ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ।
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗ ನಿದಾನಕಥಾ
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ನಿದಾನಕಥಾಯಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಮೇವ। ತಸ್ಮಾದಾನಿ ತಮ್ಪಕಾಸನತ್ಥಮಿದಂ ಪಞ್ಹಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ –
‘‘ಸೋ ಪನೇಸ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಕೇನ ಕತೋ, ಕದಾ ಕತೋ, ಕತ್ಥ ಕತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಕತೋ, ಕಿಮತ್ಥಂ ಕತೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತೋ, ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಕತೋ, ಕಿಸ್ಸ ಸಕಲಲೋಕೇ ಪತ್ಥಟೋ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಕೇನ ಕತೋತಿ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧಘೋಸತ್ಥೇರವರೇನ ತೇಪಿಟಕಸಙ್ಗಹಟ್ಠಕಥಾಕಾರೇನ ಕತೋ।
ಕದಾ ಕತೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕಲಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಿಕಾಲತೋ ಪಚ್ಛಾ ದಸಮೇ ವಸ್ಸಸತಕೇ (೯೭೩ -ಬುದ್ಧವಸ್ಸೇ) ಕತೋ।
ಕತ್ಥ ಕತೋತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಅನುರಾಧಪುರೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಕತೋ।
ಕಸ್ಮಾ ಕತೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾಮಾನಂ ಸಾಧುಜನಾನಂ ತದಧಿಗಮುಪಾಯಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿನಯಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಞ್ಚೋದಿತತ್ತಾ, ಸಙ್ಘಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ಚ ಅಜ್ಝೇಸಿತತ್ತಾ ಕತೋ।
ಏತ್ಥ ಪನ ಠತ್ವಾ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧಘೋಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಚ ಮಹಾವಂಸೇ (ಚೂಳವಂಸೋತಿಪಿ ವೋಹರಿತೇ ದುತಿಯಭಾಗೇ) ಸತ್ತತಿಂಸಮಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪನ್ನರಸಾಧಿಕದ್ವಿಸತಗಾಥಾತೋ (೩೭, ೨೧೫) ಪಟ್ಠಾಯ ಬಾತ್ತಿಂಸಾಯ ಗಾಥಾಹಿ ಪಕಾಸಿತಾಯೇವ। ಕಥಂ? –
ಮಹಾವಂಸ-ಬುದ್ಧಘೋಸಕಥಾ
೨೧೫.
ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸಮೀಪಮ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ।
ವಿಜ್ಜಾ-ಸಿಪ್ಪ-ಕಲಾ-ವೇದೀ, ತೀಸು ವೇದೇಸು ಪಾರಗೂ॥
೨೧೬.
ಸಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಮಯೋ, ಸಬ್ಬವಾದವಿಸಾರದೋ।
ವಾದತ್ಥೀ ಜಮ್ಬುದೀಪಮ್ಹಿ, ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಪವಾದಿಕೋ॥
೨೧೭.
ವಿಹಾರಮೇಕ’ಮಾಗಮ್ಮ, ರತ್ತಿಂ ಪಾತಞ್ಜಲೀಮತಂ।
ಪರಿವತ್ತೇತಿ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ-ಪದಂ ಸುಪರಿಮಣ್ಡಲಂ॥
೨೧೮.
ತತ್ಥೇಕೋ ರೇವತೋ ನಾಮ, ಮಹಾಥೇರೋ ವಿಜಾನಿಯ।
‘‘ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ, ದಮೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ಸೋ॥
೨೧೯.
‘‘ಕೋ ನು ಗದ್ರಭರಾವೇನ, ವಿರವನ್ತೋ’’ತಿ ಅಬ್ರವಿ।
‘‘ಗದ್ರಭಾನಂ ರವೇ ಅತ್ಥಂ, ಕಿಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ ತಂ॥
೨೨೦.
‘‘ಅಹಂ ಜಾನೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಸೋ, ಓತಾರೇಸಿ ಸಕಂ ಮತಂ।
ಪುಟ್ಠಂ ಪುಟ್ಠಂ ವಿಯಾಕಾಸಿ, ವಿರದ್ಧಮ್ಪಿ ಚ ದಸ್ಸಯಿ॥
೨೨೧.
‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಸಕಂ ವಾದ-ಮೋತಾರೇಹೀ’’ತಿ ಚೋದಿತೋ।
ಪಾಳಿ’ಮಾಹಾ’ಭಿಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅತ್ಥ’ಮಸ್ಸ ನ ಸೋ’ಧಿಗಾ॥
೨೨೨.
ಆಹ‘‘ಕಸ್ಸೇ’ಸ ಮನ್ತೋ’’ತಿ,‘‘ಬುದ್ಧಮನ್ತೋ’’ತಿ ಸೋ’ಬ್ರವಿ।
‘‘ದೇಹಿ ಮೇತಂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಹಿ, ‘‘ಗಣ್ಹ ಪಬ್ಬಜ್ಜ ತಂ’’ಇತಿ॥
೨೨೩.
ಮನ್ತತ್ಥೀ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸೋ, ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ ಪಿಟಕತ್ತಯಂ।
ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ, ಇತಿ ಪಚ್ಛಾ ತ’ಮಗ್ಗಹಿ॥
೨೨೪.
ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರ-ಘೋಸತ್ತಾ ನಂ ವಿಯಾಕರುಂ।
ಬುದ್ಧಘೋಸೋತಿ ಘೋಸೋ ಹಿ, ಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ಮಹೀತಲೇ॥
೨೨೫.
ತತ್ಥ ಞಾಣೋದಯಂ
ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಾಕಾಸಿ, ಕಚ್ಛಂ ಸೋ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಂ
೨೨೬.
ಪರಿತ್ತಟ್ಠಕಥಞ್ಚೇವ
ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರೇವತೋ ಥೇರೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ॥
೨೨೭.
‘‘ಪಾಳಿಮತ್ತಂ ಇಧಾನೀತಂ, ನತ್ಥಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಇಧ
ತಥಾಚರಿಯವಾದಾ ಚ, ಭಿನ್ನರೂಪಾ ನ ವಿಜ್ಜರೇ॥
೨೨೮.
ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾ ಸುದ್ಧಾ, ಮಹಿನ್ದೇನ ಮತೀಮತಾ।
ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಮಾರೂಳ್ಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತಂ॥
೨೨೯.
ಸಾರಿಪುತ್ತಾದಿಗೀತಞ್ಚ, ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಸಮೇಕ್ಖಿಯ।
ಕತಾ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ, ಸೀಹಳೇಸು ಪವತ್ತತಿ॥
೨೩೦.
ತಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ತ್ವಂ, ಮಾಗಧಾನಂ ನಿರುತ್ತಿಯಾ।
ಪರಿವತ್ತೇಹಿ, ಸಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕಹಿತಾವಹಾ’’॥
೨೩೧.
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪಸನ್ನೋ ಸೋ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತೋ ಇಮಂ।
ದೀಪಂ ಆಗಾ ಇಮಸ್ಸೇವ
೨೩೨.
ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ವಿಹಾರಂ ಸಬ್ಬಸಾಧುನಂ।
ಮಹಾಪಧಾನಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಙ್ಘಪಾಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ॥
೨೩೩.
ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ಥೇರವಾದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ।
‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಏಸೋವ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ ನಿಚ್ಛಿಯ॥
೨೩೪.
ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಾತುಂ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಮಮ।
ಪೋತ್ಥಕೇ ದೇಥ ಸಬ್ಬೇ’’ತಿ, ಆಹ, ವೀಮಂಸಿತುಂ ಸ ತಂ॥
೨೩೫.
ಸಙ್ಘೋ
ಏತ್ಥ ದಸ್ಸೇಹಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಬ್ಬೇ ದೇಮಾತಿ ಪೋತ್ಥಕೇ’’
೨೩೬.
ಪಿಟಕತ್ತಯ’ಮೇತ್ಥೇವ, ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸೋ।
ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ನಾಮಾ’ಕಾ, ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಾಸತೋ॥
೨೩೭.
ತತೋ ಸಙ್ಘಂ ಸಮೂಹೇತ್ವಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಮತಕೋವಿದಂ।
ಮಹಾಬೋಧಿಸಮೀಪಮ್ಹಿ, ಸೋ ತಂ ವಾಚೇತು ಮಾರಭಿ॥
೨೩೮.
ದೇವತಾ ತಸ್ಸ ನೇಪುಞ್ಞಂ, ಪಕಾಸೇತುಂ ಮಹಾಜನೇ।
ಛಾದೇಸುಂ ಪೋತ್ಥಕಂ ಸೋಪಿ, ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ತಂ ಅಕಾ
೨೩೯.
ವಾಚೇತುಂ ತತಿಯೇ ವಾರೇ, ಪೋತ್ಥಕೇ ಸಮುದಾಹಟೇ।
ಪೋತ್ಥಕದ್ವಯ’ಮಞ್ಞಮ್ಪಿ, ಸಣ್ಠಪೇಸುಂ ತಹಿಂ ಮರೂ॥
೨೪೦.
ವಾಚಯಿಂಸು ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಪೋತ್ಥಕತ್ತಯ’ಮೇಕತೋ।
ಗನ್ಥತೋ ಅತ್ಥತೋ ವಾಪಿ, ಪುಬ್ಬಾಪರವಸೇನ ವಾ॥
೨೪೧.
ಥೇರವಾದೇಹಿ ಪಾಳೀಹಿ, ಪದೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ವಾ।
ಅಞ್ಞಥತ್ತಮಹೂ ನೇವ, ಪೋತ್ಥಕೇಸುಪಿ ತೀಸುಪಿ॥
೨೪೨.
ಅಥ
ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ’ಸ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಇತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ॥
೨೪೩.
ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಾ’ದಾ, ಪೋತ್ಥಕೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ।
ಗನ್ಥಾಕರೇ ವಸನ್ತೋ ಸೋ, ವಿಹಾರೇ ದೂರಸಙ್ಕರೇ॥
೨೪೪.
ಪರಿವತ್ತೇಸಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ, ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾ ತದಾ।
ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮೂಲಭಾಸಾಯ, ಮಾಗಧಾಯ ನಿರುತ್ತಿಯಾ॥
೨೪೫.
ಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಭಾಸಾನಂ, ಸಾ ಅಹೋಸಿ ಹಿತಾವಹಾ।
ಥೇರಿಯಾಚರಿಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಪಾಳಿಂ ವಿಯ ತ’ಮಗ್ಗಹುಂ॥
೨೪೬.
ಅಥ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು, ಗತೇಸು ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಿಂ।
ವನ್ದಿತುಂ ಸೋ ಮಹಾಬೋಧಿಂ, ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉಪಾಗಮೀ’’ತಿ
ಅಯಞ್ಚ ಪನ ಮಹಾವಂಸಕಥಾ ೧೯೫೦ - ಖರಿಸ್ತವಸ್ಸೇ ಹಾಬದಮಹಾವಿಜ್ಜಾಲಯಮುದ್ದಣಯನ್ತೇ ರೋಮಕ್ಖರೇನ ಮುದ್ದಿತಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಪೋತ್ಥಕಸ್ಸ ಪುರೇಚಾರಿಕಕಥಾಯಂ ‘‘ಅನೇಕಾನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾನನ್ದಕೋಸಮ್ಬೀನಾಮಕೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೇನ ವಿಚಾರಿತಾ। ತಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತವಿಚಿನನಾಯ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುವಿಚಾರಣಮ್ಪಿಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮ।