॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ॥
ನಿರುತ್ತಿದೀಪನೀಪಾಠ
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭ
೧.
ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸ
ಲೋಕಮ್ಹಿ ಯಸ್ಸ ಜೋತನ್ತಿ, ನನ್ತವಣ್ಣಪಭಸ್ಸರಾ॥
೨.
ಅನನ್ತವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವನ್ದೇ ನಿರುತ್ತಿಪಾರಗುಂ।
ಸದ್ಧಮ್ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಸಙ್ಘಞ್ಚ, ವಿಸುದ್ಧವಣ್ಣಭಾಜನಂ॥
೩.
ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಮಹಾಞಾಣೀ, ನಿರುತ್ತಾರಞ್ಞಕೇಸರೀ।
ನದಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂನಾದಂ, ಸೋಗತಾರಞ್ಞಬ್ಯಾಪನಂ॥
೪.
ತಸ್ಸತ್ಥಂ ದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಾನಾರಾಸಿಂವಿಭಾಜಯಂ।
ಓಗಾಯ್ಹ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನಿ, ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನನ್ತಿ॥
೧. ಸನ್ಧಿಕಣ್ಡ
ಸಞ್ಞಾರಾಸಿ
ಗರುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ
ವಣ್ಣೋ
೧. ಅಆದಯೋ ತಿತಾಲೀಸಂ ವಣ್ಣಾ
ಅಆದಯೋ ಬಿನ್ದನ್ತಾ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಕ್ಖರಾ ವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಏತ, ಏ, ಓತ, ಓ। ಕ, ಖ, ಗ, ಘ, ಙ, ಚ, ಛ, ಜ, ಝ, ಞ, ಟ, ಠ, ಡ, ಢ, ಣ, ತ, ಥ, ದ, ಧ, ನ, ಪ, ಫ, ಬ, ಭ, ಮ, ಯ, ರ, ಲ,ವ ಸ, ಹ, ಳ, ಅಂ। ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ವಣ್ಣಾ, ಅಕ್ಖರಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿರೂಪತ್ತಾ ನಕ್ಖರನ್ತಿ ಖಯವಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಕ್ಖರಾ। ‘‘ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನ ಜೀರತೀ’’ತಿ
೨. ದಸಾದೋ ಸರಾ
ತೇಸು ವಣ್ಣೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ದಸ ವಣ್ಣಾ ಸರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸಯಮೇವ ಲದ್ಧಸರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜನ್ತಿ ವಿರೋಚನ್ತೀತಿ ಸರಾ।
೩. ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ।
ತೇಸು ಸರೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇಸರಾ ಸವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
ಅ, ಆ ಅವಣ್ಣೋ, ಇ, ಈ ಇವಣ್ಣೋ, ಉ, ಊ ಉವಣ್ಣೋ, ಏತ, ಏ ಏತವಣ್ಣೋ, ಓತ, ಓ ಓತವಣ್ಣೋ। ಸಮಾನೋ ವಣ್ಣೋ ಸುತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸವಣ್ಣಾ, ಸರೂಪಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಸುತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸರೂಪಾ।
೪. ಪುಬ್ಬೋ ರಸ್ಸೋ
ದ್ವೀಸು ರಸ್ಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ರಸ್ಸೇನ ಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ರಸ್ಸಾ, ರಸ್ಸಕಾಲೋ ನಾಮ ಅಕ್ಖಿದಲಾನಂ ಉಮ್ಮಿಸನನಿಮ್ಮಿಸನಸಮಕಾಲೋ।
ತತ್ಥ ಏತ, ಓತ ಇತಿ ದ್ವೇ ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ಕ್ವಚಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಏಟ್ಠಿ, ಸೇಟ್ಠೋ, ಓಟ್ಠೋ, ಸೋತ್ಥಿ।
ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇತಿ ಕಿಂ? ಪದನ್ತರಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ರಸ್ಸಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ। ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ,
ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇಪಿ ವಗ್ಗನ್ತೇಸು ವಾ ಯ, ರ, ಲ, ವೇಸು ವಾ ಪರೇಸು ರಸ್ಸಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ। ಏನ್ತಿ, ಸೇನ್ತಿ, ಏಯ್ಯ, ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಮೇಣ್ಡೋ, ಸೋಣ್ಡೋ।
೫. ಪರೋ ದೀಘೋ
ದ್ವೀಸು ದ್ವೀಸು ಸವಣ್ಣೇಸು ಯೋ ಯೋ ಪರೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸೋ ದೀಘೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದೀಘಾ, ದೀಘಕಾಲೋ ನಾಮ ರಸ್ಸೇಹಿ ದಿಗುಣಕಾಲೋ।
೬. ಕಾದಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ
ತೇಸು ವಣ್ಣೇಸು ಕಾದಯೋ ಬಿನ್ದನ್ತಾ ವಣ್ಣಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜಯನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ। ತೇ ಪನ ಸುದ್ಧಾ ಅದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ, ರಸ್ಸಯುತ್ತಾ ದಿಯದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ, ದೀಘಯುತ್ತಾ ತಿಯದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ।
೭. ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ
ತೇಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಕಾದಿ-ಮನ್ತಾ ಪಞ್ಚಬ್ಯಞ್ಜನಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
ಕಾದಿ ಅವಗ್ಗಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ವಣ್ಣುದ್ದೇಸೇ ಏಕಟ್ಠಾನಿಕಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ವಗ್ಗೇ ಸಮೂಹೇ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ವಗ್ಗಾ।
೮. ಬಿನ್ದು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ
ಅನ್ತೇ ಬಿನ್ದುಮತ್ತೋ ವಣ್ಣೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಮ। ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ಗಯ್ಹತಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯತೀತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ।
ಗರುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಬ್ಯಞ್ಜನವುತ್ತಿರಾಸಿ
ಠಾನಂ, ಕರಣಂ, ಪಯತನಂ
ಛ ಠಾನಾನಿ – ಕಣ್ಠಟ್ಠಾನಂ, ತಾಲುಟ್ಠಾನಂ, ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಂ, ದನ್ತಟ್ಠಾನಂ, ಓಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ, ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ। ತೇಸು ಬ್ಯತ್ತಂ ವದನ್ತೇನ ಯತ್ಥ ‘‘ಅಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕಣ್ಠಟ್ಠಾನಂ। ಯತ್ಥ ‘‘ಇಚ್ಛ’’ನ್ತಿ, ತಂ ತಾಲುಟ್ಠಾನಂ। ಯತ್ಥ ‘‘ರಟ್ಠ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಂ। ಯತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ತಂ ದನ್ತಟ್ಠಾನಂ। ಯತ್ಥ ‘‘ಪುಪ್ಫ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಓಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ। ನಾಸಪದೇಸೋ ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ।
ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಉರಟ್ಠಾನಂ, ಸಿರಟ್ಠಾನಂ, ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಆಗತಂ। ತತ್ಥ ಸಿರಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಮೇವ। ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಸಬ್ಬವಣ್ಣಾನಂ ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಕರಣಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ – ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಂ, ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗಂ, ಜಿವ್ಹಗ್ಗಂ, ಸಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ।
ಪಯತನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ – ಸಂವುಟಂ, ವಿವಟಂ, ಫುಟ್ಠಂ, ಈಸಂಫುಟ್ಠನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕರಣಾನಂ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವರಣಾದಿಕೋ ವಿಸೇಸಾಕಾರೋ ಸಂವುಟಾದಿ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಕಣ್ಠಪದೇಸಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅವಣ್ಣ, ಕವಗ್ಗ, ಹಕಾರಾ ಕಣ್ಠಜಾ ನಾಮ। ತಾಲುಮ್ಹಿ ಜಿವ್ಹಾಮಜ್ಝಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಇವಣ್ಣ, ಚವಗ್ಗ, ಯಕಾರಾ ತಾಲುಜಾ ನಾಮ। ಮುಖಬ್ಭನ್ತರಮುದ್ಧಮ್ಹಿ ಮುದ್ಧಜಾ ನಾಮ। ಉಪರಿ ದನ್ತಪನ್ತಿಯಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತವಗ್ಗ, ಲ, ಸಕಾರಾ ದನ್ತಜಾ ನಾಮ। ಓಟ್ಠದ್ವಯಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಉವಣ್ಣ, ಪವಗ್ಗಾ ಓಟ್ಠಜಾ ನಾಮ। ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಸಿಕಜಂ ನಾಮ। ಪಞ್ಚವಗ್ಗನ್ತಾ ಪನ ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಸಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಜಾಯನ್ತಿ। ಏಕಾರೋ ಕಣ್ಠತಾಲುಜೋ। ಓಕಾರೋ ಕಣ್ಠೋಟ್ಠಜೋ। ವಕಾರೋ ದನ್ತೋಟ್ಠಜೋ। ಅಪಿಚ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಕಣ್ಠೇಪಿ ಜಾಯನ್ತಿಯೇವ। ಯದಾ ಹಕಾರೋ ವಗ್ಗನ್ತೇಹಿ ವಾ ಯ, ರ, ಲ, ವೇಹಿ ವಾ ಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಉರಜೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಞ್ಹೋ, ತುಣ್ಹಿ, ನ್ಹಾತೋ, ವಿಮ್ಹಿತೋ, ಗಯ್ಹತೇ, ವುಲ್ಹತೇ, ಅವ್ಹಾನಂ।
ಕಣ್ಠಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತೋ ಅಕಾರೋ ಸಂವುಟೋ ನಾಮ। ಸಕಸಕಟ್ಠಾನ, ಕರಣಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಸೇಸಸರಾ ಚ ಸ, ಹಕಾರಾ ಚ ವಿವಟಾ ನಾಮ। ತಾನಿಯೇವ ಗಾಳ್ಹಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಾ ಫುಟ್ಠಾ ನಾಮ। ಥೋಕಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಯ, ರ, ಲ, ವಾ ಈಸಂಫುಟ್ಠಾ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಓಟ್ಠಜೇಸು ತಾವ ಪವಗ್ಗಂ ವದನ್ತಾನಂ ಓಟ್ಠದ್ವಯಸ್ಸ ಗಾಳ್ಹಂ ಫುಸನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಫುಟ್ಠಪಯತನಿಕತ್ತಾ ಪವಗ್ಗಸ್ಸ। ಉವಣ್ಣಂ ವದನ್ತಾನಂ ಪನ ಓಟ್ಠದ್ವಯಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಕಸ್ಮಾ? ವಿವಟಪಯತನಿಕತ್ತಾ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ।
ಚೂಳನಿರುತ್ತಿಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ರಸ್ಸಸರಾ ಸಂವುಟಾ ನಾಮ, ಸಬ್ಬೇದೀಘಸರಾ ವಿವಟಾ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಸದ್ದಸಾರತ್ಥಜಾಲಿನಿಯಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಸಕ್ಕಟಗನ್ಥೇ ಚ। ಇದಂ ಯುತ್ತತರಂ। ಅಞ್ಞಟ್ಠಾನಿಕಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ಸರಾ ಅತ್ತನೋ ಠಾನ, ಕರಣಾನಿ ಜಹನ್ತಾಪಿ ಪಯತನಂ ನ ಜಹನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಯತನಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗಭೇದೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಯದಿ ಣಾ-ಕಾರಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇನ ದನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ವಾ ವದೇಯ್ಯ, ದನ್ತಜೋ ನಾ-ಕಾರೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ। ತು-ಕಾರಞ್ಚ ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗೇನ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ವಾ ವದೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಜೋ ಟು-ಕಾರೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅಕ್ಖರವಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಮುದ್ಧಜದನ್ತಜೇಸು। ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇನ್ತೇಹಿ ನಾಮ ಠಾನ, ಕರಣ, ಪಯತನೇಸು ಸುಟ್ಠು ಕುಸಲೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಸಿಥಿಲಞ್ಚ
ನಿಗ್ಗಹೀತಂ, ವಿಮುತ್ತಞ್ಚ, ಸಮ್ಬನ್ಧಞ್ಚ, ವವತ್ಥಿತಂ
ಮುದುನಾ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ವಗ್ಗಪಠಮ, ತತಿಯ, ಪಞ್ಚಮಾ ಸಿಥಿಲಾ ನಾಮ। ಥದ್ಧೇನ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ವಗ್ಗದುತಿಯ, ಚತುತ್ಥಾ ಧನಿತಾ ನಾಮ। ದೀಘ, ರಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ। ದೀಘಾ ಚೇವ ಸಂಯೋಗಪುಬ್ಬಾ ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ಚ ಗರುಕಾ ನಾಮ। ಸೇಸಾ ಲಹುಕಾ ನಾಮ। ಯಥಾ ಸದ್ದಸಹಿತೋ ವಾತೋ ಮುಖಛಿದ್ದೇನ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮ್ಮ ನಾಸಸೋತಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಮುಖಂ ಅವಿವಟಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಮ। ತೇನ ಯುತ್ತಾನಿ ಸಬ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾನಿ ನಾಮ। ಸೇಸಾ ವಿಮುತ್ತಾ ನಾಮ। ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ನಾಮ। ಪದಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವವತ್ಥಿತಂ ನಾಮ।
ಬ್ಯಞ್ಜನವುತ್ತಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಲಹುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ
ಝೋ, ಲೋ, ಪೋ, ಘೋ, ಗೋ।
೯. ಯುವಣ್ಣಾ ಝಲಾ ನಾಮಸ್ಸನ್ತೇ
ಅನಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಕಮೇನ ಝಲಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ।
೧೦. ಪಿತ್ಥಿಯಂ
ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ನಾಮಸ್ಸನ್ತೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಪಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ।
೧೧. ಘಾ
ಘೋ
೧೨. ಗೋ ಸ್ಯಾಲಪನೇ
ಆಲಪನೇ ಸಿ ಗಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ।
ಲಹುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಸಙ್ಕೇತರಾಸಿ
೧೩. ವಿಧಿ ವಿಸೇಸನಂ ಯಂ ತಸ್ಸ
ಸುತ್ತೇ ಯಂ ವಿಸೇಸನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ।
‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’। ನರಾ, ನರೇ। ಯೋನನ್ತಿ ವಿಸೇಸನಂ। ಟಾಟೇತಿ ವಿಧಿ।
೧೪. ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ
ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪುಬ್ಬವಣ್ಣಸ್ಸೇವ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ।
‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’। ಲೋಕಗ್ಗೋ
೧೫. ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪರಸ್ಸ
ಪಞ್ಚಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪರಸ್ಸೇವ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ।
‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’। ನರಾ, ನರೇ।
೧೬. ಆದಿಸ್ಸ
ಪರಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸಮಾನೋ
‘ರ
೧೭. ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸ
ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೇ ತದನ್ತಸ್ಸ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ।
‘ರಾಜಸ್ಸಿ ನಾಮ್ಹಿ’। ರಾಜಿನಾ।
೧೮. ಙಾನುಬನ್ಧೋ
ಙಾನುಬನ್ಧೋ ಆದೇಸೋ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬೋ।
‘ಗೋಸ್ಸಾವಙ’। ಗವಸ್ಸಂ।
೧೯. ಟಾನುಬನ್ಧೋನೇಕವಣ್ಣೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ
ಯೋ ಚ ಟಾನುಬನ್ಧೋ ಆದೇಸೋ, ಯೋ ಚ ಅನೇಕವಣ್ಣೋ ಆದೇಸೋ, ತದುಭಯಂ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬಂ।
ಟಾನುಬನ್ಧೇ ತಾವ –
‘ಇಮಸ್ಸಾನಿತ್ಥಿಯಂ ಟೇ’। ಏಸು।
ಅನೇಕವಣ್ಣೇ –
‘ಅನಿಮಿ ನಾಮ್ಹಿ’। ಅನೇನ, ಇಮಿನಾ।
೨೦. ಞಕಾನುಬನ್ಧಾ ಆದ್ಯನ್ತಾ
ಞಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಚ ಕಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಚ ಕಮೇನ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚ ಅನ್ತೇ ಚ ಞಾತಬ್ಬೋ।
ಞಾನುಬನ್ಧೇ –
‘ಬ್ರೂತೋ ತಿಸ್ಸಿಞ’। ಬ್ರವಿತಿ।
ಕಾನುಬನ್ಧೇ
‘ಭೂಸ್ಸ ವುಕ’। ಬಭುವ।
೨೧. ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ
ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಸರಾನಂ ಅನ್ತಸರಮ್ಹಾ ಪರೋ ಹೋತಿ।
‘ನಜ್ಜಾಯೋ ಸ್ವಾಮ’। ನಜ್ಜಾಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ। ‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನಂ’। ರುನ್ಧತಿ। ‘ಜರ ಸದಾನಮೀಮ ವಾ’। ಜೀರತಿ, ಸೀದತಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಾಕರಣೇ ಅನೇಕಸರತಾ ನಾಮ ನದೀ, ಪುರಿಸ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಲಿಙ್ಗಪದೇಸು ಏವ ಅತ್ಥಿ, ಗಮು, ಪಚಇಚ್ಚಾದೀಸು ಧಾತುಪದೇಸು ನತ್ಥಿ। ಸಬ್ಬಧಾತುಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ಧಾತ್ವನ್ತಲೋಪಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ನಜ್ಜಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಈ-ಕಾರೋ ಅನ್ತಸರೋ ನಾಮ। ತತೋ ‘ನಜ್ಜಾಯೋ ಸ್ವಾಮ’ ಇತಿ ಸುತ್ತೇನ ಆ-ಕಾರಾಗಮೋ। ರುನ್ಧತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉ-ಕಾರೋ ಅನ್ತಸರೋ ನಾಮ, ತತೋ ‘‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಬಿನ್ದಾಗಮೋ। ಏವಂ ಜೀರತಿ, ಸೀದತಿ ಇಚ್ಚಾದೀಸು। ಮ್ರಮ್ಮಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಪದಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಸೀಹಳಪೋತ್ಥಕೇಹಿ ನ ಸಮೇತಿ।
೨೨. ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ
ಸಮಾನವಿಸಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಧೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಟಿಸೇಧರಹಿತೇ ಠಾನೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರೋ ವಿಧಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ।
ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಾ
೨೩. ಸಙ್ಕೇತೋ ನಾವಯವೋನುಬನ್ಧೋ
ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅವಯವೋ ನ ಹೋತಿ, ಸುತ್ತೇಸು ಸಙ್ಕೇತಮತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ನಾಮ।
‘ಗೋಸ್ಸಾವ’
೨೪. ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ।
ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪರೋ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಣ್ಣಪರೋ, ವಣ್ಣಪರೇನ ರಸ್ಸಸರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ಸಯಞ್ಚ, ಅವಣ್ಣೋತಿ ವುತ್ತೇ ಆ-ಕಾರೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ಅ-ಕಾರೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣೇಸು।
೨೫. ನ್ತುವನ್ತುಮನ್ತಾವನ್ತುತವನ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧೀ
ನ್ತುಇತಿ ವುತ್ತೇ ವನ್ತು, ಮನ್ತು, ಆವನ್ತು, ತವನ್ತೂನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಭೂತೋ ನ್ತುಕಾರೋ ಗಯ್ಹತಿ।
‘ನ್ತನ್ತೂನಂ ನ್ತೋ ಯೋಮ್ಹಿ ಪಠಮೇ’। ಗುಣವನ್ತೋ, ಸತಿಮನ್ತೋ, ಯಾವನ್ತೋ, ಭುತ್ತವನ್ತೋ।
ಸಙ್ಕೇತರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಸನ್ಧಿವಿಧಾನ
ಅಥ ಸನ್ಧಿವಿಧಾನಂ ದೀಪಿಯತೇ।
ಲೋಪೋ, ದೀಘೋ, ರಸ್ಸೋ, ವುದ್ಧಿ, ಆದೇಸೋ, ಆಗಮೋ, ದ್ವಿಭಾವೋ, ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ।
ಲೋಪರಾಸಿ
೨೬. ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ
ಲುಪ್ಪತೀತಿ ಲೋಪೋ। ಸರೇ ಪರೇ ಸರೂಪೋ ವಾ ಅಸರೂಪೋ ವಾ ಪುಬ್ಬೋ ಸರೋ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ।
ಸರೂಪೇ ತಾವ –
ಅವಣ್ಣೇ-ಲೋಕಗ್ಗೋ
ಇವಣ್ಣೇ-ಮುನಿನ್ದೋ, ಮುನೀರಿತೋ, ವರವಾದೀರಿತೋ, ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ
ಉವಣ್ಣೇ-ಬಹೂಪಕಾರೋ
ಅಸರೂಪೇ –
ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ
ಇತಿ ಪುಬ್ಬಲೋಪರಾಸಿ।
೨೭. ಪರೋ ಕ್ವಚಿ
ಪುಬ್ಬಸರಮ್ಹಾ ಸರೂಪೋ ವಾ ಅಸರೂಪೋ ವಾ ಪರೋ ಸರೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ।
ಸರೂಪೇ ತಾವ –
ತಂ ಕದಾಸ್ಸು ಭವಿಸ್ಸತಿ
ಅಸರೂಪೇ –
ಇತಿಸ್ಸ
ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ
ಇತಿ ಪರಲೋಪರಾಸಿ।
೨೮. ನ ದ್ವೇ ವಾ।
ದ್ವೇ ಪುಬ್ಬಪರಸರಾ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಂ ಪದಂ
ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ
ವಾತಿ ಕಿಂ
ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಸನ್ಧಿಕಣ್ಡಾವಸಾನಾ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕ್ವಚಿಸದ್ದೋ, ವಾಸದ್ದೋ ಚ ವತ್ತನ್ತೇ। ತತ್ಥ ಕ್ವಚಿಸದ್ದೋ ನಾನಾಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಾಸದ್ದೋ ಏಕಪಯೋಗಸ್ಸ ನಾನಾರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಲೋಪನಿಸೇಧೋ।
೨೯. ಪರಸರಸ್ಸ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಮ್ಹಾ ಪರಸರಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ತ್ವಂಸಿ
ಇತಿ ಸರಲೋಪರಾಸಿ।
೩೦. ಸಂಯೋಗಾದಿ ಲೋಪೋ।
ಸಂಯೋಗಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಪುಪ್ಫಂಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ
ತೀಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಸರೂಪಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಲೋಪೋ – ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ
ಸರೂಪಾನನ್ತಿ
ಇತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಲೋಪರಾಸಿ।
೩೧. ಲೋಪೋ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಸರೇ ಪರೇ ತಾವ –
ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ
ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪರೇ –
ತಂ ತುಯ್ಹಮೂಲೇ ಪಟಿದೇಸೇಮಿ।
ಗಾಥಾಯಂ –
ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನದಸ್ಸನಂ
ಮಾಗಮೇ ಪರೇ –
ಗರುಳೋ ಉರಗಾಮಿವ
ತಥಾ ಸಂಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಬಿನ್ದುಲೋಪೇ ಅನ್ತಸರದೀಘೋ –
ಸಾರಾಗೋ, ಸಾರತ್ತೋ, ಅವಿಸಾಹಾರೋ, ಸಾರಮ್ಭೋ, ಸಾರದ್ಧೋ, ಸಾಕೇತಂ ನಗರಂ, ಸಾಧಾರಣಂ, ಸಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಮೀ।
ಸಮಾಸೇ ತುಮನ್ತಮ್ಹಿ ನಿಚ್ಚಂ –
ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇತಿ ಬಿನ್ದುಲೋಪರಾಸಿ।
೩೨. ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇಕಸ್ಸ।
ವಿಚ್ಛಾಯಂ ಏಕಸ್ಸ ವಿಭತ್ಯನ್ತಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತೇ ಕತೇ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸ ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಹೋತಿ।
ಏಕೇಕಂ, ಏಕೇಕಾನಿ, ಏಕೇಕೇನ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಮಾಗಮೇ –
ಏಕಮೇಕಂ, ಏಕಮೇಕಾನಿ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇತಿ ಸ್ಯಾದಿಲೋಪರಾಸಿ।
ಅಪ್ಪವಿಧಾನಮುಚ್ಚತೇ।
೩೩. ತದಮಿನಾದೀನಿ
ಮಹಾವುತ್ತಿಸುತ್ತಮಿದಂ, ತದಮಿನಾದೀನಿ ಪದರೂಪಾನಿ ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನೇನ ಸಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸರಲೋಪೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ –
ಲಾಬು=ಅಲಾಬು
ಇವಣ್ಣಲೋಪೇ –
ಆರಾಮರುಕ್ಖಚೇತ್ಯಾನಿ=ಚೇತಿಯಾನಿ
ಉವಣ್ಣಲೋಪೇ –
ಪದ್ಧಾನಿ=ಪದುಮಾನಿ, ಉಸ್ಮಾ=ಉಸುಮಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಂಯೋಗಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಲೋಪೋ ಚ –
ಪುತ್ತಾನಞ್ಹಿ ವಧೋ ದುಖೋ, ಮಾತಿಘೋ ಲಭತೇ ದುಖಂ, ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ದುಖಾ, ನತ್ಥಿ ಕಾಮಪರಂ ದುಖಂ
ಸರೇನ ಸಹ ಬ್ಯಞ್ಜನಲೋಪೋ –
ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ
ಮುಖರೋ=ಮುಖಖರೋ, ವಾಚಾಕರಣೋ=ವಾಕ್ಕರಣೋ, ವಾಚಾಪಥೋ=ಬ್ಯಪ್ಪಥೋ=ವಾಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಂ, ರಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಖೋ=ಏವಂ ವಿಯ ಖೋ=ವಿಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಂ, ದೀಘೋ ಚ ಯಲೋಪೋ ಚ।
ಲೋಲುಪೋ, ಮೋಮುಹೋ, ಕುಕ್ಕುಚೋ, ಸುಸುಖೋ, ರೋರುವೋಇಚ್ಚಾದೀಸು ಪನ ಅತಿಸಯತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ಪದದ್ವಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಪದೇಸು ಅಕ್ಖರಲೋಪೋ।
ಪದಲೋಪೋ ಆದಿಮಜ್ಝನ್ತೇಸು –
ದತ್ತೋ=ದೇವದತ್ತೋ, ಅಸ್ಸೇಹಿ ಯುತ್ತೋ ರಥೋ=ಅಸ್ಸರಥೋ, ರೂಪಭವೋ=ರೂಪಂ, ಅರೂಪಭವೋ=ಅರೂಪಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಲೋಪರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ದೀಘ, ರಸ್ಸರಾಸಿ
ಅಥ
೩೪. ಸೇಸಾ ದೀಘಾ।
ಪಕ್ಖಿತ್ತಮಿದಂ ಸುತ್ತಂ। ಲುತ್ತೇಹಿ ವಾ ಆದೇಸಕತೇಹಿ ವಾ ವಣ್ಣೇಹಿ ಸೇಸಾ ರಸ್ಸಸರಾ ಕ್ವಚಿ ದೀಘಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಪುಬ್ಬಲುತ್ತೇ ತಾವ –
ತತ್ರಾಯಮಾದಿ ಭವತಿಂ
ಪರಲುತ್ತೇ –
ಅಜಿತಾತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ
ಬಿನ್ದುಲುತ್ತೇ –
ತಾಸಾಹಂ
ಆದೇಸೇಸು –
ಮ್ಯಾಯಂಧಮ್ಮೋ
ಯದಿಪಿ ಇಮಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಉಪರಿಸುತ್ತೇನ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಲುತ್ತಾದೇಸೇಸು ಪನ ನಿಚ್ಚಮಿವ ದೀಘಸಿದ್ಧಿಞಾಪನತ್ಥಂ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೩೫. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ
ಬ್ಯಞ್ಜನೇ
ತತ್ಥ ಗಾಥಾವಸೇನ ತಾವ –
ಮಧುವಾಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ
ಆಗಮೇ –
ಉರಗಾಮಿವ
ವಚನಸುಖಞ್ಚ ಬುದ್ಧಿಸುಖಞ್ಚ ಪುರಿಮೇ ಸೇಸದೀಘೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ।
ತತ್ಥ ವಚನಸುಖೇ –
ಛಾರತ್ತಂ ಮಾನತ್ತಂ
ಬುದ್ಧಿಸುಖಂ ನಾಮ ಪದಚ್ಛೇದಞಾಣಸುಖಂ। ತತ್ಥ –
ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ
ಬಿನ್ದುಲುತ್ತೇ ಪನ ಸಾರಾಗೋ, ಸಾರತ್ತೋ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪುಬ್ಬೇ ಉದ್ಧಟಾನಿಯೇವ।
ಇತಿ ದೀಘರಾಸಿ।
ರಸ್ಸಸನ್ಧಿಮ್ಹಿ
ಯಿಟ್ಠಂವಹುತಂವ ಲೋಕೇ
ಆಗಮೇ ಯ, ರ, ದಾಗಮೇಸು ಪುಬ್ಬರಸ್ಸೋ –
ಯಥಯಿದಂ
ಸಂಯೋಗರಸ್ಸೋ ನಾಮ ಬಹುಲಂ ಲಬ್ಭತಿ –
ಅಕ್ಕಮೋ, ಪರಕ್ಕಮೋ, ಅಕ್ಖಾತೋ, ಅಞ್ಞಾ, ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಭಗವಾ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಸುಗತ, ಅತ್ಥರಣಂ, ಅಪ್ಫೋಟೇತಿ, ಅಲ್ಲಿಯತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಅಸ್ಸಾದೋ, ಆಭಸ್ಸರೋ, ಪಭಸ್ಸರೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಮ್ಹಿ ವಸಿಮ್ಹಿ
ತಾ, ತೋಪಚ್ಚಯೇಸುಪಿ ರಸ್ಸೋ –
ಕತಞ್ಞುತಾ, ಅತ್ಥಞ್ಞುತಾ, ಧಮ್ಮಞ್ಞುತಾ, ಕಞ್ಞತೋ, ನದಿತೋ, ವಧುತೋ।
ಸಮಾಸೇ –
ಇತ್ಥಿಪುಮಂ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ಇತ್ಥಿಭಾವೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇತಿ ರಸ್ಸರಾಸಿ।
ದೀಘ, ರಸ್ಸರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ವುದ್ಧಿರಾಸಿ
ಅಥ
೩೬. ಯುವಣ್ಣಾನಮೇಓ ಲುತ್ತಾ
ಲುತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಸರಮ್ಹಾ ವಾ ಪರಸರಮ್ಹಾ ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಕಮೇನ ಏ, ಓಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಪರಇವಣ್ಣೇ –
ಬನ್ಧುಸ್ಸೇವ ಸಮಾಗಮೋ, ಅತೇವ ಮೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ
ಪರಉವಣ್ಣೇ –
ಗಙ್ಗೋದಕಂ, ಪತ್ತಂ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ
ಕ್ರಿಯಾಪದೇಸು –
ವೇತಿ, ಅಪೇತಿ, ಉಪೇತಿ, ಅಪೇಕ್ಖಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಪುಬ್ಬಇವಣ್ಣೇ –
ರಥೇಸಭೋ, ಜನೇಸಭೋ, ಮುನೇಲಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ- ತತ್ಥ ರಥೀನಂ ಆಸಭೋ ಜೇಟ್ಠಕೋತಿ ರಥೇಸಭೋ, ರಥೀನನ್ತಿ ರಥವನ್ತಾನಂ ರಥರುಳ್ಹಾನಂ ಯೋಧಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜನೀನಂ ಆಸಭೋ ಜನೇಸಭೋ, ಜನೀನನ್ತಿ ಜನವನ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಾನಂ। ಮುನೀನಂ ಆಲಯೋ ವಿಹಾರೋ ಮುನೇಲಯೋ।
ಪುಬ್ಬಉವಣ್ಣೇ –
ಸುನ್ದರಾ ಇತ್ಥೀ ಸೋತ್ಥಿ, ಸುನ್ದರೋ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸೋತ್ಥಿ, ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಮಙ್ಗಲಂ।
ವುದ್ಧಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಆದೇಸಸನ್ಧಿ
ಅಥಾದೇಸಸನ್ಧಿ
೩೭. ಯವಾ ಸರೇ
ಸರೇ ಪರೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಯ, ವಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಇವಣ್ಣೇ –
ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ಯಸ್ಸ
ವಾತ್ವೇವ? ಇತಿಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ
ಏತ್ಥ ಚ ಇಚ್ಚೇತನ್ತಿಆದೀಸು ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಇತಿ, ಪತಿ, ಅತಿಪುತಿ, ಜಾತಿ, ಅಭಿ, ಅಧಿಸದ್ದಾನಂ ಇವಣ್ಣಸ್ಸ ಯತ್ತಂ, ‘ತವಗ್ಗ, ವರಣಾನ’…ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಯಮ್ಹಿ ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಚತ್ತಂ, ‘ವಗ್ಗ, ಲ, ಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಅಭಿ, ಅಧಿಸದ್ದೇಸು ಪನ ‘ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸ್ವೇಸ’…ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ವಗ್ಗಚತುತ್ಥಾನಂ ತತಿಯತ್ತಂ।
ಉವಣ್ಣೇ
ಚಕ್ಖ್ವಾಬಾಧಮಾಗಚ್ಛತಿ, ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ
೩೮. ಏಓನಂ
ಸರೇ ಪರೇ ಏ, ಓನಂ ಯ, ವಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಕ್ಯಸ್ಸ ಬ್ಯಪಥಯೋ ಅಸ್ಸು
ವಾತ್ವೇವ? ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ
೩೯. ಯುವಣ್ಣಾನಮಿಯಙಉವಙ
ಸರೇ ಪರೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣನ್ತಾನಂ ಪದಾನಂ ಇಯಙ, ಉವಙಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ। ಙಾನುಬನ್ಧೋ ಅನ್ತಾದೇಸತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ಇಧ
ಇವಣ್ಣೇ –
ತಿಯನ್ತಂ ತ್ಯನ್ತಂ – ತತ್ಥ ತಿಯನ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಸಿದ್ಧಂ, ತ್ಯನ್ತನ್ತಿ ‘ಯವಾ ಸರೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸು। ಅಗ್ಗಿಯಾಗಾರೇ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇ, ಚತುತ್ಥಿಯತ್ಥೇ
ಉವಣ್ಣೇ –
ಭಿಕ್ಖುವಾಸನೇ, ಸಯಮ್ಭುವಾಸನೇ, ಇಧಪಿ ರೂಪದ್ವಯಂ ಲಬ್ಭತಿ – ದುವಙ್ಗಿಕಂ=ದ್ವಙ್ಗಿಕಂ, ಭುವಾದಿಗಣೋ=ಭ್ವಾದಿಗಣೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೦. ವಿತಿಸ್ಸೇವೇ ವಾ
ಏವಸದ್ದೇ ಪರೇ ಇತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಇ-ಕಾರಸ್ಸ ವೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಇತ್ವೇವ ಚೋರೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ, ಸಮುದ್ದೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ
ವಾತಿ ಕಿಂ? ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ, ಸಮುದ್ದೋತೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ಸುತ್ತವಿಭತ್ತೇನ
೪೧. ಏಓನಮ ವಣ್ಣೇ
ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಭೂತೇ ವಣ್ಣೇ ಪರೇ ಏ, ಓನಂ ಅತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಾ। ತತ್ಥ ಏಸ್ಸ ಅತ್ತಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮ, ದಾಗಮೇಸ್ವೇವ ಹೋತಿ।
ಅಕರಮ್ಹಸ ತೇ ಕಿಚ್ಚಂ
ಓಮ್ಹಿ –
ಸ ಸೀಲವಾ
ಸುತ್ತವಿಭತ್ತೇನ
೪೨. ಗೋಸ್ಸಾವಙ
ಸರೇ ಪರೇ ಗೋಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತಿ।
ಗೋ ಚ ಅಸ್ಸೋ ಚ ಗವಾಸ್ಸಂ।
ಸುತ್ತವಿಭತ್ತೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಪಿ। ಸಗವಚಣ್ಡೋ
ಅಪ್ಪವಿಧಾನಮುಚ್ಚತೇ।
ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ಉತ್ತಂ, ಓತ್ತಞ್ಚ –
ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಪುಥುಭೂತೋ-ಪುಥೂತಿ ವಾ ಏಕೋ ಪಾಟಿಪದಿಕೋ, ಪುಥುನಾ ಪುಥುನೀತಿಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಪೇಕ್ಖಿಯಾನೋ ಅಪೇಕ್ಖಿಯಾನಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾತ್ಯತ್ಥೋ। ಏವಂ ಅನುಮೋದಿಯಾನೋ, ಮರೀಚಿಕೂಪಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾನೋ, ಮಾ ಮಂ ಪಿಸಾಚಾ ಖಾದನ್ತು, ಜೀವ ತ್ವಂ ಸರದೋಸತಂ
ಇವಣ್ಣಸ್ಸ ಅತ್ತಂ, ಉತ್ತಂ, ಏತ್ತಞ್ಚ –
ತದಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ-ತಂ ಏತಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಕಿಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ
ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಇತ್ತಂ, ಓತ್ತಞ್ಚ –
ಮಾತಿತೋ
ಏಸ್ಸ ಇತ್ತಂ –
ಓಕನ್ದಾಮಸಿ ಭೂತಾನಿ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ
ಓಸ್ಸ ಉತ್ತಂ –
ಮನುಞ್ಞಂ, ನ ತೇನತ್ಥಂ ಅಬನ್ಧಿಸು
ವಿಕಾರಸನ್ಧಿಪಿ ಆದೇಸಸನ್ಧಿರೂಪತ್ತಾ ಇಧ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ।
ಇತಿ ಸರಾದೇಸರಾಸಿ।
ಕವಗ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಗ್ಗಾವಗ್ಗಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಆದೇಸೋ ದೀಪಿಯತೇ।
೪೩. ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ।
ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇಹಿ ಚ ಲ, ಸೇಹಿ ಚ ಪರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ತೇ ಏವ ವಗ್ಗ ಲ, ಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ, ಯ-ಕಾರೋ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ನಿಪಚ್ಚತೀತಿ ನಿಪಕೋ, ನಿಪಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪಕ್ಕಂ, ವಿಪಾಕೋ ಏವ ವೇಪಕ್ಕಂ, ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾಕ್ಕಂ, ವಾಕ್ಯಂ ವಾ। ಪಮುಖೇ ಸಾಧು ಪಾಮೋಕ್ಖಂ – ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತೇ ಕತೇ ಆದಿದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮತ್ತಂ, ಸುಭಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಭಗ್ಗಂ, ದೋಭಗ್ಗಂ, ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭೋಗ್ಗಂ, ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಗ್ಗಂ, ಕುಕ್ಕುಚಭಾವೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾಚ್ಚಂ, ವುಚ್ಚತೇ, ಪಚ್ಚತೇ, ವಣಿಜಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾಣಿಜ್ಜಂ, ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭೋಜ್ಜಂ, ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜ್ಜಂ।
೪೪. ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ
ಆದೇಸಭೂತೇ ವಾ ವಿಭತ್ತಿಭೂತೇ ವಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇ ವಾ ಯ-ಕಾರೇ ಪರೇ ತವಗ್ಗಾನಂವ, ರ, ಣಾನಞ್ಚ ಚವಗ್ಗ, ಬ, ಯ, ಞಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ।
ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞೋ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞಾ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞಂ, ಸಮಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಂ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ
ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ
ಪವಗ್ಗೇ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ –
ವಪ್ಪತೇ, ಲುಪ್ಪತೇ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ, ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವೋ ಓಸಬ್ಭಂ, ಲಭಿಯತೇತಿ ಲಬ್ಭಂ, ಲಬ್ಭತೇ, ಗಾಮೇ ಹಿತಂ ಗಮ್ಮಂ, ಓಪಮ್ಮಂ, ಸೋಖುಮ್ಮಂ, ಆಗಮ್ಮ, ಉಪಗಮ್ಮ, ಗಮಿಯತೇತಿ ಗಮ್ಮೋ, ಏವಂ ದಮ್ಮೋ, ರಮ್ಮೋ, ಗಮ್ಮತೇ, ರಮ್ಮತೇ।
‘ತವಗ್ಗ ವರಣಾನ…’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಯಮ್ಹಿ ರಸ್ಸ ಯತ್ತಂ –
ಕಯ್ಯತೇ ಕರಿಯತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಅರಿಯೋ।
‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಲತೋ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ –
ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ಕೋಸಲ್ಲಂ, ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ।
‘ತವಗ್ಗವರಣಾನ…’ನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ –
ಪುಥಬ್ಯಾ, ಪುಥಬ್ಯಂ, ಭಾತು ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾತಬ್ಯೋ, ಕೋರಬ್ಯೋ, ದಿವೇ ಭವಂ ದಿಬ್ಬಂ ದಿಬ್ಯಂ।
‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಸತೋ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ –
ರಹಸಿ ಭವಂ ರಹಸ್ಸಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಸೋವಚಸ್ಸಂ, ದೋವಚಸ್ಸಂ-ಮನೋಗಣತ್ತಾ ಮಜ್ಝೇ ಸಾಗಮೋ, ಭಾಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಸ್ಸಂ, ಆದಿಸ್ಸ=ಆದಿಸಿತ್ವಾ, ಉದ್ದಿಸ್ಸ=ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ, ಉಪವಸ್ಸ=ಉಪವಸಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಫುಸ್ಸ=ಸಮ್ಫುಸಿತ್ವಾ, ತುಸ್ಸತಿ, ದುಸ್ಸತಿ, ನಸ್ಸತಿಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೫. ತಥನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ
ತಾದೀನಂ ಟಾದಿಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ತಸ್ಸ ಟತ್ತಂ –
ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ, ಪಟಗ್ಗಿ ದಾತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ಪಟಿಪ್ಪನ್ನೋ, ಬ್ಯಾವಟೋ, ಉದಾಹಟೋ, ದುಕ್ಕಟಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಥಸ್ಸ ಠತ್ತಂ –
ಪೀಳನಟ್ಠೋ
ನಸ್ಸ ಣತ್ತಂ –
ಗಾಮಂ ನೇತೀತಿ ಗಾಮಣಿ, ಸೇನಂ ನೇತೀತಿ ಸೇನಾಣಿ, ಪಣಿಧಿ, ಪಣಿಧಾನಂ, ಪಣಿಹಿತಂ, ಪಣಾಮೋ, ಪರಿಣಾಮೋ, ಓಣಾಮೋ, ಉಣ್ಣಾಮೋ, ಕರಣೀಯಂ, ಕರಣಂ, ಞಾಣಂ, ತಾಣಂ, ಪಮಾಣಂ, ಸರಣಂ, ಗಹಣಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ರಸ್ಸ ಲತ್ತಂ –
ಪಲಿಘೋ, ಪಲಿಬೋಧೋ, ಪಲಿಪನ್ನೋ, ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ, ತಲುಣೋ ತರುಣೋ, ಕಲುನಂ ಪರಿದೇವಯಿ
ಇದಾನಿ ಮಹಾವುತ್ತಿವಿಧಾನಮುಚ್ಚತೇ।
ಕಸ್ಸ ಖತ್ತಂ –
ನಿಕ್ಖಮತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನೇಕ್ಖಮೋ, ರಾಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತೀತಿ ಖತ್ತಾ, ಕತ್ತಾ ವಾ।
ದತ್ತಞ್ಚ –
ಸದತ್ಥಪಸುತೋ ಸಿಯಾ
ಯತ್ತಞ್ಚ
ಸಯಂ ರಟ್ಠಂ ಹಿತ್ವಾನ, ಪುಪ್ಫದಾನಂ ದದಾತೀತಿ ಪುಪ್ಫದಾನಿಯೋ ಪುಪ್ಫದಾನಿಕೋ, ಸಿಪ್ಪಲಿವನೇ ವಸತೀತಿ ಸಿಪ್ಪಲಿವನಿಯೋ ಸಿಪ್ಪಲಿವನಿಕೋ, ಕುಮಾರಿಯಾ ಕುಮಾರಿಕಾ।
ಖಸ್ಸ ಗತ್ತಂ –
ಏಳಮೂಗೋ ಏಳಮೂಖೋ।
ಗಸ್ಸ ಕತ್ತಂ –
ಲುಜ್ಜತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಆರೋಗ್ಯಂ ಅಭಿಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಭಿಸಕ್ಕೋ, ಕುಲೂಪಕೋ ಕುಲೂಪಗೋ, ಖೀರೂಪಕೋ ಖೀರೂಪಗೋ, ಗೀವೂಪಕಂ ಗೀವೂಪಗಂ।
ಘಸ್ಸ ಹತ್ತಂ –
ಸೀಘಜವತಾಯ ಸೀಹೋ।
ಚಸ್ಸ ಛತ್ತಂ –
ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ರಂಸಿಯೋ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ-ನಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಛಸ್ಸ ಸತ್ತಂ –
ಅತ್ಥಿ ಸಾಹಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ
ಜಸ್ಸ ದತ್ತಂ –
ಪರಸೇನಂ ಜಿನಾತೀತಿಪಸ್ಸೇನದೀ-ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಸರಲೋಪೋ, ರಸ್ಸ ಪರರೂಪಂ।
ಯತ್ತಞ್ಚ –
ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾಯತೀತಿ ನಿಯೋ, ನಿಯಕೋ ವಾ, ನಿಯಂ ಪುತ್ತಂ।
ಞಸ್ಸಣತ್ತಂ –
ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪಣ್ಣಾಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಂ। ಪಣ್ಣವೀಸತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ।
ನತ್ತಞ್ಚ –
ನಾಮಮತ್ತಂ ನ ನಾಯತಿ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನ ನಾಯರೇ
ತಸ್ಸ ಕತ್ತಂ –
ನಿಯಕೋ ನಿಯತೋ।
ಥತ್ತಞ್ಚ –
ನಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ, ನಿತ್ಥರಣಂ, ನೇತ್ಥಾರಂ।
ನತ್ತಞ್ಚ –
ಜಿನೋ, ಪಿನೋ, ಲಿನೋ, ಪಟಿಸಲ್ಲಿನೋ, ಪಳಿನೋ, ಮಲಿನೋ, ಸುಪಿನೋ, ಪಹೀನೋ, ಧುನೋ, ಪುನೋ, ಲುನೋ, ಆಹುನಂ, ಪಾಹುನಂ।
ದಸ್ಸ ಡತ್ತಂ –
ಛವಡಾಹೋ, ದಿಸಾಡಾಹೋ, ಕಾಯಡಾಹೋ।
ಳತ್ತಞ್ಚ –
ಪರಿಳಾಹೋ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಛವಂ ದಹನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಳಹನಂ, ಸುಸಾನಂ।
ತತ್ತಞ್ಚ –
ಸುಗತೋ, ತಥಾಗತೋ, ಕುಸಿತೋ, ಉದತಿ ಪಸವತೀತಿ ಉತು।
ಧಸ್ಸ ದತ್ತಂ –
ಏಕಮಿದಾಹಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮಯಂ
ಹತ್ತಞ್ಚ
ಸಾಹು ದಸ್ಸನಮರಿಯಾನಂ
ನಸ್ಸ ಉತ್ತಂ –
ಉಪಞ್ಞಾಸೋ=ಉಪನ್ಯಾಸೋ, ಞಾಯೋ=ನ್ಯಾಯೋ-ನಿಚ್ಚಂ ಏತಿ ಫಲಂ ಏತೇನಾತಿ ಞಾಯೋ, ಞೇಯ್ಯಂ=ನೇಯ್ಯಂ।
ಯತ್ತಞ್ಚ –
ಥೇನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಥೇಯ್ಯಂ, ಥೇರಾಧಿನನ್ತಿ ಥೇರಾಧೇಯ್ಯಂ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಪರಾಧೇಯ್ಯಕಂ ದುಕ್ಖಂ।
ಪಸ್ಸ ಫತ್ತಂ –
ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ, ನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ನಿಪ್ಫನ್ನಂ।
ಬತ್ತಞ್ಚ –
ಸಮ್ಬಹುಲಂ=ಸಮ್ಪಹುಲಂ, ಬಹುಸನ್ತೋ ನ ಭರತಿ
ಭಸ್ಸ ಫತ್ತಂ –
ಅನನ್ತಂ ಸಬ್ಬತೋಪಫಂ
ಮಸ್ಸ ಪತ್ತಂ –
ಚಿರಪ್ಪವಾಸಿಂ
ಯಸ್ಸ ವತ್ತಂ –
ದೀಘಾವು ಕುಮಾರೋ
ಲಸ್ಸ ರತ್ತಂ
ನೀಲಂ ಜಲಂ ಏತ್ಥಾತಿ ನೇರಞ್ಜರಾ, ಜಲಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಲನ್ತಿ ಅರಞ್ಜರೋ, ಸಸ್ಸತಂ ಪರೇತಿ, ಉಚ್ಛೇದಂ ಪರೇತಿ-ಪಲೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವಸ್ಸ ಪತ್ತಂ –
ಪಿಪಾಸತಿ ಪಿವಾಸತಿ।
ಬತ್ತಞ್ಚ –
ಬ್ಯಾಕತೋ, ಬ್ಯತ್ತೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಬ್ಬುತಂ, ದಿಬ್ಬಂ, ದಿಬ್ಬತಿ, ಸಿಬ್ಬತಿ, ಕುಬ್ಬತಿ, ಕುಬ್ಬನ್ತೋ, ಕ್ರುಬ್ಬತಿ, ಕ್ರುಬ್ಬನ್ತೋ, ಅಸೇವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ವಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಬಾಲೋ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಸ್ಸ ಛತ್ತಂ –
ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ-ಅವಸಿಟ್ಠನ್ತ್ಯತ್ಥೋ, ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ಸದ್ದಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ರಂಸಿಯೋ
ತತ್ತಞ್ಚ –
ಉತ್ತಿಟ್ಠಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿ
ಹಸ್ಸ ಘತ್ತಂ –
ನಿಚ್ಚಂ ದಹತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿದಾಘೋ, ಲಘು ಲಹು।
ಳಸ್ಸ ಡತ್ತಂ –
ಗರುಡೋ ಗರುಳೋ।
ಇತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾದೇಸರಾಸಿ।
ಮಿಸ್ಸಕಾದೇಸೋ
ಅವಸ್ಸ ಉತ್ತಂ –
ಉದ್ಧಮ್ಮೋ, ಉಬ್ಬಿನಯೋ, ಉಪ್ಪಥೋ, ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ, ಉಞ್ಞಾ ಅವಞ್ಞಾ, ಉಞ್ಞಾತಂ ಅವಞ್ಞಾತಂ, ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞೀ।
ಓತ್ತಞ್ಚ –
ಓನದ್ಧೋ, ಓಕಾಸೋ, ಓವಾದೋ, ಓಲೋಕನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ವಸ್ಸ ಓತ್ತಂ –
ಉಪೋಸಥೋ – ಉಪವಸಥೋತಿ ಠಿತಿ, ನೋನೀತಂ ನವನೀತಂ, ನಿವತ್ಥಕೋಚೋ ನಿವತ್ಥಕವಚೋ, ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋ ನು ತೇ ರಥಮಣ್ಡಲಂ
ಕುಸ್ಸ ಕ್ರುತ್ತಂ –
ಕ್ರುಬ್ಬತಿ ಕುಬ್ಬತಿ।
ತ್ತಸ್ಸ ತ್ರತ್ತಂ –
ಅತ್ರಜೋ ಪುತ್ತೋ, ಖೇತ್ರಜೋ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತಜೋ, ಖೇತ್ತಜೋ, ಗೋತ್ರಭೂ, ವತ್ರಭೂ, ಚಿತ್ರಂ, ವಿಚಿತ್ರಂ, ಚಿತ್ತಂ, ವಿಚಿತ್ತಂ, ಉತ್ರಸ್ತಮಿದಂ ಚಿತ್ತಂ
ದಸ್ಸ ದ್ರತ್ತಂ –
ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸುಖೋ ಉದಯೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಸುಖುದ್ರಯಂ, ದುಕ್ಖುದ್ರಯಂ ಕಮ್ಮಂ
ದ್ದಸ್ಸ ದ್ರತ್ತಂ
ಭದ್ರಂ ಭದ್ದಂ, ಅಸ್ಸೋ ಭದ್ರೋ
ಬಸ್ಸ ಬ್ರತ್ತಂ –
ಬ್ರಹಾವನಂ, ಬ್ರಹನ್ತಂ ವಾ ವನಪ್ಪತಿಂ
ವ, ವೀನಂ ಬ್ಯತ್ತಂ –
ಬ್ಯಯೋ=ವಯೋ-ವಿನಾಸೋತ್ಯತ್ಥೋ, ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚೇಸು ಬ್ಯಾವಟೋ=ವಾವಟೋ, ಪಙ್ಕೇ ಬ್ಯಸನ್ನೋ=ವಿಸನ್ನೋ, ಬ್ಯಮ್ಹಿತೋ=ವಿಮ್ಹಿತೋ, ಬ್ಯಮ್ಹಂ=ವಿಮಾನಂ-ಮಾನಸ್ಸ ಮ್ಹತ್ತಂ।
ಕ್ಖಸ್ಸ ಚ್ಛತ್ತಂ –
ಅಚ್ಛಿ=ಅಕ್ಖಿ, ಸಚ್ಛಿ=ಸಕ್ಖಿ-ಸಹ ಅಕ್ಖಿನಾ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಪಚ್ಚಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ
ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಅಕ್ಖರಸಂಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ –
ಆಚೇರೋ ಆಚರಿಯೋ, ನ ಮಾತಾಪಿತರಸಂವಡ್ಢೋ, ಅನಾಚೇರಕುಲೇ ವಸಂ
ಅಕ್ಖರವಡ್ಢಿಪಿ ಹೋತಿ –
ಏಕಚ್ಚಿಯೋ ಏಕಚ್ಚೇಯ್ಯೋ ಏಕಚ್ಚೋ, ಮಾತಿಯೋ ಮಚ್ಚೋ, ಕಿಚ್ಚಯಂ ಕಿಚ್ಚಂ, ಪಣ್ಡಿತಿಯಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಸುವಾಮಿ ಸಾಮಿ, ಸುವಾಮಿನಿ ಸಾಮಿನಿ, ಸುವಕೇಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಕೇಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ, ಸತ್ತವೋ ಸತ್ತೋ, ತ್ವಞ್ಚ ಉತ್ತಮಸತ್ತವೋ
ಇತಿ ಮಿಸ್ಸಕಾದೇಸರಾಸಿ।
ಬಿನ್ದಾದೇಸೋ ದೀಪಿಯತೇ।
೪೬. ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ
ವಗ್ಗಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪರೇ ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಸಕವಗ್ಗನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ದೀಪಙ್ಕರೋ, ಸಙ್ಖಾರೋ, ಸಙ್ಗಹೋ, ಸಞ್ಚಾರೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ, ಸಣ್ಠಿತಂ, ಅತ್ತನ್ತಪೋ, ಪರನ್ತಪೋ, ಅಮತನ್ದದೋ, ಪುರಿನ್ದದೋ, ಸನ್ಧಿ, ಸನ್ನಿಧಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಮ್ಭವೋ, ಸಮ್ಭಾರೋ, ಸಮ್ಭಿನ್ನೋ, ಸಮ್ಮತೋ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ನಿಚ್ಚಂ, ತಙ್ಕರೋ, ತಂಕರೋ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಅನಿಚ್ಚಂ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ
ಮಹಾವುತ್ತಿವಿಧಾನಮುಚ್ಚತೇ।
ವಗ್ಗಾವಗ್ಗೇಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಪರೇಸು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ಪರರೂಪಂ ಗಚ್ಛತಿ –
ಸಕ್ಕರೋತಿ, ಸಕ್ಕತೋ, ಸಕ್ಕಾರೋ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ತಕ್ಕತ್ತಾ, ತಕ್ಕರೋ, ತಕ್ಖಣಂ ತಙ್ಖಣಂ ತಂ ಖಣಂ, ತಗ್ಗತಿಕಂ ತಂ ಗತಿಕಂ, ತನ್ನಿನ್ನೋ, ತಪ್ಪೋಣೋ, ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ, ತಪ್ಪಧಾನೋ, ಏತಪ್ಪರಮೋ, ಯಗ್ಗುಣೋ ಯಂಗುಣೋ, ತಲ್ಲೇಣಾ, ಮಲ್ಲೇಣಾ, ಸಲ್ಲೇಖೋ, ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ, ತಬ್ಬಣ್ಣನಾ ತಂವಣ್ಣನಾ, ತಸ್ಸಮೋ ತಂಸಮೋ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ
೪೭. ಮಯದಾ ಸರೇ
ಸರೇ ಪರೇ ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ಮ, ಯ, ದಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ತತ್ಥ ದಾದೇಸೋ ಯ, ತ, ಏತಸದ್ದೇಹಿ ನಪುಂಸಕೇ ದಿಸ್ಸತಿ –
ಯದಬ್ರವಿ
ಸಮಾಸೇ ಪನ ದಾದೇಸೋ ತಿಲಿಙ್ಗೇ ದಿಸ್ಸತಿ –
ಯದನನ್ತರಂ, ತದನನ್ತರಂ, ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾ
ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಯಮೇತಂ ವಾರಿಜಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅದಿನ್ನಂ ಉಪಸಿಙ್ಘಸಿ
ಮಾದೇಸೋ ಯ, ತ, ಏತಸದ್ದೇಹಿ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ –
ಯಮಾಹು ದೇವೇಸು ಸುಜಮ್ಪತೀತಿ
ಅಞ್ಞಸದ್ದೇಹಿ ಪನ ದ್ವೇ ಆದೇಸಾ ತಿಲಿಙ್ಗೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ –
ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಏವಮೇತಮಭಿಞ್ಞಾಯ
ಯಾದೇಸೋ ಇದಂಸದ್ದೇ ಪರೇ ತಸದ್ದಮ್ಹಾ ಏವ ಕ್ವಚಿ ದಿಸ್ಸತಿ –
ತಯಿದಂ ನ ಸಾಧು
೪೮. ಯೇವಹಿಸು ಞೋ
ಯ
ಆನನ್ತರಿಕಞ್ಞಮಾಹು
೪೯. ಯೇ ಸಂಸ್ಸ
ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ಸಂ ಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಞೋ ಹೋತಿ। ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ।
ಸಞ್ಞೋಗೋ ಸಂಯೋಗೋ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ ಸಂಯುತ್ತೋ। ಸಂಯೋಜನಂ ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಞ್ಞಮೋ ಸಂಯಮೋ, ಸಞ್ಞತೋ ಸಂಯತೋ, ಸಞ್ಞಮತಿ ಸಂಯಮತಿ, ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾ ಸಂಯಾಚಿಕಾ ಕುಟಿಂ
ಇತಿ ಬಿನ್ದಾದೇಸರಾಸಿ।
ಆದೇಸಸನ್ಧಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಆಗಮಸನ್ಧಿ
ಅಥಾಗಮಸನ್ಧಿ ದೀಪಿಯತೇ।
ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಸರಾಗಮೋ –
ಅ –
ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಮಾಪೇತ್ವಾ
ಆ –
ಅಡ್ಢೇ ಆಜಾಯರೇ ಕುಲೇ
ಇ –
ಧಮ್ಮಿಕಥಂ ಕತ್ವಾ
ಈ –
ಕಬಳೀಕಾರೋ, ಮನಸೀಕಾರೋ, ಮನಸೀಕರೋತಿ, ತಪ್ಪಾಕಟೀಕರೋತಿ, ದೂರೀಭೂತೋ, ಅಬ್ಯಯೀಭಾವೋ।
ಉ –
ಞಾತಿಪರಿಜಿನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ, ಏವಂ ಭೋಗಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ- ಪರಿಜಿನಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಹಾನಸ್ಸ, ಪರಿಕ್ಖಯಸ್ಸ।
ಓ –
ಪರೋಸತಂ, ಸರದೋಸತಂ, ದಿಸೋದಿಸಂ
‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ ತಾವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತು’
ಇತಿ ಸರಾಗಮರಾಸಿ।
೫೦. ವನತರಗಾಚಾಗಮಾ
ಸರೇ ಪರೇವ ನ, ತ, ರ, ಗಾ ಚ ಮ, ಯ, ದಾ ಚ ಆಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಗೋ, ತೋ, ದೋ, ನೋ, ಮೋ, ಯೋ, ರೋ, ವೋ,
ತತ್ಥ
ಅರಿಯೇಹಿ ಪುಥಗೇವಾಯಂ ಜನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ
ತೋ –
ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ
ದೋ –
ಉದಗ್ಗೋ, ಉದಬ್ಬಹಿ, ಉದಪಾದಿ, ಉದಯೋ, ಉದಾಹಟೋ, ಉದಿತೋ, ಉದೀರಿತೋ, ದುಭತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ
ನೋ –
ಇತೋ ನಾಯತಿ, ಚಿರಂ ನಾಯತಿ, ಕಮ್ಮೇ ಸಾಧು ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ, ಅತ್ತನೋ ಇದಂ ಅತ್ತನಿಯಂ, ಅದ್ಧಾನಂ ಖಮತೀತಿ ಅದ್ಧನಿಯಂ, ಲೋಭಸ್ಸ ಹಿತಂ ಲೋಭನಿಯಂ ಲೋಭನೇಯ್ಯಂ, ದೋಸನಿಯಂ ದೋಸನೇಯ್ಯಂ, ಮೋಹನಿಯಂ ಮೋಹನೇಯ್ಯಂ, ಓಘನಿಯಂ, ಯೋಗನಿಯಂ, ಗನ್ಥನಿಯಂ, ನಿದ್ಧುನನಂ, ನಿದ್ಧುನನಕೋ, ಸಞ್ಜಾನನಂ, ಸಞ್ಜಾನನಕೋ, ಸಞ್ಞಾಪನಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಮೋ
ಲಹುಮೇಸ್ಸತಿ
ಯೋ –
ನಯಿಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾ ಮಯಮತ್ಥಿ
ರೋ –
ನಿರನ್ತರಂ, ನಿರತ್ಥಕಂ, ನಿರಾಹಾರೋ, ನಿರಾಬಾಧೋ, ನಿರಾಲಯೋ, ನಿರಿನ್ಧನೋ ಅಗ್ಗಿ, ನಿರೀಹಕಂ, ನಿರುದಕಂ, ನಿರುತ್ತಿ, ನಿರುತ್ತರೋ, ನಿರೂಮಿಕಾ ನದೀ, ನಿರೋಜಂ, ದುರತಿಕ್ಕಮೋ, ದುರಭಿಸಮ್ಭವೋ, ದುರಾಸದಾ ಬುದ್ಧಾ
ವೋ –
ದುವಙ್ಗುಲಂ, ದುವಙ್ಗಿಕಂ, ತಿವಙ್ಗುಲಂ, ತಿವಙ್ಗಿಕಂ, ಪಾಗುಞ್ಞವುಜುತಾ, ವುಸಿತಂ, ವುತ್ತಂ, ವುಚ್ಚತೇ, ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾತಿ
೫೧. ಛಾ ಳೋ।
ಸರೇ ಪರೇ ಛಮ್ಹಾ ಳಾಗಮೋ ಹೋತಿ।
ಛಳಙ್ಗಂ, ಛಳಾಯತನಂ, ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ
ಮಹಾವುತ್ತಿವಿಧಾನಮುಚ್ಚತೇ।
ಸರೇ
ಮನಸಿಕಾರೋ, ಮಾನಸಿಕೋ, ಚೇತಸಿಕೋ, ಅಬ್ಯಗ್ಗಮನಸೋ ನರೋ
ಸರೇ ಪರೇ ಬಹುಲಂ ಹಾಗಮೋ –
ಮಾಹೇವಂ ಆನನ್ದ
ಇತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾಗಮರಾಸಿ।
೫೨. ನಿಗ್ಗಹೀತಂ
ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ಕ್ವಚಿ ಆಗತಂ ಹೋತಿ ವಾ।
ಉಪವಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನ
ಇತಿ ಬಿನ್ದಾಗಮರಾಸಿ।
ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಪದಾನಂ ಅನ್ತೇ ಗತ, ಜಾತ, ಅನ್ತ ಸದ್ದಾ ಆಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ।
ರೂಪಗತಂ
ಆಗಮಸನ್ಧಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ದ್ವಿಭಾವಸನ್ಧಿ
ಅಥ ದ್ವಿಭಾವಸನ್ಧಿ ದೀಪಿಯತೇ।
ದ್ವಿಭಾವೋ ತಿವಿಧೋ। ತತ್ಥ ಪಕ್ಕಮೋ, ಪರಕ್ಕಮೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಬ್ಯಞ್ಜನದ್ವಿತ್ತಂ ನಾಮ। ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ ವಿಭತ್ಯನ್ತಪದದ್ವಿತ್ತಂ ನಾಮ। ತಿತಿಕ್ಖಾ, ತಿಕಿಚ್ಛಾ, ಜಗಮಾ, ಜಗಮು ಇಚ್ಚಾದಿ ಧಾತುಪದದ್ವಿತ್ತಂ ನಾಮ।
೫೩. ಸರಮ್ಹಾ ದ್ವೇ
ಸರಮ್ಹಾ ಪರಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ದ್ವೇ ರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಸರಮ್ಹಾ ಪ, ಪತಿ, ಪಟೀನಂ ಪಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ಅಪ್ಪಮಾದೋ, ಇಧಪ್ಪಮಾದೋ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ, ಅಪ್ಪತಿವತ್ತಿಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ
ಸರಮ್ಹಾತಿ ಕಿಂ? ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ।
ಕೀ, ಕುಧ, ಕಮು, ಕುಸ, ಗಹ, ಜುತ, ಞಾ, ಸಿ, ಸು, ಸಮ್ಭು, ಸರ, ಸಸ ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಧಾತೂನಞ್ಚ, ಉ, ದು, ನಿಪುಬ್ಬಾನಂ ಪದಾನಞ್ಚ ಆದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ।
ಕೀ
ವಿಕ್ಕಿನಾತಿ, ವಿಕ್ಕಯೋ, ಧನಕ್ಕೀತೋ।
ಕುಧ –
ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ, ಅಕ್ಕೋಧೋ।
ಕಮು –
ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ, ಅಭಿಕ್ಕಮೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಅಕ್ಕಮತಿ, ಅಕ್ಕಮೋ, ಅಕ್ಕನ್ತೋ, ಪರಕ್ಕಮತಿ, ಪರಕ್ಕಮೋ, ವಿಕ್ಕಮತಿ, ವಿಕ್ಕಮೋ, ಓಕ್ಕಮತಿ, ಓಕ್ಕನ್ತೋ।
ಕುಸ –
ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ಅಕ್ಕೋಸೋ।
ಗಹ –
ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಗ್ಗಹೋ, ವಿಗ್ಗಹೋ, ಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಅನುಗ್ಗಹೋ।
ಜುತ –
ಉಜ್ಜೋತತಿ, ವಿಜ್ಜೋತತಿ।
ಞಾ –
ಅಞ್ಞಾ, ಪಞ್ಞಾ, ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಪರಿಞ್ಞಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ರತ್ತಞ್ಞೂ, ಅತ್ಥಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ।
ಸಿ –
ಅತಿಸ್ಸಯೋ, ಭೂಮಸ್ಸಿತೋ, ಗೇಹಸ್ಸಿತೋ।
ಸು –
ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ವಿಸ್ಸುತೋ, ಅಸ್ಸವೋ, ಅನಸ್ಸವೋ।
ಸಮ್ಭು
ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ।
ಸರ –
ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಅನುಸ್ಸತಿ, ಅನುಸ್ಸರೋ।
ಸಸ –
ಅಸ್ಸಸತಿ, ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಪಸ್ಸಾಸೋ।
ಸಜ –
ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ, ವಿಸ್ಸಗ್ಗೋ।
ಚಜ –
ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ, ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಉಪುಬ್ಬೇ –
ಉಕ್ಕಂಸತಿ, ಉಕ್ಕಂಸೋ, ಉಗ್ಗಹೋ, ಉಚ್ಚಾರೇತಿ, ಉಚ್ಚಾರೋ, ಉಚ್ಚಯೋ, ಸಮುಚ್ಚಯೋ, ಉಜ್ಜಲೋ, ಸಮುಜ್ಜಲೋ, ಉಣ್ಣಮತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ದುಪುಬ್ಬೇ –
ದುಕ್ಕಟಂ, ದುಕ್ಕರಂ, ದುಗ್ಗತಿ, ದುಚ್ಚರಿತಂ, ದುತ್ತರೋ, ದುದ್ದಮೋ, ದುನ್ನಯೋ, ದುಪ್ಪೋಸೋ, ದುಬ್ಬಲೋ, ದುಮ್ಮಗ್ಗೋ, ದುಲ್ಲಭೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ನಿಪುಬ್ಬೇ –
ನಿಕ್ಕಮೋ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನಿಗ್ಗತೋ, ನಿಚ್ಚೋರೋ, ನಿಜ್ಜರೋ, ನಿದ್ದೋಸೋ, ನಿಪ್ಪಾಪೋ, ನಿಮ್ಮಿತೋ, ನಿಮ್ಮಾನೋ, ನಿಯ್ಯಾನಂ, ನಿಲ್ಲೋಲೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ತಿಕ, ತಯ, ತಿಂಸಾನಂ ತಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ಕುಸಲತ್ತಿಕಂ, ವೇದನತ್ತಿಕಂ, ವತ್ಥುತ್ತಯಂ, ರತನತ್ತಯಂ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಂ, ತೇತ್ತಿಂಸಂ।
ಚತು
ಚತುಬ್ಬಿಧಂ, ಚತುದ್ದಸ, ಚತುದ್ದಿಸಂ, ಚತುಪ್ಪದಂ, ಛಬ್ಬಿಧಂ, ಛನ್ನವುತಿ।
ವಾ ತ್ವೇವ? ಚತುಸಚ್ಚಂ, ಛಸತಂ।
ಸನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತೇ ಪರಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ಸಜ್ಜನೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸತ್ತಾ, ಸಬ್ಭಾವೋ।
ವಸ್ಸ ಬತ್ತೇ ಬಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ಸೀಲಬ್ಬತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಬ್ಬುತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವ।
ವತು, ವಟು ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಅನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ವತ್ತತಿ, ಪವತ್ತತಿ, ನಿವತ್ತತಿ, ಸಂವತ್ತತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ವಿವಟ್ಟತಿ।
ಸಂಮ್ಹಾ ಅನುನೋ ನಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ –
ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸಮನ್ನಾಹಾರೋ, ಸಮನ್ನೇಸತಿ।
ಅಞ್ಞತ್ರಪಿ –
ಸೀಮಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ
ಇತಿ ಸದಿಸದ್ವಿತ್ತರಾಸಿ।
೫೪. ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸ್ವೇಸಂ ತತಿಯಪಠಮಾ
ವಗ್ಗೇ ಚತುತ್ಥ, ದುತಿಯೇಸು ಪರೇಸು ಕಮೇನ ತತಿಯ, ಪಠಮಾ ಏಸಂ ಚತುತ್ಥ, ದುತಿಯಾನಂ ದ್ವಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದುತಿಯಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘ಸರಮ್ಹಾ ದ್ವೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ವಾ ‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ಇಚ್ಚಾದೀಹಿ ವಾ ದುತಿಯ, ಚತುತ್ಥಾನಮ್ಪಿ ಸದಿಸತ್ತೇ ಜಾತೇ ಪುನ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ
ತತ್ಥ ಕವಗ್ಗೇ –
ಆಕ್ಖಾತಂ, ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಪಕ್ಖೇಪೋ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ, ಆಯುಕ್ಖಯೋ, ನಕ್ಖಮತಿ।
‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಸುತ್ತವಿಧಾನೇ –
ಪಮುಖೇ ಸಾಧು ಪಾಮೋಕ್ಖಂ, ಪಗ್ಘರತಿ, ಉಗ್ಘೋಸತಿ, ನಿಗ್ಘೋಸೋ।
ಚವಗ್ಗೇ –
ಅಚ್ಛಾದೇತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ-ಸಂಯೋಗೇ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಾದೇತಿ, ಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾ, ತಥಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಚ್ಛಂ, ರಥಸ್ಸ ಹಿತಾ ರಚ್ಛಾ, ಪಜ್ಝಾಯತಿ, ಉಜ್ಝಾಯತಿ, ನಿಜ್ಝಾಯತಿ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ದುಮ್ಮೇಧಸ್ಸ ಭಾವೋ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ, ಬುಜ್ಝತಿ, ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ, ಬೋಜ್ಝಂ, ಪಟಿವಿಜ್ಝ, ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಯ, ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಟವಗ್ಗೇ –
ಯತ್ರಟ್ಠಿತಂ, ತತ್ರಟ್ಠಿತೋ, ಉಟ್ಠಿತೋ, ನಿಟ್ಠಿತೋ, ಥಲಟ್ಠೋ, ಜಲಟ್ಠೋ, ವುಡ್ಢೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ತವಗ್ಗೇ –
ಸುಮನತ್ಥೇರೋ, ಯಸತ್ಥೇರೋ, ಅವತ್ಥಾ, ಅವತ್ಥಾನಂ, ವಿತ್ಥಾರೋ, ಅಭಿತ್ಥುತೋ, ವಿತ್ಥಮ್ಭಿತೋ, ಉದ್ಧರತಿ, ಉದ್ಧರಣಂ, ಉದ್ಧಟಂ, ನಿದ್ಧಾರೇತಿ, ನಿದ್ಧಾರಣಂ, ನಿದ್ಧಾರಿತಂ, ನಿದ್ಧನೋ, ನಿದ್ಧುತೋ, ನಿದ್ಧೋತೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಪವಗ್ಗೇ –
ವಿಪ್ಫರತಿ, ವಿಪ್ಫರಣಂ, ವಿಪ್ಫಾರೋ, ಅಪ್ಫೋಟೇತಿ, ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಿಪ್ಫಲಂ, ಮಧುಪ್ಫಾಣಿತಂ, ವಿಬ್ಭಮತಿ, ವಿಬ್ಭಮೋ, ಉಬ್ಭತಂ, ನಿಬ್ಭಯಂ, ದುಬ್ಭರೋ, ಸಬ್ಭಾವೋ
ಇಧಪಿ ಉ, ದು, ನಿತೋ ಪರಪದಾನಂ ಆದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ ವಿಸೇಸತೋ ಇಚ್ಛನ್ತಿ।
ಇತಿ ವಿಸದಿಸದ್ವಿತ್ತರಾಸಿ।
೫೫. ವಿಚ್ಛಾಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇಸು ದ್ವೇ
ವಿಚ್ಛಾಯಂ ಅಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇ ಚ ಅನೇಕತ್ಥಸ್ಸ ಏಕಪದಸ್ಸ ದ್ವೇ ರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಭಿನ್ನೇ ಅತ್ಥೇ ಕ್ರಿಯಾಯ ವಾ ದಬ್ಬೇನ ವಾ ಗುಣೇನ ವಾ ಬ್ಯಾಪಿತುಂ ಇಚ್ಛಾ ವಿಚ್ಛಾ। ಪುನಪ್ಪುನಕ್ರಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಖಞ್ಞಂ।
ವಿಚ್ಛಾಯಂ ತಾವ –
ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಿಞ್ಚತಿ। ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಸತಂಕುಮ್ಭಾ, ಗಾಮೋ ಗಾಮೋ ರಮಣಿಯೋ, ಗೇಹೇ ಗೇಹೇ ಇಸ್ಸರೋ, ರಸಂ ರಸಂ ಭಕ್ಖಯತಿ, ಕ್ರಿಯಂ ಕ್ರಿಯಂ ಆರಭತೇ।
ಆನುಪುಬ್ಬಿಯೇಪಿ ವಿಚ್ಛಾವ ಗಮ್ಯತೇ –
ಮೂಲೇ ಮೂಲೇ ಥೂಲಾ, ಅಗ್ಗೇ ಅಗ್ಗೇ ಸುಖುಮಾ, ಜೇಟ್ಠಂ ಜೇಟ್ಠಂ ಅನುಪವೇಸೇಥ, ಇಮೇಸಂ ದೇವಸಿಕಂ ಮಾಸಕಂ ಮಾಸಕಂ ದೇಹಿ, ಮಞ್ಜೂಸಕರುಕ್ಖೋ ಪುಪ್ಫಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪುಪ್ಫತಿ, ಇಮೇ ಜನಾ ಪಥಂ ಪಥಂ ಅಚ್ಚೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಅಡ್ಢಾ, ಕತರಾ ಕತರಾ ಇಮೇಸಂ ಅಡ್ಢತಾ, ಕತಮಾ ಕತಮಾ ಇಮೇಸಂ ಅಡ್ಢತಾ।
ಅಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇ –
ಭತ್ತಂ ಪಚತಿ ಪಚತಿ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ ಪಸವತಿ, ಭುತ್ವಾ ಭುತ್ವಾ ನಿಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಟಂ ಪಟಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಪಟಾಯತಿ, ಏಕಮೇಕಂ, ಏಕಮೇಕಾನಿ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ವಿಚ್ಛಾಸು ಪುಬ್ಬಪದೇ ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ।
೫೬. ಸಬ್ಬಾದೀನಂ ವೀತಿಹಾರೇ।
ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ
ಇಮೇ ದ್ವೇ ಜನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾ, ಇತರೀತರಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಧನಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇ ನಿಸ್ಸಿತಾ।
೫೭. ಯಾವತಾತಾವಂ ಸಮ್ಭಮೇ
ಯಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಂ। ತಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ತಾವಂ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಮನಂ ಪವತ್ತನಂ ಸಮ್ಭಮೋ। ತುರಿತೇನ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ತಂ ತಂ ಉಪಾಯದೀಪನಂ ಸಮ್ಭಮೋ, ಆಮೇಡಿತಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಮ್ಭಮೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಯಾವತಾ ಯತ್ತಕೇನ ಪದೇನ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ತಕಂ ಪದಂ ಪಯುಜ್ಜತೇ, ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತದುತ್ತರಿ ವಾ ಉದೀರಿಯತೇತ್ಯತ್ಥೋ। ಯಥಾಬೋಧಂ ಸಮ್ಭಮೇತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ।
ಭಯೇ, ಕೋಧೇ, ಪಸಂಸಾಯಂ, ತುರಿತೇ, ಕೋತೂಹಲೇ’ಚ್ಛರೇ।
ಹಾಸೇ, ಸೋಕೇ, ಪಸಾದೇ ಚ, ಕರೇ ಆಮೇಡಿತಂ ಬುಧೋ।
ತತ್ಥ ಭಯೇ –
ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ, ಚೋರೋ ಚೋರೋ –
ಕೋಧೇ –
ವಿಜ್ಝ ವಿಜ್ಝ, ಪಹರ ಪಹರ।
ಪಸಂಸಾಯಂ –
ಸಾಧು ಸಾಧು।
ತುರಿತೇ
ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛ।
ಕೋತೂಹಲೇ –
ಆಗಚ್ಛ ಆಗಚ್ಛ।
ಅಚ್ಛರೇ –
ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ।
ಹಾಸೇ –
ಅಭಿಕ್ಕಮಥ ವಾಸೇಟ್ಠಾ ಅಭಿಕ್ಕಮಥ ವಾಸೇಟ್ಠಾ
ಸೋಕೇ –
ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕ ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕ
ಪಸಾದೇ –
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ ಗೋತಮ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ ಗೋತಮ
ಇತಿ ಪದವಾಕ್ಯದ್ವಿತ್ತರಾಸಿ।
ದ್ವಿಭಾವಸನ್ಧಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ವಿಪಲ್ಲಾಸಸನ್ಧಿ
ಅಥ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸನ್ಧಿ ದೀಪಿಯತೇ।
ಪದಕ್ಖರಾನಂ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿಪರಿಯಾಯೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ।
೫೮. ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ।
ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ದಯ್ಹತಿ, ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ಸನ್ನಯ್ಹತಿ, ವುಯ್ಹತಿ, ದುಯ್ಹತಿ, ಮುಯ್ಹತಿ।
ವಾತ್ವೇವ
೫೯. ವೇ ವಾ
ವಮ್ಹಿ ಪರೇ ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ, ಬವ್ಹೇತ್ಥ ನ್ಹಾಯತೀ ಜನೋ
ಮಹಾವುತ್ತಿವಿಧಾನಂ ವುಚ್ಚತೇ।
ಯ, ರಾನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ –
ಕುಟಿ ಮೇ ಕಯಿರತಿ
ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ –
ನಿರಯಮ್ಹಿ ಅಪಚ್ಚಿಸುಂ
ಸರಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ –
ಹಞ್ಞಯ್ಯೇವಾಪಿ ಕೋಚಿ ನಂ
ಪದಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ –
ನವಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಚೀವರಲಾಭೇನ, ನಾಗಕಞ್ಞಾ ಚರಿತಂ ಗಣೇನ
ಇತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸರಾಸಿ।
೬೦. ಬಹುಲಂ
ಸನ್ಧಿವಿಧಾನಂ
ಇತಿ ನಿರುತ್ತಿದೀಪನಿಯಾ ನಾಮ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನದೀಪನಿಯಂ
ಸನ್ಧಿಕಣ್ಡೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।