ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲವಿಚಾರಣಾ

೨. ಅಥ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ’’ತಿ ಪದಮ್ಪಿ ತೇನ ಏವಂ ವಿಚಾರಿತಂ –

(ಕ) ‘‘ಬುದ್ಧಘೋಸೋ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಜಾತೋ’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ। ಕಸ್ಮಾ ವೇದಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಸ್ಯ ಮುಖಮಾಸೀದಿ, ಬಾಹೂ ರಾಜನ್ಯ? ಕತ?।

ಊರೂ ತದಸ್ಯ ಯದ ವಗ್ಯ?, ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಗೂದ್ರೋ ಅಜಾಯತಾ’’ತಿ ಇರುವೇದ, ೧೦-ಮಣ್ಡಲ, ೯೦। ತಥಾ ಅಥವ ೬ ವೇದ ೧೯, ೬, ೬॥

ಇಮಂ ಪುರಿಸಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಮನ್ತಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಸದ್ದಹಿಯಾ।

ಅಯಂ ಪನಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೋ – ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಸ್ಸ (ಬ್ರಹ್ಮುನೋ) ಮುಖಂ ಆಸಿ। ಬಾಹೂ ರಾಜಞ್ಞೋ ಕತೋ, ಖತ್ತಿಯಾ ಅಸ್ಸ ಬಾಹೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯೋ ವೇಸ್ಸೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಊರೂ। ಸುದ್ದೋ ಅಸ್ಸ ಪಾದೇಹಿ ಅಜಾಯೀ’ತಿ।

ಬುದ್ಧಘೋಸೋ ಪನ ‘ಪಣ್ಡಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ಞಾತೋಪಿ ತಂ ಗಾಥಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ತಥಾ ಹಿ ತೇನ ಬನ್ಧುಪಾದಾಪಚ್ಚಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯಂ ‘ತೇಸಂ ಕಿರ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಖತ್ತಿಯಾ ಉರತೋ, ವೇಸ್ಸಾ ನಾಭಿತೋ, ಸುದ್ದಾ ಜಾಣುತೋ, ಸಮಣಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ’ತಿ ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೬೩; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೫೦೮ ತಿಸ್ಸಾ ವೇದಗಾಥಾಯ ಅಸಮಾನತ್ಥೋ ವಣ್ಣಿತೋ’’ತಿ।

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುವಿಚಾರಣಾ – ಯದಿ ಚ ತಂಕಾಲಿಕಾನಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿ ತಥೇವ ಭವೇಯ್ಯ ಯಥಾ ಏತಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಚತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮತಿಮತ್ತಾ। ಏವಂ ಸತಿ ಸಾ ವಿಚಾರಣಾ ಯುತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯ। ಏತಿಸ್ಸಂ ಪನ ಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಸ್ಯ ಮುಖಮಾಸೀದಿ’’ತಿ ಪಠಮಪಾದೇನ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ಉಜುಕತೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಾಕಟೋಯೇವಾಯಮತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಪಾಥಿಕವಗ್ಗೇ ಅಗ್ಗಞ್ಞಸುತ್ತೇ (೩, ೬೭) –

‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ವಾಸೇಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೋ ಉತುನಿಯೋಪಿ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋಪಿ ವಿಜಾಯಮಾನಾಪಿ ಪಾಯಮಾನಾಪಿ। ತೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ೦ ಯೋನಿಜಾವ ಸಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ, ಹೀನಾ ಅಞ್ಞೇ ವಣ್ಣಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸುಕ್ಕೋ ವಣ್ಣೋ, ಕಣ್ಹಾ ಅಞ್ಞೇ ವಣ್ಣಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನೋ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾ ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಾದಾತಿ। ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚೇವ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಮುಸಾ ಚ ಭಾಸನ್ತಿ, ಬಹುಞ್ಚ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತೀ’’ತಿ –

ಭಗವತಾ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೇನ ವಾಸೇಟ್ಠಭಾರದ್ವಾಜಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕಾನಂ ಭಾಸಿತಂ, ತೇಹಿ ಚ ತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತಂ। ತೇ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಮಾಣವಕಾ ಜಾತಿವಸೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗುನೋ ಚ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ತಂಕಾಲಿಕಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಭಾವೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ। ಯಥಾ ಚೇತಂ, ಏವಂ ‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ಉರತೋ, ವೇಸ್ಸಾ ನಾಭಿತೋ, ಸುದ್ದಾ ಜಾಣುತೋ, ಸಮಣಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ‘‘ತಂಕಾಲಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಲದ್ಧಿಞ್ಞೂಹಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧಘೋಸೇನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾತೋ ಭಾಸಾಪರಿವತ್ತನಮತ್ತೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಕಾಸಿತಂ ಭವೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಾ ತಾಯಪಿ ವೇದಗಾಥಾಯ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಸಾಧನಂ ಅನುಪಪನ್ನಮೇವಾತಿ।

(ಖ) ಪುನಪಿ ತೇನ ಆಚರಿಯಬುದ್ಧಘೋಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ಏವಮಾಹಟಂ –

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗನ್ಥೇಸು ಗಬ್ಭಘಾತವಾಚಕಂ ಭ್ರೂನಹಾತಿ ಪದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಭೂನಹು (ಭೂನಹನೋ) ಇತಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತೇ ಭರಿಯಾಯ ಮೇಥುನಸಂವಾಸಾಭಾವೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಗಬ್ಭಸ್ಸ ನಾಸಕತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ‘ಭೂನಹು (ಭೂನಹನೋ) ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦೭ ಆದಯೋ ಆಹ। ತಂ ಬುದ್ಧಘೋಸೋ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪಾಕಟೋಯೇವ ತದತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ। ತತ್ಥ ಹಿ ತೇನ ಭೂನಹುನೋತಿ (ಭೂನಹನಸ್ಸಾ) ಪದಂ ‘ಹತವಡ್ಢಿನೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕಸ್ಸಾ’ತಿ ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೦೭ ವಣ್ಣಿತ’’ನ್ತಿ।

ತಮ್ಪಿ ಅಯುತ್ತಮೇವ। ನ ಹಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾಪರಿಭೋಗಮತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಭೂನಹುಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಲೋಕಾಮಿಸಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ –

‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ರೂಪಾರಾಮಂ ರೂಪರತಂ ರೂಪಸಮ್ಮುದಿತಂ, ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದನ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ರಕ್ಖಿತಂ ಸಂವುತಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಂ ನು ತೇ ಏತಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಭೂನಹು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಭೋ ಗೋತಮ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಭೂನಹು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು, ಏವಞ್ಹಿ ನೋ ಸುತ್ತೇ ಓಚರತೀತಿ…ಪೇ॰… ಮನೋ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ ಧಮ್ಮರತೋ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುದಿತೋ, ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದನ್ತೋ ಗುತ್ತೋ ರಕ್ಖಿತೋ ಸಂವುತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಇದಂ ನು ತೇ ಏತಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಭೂನಹು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಭೋ ಗೋತಮ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ‘ಭೂನಹು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು, ಏವಞ್ಹಿ ನೋ ಸುತ್ತೇ ಓಚರತೀ’’ತಿ ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦೭ ಆದಯೋ।

ಏವಂ ಭಗವತೋ ಚ ಅನುಯೋಗೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಆಗತಾ।

ಏತ್ಥ ಹಿ ಮೇಥುನಪ್ಪಟಿಸೇವನವಸೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಪರಿಭೋಗಹೇತು ಏವ ಗಬ್ಭಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತದಪರಿಭೋಗಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಭೂನಹೂ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಅರಹತಿ, ತದಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ವಿಸೇಸತೋ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಸುದ್ಧಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಪರಿಭೋಗಹೇತು ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಬ್ಭಪತಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭೂನಹೂತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಅರಹತಿಯೇವ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಭಾವೋ ಪಟಿಞ್ಞಾತೋ, ಕಾರಣಞ್ಚಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತಂ ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ನೋ ಸುತ್ತೇ ಓಚರತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗನ್ಥೇಸು ಭೂನಹು- (ಭ್ರೂನಹಾ) ಸದ್ದೋ ಗಬ್ಭಘಾತನತ್ಥೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತೇ ಪನೇಸೋ ಅತ್ಥೋ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಆಚರಿಯೇನ ‘‘ಹತವಡ್ಢಿ ಮರಿಯಾದಕಾರಕೋ’’ತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯ ಭಾಸಾಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

(ಗ) ಪುನಪಿ ತೇನ ‘‘ಇದಮ್ಪನ ಬುದ್ಧಘೋಸಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಸಾಧಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಕಾರಣಂ, ಸೋ ಹಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಸೀಲನಿದ್ದೇಸೇ (೧, ೩೧) ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸೇವನೇನ ಪುರಾಣಞ್ಚ ಜಿಘಚ್ಛಾವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನಪಚ್ಚಯಂ ಆಹರಹತ್ಥಕ ಅಲಂಸಾಟಕ ತತ್ರವಟ್ಟಕ ಕಾಕಮಾಸಕ ಭುತ್ತವಮಿತಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ವಿಯ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಸೇವತೀ’ತಿ ಆಹ। ಇದಂ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಭಿನ್ನಬ್ರಾಹ್ಮಣಲದ್ಧಿಕಸ್ಸಾಪಿ ವಚನಂ ಸಿಯಾತಿ ತದೇವ ದಳ್ಹಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ‘ಬುದ್ಧಘೋಸೋ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ತತಿಯಂ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಪನ ಅತಿಸಂವೇಜನೀಯವಚನಮೇವ। ನ ಹೇತಂ ಆಚರಿಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಕಾತುಕಾಮೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ತಂ ಪರಿಹಾಸವಚನೇನ ಸಂಯೋಜೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಯಥಾಭೂತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿದಾನವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ತಥಾಯೇವ ಚ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ಲೋಕೇ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿನೋ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾಪಿ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ, ತೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣರಹಿತಾ ಅಸಂವರೇ ಠಿತಾ ಕದಾಚಿ ಅತಿಪಣೀತಂ ರಸಂ ಪಹೂತಂ ಲದ್ಧಾ ಅಪರಿಮಿತಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲೋಕಿಕವತ್ಥುವಸೇನ ಚ, ಜಾತಕಾದಿಸಾಸನಿಕವತ್ಥುವಸೇನ ಚ ತಾದಿಸಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಪಾಕಟಾ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ವಸ್ಸಕೋಟೀಹಿ ವಾ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದ್ಧಾನೇ ಕೋ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ‘‘ನೇದಿಸಾ ಭೂತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇಹಿ ವಿಯ ನ ಅಪರಿಮಿತಭೋಜನೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿದಾನವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ತದೇವಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನತ್ಥಮೇವ ಜಾತಂ, ಯಥಾ ಸಭರಿಯಸ್ಸ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಾಯಪಿ ದೇಸಿತಾ ಗಾಥಾ ಧ॰ ಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು ತೇಸಂ ಧೀತುಯಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಸಂವೇಗೋಯೇವೇತ್ಥ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬೋತಿ।