೫. ಸೇಸಕಸಿಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
ಆಪೋಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೧. ಯಥಾವಿತ್ಥಾರಿತಸ್ಸ ‘‘ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಆಪೋಕಸಿಣನ್ತಿ ಆಪೋಕಸಿಣಜ್ಝಾನಂ, ಆಪೋಕಸಿಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ। ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಏತ್ತಕಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಕತೇ ವಾ ಅಕತೇ ವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ। ಸಾಮುದ್ದಿಕೇನ ಲೋಣುದಕೇನ ಭರಿತೋ ಜಲಾಸಯೋ ಲೋಣೀ। ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಸಙ್ಕರಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ‘‘ಸುದ್ಧವತ್ಥೇನ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ। ತಥಾರೂಪನ್ತಿ ಯಾದಿಸಂ ಆಕಾಸಜಂ ಉದಕಂ, ತಾದಿಸಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಅನಾವಿಲ’’ನ್ತಿ, ಯಂ ಪನ ಉದಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ನ ವಣ್ಣೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ। ಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಇಧ ಪಗ್ಘರಣಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಭಾವನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ತರಙ್ಗುಟ್ಠಾನಾದಿ, ಫೇಣಮಿಸ್ಸತಾದಿ ಚ ಇಧ ಕಸಿಣದೋಸೋ। ಸೋತಿ ಯೋಗಾವಚರೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ।
ತೇಜೋಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೨. ಸಿನಿದ್ಧಾನಿ ಸಿನೇಹವನ್ತಾನಿ। ಸಾರದಾರೂನಿ ನ ಫೇಗ್ಗುದಾರೂನಿ। ಜಾಲಾಯ ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ ಸಿನಿದ್ಧಸಾರದಾರುಗ್ಗಹಣಂ। ಘಟಿಕಂ ಘಟಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಖನ್ಧಸೋ ಕರಿತ್ವಾ। ಆಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಜಾಲೇತ್ವಾ। ಘನಜಾಲಾಯಾತಿ ಅವಿರಳವಸೇನ ಪವತ್ತಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಯಂ।
ಪತನಸದಿಸನ್ತಿ ಪತಮಾನಸದಿಸಂ। ಅಕತೇ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಯಥಾ ಕಸಿಣಮಣ್ಡಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಅನಭಿಸಙ್ಖತೇ ಕೇವಲೇ ತೇಜಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ।
ವಾಯೋಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೩. ವುತ್ತಞ್ಹೇತನ್ತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ, ಯಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಚ್ಛಗ್ಗನ್ತಿ ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತೇ ಯಥಾಠಿತಾನಂ ಅಗ್ಗಂ। ಏರಿತನ್ತಿ ಸಮೇರಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಚಲಿತಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ವಾಯೋಕಸಿಣಂ…ಪೇ॰… ಉಪಲಕ್ಖೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ತಸ್ಮಾ। ಸಮಸೀಸಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಉಪರಿ ಪತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಸಮಸೀಸಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ। ವೇಳುಂ ವಾ ರುಕ್ಖಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸಮಸೀಸಂ ಠಿತಂ ಘನಪತ್ತವೇಳುಂ ವಾ ಘನಪತ್ತರುಕ್ಖಂ ವಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏಕಙ್ಗುಲಾದಿಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಕೇಸೇಸು ರಸ್ಸಭಾವತೋ, ದೀಘತರೇಸು ಓಲಮ್ಬನತೋ, ವಿರಳೇಸು ಅನುಪ್ಪವೇಸತೋ ವಾತಪ್ಪಹಾರೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಗ್ಗಹಣಂ, ಘನಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಕತಂ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಹರತೀತಿ ಸತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಉಚ್ಛಗ್ಗಾದೀನಂ ಪಚಲನಾಕಾರಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ ತೇಸಂ ಪಹಾರಕೇ ವಾತಸಙ್ಘಾತೇ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಸತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಪದೇಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಟ್ಟನವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ವಾಯುಪಿಣ್ಡೇ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಾಕಾರಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ‘‘ಉಸುಮವಟ್ಟಿಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಪುರಿಮಕಸಿಣಸ್ಸ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿಗ್ಗಹತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನಿಚ್ಚಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೋಯೇವ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತತೋ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋತಿ ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಸುಮವಟ್ಟಿಸದಿಸತಾವ ವಿಭಾವಿತಾ ಹೋತಿ।
ನೀಲಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೪. ಅಞ್ಜನರಾಜಿವಟ್ಟಾದಿ ವಣ್ಣಧಾತುಯಾ ವಾ। ತಥಾರೂಪಂ ಮಾಲಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅವಿರಳವಿಕಸಿತನೀಲವಣ್ಣಪುಪ್ಫಸಞ್ಛನ್ನಂ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಂ। ಇತರೇನಾತಿ ಅಕತಾಧಿಕಾರೇನ। ಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಗ್ಗಹನೇನ ನೀಲಂ ಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಮಾಹ। ಕರಣ್ಡಪಟಲಂ ಸಮುಗ್ಗಪಿಧಾನಂ। ಪತ್ತೇಹಿಯೇವಾತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀನಂ ಕೇಸರವಣ್ಟಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ ಪತ್ತೇಹಿಯೇವ। ಪೂರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ನೀಲವಣ್ಣಂ ವತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ವಿಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯಥಾ ನೀಲಮಣ್ಡಲಂ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ಚಙ್ಕೋಟಕಂ ವಾ ಕರಣ್ಡಪಟಲಂ ವಾ ಪೂರೇತಬ್ಬಂ। ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಚಙ್ಕೋಟಕಸ್ಸ, ಕರಣ್ಡಪಟಲಸ್ಸ ವಾ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಮಣಿತಾಲವಣ್ಟಂ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಮಯಂ ತಾಲವಣ್ಟಂ।
ಪೀತಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೫. ಪೀತಕಸಿಣೇ ಮಾಲಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಇಕ್ಕಟಾದಿಮಾಲಾಗಚ್ಛಂ। ಹರಿತಾಲಂ, ಮನೋಸಿಲಾ ವಾ ಧಾತು। ಪತ್ತಙ್ಗಪುಪ್ಫೇಹೀತಿ ಆಸನಪೂಜನ್ತಿ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಕತಂ ಆಸನಪೂಜಂ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಾದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಕುಲಿಕಿಙ್ಕಿರಾತಪುಪ್ಫಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಲೋಹಿತಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೬. ಲೋಹಿತಮಣಿ ಲೋಹಿತಙ್ಗಮಣಿಆದಿ। ಲೋಹಿತಧಾತು ಗೇರುಕಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಿಕಾದಿ।
ಓದಾತಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೭. ಓದಾತಕಸಿಣೇ ಮಾಲಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ನನ್ದಿಯಾವತ್ತಾದಿಮಾಲಾಗಚ್ಛಂ। ಧಾತು ಕಕ್ಕಟಿಮುತ್ತಸೇತಿಕಾದಿ।
ಆಲೋಕಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೮. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನಾತಿ ಯಥಾ ಸೂರಿಯಾಲೋಕಾದಿವಸೇನ ಓಭಾಸನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಓಭಾಸಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿತಾಯ ತಥಾ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ। ಘಟಮುಖೇನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನಕಓಭಾಸಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವತೋ ‘‘ಘಟಮುಖಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿತ್ತಿಮುಖನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಅಭಿಮುಖಂ। ಉಟ್ಠಿತಮಣ್ಡಲಸದಿಸನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿಆದೀಸು ಉಟ್ಠಿತಪಾಕತಿಕಆಲೋಕಮಣ್ಡಲಸದಿಸಂ। ಘನವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಆಲೋಕಪುಞ್ಜಸದಿಸನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ವಿಯ ಬಹಲೋ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಜಭೂತೋ ಆಲೋಕೋ ಅತ್ಥಿ ಚೇ, ತಂಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಕಾಸಕಸಿಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೯೯. ಛಿದ್ದಸದಿಸಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಯೇಹಿ ಭಿತ್ತಿಪರಿಯನ್ತಾದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಂ ಛಿದ್ದಂ, ತಂಸದಿಸಂ, ತೇನವಾಕಾರೇನ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ವಡ್ಢಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅವಡ್ಢನೀಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿ ಉಗ್ಗಹನಿಮಿತ್ತಂ ವಡ್ಢಿಯಮಾನಂ ನ ವಡ್ಢತಿಯೇವ। ಸತಿಪಿ ಚ ವಡ್ಢೇತುಕಾಮತಾಯಂ ವಡ್ಢನಾ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಭಾವನಾಯ ಪರಿದುಬ್ಬಲತ್ತಾ। ಭಾವನಾವಸೇನ ಹಿ ನಿಮಿತ್ತವಡ್ಢನಾ ‘‘ವಡ್ಢಿಯಮಾನಂ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀನಿ ರೂಪಝಾನಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಟ್ಠೇವ ಕಸಿಣಾನಿ ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾನಿ, ಓದಾತಕಸಿಣೇ ಪನ ಆಲೋಕಕಸಿಣಂ, ಆಕಾಸಕಸಿಣೇ ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಕಾಸಕಸಿಣಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸನಾ ಕತಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಇತಿ ಕಸಿಣಾನಿ ದಸಬಲೋ, ದಸ ಯಾನಿ ಅವೋಚಾ’’ತಿ। ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾಪಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಅಸಾಧಾರಣಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಸಿಣೇ ಪಟಿನಿಯತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸಾಧಾರಣತೋ, ಸಾಧಾರಣತೋ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವಿಸಟಂ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾಪಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಾ।
ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೦೦. ಆದಿಭಾವೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಥವೀಪಕ್ಖಿಯಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ನಿಮ್ಮಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದಿಕಪ್ಪನಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಆಕಾಸೇ ವಾ ಉದಕೇ ವಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಪರಿತ್ತಅಪ್ಪಮಾಣನಯೇನಾತಿ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಅಪ್ಪಮಾಣನಯೇನೇವ। ಏವಮಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸರೀರತೋ ಉದಕಧಾರಾನಿಮ್ಮಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಯದೇವ ಸೋ ಇಚ್ಛತಿ ತಸ್ಸ ಡಹನಸಮತ್ಥತಾತಿ ಬಹೂಸು ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಸಾರದಾರುಆದೀಸು ಏಕಜ್ಝಂ ರಾಸಿಭೂತೇಸು ಠಿತೇಸು ಯಂ ಯದೇವ ಇಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಡಹನಸಮತ್ಥತಾ। ಇಧ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ವಾಯುಗತಿಯಾ ಗಮನಂ ವಾಯುಗತಿಗಮನಂ, ಅತಿಸೀಘಗಮನಂ। ಇಧ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಯದಿಚ್ಛಿತದೇಸನ್ತರಂ ಪಾಪುಣನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಾ ಸುವಣ್ಣಭಾವಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋ (ಪಾರಾ॰ ೬೧೯-೬೨೦) ತಿಣಣ್ಡುಪಗಪಾಸಾದಾದೀನಂ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣನಯೇನ।
ವಣ್ಣಕಸಿಣೇಸು ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನೀಲೋಭಾಸನಿಮ್ಮಾನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಥವೀಪಬ್ಬತಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಮುದ್ದಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಸಬ್ಬಾನೇವ ಇಮಂ ಪಭೇದಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಇಮಂ ವಡ್ಢನಾದಿವಿಸೇಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಏಕೋತಿ ಏಕಚ್ಚೋ। ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಭಾವನಾಪಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಆಪೋಕಸಿಣ’’ನ್ತಿಆದಿಪಾಳಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಉಪರಿಗಗನತಲಾಭಿಮುಖಂ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಪದಾನಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ವಡ್ಢನವಸೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಉದ್ಧಮೇವ ಕಸಿಣಂ ವಡ್ಢೇತೀ’’ತಿ। ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿತಲಾಭಿಮುಖನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪುಬ್ಬೇ ವಡ್ಢನಕಾಲೇ ಪಯೋಜನಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಡ್ಢೇನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಾನಿ ‘‘ತೇನ ತೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಪಸಾರೇತೀ’’ತಿ ಆಹ, ಕಸಿಣಂ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಕಿನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಲೋಕಮಿವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪದಸ್ಸನಕಾಮೋ’’ತಿ। ಉದ್ಧಞ್ಚೇ ರೂಪಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಉದ್ಧಂ ಆಲೋಕಂ ಪಸಾರೇತಿ, ಅಧೋ ಚೇ ರೂಪಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಧೋ ಆಲೋಕಂ ಪಸಾರೇತಿ, ಸಮನ್ತತೋ ಚೇ ರೂಪಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಸಮನ್ತತೋ ಆಲೋಕಂ ಪಸಾರೇತಿ, ಏವಮಯಂ ಕಸಿಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ। ಅಞ್ಞಭಾವಾನುಪಗಮನತ್ಥನ್ತಿ ಅಞ್ಞಕಸಿಣಭಾವಾನುಪಗಮನದೀಪನತ್ಥಂ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಪಥವೀಆದಿ। ನ ಹಿ ಉದಕೇನ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಸಸಮ್ಭಾರಪಥವೀ ಅತ್ಥಿ। ಅಞ್ಞೋ ಕಸಿಣಸಮ್ಭೇದೋತಿ ಆಪೋಕಸಿಣಾದಿನಾ ಸಙ್ಕರೋ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಆಪೋಕಸಿಣಾದೀಸು ಸೇಸಕಸಿಣೇಸು। ಏಕದೇಸೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅನವಸೇಸೇನ ಫರಣಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಣತೋ ಫರಣಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ನೇಸಂ ಕಸಿಣಸಮಞ್ಞಾ। ತಥಾ ಚಾಹ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚೇತಸಾ ಫರನ್ತೋತಿ ಭಾವನಾಚಿತ್ತೇನ ಆಲಮ್ಬನಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಭಾವನಾಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ಕಸಿಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ವಾ ವಿಪುಲಂ ವಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಕಲಮೇವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ಏಕದೇಸನ್ತಿ।
೧೦೧. ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿನೋತಿ ಪಞ್ಚಸು ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾತಿ ಅಹೇತುಕದಿಟ್ಠಿ ಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠೀತಿ ತೀಸು ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ನಿಯತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಪಣ್ಡಕಾತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾ, ಪಣ್ಡಕಾ ಚ। ಕಾಮಞ್ಚೇತೇ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ತಿಬ್ಬಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವುತ್ತಾ। ಅಹೇತುಕದ್ವಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾತಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ
ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಾಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಾಯಂ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಾಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಂ। ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾತಿ ‘‘ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದರಹಿತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮತ್ಥಮೇವ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉತ್ತರಕುರುಕಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ನಿಬ್ಬುತಿಛನ್ದರಹಿತತ್ತಾ। ದುಪ್ಪಞ್ಞಾತಿ ಭವಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಹೀನಾ। ‘‘ಭವಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯಪಿ ಯಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಂ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪಾದಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋಯೇವಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಭವಙ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನೇ ತಂಸನ್ತತಿಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಪಾದಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಸು, ಸುಖವಿಪಾಕಧಮ್ಮೇಸು ವಾ। ಓಕ್ಕಮಿತುನ್ತಿ ಅಧಿಗನ್ತುಂ। ಕಸಿಣೇಯೇವಾತಿ ಕಸಿಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಯೇವ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಮ್ಮಾವರಣಸಮನ್ನಾಗತಾದೀನಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತೇ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಾದಯೋ ಏವಂ ಅತ್ಥಜಾನಿಕರಾ, ಅನತ್ಥಹೇತುಭೂತಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ। ತಿಣ್ಣಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಗಹಣಂ ಇತರಸ್ಸ ಸಪ್ಪಟಿಕಾರತ್ತಾ, ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಜ್ಜಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸದ್ಧನ್ತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಂ, ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಞ್ಚ। ಛನ್ದನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗೇ ತಿಬ್ಬಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಂ। ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಂ। ವಡ್ಢೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಭಾವನಾ ಇಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಪರಿಬ್ರೂಹೇತ್ವಾ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ನ ವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಚ ನ ವಿಭತ್ತಂ।
ಸೇಸಕಸಿಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಇತಿ ಪಞ್ಚಮಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ।