚಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಯದಾ ಆಳಹನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನ ಹೋತಿ, ತದಾಪಿ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅದ್ಧಕ್ಖಿಕೇನ ಆಳಹನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಉಪ್ಪಥಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಸೋಸಾನಿಕಭಾವಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಭಾವತ್ಥಂ। ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಸಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ, ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಖಾಣುಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದಿವಾಯೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ಭಯಾನಕನ್ತಿ ಭಯಜನಕಂ ವಮ್ಮಿಕಾದಿಂ। ಕೇನಚಿ ಲೇಡ್ಡುಪಾಸಾಣಾದಿನಾ ಆಸನ್ನೇ ವಿಚರನ್ತೀತಿ ನ ಪಹರಿತಬ್ಬಾ। ತಿಲಪಿಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಲಲಂ। ಮಾಸಮಿಸ್ಸಂ ಭತ್ತಂ ಮಾಸಭತ್ತಂ। ಗುಳಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾದಿಘನಪೂವಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕುಲಗೇಹಂ ನ ಪವಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪೇತಧೂಮೇನ ವಾಸಿತತ್ತಾ, ಪಿಸಾಚಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಚ ಕುಲಗೇಹಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ। ದೇವಸಿಕಂ ಛವಡಾಹೋ ಧುವಡಾಹೋ। ಮತಞಾತಕಾನಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ರೋದನಂ ಧುವರೋದನಂ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಝಾಪಿತಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ। ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ‘‘ಸುಸಾನಂ ಅಗತದಿವಸೇ’’ತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾ।
ಸುಸಾನೇ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸಿವಥಿಕದಸ್ಸನೇನ ಮರಣಸ್ಸತಿಪಟಿಲಾಭೋ। ತತೋ ಏವ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿತಾ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಾಧಿಗಮೋ। ತತೋ ಏವ ಕಾಮರಾಗವಿನೋದನಂ। ಬಹುಲಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಭಾವಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕಾಯಸಭಾವದಸ್ಸನಂ। ತತೋ ಮರಣಸ್ಸತಿಪಟಿಲಾಭತೋ ಚ ಸಂವೇಗಬಹುಲತಾ। ಬ್ಯಾಧಿಕಾನಂ, ಜರಾಜಿಣ್ಣಾನಞ್ಚ ಮತಾನಂ ತತ್ಥ ದಸ್ಸನೇನ ಆರೋಗ್ಯಯೋಬ್ಬನಜೀವಿತಮದಪ್ಪಹಾನಂ। ಖುದ್ದಕಸ್ಸ, ಮಹತೋ ಚ ಭಯಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಭಯಭೇರವಸಹನತಾ। ಸಂವಿಗ್ಗಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಪದಹನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗರುಭಾವನೀಯತಾ। ನಿದ್ದಾಗತಮ್ಪೀತಿ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ, ಸುಪಿನನ್ತೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಇತಿ ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೧೨. ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫. ಸೇನಾಸನಗಾಹಣೇ ಸೇನಾಸನಲೋಲುಪ್ಪಂ। ತುಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ। ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಭಾವೇನ ದೂರೇತಿ ವಾ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇತಿ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಪುಚ್ಛನೇನಪಿಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಸ್ಸ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನತೋ। ಓಲೋಕೇತುನ್ತಿ ಲೋಲುಪ್ಪವಸೇನ ಪಸ್ಸಿತುಂ। ಸಚಸ್ಸ ತಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಸ್ಸ ತಂ ಯಥಾಗಾಹಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಅಫಾಸುಕಭಾವೇನ ಸಚೇ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಮುದುಕಸ್ಸ ಅಸತಿ ರೋಗೇ ಯಥಾಗಾಹಿತಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಲೋಲುಪ್ಪಂ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕನಾ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಾ। ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಣೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ।
ಉಪಟ್ಠಾಪನೀಯಾನಮ್ಪಿ ಅನುಟ್ಠಾಪನೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಹಿತೇಸಿತಾ। ತಾಯ ಕರುಣಾವಿಹಾರಾನುಗುಣತಾ। ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರವಿಭಾಗಾಕರಣತೋ ಹೀನಪಣೀತವಿಕಪ್ಪಪರಿಚ್ಚಾಗೋ। ತೇನ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಾನುಗುಣತಾ। ತತೋ ಏವ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಪ್ಪಹಾನಂ। ದ್ವಾರಪಿದಹನಂ ಓಕಾಸಾದಾನತೋ। ಯಥಾಸನ್ಥತರಾಮತನ್ತಿ ಯಥಾಗಾಹಿತೇ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಸೇನಾಸನೇ ಅಭಿರತಭಾವಂ।
ಇತಿ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
೧೩. ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬. ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ತೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ನ ‘‘ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ। ಇರಿಯಾಪಥನ್ತರಾನುಗ್ಗಹಿತೋ ಹಿ ಕಾಯೋ ಮನಸಿಕಾರಕ್ಖಮೋ ಹೋತಿ।
ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗೋ। ಚತೂಹಿ ಅಟ್ಟನೀಹಿ, ಪಿಟ್ಠಿಅಪಸ್ಸಯೇನ ಚ ಪಞ್ಚಙ್ಗೋತಿ ಅಪರೇ। ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಚ ಯಥಾಸುಖಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕಸ್ಸ ‘‘ಅನೇಸಜ್ಜಿಕತೋ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಗಾಹಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಭಯತ್ಥೇರೋ ನಿದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಥೇರೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ’’ತಿ।
ಉಪಚ್ಛೇದೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉಪಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ವಿನಿಬನ್ಧುಪಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಸಾಧಕತಮಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಸಪ್ಪಾಯತಾ ಅಲೀನಾನುದ್ಧಚ್ಚಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ನಿಸಜ್ಜಾಯ। ತತೋ ಏವ ಪಾಸಾದಿಕಇರಿಯಾಪಥತಾ। ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾನುಕೂಲತಾ ವೀರಿಯಸಮತಾಯೋಜನಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕತಾ। ತತೋ ಏವ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಬ್ರೂಹನತಾ। ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ। ತನುನ್ತಿ ಉಪರಿಮಕಾಯಂ। ವಿಕಮ್ಪೇತೀತಿ ಚಾಲೇತಿ, ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವತನ್ತಿ ಧುತಙ್ಗಂ।
ಇತಿ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಕಥಾವಣ್ಣನಾ।
ಧುತಙ್ಗಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭. ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವಸೇನ ಸಿಯಾ ಕುಸಲಾನಿ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಸೇನ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾನಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಧುತಙ್ಗನ್ತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಯೇನ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಆರಞ್ಞಿಕತ್ತಂ, ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ। ಯಂ ಹಿದಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಧುನನತೋ ಧುತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಞಾಣಸ್ಸ, ಚೇತನಾಯ ವಾ ಅಙ್ಗತ್ತಂ, ನ ತಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಭವತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಾದಿಮತ್ತೇನ ಆರಞ್ಞಿಕಾದಯೋ ತಾವ ಹೋನ್ತು, ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಾದೀನಿ ಪನ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಮಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಇಮಾನೀತಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ। ವುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಚನತ್ಥನಿದ್ದೇಸೇ। ನ ಚ ಅಕುಸಲೇನ ಕೋಚಿ ಧುತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಧುನನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏತಾನಿ ಸಮಾದಾನಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಏತೇನ ಪಠಮೇನಾಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಂ ಧುತಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನ ಚ ಅಕುಸಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧುನಾತೀತಿ ಅಕುಸಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ನ ಚ ಧುನಾತಿ ಏವ ಅಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ। ಯೇಸಂ ಸಮಾದಾನಾನಂ ತಂ ಅಕುಸಲಂ ಞಾಣಂ ವಿಯ ಧುತಙ್ಗಾನೀತಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯುಂ। ಇಮಿನಾ ದುತಿಯೇನಾಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇನ ‘‘ನತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಂ ಧುತಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಾಪಿ ಅಕುಸಲನ್ತಿಆದಿ ತತಿಯಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಯೋಜನಾ। ತಸ್ಮಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನಂ।
ಯೇಸನ್ತಿ ಅಭಯಗಿರಿವಾಸಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ತೇ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತಥಾ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಧುನನಟ್ಠೋಪಿ ನ ಸಿಯಾ, ಸಮಾದಾತಬ್ಬತಾ ಚಾತಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಸಲತ್ತಿಕವಿನಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಕ್ಖೇ ಏತೇ ದೋಸಾ ದುನ್ನಿವಾರಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ತೇಸಂ ವಚನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ವುತ್ತನಯೋ ಚೇತನಾಪಕ್ಖೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ಏತೇ ಧುತಗುಣಾ ಕುಸಲತ್ತಿಕೇ ಪಠಮತತಿಯಪದಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಯಾ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಸಿಯಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಸಿಯಾ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಸಿಯಾ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ, ಸಿಯಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನುಪಾದಾನಿಯಾ, ಸಿಯಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾತಿ ಏವಂ ಸೇಸತಿಕದುಕಪದೇಹಿಪಿ ನೇಸಂ ಯಥಾರಹಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ।
ಕಾಮಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅರಹಾ ಧುತಕಿಲೇಸೋ, ಇಧ ಪನ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಮುಖೇನ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ‘‘ಧುತಕಿಲೇಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಥಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಿಲೇಸಧುನನೋ ಧಮ್ಮೋ, ವಿಸೇಸತೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ। ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾದಿ। ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಧುತಙ್ಗಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಧುತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧುತವಾದೇ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೇ ಯಸ್ಮಾ ಧುತವಾದಭೇದೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಧುತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ತಯಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಸೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮಾತಿ ಧುತಙ್ಗಸೇವನಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಧುನನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ‘‘ಧುತೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ಧುತಙ್ಗಚೇತನಾಯ ಉಪಕಾರಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕತ್ವಾ ಧುತಧಮ್ಮಾ ನಾಮ। ಅಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಲುಬ್ಭನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಲೋಭೋ। ಪಚ್ಚಯಗೇಧಾದಿಹೇತುಕಾನಂ ಲೋಲತಾದೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಲಿಖನತೋ ಸಲ್ಲೇಖತಾ ಪವಿವೇಕತಾ ಚ ಅಲೋಭೋ ಅಮೋಹೋತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಪತನ್ತಿ ತದನ್ತೋಗಧಾ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದುಭಯಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಭಾವತೋ। ಇಮೇಹಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ಥೀ ಇದಮತ್ಥೀ, ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಧುತಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯತಿ ಚೇವ ಪರಿಹರತಿ ಚ, ತಂ ಞಾಣಂ ಇದಮತ್ಥಿತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಮತ್ಥಿತಾ ಞಾಣಮೇವಾ’’ತಿ। ಪಟಿಕ್ಖೇಪವತ್ಥೂಸೂತಿ ಗಹಪತಿಚೀವರಾದೀಸು ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಧುತಙ್ಗೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬವತ್ಥೂಸು। ಲೋಭನ್ತಿ ತಣ್ಹಂ। ತೇಸ್ವೇವ ವಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವತ್ಥೂಸು ಏವ। ಆದೀನವಪಟಿಚ್ಛಾದಕನ್ತಿ ಆರಕ್ಖದುಕ್ಖಪರಾಧೀನವುತ್ತಿಚೋರಭಯಾದಿಆದೀನವಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ। ಅನುಞ್ಞಾತಾನನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಂ ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣಾದೀನಂ। ಪಟಿಸೇವನಮುಖೇನಾತಿ ಪಟಿಸೇವನದ್ವಾರೇನ, ತೇನ ಲೇಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತಿಸಲ್ಲೇಖಮುಖೇನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಮುಖೇನ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಸ್ಸ ವತ್ತನಕಾನಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸುಖುಮಕರಣಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ರಾಗೋ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ। ಸಲ್ಲೇಖೋ ನಾಮ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇ ಮೋಹೋ ಅಪತಿಟ್ಠೋವ ಅಪ್ಪಮಾದಸಮ್ಭವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಲ್ಲೇಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಮೋಹೋ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಧುತಙ್ಗೇಸು। ತತ್ಥಾತಿ ಅರಞ್ಞರುಕ್ಖಮೂಲೇಸು।
ಸೀಸಙ್ಗಾನೀತಿ ಸೀಸಭೂತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ನಾನನ್ತರಿಕತಾಯ, ಸುಕರತಾಯ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಙ್ಗಾನೀತಿ ಕೇಹಿಚಿ ಸಮ್ಭೇದರಹಿತಾನಿ, ವಿಸುಂಯೇವ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢತಿ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ಮೋಹಚರಿತಸ್ಸ ದೋಸಚರಿತಸ್ಸಾಪಿ, ತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಹಾಯತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸುಕುಮಾರಭಾವೇನಲೂಖಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅಸಹನ್ತಸ್ಸ। ವಡ್ಢತೇವ ಮಹಾಪುರಿಸಜಾತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ವಡ್ಢತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯರಹಿತಸ್ಸ। ಏಕಮೇವ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಯಥಾ ಕಿಲೇಸಧುನನಟ್ಠೇನ, ಏವಂ ಚೇತನಾಸಭಾವತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾದಾನಚೇತನಾ’’ತಿ।
ತೇರಸಾಪಿ ‘‘ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತೇರಸನ್ನಮ್ಪಿ ಪರಿಹರಣಸ್ಸ ಏಕಜ್ಝಂಯೇವ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಸಬ್ಬಧುತಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ? ‘‘ಛನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮಿ, ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೩೨) ವಚನತೋ ಛನ್ನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪಿತಮತ್ತೇ ಧುತಙ್ಗಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ, ತಸ್ಮಾ ಭೇದಹೇತುನೋ ಅಭಾವೇನ ತಮ್ಪಿ ಅರೋಗಮೇವ। ತಥಾ ಸೇನಾಸನಲೋಲುಪ್ಪಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ಗಣಮ್ಹಾ ಓಹೀಯನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೬೯೧-೬೯೨) ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ ಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೨೩೮-೨೪೦)। ಪವಾರಿತಾಯ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಪ್ಪಿಯೇ ಚ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಲೋಲತಾಪಹಾನಾಯ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ, ನ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ। ಅಟ್ಠೇವ ಹೋನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಂಕಚ್ಚಿಕಚೀವರಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಪಿ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ। ಯಥಾವುತ್ತೇಸೂತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವುತ್ತೇಸು ತೇರಸಸು ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನವಿನಯಕಮ್ಮಾಭಾವತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ ದ್ವಾದಸ ಸಾಮಣೇರಾನಂ। ಸತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವುತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಏಕಂ ಪಹಾಯ ಸತ್ತ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನವಿನಯಕಮ್ಮಾಭಾವತೋ। ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇಮಂ ಅನುವತ್ತಮಾನಮೇವ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪತಿರೂಪಾನೀತಿ ಉಪಾಸಕಭಾವಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ।
ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಇತಿ ದುತಿಯಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ।