೫. ತದ್ಧಿತ
ಅಥ
ತದ್ಧಿತವುತ್ತಿ ನಾಮ ವಿಚಿತ್ರಾ ಹೋತಿ, ಸಾತಿಸಯೇನ ವಿಚಿತ್ರಞಾಣಹಿತಂ ವಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಹಿತನ್ತಿ ತದ್ಧಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬವಿಧಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಹೋತಿ ಅಪಚ್ಚಂ, ಅನೇಕತ್ಥಂ, ಅಸ್ಸತ್ಥಿ, ಭಾವಕಮ್ಮಂ, ಪರಿಮಾಣಂ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ, ಖುದ್ದಕಂ, ನಾನಾತ್ತನ್ತಿ।
ಅಪಚ್ಚರಾಸಿ
೪೩೦. ಣೋ ವಾಪಚ್ಚೇ
ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತಾ ನಾಮಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಣಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ವಾಸದ್ದೋ ವಾಕ್ಯ, ಸಮಾಸಾನಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ, ಇತೋ ಪರಂ ಅನುವತ್ತತೇ, ತೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪವಿಧಿ ಸಿಜ್ಝತಿ। ಣಾನುಬನ್ಧೋ ವುದ್ಧ್ಯತ್ಥೋ, ಸೋ ಪಯೋಗಅಪ್ಪಯೋಗೀ। ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ವಸಿಟ್ಠಮ್ಹಾ ಣಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಞ್ಚ ಅಪಚ್ಚತ್ಥಞ್ಚ ಉಭಯಂ ವದತಿ, ಛಟ್ಠೀ ಚ ಅಪಚ್ಚಪದಞ್ಚ ತೇನ ವುತ್ತತ್ಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ವಸಿಟ್ಠಪದಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಹ ಏಕತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತೋ ‘ಏಕತ್ಥತಾಯ’ನ್ತಿ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಲೋಪೋ, ಅಪಚ್ಚಪದಂ ಪನ ವುತ್ತತ್ಥಮತ್ತೇನ ಲುಪ್ಪತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಪಧಾನಭಾವೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ನ ಛಟ್ಠೀತಿ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ವಾ ಪದಾನಂ ಲೋಪೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
೪೩೧. ಪದಾನಮಾದಿಸ್ಸಾಯುವಣ್ಣಸ್ಸಾಏಓ ಣಾನುಬನ್ಧೇ
ಪದಾನಂ ಆದಿಭೂತಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ಚ ಇವಣ್ಣು’ವಣ್ಣಸ್ಸ ಚ ಆ, ಏ, ಓ ವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇತಿ ಪದಾದಿಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಆವುದ್ಧಿ, ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ।
ವಾಸಿಟ್ಠೋ,
ತತ್ಥ ‘ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸಾ’ತಿ ಏತೇನ ಗೋತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಿತುಭೂತಂ ಆದಿಪುರಿಸಂ ವದತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಗೋತ್ತಸದ್ದತ್ತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗೋತ್ತೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜನಾ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
೪೩೨. ಮಜ್ಝೇ
ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಾನಂ ಅ, ಯುವಣ್ಣಾನಂ ಆ, ಏ, ಓವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ।
ವಾಸೇಟ್ಠೋ, ವಾಸೇಟ್ಠೀ, ವಾಸೇಟ್ಠಂ। ವಾಸದ್ದೇನ ‘‘ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಧೀತಾ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಂ ವಾ ‘‘ವಸಿಟ್ಠಪುತ್ತೋ ವಸಿಟ್ಠಧೀತಾ ವಸಿಟ್ಠಕುಲ’’ನ್ತಿ ಸಮಾಸಂ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ಭರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ವಿಸಾಮಿತ್ತಸ್ಸ
ಉಪಗುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ…’ತಿ ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತಿ। ಓಪಗವೋ, ಓಪಗವೀ, ಓಪಗವಂ, ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾನವೋ, ಭಗ್ಗುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಗ್ಗವೋ, ಪಣ್ಡುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಣ್ಡವೋ, ಉಪವಿನ್ದುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಓಪವಿನ್ದವೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೩೩. ವಚ್ಛಾದಿತೋ ಣಾನಣಾಯನಾ
ಛಟ್ಠುನ್ತೇಹಿ
ವಚ್ಛಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಚ್ಛಾನೋ, ವಚ್ಛಾಯನೋ, ವಚ್ಛಾನೀ, ವಚ್ಛಾಯನೀ, ವಚ್ಛಾನಂ, ವಚ್ಛಾಯನಂ। ಏವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ, ಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಕಾತಿಯಾನೋ, ಕಾತಿಯಾಯನೋ, ಸಾಕಟಾನೋ, ಸಾಕಟಾಯನೋ, ಕಣ್ಹಾನೋ, ಕಣ್ಹಾಯನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾಯನೋ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸಾನೋ
೪೩೪. ಕತ್ತಿಕಾವಿಧವಾದೀಹಿ ಣೇಯ್ಯಣೇರಾ
ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ವಿಧವಾದೀಹಿ ಚ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಮೇನ ಣಾನುಬನ್ಧಾ ಏಯ್ಯ, ಏರಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಣೇಯ್ಯೇ – ಕತ್ತಿಕಾಯ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಕತ್ತಿಕೇಯ್ಯೋ, ವಿನತಾಯ ನಾಮ ದೇವಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇನತೇಯ್ಯೋ, ರೋಹಿಣಿಯಾ ನಾಮ ದೇವಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ರೋಹಿಣೇಯ್ಯೋ, ಭಗಿನಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ, ನದಿಯಾ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ನಾದೇಯ್ಯೋ। ಏವಂ ಅನ್ತೇಯ್ಯೋ, ಆಹೇಯ್ಯೋ, ಕಾಮೇಯ್ಯೋ, ಸುಚಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಸೋಚೇಯ್ಯೋ, ಬಾಲಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಬಾಲೇಯ್ಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಣೇರೇ – ವಿಧವಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇಧವೇರೋ, ವಿಧವಾ ನಾಮ ಮತಪತಿಕಾ ಇತ್ಥೀ। ಬನ್ಧುಕಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಬನ್ಧುಕೇರೋ, ನಾಳಿಕಿಯಾ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ನಾಳಿಕೇರೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಮಣಿಯಾ ಪವತ್ತಿನಿಯಾ ಧೀತಾ ಸಾಮಣೇರೀ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೩೫. ಣ್ಯ ದಿಚ್ಚಾದೀಹಿ
ಛಟ್ಠುನ್ತೇಹಿ
೪೩೬. ಲೋಪೋವಣ್ಣಿವಣ್ಣಾನಂ
ಯೇ ಪರೇ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ಇವಣ್ಣಸ್ಸ ಚ ಲೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ಣ್ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ಅವಣ್ಣಿ’ವಣ್ಣಾನಂ ಲೋಪೋ।
ದಿತಿಯಾ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ದೇಚ್ಚೋ, ಅದಿತಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಆದಿಚ್ಚೋ।
ತತ್ಥ ಇವಣ್ಣಲೋಪೇ ‘ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ’ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಚವಗ್ಗತ್ತಂ, ಪುನ ‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಕುಣ್ಡನಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ।
೪೩೭. ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ ಸರೇ
ಸರೇ ಪರೇ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತೀತಿ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವತ್ತಂ। ‘ತವಗ್ಗವರಣಾನ…’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ, ಪುನ ‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಭಾತುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾತಬ್ಯೋ।
೪೩೮. ಆ ಣಿ
ರಸ್ಸಾ’ಕಾರನ್ತತೋ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಣಾನುಬನ್ಧೋ ರಸ್ಸಿ’ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ದಕ್ಖಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ದಕ್ಖಿ। ಏವಂ ದೋಣಿ, ವಾಸವಿ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿ, ನಾಟಪುತ್ತಿ, ದಾಸಪುತ್ತಿ, ದಾರುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ದಾರವಿ
೪೩೯. ರಾಜತೋ ಞೋ ಜಾತಿಯಂ
ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ರಾಜಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ರಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚಂ ರಾಜಞ್ಞೋ, ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಜಾತಿಯನ್ತಿ ಕಿಂ? ರಾಜಪುತ್ತೋ।
೪೪೦. ಖತ್ತಾ ಯಿಯಾ
ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ಖತ್ತಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಯ, ಇಯಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಖತ್ತಕುಲಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಖತ್ಯೋ, ಖತ್ತಿಯೋ।
ಜಾತಿಯನ್ತ್ವೇವ? ಖತ್ತಿ।
೪೪೧. ಮನುತೋ ಸ್ಸಸಣ
ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ಮನುಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಸ್ಸ, ಸಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಮಾನುಸೋ, ಮನು ನಾಮ ಕಪ್ಪೇ ಆದಿಖತ್ತಿಯೋ ಮಹಾಸಮ್ಮತರಾಜಾ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಮನುಸ್ಸೀ, ಮಾನುಸೀ,
ಜಾತಿಯನ್ತ್ವೇವ? ಮಾಣವೋ।
೪೪೨. ಜನಪದನಾಮಸ್ಮಾ ಜನಖತ್ತಿಯಾ ರಞ್ಞೇ ಚ ಣೋ
ಜನವಾಚಿನಾ
ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ಜನಾನಂ ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಾಲೋ, ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಞ್ಚಾಲೋ। ಏವಂ ಕೋಸಲೋ, ಮಾಗಧೋ, ಓಕ್ಕಾಕೋ
ಜನಪದನಾಮಸ್ಮಾತಿ ಕಿಂ? ದಸರಥರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ದಾಸರಥಿ
ಜನಖತ್ತಿಯಾತಿ ಕಿಂ? ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಞ್ಚಾಲಿ।
೪೪೩. ಣ್ಯ ಕುರುಸಿವೀಹಿ
ಕುರು, ಸಿವಿಸದ್ದೇಹಿ ಅಪಚ್ಚೇ ರಞ್ಞೇ ಚ ಣ್ಯೋ ಹೋತಿ।
ಕುರುರಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಕೋರಬ್ಯೋ
ಅಪಚ್ಚರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಅನೇಕತ್ಥರಾಸಿ
೪೪೪. ಣ ರಾಗಾ ತೇನ ರತ್ತಂ
ರಜ್ಜನ್ತಿ ವತ್ಥಂ ಏತೇನಾತಿ ರಾಗೋ, ರಜನವತ್ಥು, ರಾಗವಾಚಿಮ್ಹಾ ತೇನ ರತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಕಸಾವೇನ ರತ್ತಂ ವತ್ಥಂ ಕಾಸಾವಂ
‘‘ನೀಲಂ
೪೪೫. ನಕ್ಖತ್ತೇನಿನ್ದುಯುತ್ತೇನ ಕಾಲೇ
ಇನ್ದುಯುತ್ತೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತೇ ಕಾಲೇ ತನ್ನಕ್ಖತ್ತವಾಚೀಹಿ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಪುಣ್ಣಚನ್ದಯುತ್ತೇನ ಫುಸ್ಸನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ಫುಸ್ಸಾ, ರತ್ತಿ, ಫುಸ್ಸೋ, ಅಹೋ। ಏವಂ ಮಾಘೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ನಕ್ಖತ್ತೇನಾತಿ ಕಿಂ? ಗರುಗಹೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ರತ್ತಿ।
ಇನ್ದುಯುತ್ತೇನಾತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೇನ ಲಕ್ಖಿತೋ ಮುಹುತ್ತೋ।
ಕಾಲೇತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ।
೪೪೬. ಸಾಸ್ಸ ದೇವತಾ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀ
ಸಾ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಠಮನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಬುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಯೋ ಬುದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಆರಕ್ಖದೇವತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ನಿರನ್ತರಂ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸುಗತೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಸೋಗತೋ, ಮಹಿನ್ದದೇವೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಮಾಹಿನ್ದೋ। ಏವಂ ಯಾಮೋ, ಸೋಮೋ, ವಾರುಣೋ।
ಫುಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಫುಸ್ಸೋ, ಮಾಸೋ। ಏವಂ ಮಾಘೋ, ಫಗ್ಗುನೋ, ಚಿತ್ತೋ, ವೇಸಾಖೋ, ಜೇಟ್ಠಮೂಲೋ, ಆಸಳ್ಹೋ, ಸಾವಣೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ, ಅಸ್ಸಯುಜೋ, ಕತ್ತಿಕೋ, ಮಾಗಸಿರೋ।
ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೀ ತಿಥೀ।
೪೪೭. ತಮಧೀತೇ ತಂ ಜಾನಾತಿ ಕಣಿಕಾ ಚ
ಏತೇಸು
ಣಮ್ಹಿ – ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ
ಕಮ್ಹಿ-ಛನ್ದಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ಛನ್ದೋ। ಏವಂ ಪದಕೋ
ಣಿಕಮ್ಹಿ-ವಿನಯಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ವೇನಯಿಕೋ, ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ, ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ’ತಿ ಪದೇ ವಿಯ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀತೇತಿ ವಾಕ್ಯಂ, ‘ವೇಯಞ್ಜನಿಕೋ’ತಿ ಪದೇ ವಿಯಞ್ಜನಂ ಅಧೀತೇತಿ। ಉಪರಿ ‘ದೋವಾರಿಕೋ, ಸೋವಗ್ಗಿಕ’ನ್ತಿ ಪದೇಸುಪಿ ‘ದುವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ, ಸುವಗ್ಗಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ ವಾಕ್ಯಂ, ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಪನ ದುವಾರ, ಸುವಗ್ಗಸದ್ದಾನಂ ತದ್ಧಿತಭಾವೇ ಏವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ದ್ವಾರೇತಿ ಚ ಸಗ್ಗಾಯಾತಿ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
೪೪೮. ತಸ್ಸ ವಿಸಯೇ ದೇಸೇ
ತಸ್ಸ ದೇಸರೂಪೇ ವಿಸಯೇ ಛಟ್ಠುನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಥೂಯಮಿಗಾ ವಸಾತಿನೋ ನಾಮ, ವಸಾತೀನಂ ವಿಸಯೋ ದೇಸೋ ವಾಸಾತೋ। ಇಧ ಅದೇಸರೂಪತ್ತಾ ಣೋ ನ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ರೂಪಂ।
೪೪೯. ನಿವಾಸೇ ತನ್ನಾಮೇ
ತನ್ನಾಮಭೂತೇ
ಸಿವೀನಂ ನಿವಾಸೋ ದೇಸೋ ಸೇಬ್ಯೋ। ವಸಂ ಅದೇನ್ತಿ ಭಕ್ಖನ್ತೀತಿ ವಸಾದಾ, ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಸೀಹಾ ವಾ, ವಸಾದಾನಂ ನಿವಾಸೋ ದೇಸೋ ವಾಸಾದೋ।
೪೫೦. ಅನುಭವೇ
ಸಮೀಪೇ ಭವಂ ಅನುಭವಂ, ‘‘ಅದೂರಭವೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತನ್ನಾಮೇ ಅನುಭವೇ ದೇಸೇ ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ವಿದಿಸಾಯ ಅನುಭವಂ ವೇದಿಸಂ, ನಗರಂ, ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಅನುಭವಂ ಓದುಮ್ಬರಂ, ವಿಮಾನಂ।
೪೫೧. ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ
ತನ್ನಾಮೇ ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ದೇಸೇ ತತಿಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಕುಸಮ್ಬೇನ ನಾಮ ಇಸಿನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಈ, ನಗರೀ। ಏವಂ ಕಾಕನ್ದೀ, ಮಾಕನ್ದೀ, ಸಹಸ್ಸೇನ ಧನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಾಹಸ್ಸೀ, ಪರಿಖಾ, ಅಯಞ್ಚ ತತಿಯಾ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕತ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯುಜ್ಜತಿ।
೪೫೨. ತಮಿಧತ್ಥಿ
ತಂ ಇಧ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೇ ತನ್ನಾಮೇ ದೇಸೇ ಪಠಮನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಉದುಮ್ಬರಾ
೪೫೩. ತತ್ರ ಭವೇ
ತತ್ರ ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ।
ಉದಕೇ ಭವೋ ಓದಕೋ, ಮಚ್ಛೋ, ಉರಸಿ ಭವೋ ಓರಸೋ, ಪುತ್ತೋ, ಸಾಗಮೋ। ನಗರೇ ಭವೋ ನಾಗರೋ। ಏವಂ ಜಾನಪದೋ, ಮಾಗಧೋ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಭವೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವೋ, ‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ…’ತಿ ಉಸ್ಸ ಅವತ್ತಂ। ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಭವೋ ಕೋಸಮ್ಬೋ, ಮಿತ್ತೇ ಭವಾ ಮೇತ್ತಾ, ಪುರೇ ಭವಾ ಪೋರೀ
೪೫೪. ಮನಾದೀನಂ ಸಕ
ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಮನಾದೀನಂ ಅನ್ತೇ ಸಾಗಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮನೋಗಣಾದೀನಂ ಅನ್ತೇ ಸಾಗಮೋ।
ಮಾನಸೋ, ರಾಗೋ, ಮಾನಸಾ, ತಣ್ಹಾ, ಮಾನಸಂ, ಸುಖಂ। ಏವಂ ಚೇತಸೋ, ಚೇತಸಾ, ಚೇತಸಂ। ಕ್ವಚಿ ಮನೋ ಏವ ಮಾನಸಂ, ಚೇತೋ ಏವ ಚೇತಸೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ।
೪೫೫. ಅಜ್ಜಾದೀಹಿ ತನೋ
ತತ್ರ ಭವೋತಿ ಅತ್ಥೇ ಅಜ್ಜಾದೀಹಿ ತನೋ ಹೋತಿ।
ಅಜ್ಜ ಭವೋ ಅಜ್ಜತನೋ, ಅತ್ಥೋ, ಅಜ್ಜತ್ತನೀ, ವಿಭತ್ತಿ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಅಜ್ಜತನಂ, ಹಿತಂ, ಸ್ವೇ ಭವೋ ಸ್ವಾತನೋ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಏಸ್ಸ ಆತ್ತಂ। ಹಿಯ್ಯೋ ಭವೋ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೋ, ಹಿಯ್ಯತ್ತನೋ, ಹಿಯ್ಯತ್ತನಂ, ಓಸ್ಸ ಅತ್ತಂ ದ್ವಿತ್ತಞ್ಚ।
೪೫೬. ಪುರಾತೋ ಣೋ ಚ
ತತ್ರ
ಪುರೇ ಭವೋ ಪುರಾಣೋ, ಇಧ ಣೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ನ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣೋ ವಾ, ಪುರಾತನೋ।
೪೫೭. ಅಮಾತ್ವಚ್ಚೋ
ಅಮಾಸದ್ದಮ್ಹಾ ಭವತ್ಥೇ ಅಚ್ಚೋ ಹೋತಿ। ‘ಅಮಾ’ತಿ ಸಹತ್ಥವಾಚೀ।
ರಾಜಕಿಚ್ಚೇಸು ರಞ್ಞಾ ಸಹ ಭವತೀತಿ ಅಮಚ್ಚೋ
೪೫೮. ಮಜ್ಝಾದೀಹಿಮೋ
ಮಜ್ಝಾದೀಹಿ ಭವತ್ಥೇ ಇಮೋ ಹೋತಿ।
ಮಜ್ಝೇ ಭವೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ। ಏವಂ ಅನ್ತಿಮೋ, ಹೇಟ್ಠಿಮೋ, ಉಪರಿಮೋ, ಓರಿಮೋ, ಪಚ್ಛಿಮೋ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೋ, ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೋ, ಪುರತ್ಥಿಮೋ।
೪೫೯. ಕಣ ಣೇಯ್ಯ ಣೇಯ್ಯಕ ಯಿಯಾ
ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಕಣ-ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಭವೋ ಕೋಸಿನಾರಕೋ, ಮಗಧೇಸು ಭವೋ ಮಾಗಧಕೋ, ಆರಞ್ಞಕೋ, ವಿಹಾರೋ।
ಣೇಯ್ಯ-ಗಙ್ಗಾಯಂ ಭವೋ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ, ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯೋ, ವನೇ ಭವೋ ವಾನೇಯ್ಯೋ।
ಣೇಯ್ಯಕ-ಕೋಸಲೇಯ್ಯಕೋ
ಯ-ಗಾಮೇ ಭವೋ ಗಮ್ಮೋ, ದಿವೇ ಭವೋ ದಿಬ್ಬೋ,
ಇಯ-ಗಾಮಿಯೋ, ಗಾಮಿಕೋ, ಯಸ್ಸ ಕತ್ತಂ, ಉದರೇ ಭವೋ ಓದರಿಯೋ, ಓದರಿಕೋ, ದಿವೇ ಭವೋ ದಿವಿಯೋ, ಪಞ್ಚಾಲಿಯೋ, ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯೋ, ಲೋಕಿಯೋ।
೪೬೦. ಣಿಕೋ
ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಸಾರದಿಕೋ, ದಿವಸೋ, ಸಾರದಿಕಾ, ರತ್ತಿ, ಸಾರದಿಕಂ, ಪುಪ್ಫಂ। ಭವಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥೇ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ, ಪಬ್ಬತತೋ ಪಕ್ಖನ್ದಾ ನದೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ, ಕಿಮೀನಂ ಕೋಸೇ ಜಾತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ವತ್ಥಂ। ಏವಂ ಸಿವೇಯ್ಯಂ, ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಂ।
೪೬೧. ತಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಸೀಲಂ ಪಣ್ಯಂ ಪಹರಣಂ ಪಯೋಜನಂ
ತಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ, ತಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಣ್ಯಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಹರಣಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೇಸು ಪಠಮನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಸಿಪ್ಪೇ – ವೀಣಾವಾದನಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ವೇಣಿಕೋ। ಏತ್ಥ ಚ ವೀಣಾಸದ್ದೇನ ವೀಣಾವಾದನಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಏಕತ್ಥೀಭಾವಸಾಮತ್ಥಿಯಞ್ಹೇತಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಏವಂ ಮೋದಿಙ್ಗಿಕೋ, ಪಾಣವಿಕೋ, ವಂಸಿಕೋ।
ಸೀಲೇ-ಪಂಸುಕೂಲಧಾರಣಂ ಅಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇತುಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ। ಸೀಲಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ವತ, ಧಮ್ಮ, ಸಾಧುಕಾರಾಪಿ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ತೇಚೀವರಿಕೋ
‘ಪಣ್ಯ’ನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇಯ್ಯವತ್ಥು ವುಚ್ಚತಿ, ಗನ್ಧೋ ಪಣ್ಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಗನ್ಧಿಕೋ। ಏವಂ ತೇಲಿಕೋ, ಗೋಳಿಕೋ।
ಪಹರನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಹರಣಂ, ಆವುಧಭಣ್ಡಂ, ಚಾಪೋ ಪಹರಣಮಸ್ಸಾತಿ ಚಾಪಿಕೋ। ಏವಂ ತೋಮರಿಕೋ, ಮುಗ್ಗರಿಕೋ।
ಪಯೋಜನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಫಲಂ, ಉಪಧಿ ಪಯೋಜನಮಸ್ಸಾತಿ ಓಪಧಿಕಂ
೪೬೨. ತಂ ಹನ್ತಾರಹತಿ ಗಚ್ಛತುಞ್ಛತಿ ಚರತಿ
ತಂ ಹನ್ತಿ, ತಂ ಅರಹತಿ, ತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಉಞ್ಛತಿ, ತಂ ಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೇಸು ದುತಿಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಪಕ್ಖೀಹಿ ಪಕ್ಖಿನೋ ಹನ್ತೀತಿ ಪಕ್ಖಿಕೋ। ಏವಂ ಸಾಕುಣಿಕೋ
ಸತಂ ಅರಹತೀತಿ ಸಾತಿಕಂ। ಏವಂ ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ।
ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರದಾರಿಕೋ, ಪರದಾರಿಕೋ ವಾ। ಏವಂ ಪಥಿಕೋ, ಮಗ್ಗಿಕೋ।
ಬದರೇ
ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಏವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ।
೪೬೩. ತೇನ ಕತಂ ಕೀತಂ ಬನ್ಧಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಹತಂ ಹನ್ತಿ ಜಿತಂ ಜಯತಿ ದಿಬ್ಬತಿ ಖಣತಿ ತರತಿ ಚರತಿ ವಹತಿ ಜೀವತಿ
ತೇನ ಕತಂ, ತೇನ ಕೀತಂ…ಪೇ॰… ತೇನ ಜೀವತಿ ಇಚ್ಚತ್ಥೇಸು ತತಿಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಕಾಯೇನ ಕತಂ ಕಾಯಿಕಂ। ಏವಂ ವಾಚಸಿಕಂ, ಮಾನಸಿಕಂ, ವಾತೇನ ಕತೋ ವಾತಿಕೋ, ಆಬಾಧೋ।
ಸತೇನ ಮೂಲೇನ ಕೀತಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಾತಿಕಂ। ಏವಂ ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ।
ವರತ್ತಾಯ ಯೋತ್ತಾಯ ಬನ್ಧಿತೋ ವಾರತ್ತಿಕೋ, ಅಯಸಾ ಬನ್ಧಿತೋ ಆಯಸಿಕೋ, ಸಾಗಮೋ। ಏವಂ ಪಾಸಿಕೋ।
ಘತೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ವಾ ಘಾತಿಕಂ। ಏವಂ ಗೋಳಿಕಂ, ದಾಧಿಕಂ, ಮಾರಿಚಿಕಂ।
ಜಾಲೇನ ಹತೋ ಜಾಲಿಕೋ, ಮಚ್ಛೋ।
ಜಾಲೇನ ಹನ್ತೀತಿ ಜಾಲಿಕೋ, ಜಾಲಕೇವಟ್ಟೋ। ಏವಂ ಬಾಳಿಸಿಕೋ
ಅಕ್ಖೇಹಿ ಜಿತಂ ಧನಂ ಅಕ್ಖಿಕಂ। ಏವಂ ಸಾಲಾಕಿಕಂ।
ಅಕ್ಖೇಹಿ ಜಯತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ವಾ ಅಕ್ಖಿಕೋ।
ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಖಣತೀತಿ ಖಾಣಿತ್ತಿಕೋ। ಏವಂ ಕುದ್ದಾಲಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ।
ಉಳುಮ್ಪೇನ
ಸಕಟೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಕಟಿಕೋ। ಏವಂ ರಥಿಕೋ, ಯಾನಿಕೋ, ದಣ್ಡಿಕೋ,
ಖನ್ಧೇನ ವಹತೀತಿ ಖನ್ಧಿಕೋ। ಏವಂ ಅಂಸಿಕೋ, ಸೀಸಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ।
ವೇತನೇನ ಜೀವತೀತಿ ವೇತನಿಕೋ। ಏವಂ ಭತಿಕೋ, ಕಸಿಕೋ, ಕಯಿಕೋ, ವಿಕ್ಕಯಿಕೋ, ಭತಿಕಾದೀಸು ನ ವುದ್ಧಿ।
೪೬೪. ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತತಿ
ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಚತುತ್ಥ್ಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಪುನ ಭವಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕೋ, ಪುನಸ್ಸ ಓತ್ತಂ, ಭಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ, ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ
೪೬೫. ತತೋ ಸಮ್ಭೂತಮಾಗತಂ
ತತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ, ತತೋ ಆಗತಂ ಇಚ್ಚತ್ಥೇಸು ಪಞ್ಚಮ್ಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಮಾತಿತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ಆಗತಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ
೪೬೬. ತತ್ಥ ವಸತಿ ವಿದಿತೋ ಭತ್ತೋ ನಿಯುತ್ತೋ
ಏತೇಸ್ವತ್ಥೇಸು
ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸತೀತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ। ಏವಂ ಆರಞ್ಞಿಕೋ, ಸೋಸಾನಿಕೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ವಸತೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇಪಿ ತಸ್ಸೀಲ, ತಬ್ಬತ, ತದ್ಧಮ್ಮ, ತಸ್ಸಾಧುಕಾರಿತಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ತದ್ಧಿತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಸಿದ್ಧತ್ಥದೀಪಕತ್ತಾ। ನ ಹಿ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ವಸನ್ತೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋತಿ ವೋಹರೀಯತಿ।
ಲೋಕೇ ವಿದಿತೋ ಲೋಕಿಕೋ।
ಚತುಮಹಾರಾಜೇಸು ಭತ್ತಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ
ದ್ವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ। ಏವಂ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ, ನವಕಮ್ಮಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ। ‘‘ಜಾತಿಕಿಯೋ, ಅನ್ಧಕಿಯೋ’’ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಕಿಯೋ।
೪೬೭. ತಸ್ಸಿದಂ
ತಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಛಟ್ಠುನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ।
ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಯಂ ಸಙ್ಘಿಕೋ, ವಿಹಾರೋ, ಸಙ್ಘಿಕಾ, ಭೂಮಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇದಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ, ಭಣ್ಡಂ। ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ, ಗಣಿಕಂ, ಮಹಾಜನಿಕಂ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಏಸೋತಿ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕೋ। ಏವಂ ನಾಟಪುತ್ತಿಕೋ, ದಾಸಪುತ್ತಿಕೋ।
೪೬೮. ಣಿಕಸ್ಸಿಯೋ ವಾ
ಣಿಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಇಯೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೬೯. ಣೋ
ತಸ್ಸಿದನ್ತಿ
ಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಸ ಇದಂ ಕಚ್ಚಾಯನಂ, ಬ್ಯಾಕರಣಂ। ಏವಂ ಸೋಗತಂ, ಸಾಸನಂ, ಮಾಹಿಂಸಂ, ಮಂಸಾದಿ।
೪೭೦. ಗವಾದೀಹಿ ಯೋ
ತಸ್ಸಿದನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಗವಾದೀಹಿ ಯೋ ಹೋತಿ।
೪೭೧. ಯಮ್ಹಿ ಗೋಸ್ಸ ಚ
ಯವನ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಗೋಸ್ಸ ಚ ಉವಣ್ಣಾನಞ್ಚ ಅವಙ ಹೋತೀತಿ ಅವಾದೇಸೋ। ‘ತವಗ್ಗವರಣಾನ…’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ, ಗುನ್ನಂ ಇದಂ ಗಬ್ಯಂ, ಮಂಸಾದಿ, ದು ವುಚ್ಚತಿ ರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಇದಂ ದಬ್ಯಂ, ದಬ್ಬಂ, ಮೂಲಾದಿ।
ಅನೇಕತ್ಥರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಅಸ್ಸತ್ಥಿರಾಸಿ
೪೭೨. ತಮೇತ್ಥಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಮನ್ತು
ತಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೇಸು ಪಠಮನ್ತಾ ಮನ್ತುಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಇವಣ್ಣು’ವಣ್ಣೋ’ಕಾರೇಹಿ ಮನ್ತು। ತತ್ಥ ಇವಣ್ಣನ್ತೇಹಿ ನಿಚ್ಚಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಿ, ಏತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸತಿಮಾ। ಏವಂ ಗತಿಮಾ, ಮತಿಮಾ, ಧಿತಿಮಾ
ಉವಣ್ಣನ್ತೇಹಿ ಪನ
೪೭೩. ಆಯುಸ್ಸಾಯಸ ಮನ್ತುಮ್ಹಿ
ಮನ್ತುಮ್ಹಿ ಪರೇ ಆಯುಸ್ಸ ಆಯಸಾದೇಸೋ ಹೋತಿ।
ದೀಘಂ ಆಯು ಅಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಯಸ್ಮಾ
ಬಹೂ ಗಾವೋ ಅಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಿ, ಅಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತೀತಿ ಗೋಮಾ। ಚನ್ದಿಮಾ, ಪಾಪಿಮಾಪದೇಸು ಚ ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಇಮನ್ತುಪಚ್ಚಯಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಚನ್ದಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಮಾನಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚನ್ದಿಮಾ
‘‘ಪಹೂತೇ ಚ ಪಸಂಸಾಯಂ, ನಿನ್ದಾಯಞ್ಚಾತಿಸಾಯನೇ।
ನಿಚ್ಚಯೋಗೇ ಚ ಸಂಸಗ್ಗೇ, ಹೋನ್ತಿಮೇ ಮನ್ತುಆದಯೋ’’ತಿ
ತತ್ಥ ಪಹೂತೇ-ಗೋಮಾ
ಪಸಂಸಾಯಂ-ಜಾತಿಮಾ, ಗುಣವಾತಿ।
ನಿನ್ದಾಯಂ-ವಲಿಮಾತಿ।
ಅತಿಸಾಯನೇ – ಬುದ್ಧಿಮಾ, ವಣ್ಣವಾತಿ।
ನಿಚ್ಚಯೋಗೇ-ಸತಿಮಾ, ಸೀಲವಾ, ದಣ್ಡೀತಿ।
ಸಂಸಗ್ಗೇ – ಹಲಿದ್ದಿಮಾತಿ।
ತಥಾ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಏವ ಸತಿಆದೀಹಿ ಸತಿಮಾ ಇಚ್ಚಾದಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ಅತೀತೇಹಿ ಅನಾಗತೇಹಿ ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ, ಕಸ್ಮಾ
ಗೋ, ಅಸ್ಸೋ, ಮನುಸ್ಸೋ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಜಾತಿಸದ್ದೇಸು ತೇಸಂ ದಬ್ಬಾಭಿಧಾನಸಮತ್ಥತ್ತಾ ಮನ್ತಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ನೀಲೋ ಪಟೋ, ಸುಕ್ಕೋ ಪಟೋಇಚ್ಚಾದೀಸು ಗುಣಸದ್ದೇಸು ತಿಸ್ಸೋ, ಫುಸ್ಸೋಇಚ್ಚಾದೀಸು ನಾಮಸದ್ದೇಸು ಚ। ಯೇಸಂ ಪನ ದಬ್ಬಾಭಿಧಾನಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ನತ್ಥಿ, ತೇಸ್ವೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿಮಾ, ಪಞ್ಞವಾ, ರೂಪವಾ, ವಣ್ಣವಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೩೭೪. ಇಮಿಯಾ
ಪಠಮನ್ತಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಇಮ, ಇಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಬಹವೋ ಪುತ್ತಾ ಅಸ್ಸ ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸನ್ತೀತಿ ಪುತ್ತಿಮೋ, ಪತ್ಥಟಾ ಕಿತ್ತಿ ಅಸ್ಸ ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಿತ್ತಿಮೋ। ಏವಂ ಫಲಿಮೋ, ಖನ್ಧಿಮೋ, ರುಕ್ಖೋ, ಪುತ್ತಿಯೋ, ಕಪ್ಪಿಮೋ, ಕಪ್ಪಿಯೋ, ಜಟಿಮೋ, ಜಟಿಯೋ, ಥಿರಂ ಗುಣಜಾತಂ ಅಸ್ಸ ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಥೇರಿಯೋ, ಹಾನಭಾಗೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯೋ। ಏವಂ ಠಿತಿಭಾಗಿಯೋ, ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯೋ, ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ಚನ್ದಿಮಾ, ಪುತ್ತಿಮಾಸದ್ದಾನಂ ಸಿಮ್ಹಿ ರಾಜಾದಿಗಣರೂಪಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ರತ್ತಿಮಾಭಾತಿ ಚನ್ದಿಮಾ
೪೭೫. ವನ್ತ್ವಾವಣ್ಣಾ
ಅವಣ್ಣಭೂತಾ ಪಠಮನ್ತಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ವನ್ತು ಹೋತಿ।
ನಿಚ್ಚಸೀಲವಸೇನ
ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪದತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಮನ್ತ್ವತ್ಥವಿಸೇಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ, ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ದೀಘಾನಂ ಕ್ವಚಿ ರಸ್ಸತ್ತಂ। ವಿದತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿದೋ, ಞಾಣಂ, ವಿದೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ವಿದ್ವಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಲೋಪೋ।
ಅವಣ್ಣಾತಿ ಕಿಂ? ಸತಿಮಾ, ಬನ್ಧುಮಾ।
ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ರಸ್ಮಿವಾ, ಲಕ್ಖಿವಾ, ಯಸಸ್ಸಿವಾ, ಭಯದಸ್ಸಿವಾ, ಮಸ್ಸುವಾ, ಗಾಣ್ಡೀವಧನ್ವಾತಿಪಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಗಾಣ್ಡೀವಧನು ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಗಾಣ್ಡೀವಧನ್ವಾ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಲೋಪೋ।
೪೭೬. ದಣ್ಡಾದೀಹಿಕಈ ವಾ
ತೇಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಇಕ, ಈ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ನಿಚ್ಚಂ ಗಹಿತೋ ದಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ದಣ್ಡಿಕೋ, ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡವಾ। ಏವಂ ಗನ್ಧಿಕೋ, ಗನ್ಧೀ, ಗನ್ಧವಾ, ರೂಪಿಕೋ, ರೂಪೀ, ರೂಪವಾ। ಇಣಸಾಮಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಧನಾ ಇಕೋ, ಧನಿಕೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಧನೀ, ಧನವಾ, ಅತ್ಥಿಕೋ, ಅತ್ಥೀ, ಅತ್ಥವಾ।
ಏತ್ಥ ಚ ಅಸನ್ನಿಹಿತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಮಹಗ್ಘೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಮಹಗ್ಘತ್ಥಿಕೋ। ಏವಂ ಧನತ್ಥಿಕೋ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೋ, ಸೇಯ್ಯತ್ಥಿಕೋ, ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಇದಮತ್ಥೀ, ಪಾಟವೇನ ಅತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾಟವತ್ಥೀ। ಏವಂ ಛೇಕತ್ಥೀ, ಕುಸಲತ್ಥೀಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ।
ವಣ್ಣಸದ್ದನ್ತಾ ಪನ ಈಯೇವ ಹೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಣ್ಣೋ ಸಣ್ಠಾನಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೀ। ಅಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಣ್ಣೋ ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೋ
ಹತ್ಥ, ದನ್ತಾದೀಹಿ ಜಾತಿಯಂ ಈ, ಹತ್ಥೀ, ದನ್ತೀ, ಗಜೋ, ದಾಠೀ, ಕೇಸರೀ, ಸೀಹೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಹತ್ಥವಾ, ದನ್ತವಾ। ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಣ್ಣತೋ ಈಯೇವ, ವಣ್ಣೀ, ಅಞ್ಞತ್ರ ವಣ್ಣವಾ। ಪೋಕ್ಖರಾದೀಹಿ ದೇಸೇ ಈಯೇವ, ಪೋಕ್ಖರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಮಲಂ, ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಪುನ ಇತ್ಥಿಯಂ ನೀ, ಪುಬ್ಬಈ-ಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತಂ, ಉಪ್ಪಲಿನೀ, ಕುಮುದಿನೀ, ಭಿಸಿನೀ, ಮುಳಾಲಿನೀ, ಸಾಲುಕಿನೀ, ಪದುಮಂ ಏತ್ಥ ದೇಸೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಪದುಮೀ, ತತೋ ಇತ್ಥಿಯಂ ನೀ, ಪದುಮಿನೀ, ಪುಬ್ಬಈ-ಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಕಮಲಾಕರಸ್ಸ ವಾ ಕಮಲಗಚ್ಛಸ್ಸ ವಾ ನಾಮಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಪೋಕ್ಖರವಾ ಹತ್ಥೀ, ಇಧ ಸೋಣ್ಡಾ ಪೋಕ್ಖರಂ ನಾಮ।
ಸಿಖೀ, ಸಿಖಾವಾ, ಮಾಲೀ, ಮಾಲಾವಾ, ಸೀಲೀ, ಸೀಲವಾ, ಬಲೀ, ಬಲವಾ। ಸಮಾಸನ್ತೇಪಿ ಈ, ನಿದ್ದಾಸೀಲೀ, ಸಭಾಸೀಲೀ, ಬಾಹುಬಲೀ, ಊರುಬಲೀ। ಸುಖ, ದುಕ್ಖೇಹಿ ಈಯೇವ, ಸುಖೀ, ದುಕ್ಖೀ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೭೭. ತಪಾದೀಹಿ ಸೀ
ತಪಾದೀಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಸೀ ಹೋತಿ ವಾ।
ತಪೋ ಅಸ್ಸ ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ, ದ್ವಿತ್ತಂ। ಏವಂ ಯಸಸ್ಸೀ, ತೇಜಸ್ಸೀ, ಮನೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮನಸ್ಸೀ।
ವಾತ್ವೇವ? ಯಸವಾ।
೪೭೮. ಣೋ ತಪಾ
ತಪಮ್ಹಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಣೋ ಹೋತಿ।
ತಪೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಾಪಸೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ತಾಪಸೀ।
೪೭೯. ಮುಖಾದಿತೋ ರೋ
ಮುಖಾದೀಹಿ
ಅಸಂಯತಂ ಮುಖಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮುಖರೋ, ಸುಸಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸುಸಿರೋ, ರುಕ್ಖೋ, ಊಸೋ ಖಾರೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಊಸರೋ, ಖಾರಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಮಧು ರಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಧುರೋ, ಗುಳೋ, ನಗಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ನಗರೋ, ಬಹುಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸೋ, ‘‘ನಗರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಕುಞ್ಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಹನು, ಕುಞ್ಜರೋ, ಹತ್ಥೀ, ಉಣ್ಣತಾ ದನ್ತಾ ಅಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ದನ್ತುರೋ, ಹತ್ಥೀಯೇವ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಅಸ್ಸ ಉತ್ತಂ।
೪೮೦. ತುನ್ದ್ಯಾದೀಹಿ ಭೋ
ತುನ್ದಿಇಚ್ಚಾದೀಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಭೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ತುನ್ದಿ ವುಚ್ಚತಿ ವುದ್ಧಾ ನಾಭಿ, ತುನ್ದಿಭೋ, ವಲಿಯೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಲಿಭೋ।
ವಾತ್ವೇವ? ತುನ್ದಿಮಾ।
೪೮೧. ಸದ್ಧಾದಿತ್ವ
ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಅ ಹೋತಿ।
ಸದ್ಧಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸದ್ಧೋ। ಏವಂ ಪಞ್ಞೋ, ಸತೋ।
ವಾತ್ವೇವ? ಪಞ್ಞವಾ, ಸತಿಮಾ।
೪೮೨. ಆಲ್ವಾಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ
ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಆಲು ಹೋತಿ ವಾ।
ಅಭಿಜ್ಝಾ
ವಾತ್ವೇವ? ದಯಾವಾ।
೪೮೩. ಪಿಚ್ಛಾದಿತ್ವಿಲೋ
ಪಿಚ್ಛಾದಿತೋ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಇಲೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಪಿಚ್ಛಂ ತೂಲಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ, ಪಿಚ್ಛವಾ, ತೂಲರುಕ್ಖೋ, ಪಿಚ್ಛಿಲಾ ಸಿಪ್ಪಲಿ
೪೮೪. ಸೀಲಾದಿತೋ ವೋ
ಸೀಲಾದೀಹಿ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ವೋ ಹೋತಿ।
ನಿಚ್ಚರಕ್ಖಿತಸೀಲಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸೀಲವೋ, ಪುರಿಸೋ, ಸೀಲವಾ, ಇತ್ಥೀ, ಕೇಸಾ ಅತಿದೀಘಾ ಅಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತೀತಿ ಕೇಸವೋ, ಕೇಸವಾ, ಅಪರಿಮಾಣಾ ಅಣ್ಣಾ ಉದಕಾ ಅಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತೀತಿ ಅಣ್ಣವೋ, ಮಹನ್ತಂ ಬಲಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಬಲವೋ, ಬಲವಾ, ಬಲವಂ। ಗಾಣ್ಡೀ ವುಚ್ಚತಿ ಸನ್ಧಿ, ಬಹವೋ ಗಾಣ್ಡೀ ಅಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಾಣ್ಡೀವಂ, ಧನು
೪೮೫. ಮಾಯಾಮೇಧಾಹಿ ವೀ
ಏತೇಹಿ
ಮಾಯಾವೀ, ಮೇಧಾವೀ।
೪೮೬. ಇಸ್ಸರೇ ಆಮ್ಯುವಾಮೀ
ಇಸ್ಸರಭೂತೇ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಆಮೀ, ಉವಾಮೀ ಹೋನ್ತಿ।
ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಸಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಮೀ, ಸುವಾಮೀ
೪೮೭. ಲಕ್ಖ್ಯಾ ಣೋ ಅ ಚ
ಲಕ್ಖೀಮ್ಹಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಣೋ ಹೋತಿ, ಈಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ।
ಲಕ್ಖೀ ಸಿರೀ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಲಕ್ಖಣೋ।
೪೮೮. ಅಙ್ಗಾ ನೋ ಕಲ್ಯಾಣೇ
ಕಲ್ಯಾಣೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಙ್ಗಮ್ಹಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ನೋ ಹೋತಿ।
ಕಲ್ಯಾಣಂ ಅಙ್ಗಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಙ್ಗನಾ।
೪೮೯. ಸೋ ಲೋಮಾ
ಲೋಮಮ್ಹಾ ಮನ್ತ್ವತ್ಥೇ ಸಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ಬಹೂನಿ ಲೋಮಾನಿ ಅಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಲೋಮಸೋ। ಏತ್ಥ ‘ಸೋ’ತಿ ಸುತ್ತವಿಭಾಗೇನ ‘‘ಸುಮೇಧಸೋ, ಭೂರಿಮೇಧಸೋ’’ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ।
ಅಸ್ಸತ್ಥಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಭಾವ, ಕಮ್ಮರಾಸಿ
೪೯೦. ತಸ್ಸ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ತ್ತ ತಾ ತ್ತನ ಣ್ಯ ಣೇಯ್ಯಣಿಯ ಣ ಇಯಾ
ತಸ್ಸ ಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಛಟ್ಠುನ್ತಾ ಏತೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಬಹುಲಂ ಭವನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಬುದ್ಧಿ, ಸದ್ದಾ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಭಾವೋ, ಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ, ಚಿರಕಾಲಂ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಂ ಬ್ಯಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ। ಚಿರಕಾಲಂ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಂ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಜಾತಿ, ದಬ್ಬ, ಗುಣ, ಕ್ರಿಯಾ, ನಾಮವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ‘‘ಗೋಸ್ಸ ಭಾವೋ ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಜಾತಿ ಭಾವೋ ನಾಮ।
‘‘ದಣ್ಡಿನೋ ಭಾವೋ ದಣ್ಡಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಣ್ಡದಬ್ಬಂ ಭಾವೋ ನಾಮ।
‘‘ನೀಲಸ್ಸ ಪಟಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೀಲತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೀಲಗುಣೋ ಭಾವೋ ನಾಮ।
‘‘ಪಾಚಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಚಕತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚನಕ್ರಿಯಾ ಭಾವೋ ನಾಮ।
‘‘ತಿಸ್ಸನಾಮಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಿಸ್ಸತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಿಸ್ಸನಾಮಂ ಭಾವೋ ನಾಮ।
ತತ್ಥ ಗೋಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಗೋಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಗೋದಬ್ಬೇ ಗೋಬುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಗೋದಬ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ದಬ್ಬೇ ಗೋವೋಹಾರಸ್ಸ ವಾ ಪವತ್ತಿಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತ್ತಮ್ಹಿ-ಗೋತ್ತಂ, ದಣ್ಡಿತ್ತಂ, ಪಾಚಕತ್ತಂ, ತಿಸ್ಸತ್ತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ತಾಮ್ಹಿ-ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ
ತ್ತನಮ್ಹಿ-ಪುಥುಜ್ಜನತ್ತನಂ, ವೇದನತ್ತನಂ, ಜಾರತ್ತನಂ, ಜಾಯತ್ತನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಣ್ಯಮ್ಹಿ-ಅಲಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಲಸ್ಯಂ, ಸಮಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಞ್ಞಂ, ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಗುಣೋ ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ನಾಮ। ತಾಪಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಾಪಸ್ಯಂ, ನಿಪುಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪುಞ್ಞಂ, ವಿಪುಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಪುಲ್ಲಂ, ರಞ್ಞೋ ಭಾವೋ ರಜ್ಜಂ, ಆಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಪಬ್ಬತ್ಯಂ, ದಾಯಾದಸ್ಸ ಭಾವೋ ದಾಯಜ್ಜಂ, ವಿಸಮಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಸಮ್ಮಂ, ಸಖಿನೋ ಭಾವೋ ಸಖ್ಯಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಭಾವೋ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಣೇಯ್ಯಮ್ಹಿ – ಸುಚಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ। ಏವಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಣಿಯಮ್ಹಿ-ಆಲಸಿಯಂ, ಮದಭಾವೋ ಮದಿಯಂ। ಏವಂ ದಕ್ಖಿಯಂ, ಪುರೋಹಿತಭಾವೋ ಪೋರೋಹಿತಿಯಂ, ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ, ಬ್ಯಾವಟಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಯ್ಯಾವಟಿಯಂ, ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪುಬ್ಬೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಪದಂ ವಿಯ ಸಿದ್ಧಾನಿ।
ಣಮ್ಹಿ-ಗರುನೋ ಭಾವೋ ಗಾರವೋ, ಪಟುಭಾವೋ ಪಾಟವಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇಯಮ್ಹಿ-ಅಧಿಪತಿಭಾವೋ ಅಧಿಪತಿಯಂ, ಪಣ್ಡಿತಭಾವೋ ಪಣ್ಡಿತಿಯಂ, ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವೋ ಬಹುಸ್ಸುತಿಯಂ, ನಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಗ್ಗಿಯಂ, ಸೂರಭಾವೋ ಸೂರಿಯಂ, ವೀರಭಾವೋ ವೀರಿಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕ್ರಿಯಾ, ಅಲಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಅಲಸತ್ತಂ, ಅಲಸತಾ, ಅಲಸತ್ತನಂ, ಆಲಸ್ಯಂ, ಆಲಸೇಯ್ಯಂ, ಆಲಸಿಯಂ, ಆಲಸಂ, ಅಲಸಿಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೯೧. ಬ್ಯ ವದ್ಧದಾಸಾ ವಾ
ಭಾವ
ವದ್ಧಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ವದ್ಧಬ್ಯಂ, ವದ್ಧತಾ, ದಾಸಬ್ಯಂ, ದಾಸತಾ, ‘ವದ್ಧವ’ನ್ತಿ ಇಧ ಣೇ ಪರೇ ವಾಗಮೋ।
೪೯೨. ನಣ ಯುವಾ ಬೋ ಚ ವಯೇ
ವಯೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಭಾವ, ಕಮ್ಮೇಸು ಯುವತೋ ನಣ ಹೋತಿ ವಾ ಬಾಗಮೋ ಚ।
ಯುವಸ್ಸ ಭಾವೋ ಯೋಬ್ಬನಂ।
ವಾತ್ವೇವ? ಯುವತ್ತಂ, ಯುವತಾ।
೪೯೩. ಅಣ್ವಾದೀಹಿಮೋ
ತೇಹಿ ಭಾವೇ ಇಮೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಅಣುನೋ ಭಾವೋ ಅಣಿಮಾ, ಲಘುನೋ ಭಾವೋ ಲಘಿಮಾ।
೪೯೪. ಕಸ್ಸಮಹತಮಿಮೇ ಕಸಮಹಾ
ಇಮಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಕಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಸದ್ದಾನಂ ಕಮೇನ ಕಸ, ಮಹಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕಸಿಮಾ
‘‘ಆರಾಮರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ, ಉಯ್ಯಾನರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ, ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ’’ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ರಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ರಮಣಂ, ರಮಣಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ರಾಮಣೋ, ಆರಾಮೋ, ಆರಾಮರಾಮಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆರಾಮರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ, ಣೇಯ್ಯೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಚ ಕೋ
ಭಾವ, ಕಮ್ಮರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಪರಿಮಾಣರಾಸಿ
೪೯೫. ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಂ ಣಿಕೋ ಚ
ತಂ ಅಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಠಮನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ ಕೋ ಚ। ಪರಿಮೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಪರಿಮಾಣಂ।
ದೋಣೋ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ದೋಣಿಕೋ। ಏವಂ ಖಾರಿಕೋ, ಕುಮ್ಭಿಕೋ, ಅಸೀತಿವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಆಸೀತಿಕೋ, ವಯೋ। ಏವಂ ನಾವುತಿಕೋ, ಉಪಡ್ಢಕಾಯೋ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಉಪಡ್ಢಕಾಯಿಕಂ, ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ, ದ್ವೇ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ದುಕಂ। ಏವಂ ತಿಕಂ, ಚತುಕ್ಕಂ, ಪಞ್ಚಕಂ, ಛಕ್ಕಂ, ದ್ವಿತ್ತಂ। ದಸಕಂ, ಸತಕಂ।
೪೯೬. ಯತೇತೇಹಿ ತ್ತಕೋ
ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಯ, ತ, ಏತಸದ್ದೇಹಿ ಸದಿಸದ್ವಿಭೂತೋ ತ್ತಕೋ ಹೋತಿ।
ಯಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಯತ್ತಕಂ। ಏವಂ ತತ್ತಕಂ।
೪೯೭. ಏತಸ್ಸೇಟ ತ್ತಕೇ
ತ್ತಕೇ
ಏತಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ತಕಂ, ಯಾವ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಯಾವತ್ತಕಂ। ಏವಂ ತಾವತ್ತಕಂ, ಏತಾವತ್ತಕಂ। ‘ಯತೇತೇಹೀ’ತಿ ವಚನೇನ ಯಾವ, ತಾವ, ಏತಾವಾಪಿ ಗಯ್ಹನ್ತಿ।
೪೯೮. ಸಬ್ಬಾ ಚ ಟಾವನ್ತು
ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಯ, ತೇ’ತೇಹಿ ಚ ಸಬ್ಬತೋ ಚ ಟಾವನ್ತು ಹೋತಿ, ಏತಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ।
ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ, ಸಬ್ಬಾವಾ, ಅತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಾವನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಾವನ್ತಾ, ಅತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬಾವತಿ, ಅತ್ಥೇ, ಸಬ್ಬಾವನ್ತೇಸು, ಅತ್ಥೇಸು, ಇತ್ಥಿಯಂ ಸಬ್ಬಾವತೀ, ಸಬ್ಬಾವನ್ತೀ, ಪರಿಸಾ। ಏವಂ ಯಾವಾ, ಯಾವನ್ತಾ, ಯಾವನ್ತೋ, ತಾವಾ, ತಾವನ್ತಾ, ತಾವನ್ತೋ, ಏತ್ತಾವಾ, ಏತ್ತಾವನ್ತಾ, ಏತ್ತಾವನ್ತೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಕ್ವಚಿ ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಏಕಸ್ಸ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ಯಾವತಕೋ ಕಾಯೋ, ತಾವತಕೋ ಬ್ಯಾಮೋ
೪೯೯. ಕಿಂಮ್ಹಾ ರತಿ ರೀವ ರೀವತಕ ರಿತ್ತಕಾ
ತಂ ಅಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಿಂಸದ್ದತೋ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ।
೫೦೦. ರಾನುಬನ್ಧೇನ್ತಸರಾದಿಸ್ಸ
ರಾನುಬನ್ಧೇ
ಕಿಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಕತಿ। ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಕತಿ ಕುಸಲಾ, ಕತಿ ಅಕುಸಲಾ
ರೀವನ್ತುಮ್ಹಿ – ಕೀವನ್ತೋ ಹೋನ್ತು ಯಾಚಕಾ
ರಿತ್ತಾವನ್ತುಮ್ಹಿ – ಕಿತ್ತಾವತಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಞತ್ತಿ
ಪುಬ್ಬಸುತ್ತೇನ ಟಾವನ್ತುಮ್ಹಿ – ಏತ್ತಾವತಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ರೂಪನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಮಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೫೦೧. ಮಾನೇ ಮತ್ತೋ
ಮೀಯತೇ ಏತೇನಾತಿ ಮಾನಂ, ತಂ ಉಮ್ಮಾನಂ, ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ದುವಿಧಂ, ಉದ್ಧಂ ಮಾನಂ ಉಮ್ಮಾನಂ, ತದಞ್ಞಂ ಮಾನಂ ಪರಿಮಾಣಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞವಚನತ್ತಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ದುವಿಧೇ ಮಾನೇ ಪವತ್ತಾ ಹತ್ಥಾದಿಸದ್ದಮ್ಹಾ ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಮತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ಹತ್ಥೋ ಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಮತ್ತಂ, ದ್ವೇ ಹತ್ಥಾ ಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಿಹತ್ಥಮತ್ತಂ, ದ್ವೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ। ಏವಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ, ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ, ಯೋಜನಮತ್ತಂ
‘ಮತ್ತಾ’ತಿ ವಾ ಪರಿಮಾಣವಾಚಿಸದ್ದನ್ತರಂ, ಹತ್ಥೋ ಮತ್ತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಮತ್ತಂ। ಏವಂ ದ್ವಿಹತ್ಥಮತ್ತಂ, ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಸಮಾಸೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಅಭೇದೂಪಚಾರೇನ ಪನ ಹತ್ಥಪರಿಮಾಣಂ ಹತ್ಥೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥಂ ವತ್ಥಂ, ದೋಣೋ ವೀಹಿ, ದೋಣೋ ಮಾಸೋ’’ತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ।
೫೦೨. ತಗ್ಘೋ ಚುದ್ಧಂ
ಉದ್ಧಂಮಾನೇ ಪವತ್ತಾ ಸದ್ದಾ ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ತಗ್ಘಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಮತ್ತೋ ಚ।
ಜಣ್ಣು ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಜಣ್ಣುತಗ್ಘಂ, ಜಣ್ಣುಮತ್ತಂ।
೫೦೩. ಣೋ ಚ ಪುರಿಸಾ
ಉದ್ಧಂಮಾನೇ ಪವತ್ತಾ ಪುರಿಸಮ್ಹಾ ಣೋ ಚ ಹೋತಿ ತಗ್ಘೋ ಚ ಮತ್ತೋ ಚ।
ಚತುಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಪೋರಿಸಂ, ತಿಪೋರಿಸಂ, ಸತಪೋರಿಸಂ, ಗಮ್ಭೀರಂ। ಏವಂ ಪುರಿಸತಗ್ಘಂ, ಪುರಿಸಮತ್ತಂ, ಉದ್ಧಂ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಂ ಪುರಿಸಪಮಾಣಂ ಪೋರಿಸನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಏಕೂನತೀಸೋ ವಯಸಾ’’ತಿ
ಪರಿಮಾಣರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಸಙ್ಖ್ಯಾರಾಸಿ
೫೦೪. ಏಕಾ ಕಾಕ್ಯಸಹಾಯೇ
ಅಸಹಾಯತ್ಥೇ ಏಕಮ್ಹಾ ಕ, ಆಕೀ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಅಸಹಾಯೋ ಏಕೋ, ಏಕಕೋ, ಏಕಾಕೀ, ಏಕೋ ವಾ।
ಇತ್ಥಿಯಂ ಏಕಿಕಾ, ಏಕಾಕಿನೀ, ಏಕಾ ವಾ, ‘ಅಧಾತುಸ್ಸ ಕೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಇತ್ಥಿಯಂ ಕಮ್ಹಿ ಪರೇ ಅಸ್ಸ ಇತ್ತಂ।
೫೦೫. ದ್ವಿತಿ ಚತೂಹಿ ತೀಯತ್ಥಾ
ತೇಹಿ ತಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ತೀಯೋ ಚ ತ್ಥೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ।
೫೦೬. ದ್ವಿತೀನಂ ದುತಾ ತೀಯೇ
ತೀಯೇ ಪರೇ ದ್ವಿ, ತಿಸದ್ದಾನಂ ದು, ತಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ।
ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ದುತೀಯೋ
೫೦೭. ಮ ಪಞ್ಚಾದಿಕತಿಹಿ
ಪಞ್ಚಾದೀಹಿ
ಪಞ್ಚಮೋ, ಪಞ್ಚಮೀ, ಪಞ್ಚಮಂ। ಏವಂ ಸತ್ತಮ, ಅಟ್ಠಮ, ನವಮ, ದಸಮ, ಏಕಾದಸಮಾದಿ। ಕತಿನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಕತಿಮೋ, ಕತಿಮೀ, ತಿಥೀ।
೫೦೮. ತಸ್ಸ ಪೂರಣೇಕಾದಸಾದಿತೋ ವಾ
ಪೂರತೇ ಅನೇನಾತಿ ಪೂರಣಂ, ಏಕಾದಸಾದಿತೋ ತಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಟಾನುಬನ್ಧೋ ಅಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಏಕಾದಸೋ, ಏಕಾದಸೀ, ಏಕಾದಸಂ, ಏಕಾದಸಮೋ ವಾ। ಏವಂ ದ್ವಾದಸೋ, ದ್ವಾದಸಮೋ, ತೇರಸೋ, ತೇರಸಮೋ, ಚುದ್ದಸೋ, ಚುದ್ದಸಮೋ, ಪಞ್ಚದಸೋ, ಪಞ್ಚದಸಮೋ, ಪನ್ನರಸೋ, ಪನ್ನರಸಮೋ, ಸೋಳಸೋ, ಸೋಳಸಮೋ, ಸತ್ತರಸೋ, ಸತ್ತರಸಮೋ, ಅಟ್ಠಾರಸೋ, ಅಟ್ಠಾರಸಮೋ।
೫೦೯. ಟೇ ಸತಿಸ್ಸ ತಿಸ್ಸ
ಟೇ ಪರೇ ಸತಿಸ್ಸ ತಿ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ವೀಸತಿ, ತೀಸತೀನಂ ತಿಸ್ಸ ಲೋಪೋ।
ಏಕೂನವೀಸೋ, ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ, ವೀಸೋ, ವೀಸತಿಮೋ, ತೀಸೋ, ತೀಸತಿಮೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸೋ, ಚತ್ತಾಲೀಸಮೋ, ಪಞ್ಞಾಸೋ, ಪಞ್ಞಾಸಮೋ। ಸಟ್ಠ್ಯಾದಿತೋ ಪುರಿಮಸುತ್ತೇನ ಮೋ, ಸಟ್ಠಿಮೋ, ಸತ್ತತಿಮೋ, ಅಸೀತಿಮೋ, ನವುತಿಮೋ।
೫೧೦. ಸತಾದೀನಮಿ ಚ
ಸತಾದಿತೋ ತಸ್ಸ ಪೂರಣತ್ಥೇ ಮೋ ಹೋತಿ, ಸತಾದೀನಂ ಅನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ।
ಸತಸ್ಸ
೫೧೧. ಛಾ ಟ್ಠಟ್ಠಮಾ
ಛಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಟ್ಠ, ಟ್ಠಮಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಛಟ್ಠೋ, ಛಟ್ಠೀ, ಛಟ್ಠಂ, ಛಟ್ಠಮೋ, ಛಟ್ಠಮೀ, ಛಟ್ಠಮಂ।
೫೧೨. ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಸಚ್ಚುತೀಸಾಸದಸನ್ತಾಯಾಧಿಕಾಸ್ಮಿಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಟ
ಸತಿ, ಉತಿ, ಈಸ, ಆಸ, ದಸನ್ತಾಹಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಹಿ ತೇ ಅಧಿಕಾ ಅಸ್ಮಿಂ ಸತಸಹಸ್ಸೇತಿ ಅತ್ಥೇ ಟಾನುಬನ್ಧೋ ಅಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘ಸತಸಹಸ್ಸೇ’ತಿ ಸತೇ ವಾ ಸಹಸ್ಸೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಸದ್ದೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ದಸಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದಸಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಗಯ್ಹತಿ।
ದಸನ್ತ, ಸತ್ಯನ್ತ, ಈಸನ್ತ, ಆಸನ್ತ, ಉತ್ಯನ್ತಾತಿ ಏವಂ ಅನುಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತತ್ಥ ದಸ, ಏಕಾದಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಟ್ಠಾರಸಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ದಸನ್ತಾ ನಾಮ।
ವೀಸತಿ, ಏಕವೀಸತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಯಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಚ ತೀಸತಿ, ಏಕತೀಸತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಟ್ಠತೀಸತಿಯಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಚ ಸತ್ಯನ್ತಾ ನಾಮ।
ಚತ್ತಾಲೀಸ, ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಈಸನ್ತಾ ನಾಮ।
ಪಞ್ಞಾಸ ಆಸನ್ತಾ ನಾಮ।
ನವುತಿ, ಏಕನವುತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಟ್ಠನವುತಿಯಾ ನವ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಉತ್ಯನ್ತಾ ನಾಮ।
ಸೇಸಾ ಟ್ಠುನ್ತ, ತ್ಯನ್ತಾಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ಟ್ಠುನ್ತಾ ನಾಮ ಸಟ್ಠಿ,-ಏಕಸಟ್ಠ್ಯಾದಿಕಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ। ತ್ಯನ್ತಾ ನಾಮ ಸತ್ತತಿ, ಏಕಸತ್ತತ್ಯಾದಿಕಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಚ ಅಸೀತಿ, ಏಕಾಸೀತ್ಯಾದಿಕಾ ನವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಚ।
ದಸನ್ತಾಸು ತಾವ – ದಸ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ದಸಸತಂ। ಏವಂ ದಸಸಹಸ್ಸಂ, ದಸಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕಾದಸ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ಏಕಾದಸಸತಂ। ಏವಂ ಏಕಾದಸಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕಾದಸಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಏವಂ ದ್ವಾದಸಸತಮಿಚ್ಚಾದೀನಿ।
ಸತ್ಯನ್ತಾಸು – ಟಮ್ಹಿ ತಿ-ಕಾರಲೋಪೋ, ವೀಸತಿ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ವೀಸಸತಂ। ಏವಂ ಏಕವೀಸಸತಂ, ದ್ವಾವೀಸಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ, ತೀಸತಿ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ತೀಸಸತಂ। ಏವಂ ಏಕತೀಸಸತಂ, ದ್ವತ್ತೀಸಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಹಸ್ಸೇಪಿ।
ಈಸನ್ತಾಸು – ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ। ಏವಂ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ, ದ್ವೇಚತ್ತಾಲೀಸಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಹಸ್ಸೇಪಿ।
ಆಸನ್ತಾಸು – ಪಞ್ಞಾಸಂ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ಪಞ್ಞಾಸಸತಂ। ಏವಂ ಏಕಪಞ್ಞಾಸಸತಂ, ದ್ವೇಪಞ್ಞಾಸಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಹಸ್ಸೇಪಿ।
ಟ್ಠುನ್ತಾಸು – ಸಟ್ಠಿ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ಸಟ್ಠಿಸತಂ। ಏವಂ ಏಕಸಟ್ಠಿಸತಂ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಹಸ್ಸೇಪಿ।
ತ್ಯನ್ತಾಸು
ಉತ್ಯನ್ತಾಸು – ನವುತಿ ಅಧಿಕಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ನವುತಿಸತಂ। ಏವಂ ಏಕನವುತಿಸತಂ, ದ್ವೇನವುತಿಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಹಸ್ಸೇಪಿ।
ಅಥ ವಾ ದಸನ್ತಾ ನಾಮ ಏಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಸಙ್ಖ್ಯಾ।
ಸತ್ಯನ್ತಾ ನಾಮ ಏಕಾದಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವೀಸಸಙ್ಖ್ಯಾ।
ಈಸನ್ತಾ ನಾಮ ಏಕತೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಸಙ್ಖ್ಯಾ।
ಆಸನ್ತಾ ನಾಮ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಸಙ್ಖ್ಯಾ।
ಏವಂ ಟ್ಠುನ್ತ, ತ್ಯನ್ತ, ಉತ್ಯನ್ತಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏಕೋ ಅಧಿಕೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತೇ ತಯಿದಂ ಏಕಸತಂ, ‘‘ಅಥೇತ್ಥೇಕಸತಂ ಖತ್ಯಾ, ಅನುಯನ್ತಾ ಯಸಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ
ಯಥಾ ಪನ ‘‘ಏಕೋ ಚ ದಸ ಚ ಏಕಾದಸ, ಏಕಾಧಿಕಾ ವಾ ದಸ ಏಕಾದಸಾ’’ತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಇಧಪಿ ‘‘ದಸ ಚ ಸತಞ್ಚ ದಸಸತಂ, ದಸಾಧಿಕಂ ವಾ ಸತಂ ದಸಸತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಿಧಾನಂ ಸಮಾಸವಸೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ।
ತತ್ಥ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ದ್ವಿಸತಂ, ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ತಿಸತ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಚ ‘‘ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಂ, ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಸಹಸ್ಸ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಚ ‘‘ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದ್ವಿಸತಸಹಸ್ಸಂ, ತೀಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಸತಸಹಸ್ಸ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಚ ದಿಗುಸಮಾಸೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ।
೫೧೩. ವಾರಸಙ್ಖ್ಯಾಯಕ್ಖತ್ತುಂ
ವಾರಸಮ್ಬನ್ಧಿಭೂತಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದಾ ಕ್ಖತ್ತುಂಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ದ್ವೇ
೫೧೪. ಕತಿಮ್ಹಾ
ವಾರಸಮ್ಬನ್ಧಿಭೂತಾ ಕತಿಸದ್ದಾ ಕ್ಖತ್ತುಂ ಹೋತಿ। ಕತಿ ವಾರಾ ಕತಿಕ್ಖತ್ತುಂ।
೫೧೫. ಬಹುಮ್ಹಾ ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಯಾ
ವಾರಸಮ್ಬನ್ಧಿಭೂತಾ ಬಹುಸದ್ದಾ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಧಾ ಚ ಹೋತಿ ಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ।
ಬಹುವಾರಾ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ, ಬಹುಸದ್ದೇನ ಅನೇಕವಾರಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ, ಅನೇಕವಾರಾ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ। ಏವಂ ಬಹುವಾರಾ ಬಹುಧಾ, ಅನೇಕವಾರಾ ಅನೇಕಧಾ। ಪಚ್ಚಾಸತ್ತಿ ನಾಮ ವಾರಾನಂ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನತಾ ವುಚ್ಚತಿ, ದಿವಸಸ್ಸ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಬಹುಧಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ವಾರಾನಂ ದೂರಭಾವೇ ಸತಿ ತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾಸಸ್ಸ ಬಹುವಾರೇ ಭುಞ್ಜತಿ।
೫೧೬. ಸಕಿಂ ವಾ
ಏಕವಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಸಕಿನ್ತಿ ನಿಪಚ್ಚತೇ ವಾ।
ಸಕಿಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕವಾರಂ ಭುಞ್ಜತಿ।
ಸಙ್ಖ್ಯಾರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಖುದ್ದಕರಾಸಿ
ಪಕಾರರಾಸಿ
೫೧೭. ಧಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಹಿ
ಸಙ್ಖ್ಯಾವಾಚೀಹಿ ಪಕಾರೇ ಧಾ ಹೋತಿ।
ದ್ವೀಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ದ್ವಿಧಾ। ಏವಂ ತಿಧಾ, ಚತುಧಾ, ಪಞ್ಚಧಾ, ದಸಧಾ, ಸತಧಾ, ಸಹಸ್ಸಧಾ, ಬಹುಧಾ, ಏಕಧಾ, ಅನೇಕಧಾ।
೫೧೮. ವೇಕಾ ಜ್ಝಂ
ಏಕಮ್ಹಾ ಪಕಾರೇ ಜ್ಝಂ ಹೋತಿ ವಾ।
ಏಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಏಕಜ್ಝಂ, ಏಕಧಾ ವಾ।
೫೧೯. ದ್ವಿತೀಹೇಧಾ
ದ್ವಿತಿಸದ್ದೇಹಿ ಪಕಾರೇ ಏಧಾ ಹೋತಿ ವಾ।
ದ್ವೇಧಾ, ತೇಧಾ, ದ್ವಿಧಾ, ತಿಧಾ ವಾ।
೫೨೦. ಸಬ್ಬಾದೀಹಿ ಪಕಾರೇ ಥಾ
ಬಹುಭೇದೋ ವಾ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭೇದಕೋ ವಿಸೇಸೋ ವಾ ಪಕಾರೋ, ಸಬ್ಬಾದೀಹಿ ಪಕಾರೇ ಥಾ ಹೋತಿ।
ಸಬ್ಬೇನ ಪಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಥಾ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ, ಯಾದಿಸೇನ ಪಕಾರೇನ ಯಥಾ, ಯಾದಿಸೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಯಥಾ। ಏವಂ ತಥಾ, ಅಞ್ಞಥಾ, ಉಭಯಥಾ, ಇತರಥಾ।
೫೨೧. ಕಥಮಿತ್ಥಂ
ಏತೇ
ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಥಂ, ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಇತ್ಥಂ। ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಕಿಂ, ಇಮಸದ್ದೇಹಿ ಥಂ, ತ್ಥಂಪಚ್ಚಯೇ ಕತ್ವಾ ಕಿಂಸ್ಸ ಕತ್ತಂ, ಇಮಸ್ಸ ಇತ್ತಞ್ಚ ಕರಿಯತಿ।
೫೨೨. ತಬ್ಬತಿ ಜಾತಿಯೋ
ಸೋ ಪಕಾರೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಿಂ ತಬ್ಬತಿ, ಪಕಾರವನ್ತೇ ದಬ್ಬೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂಸಾಮಞ್ಞವಾಚಿಮ್ಹಾ ತಬ್ಬತಿ ಜಾತಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ವಿಸೇಸೇನ ಪಟುರೂಪೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಟುಜಾತಿಯೋ। ವಿಸೇಸೇನ ಮುದುರೂಪಂ ವತ್ಥು ಮುದುಜಾತಿಯಂ।
೫೨೩. ಸೋ ವೀಚ್ಛಾಪ್ಪಕಾರೇಸು
ವೀಚ್ಛಾಯಂ ಪಕಾರೇ ಚ ಸೋಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ವೀಚ್ಛಾಯಂ –
ಪದಂ ಪದಂ ವಾಚೇತಿ ಪದಸೋ ವಾಚೇತಿ। ಖಣ್ಡಂ ಖಣ್ಡಂ ಕರೋತಿ ಖಣ್ಡಸೋ ಕರೋತಿ, ಬಿಲಂ ಬಿಲಂ ವಿಭಜ್ಜತಿ ಬಿಲಸೋ ವಿಭಜ್ಜತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘ಪದಂ ಪದಂ’ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನೇ ದುತಿಯಾ।
ಪಕಾರೇ –
ಬಹೂಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಪುಥುಸೋ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ಯೋನಿಸೋ
ಇತಿ ಪಕಾರರಾಸಿ।
ಕುಲರಾಸಿ
೫೨೪. ಪಿತಿತೋ ಭಾತರಿ ರೇಯ್ಯಣ
ಪಿತುಸದ್ದಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಭಾತಾತಿ ಅತ್ಥೇ ರೇಯ್ಯಣ ಹೋತಿ।
ಪಿತು ಭಾತಾ ಪೇತ್ತೇಯ್ಯೋ
೫೨೫. ಮಾತಿತೋ ಚ ಭಗಿನಿಯಂ ಛೋ
ಮಾತಿತೋ ಪಿತಿತೋ ಚ ಭಗಿನಿಯಂ ಛೋ ಹೋತಿ।
ಮಾತು ಭಗಿನೀ ಮಾತುಚ್ಛಾ
೫೨೬. ಮಾತಾಪಿತೂಸ್ವಾಮಹೋ
ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ತೇಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಆಮಹೋ ಹೋತಿ।
ಮಾತು ಮಾತಾ ಮಾತಾಮಹೀ, ಮಾತು ಪಿತಾ ಮಾತಾಮಹೋ
ಇತಿ ಕುಲರಾಸಿ।
ಹಿತ, ಸಾಧು, ಅರಹರಾಸಿ
೫೨೭. ಹಿತೇ ರೇಯ್ಯಣ
ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ತೇಸಂ ಹಿತೇ ರೇಯ್ಯಣ ಹೋತಿ।
ಮಾತು ಹಿತೋ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪಿತು ಹಿತೋ ಪೇತ್ತೇಯ್ಯೋ। ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ।
೫೨೮. ಇಯೋ ಹಿತೇ
ತಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಇಯೋ ಹೋತಿ।
ಉಪಾದಾನಾನಂ ಹಿತಂ ಉಪಾದಾನಿಯಂ। ಏವಂ ಓಘನಿಯಂ, ಯೋಗನಿಯಂ, ಗನ್ಥನಿಯಂ, ನೀವರಣಿಯಂ, ಸುತ್ತವಿಭತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ಥೇಸುಪಿ ಇಯೋ, ಸಮಾನೋದರೇ ಸಯಿತೋ ಸೋದರಿಯೋ।
೫೨೯. ಚಕ್ಖ್ವಾದಿತೋ ಸ್ಸೋ
ತಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಚಕ್ಖ್ವಾದೀಹಿ ಸ್ಸೋ ಹೋತಿ।
ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಹಿತಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸಂ
೫೩೦. ಣ್ಯೋ ತತ್ಥ ಸಾಧು
ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ಯೋ ಹೋತಿ।
ಸಭಾಯಂ ಸಾಧು ಸಬ್ಭೋ, ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಕುಸಲೋ ಯೋಗ್ಯೋ ಹಿತೋ ವಾ। ಮಿತ್ತಾನಂ ಹಿತಂ ಮೇತ್ತಂ। ಸುತ್ತವಿಭಾಗಾ ಅಞ್ಞತ್ರಪಿ ಣ್ಯೋ, ರಥಂ ವಹತೀತಿ ರಚ್ಛಾ, ರಥವೀಥಿ।
೫೩೧. ಕಮ್ಮಾನಿಯಞ್ಞಾ
ತಸ್ಮಿಂ
ಕಮ್ಮೇ ಸಾಧು ಕಮ್ಮನಿಯಂ, ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ।
೫೩೨. ಕಥಾದಿತಿಕೋ
ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಥಾದೀಹಿ ಇಕೋ ಹೋತಿ।
ಕಥಾಯಂ ಸಾಧು ಕಥಿಕೋ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯಂ ಸಾಧು ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಸಾಧು ಸಙ್ಗಾಮಿಕೋ, ಗಾಮವಾಸೇ ಸಾಧು ಗಾಮವಾಸಿಕೋ, ಉಪವಾಸೇ ಸಾಧು ಉಪವಾಸಿಕೋ।
೫೩೩. ಪಥಾದೀಹಿ ಣೇಯ್ಯೋ
ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಥಾದೀಹಿ ಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ।
ಪಥೇ ಸಾಧು ಪಾಥೇಯ್ಯಂ, ಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧನಂ, ತಸ್ಸ ಪತಿ ಸಪತಿ, ಸಪತಿಮ್ಹಿ ಸಾಧು ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ।
೫೩೪. ದಕ್ಖಿಣಾಯಾರಹೇ
ದಕ್ಖಿಣಾಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅರಹತ್ಥೇ ಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ।
ದಕ್ಖಿಣಂ ಅರಹತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ।
೫೩೫. ಆಯೋ ತುಮನ್ತಾ
ತುಮನ್ತಮ್ಹಾ ಅರಹತ್ಥೇ ಆಯೋ ಹೋತಿ।
ಘಾತೇತುಂ
ಇತಿ ಹಿತ, ಸಾಧು, ಅರಹರಾಸಿ।
ವಿಕತಿರಾಸಿ
೫೩೬. ತಸ್ಸ ವಿಕಾರಾವಯವೇಸು ಣ ಣಿಕ ಣೇಯ್ಯಮಯಾ
ತಸ್ಸ ವಿಕಾರೋ, ತಸ್ಸ ಅವಯವೋತಿ ಅತ್ಥೇಸು ಣಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಪಕತಿಯಾ ಉತ್ತರಿ ಅವತ್ಥನ್ತರಾಪತ್ತಿ ವಿಕಾರೋ।
ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ವಿಕತಿ ಓದುಮ್ಬರಂ, ಭಸ್ಮಾ, ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಅವಯವೋ ಓದುಮ್ಬರಂ, ಪಣ್ಣಾದಿ। ಕಪೋತಾವಯವೋ ಕಾಪೋತಂ, ಮಂಸಲೋಹಿತಪತ್ತಾದಿ।
ಣಿಕಮ್ಹಿ-ಕಪ್ಪಾಸಸ್ಸ ವಿಕತಿ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಸುತ್ತಂ ವತ್ಥಞ್ಚ।
ಣೇಯ್ಯಮ್ಹಿ-ಏಣಿಸ್ಸ ಅವಯವೋ ಏಣೇಯ್ಯಂ, ಮಂಸಂ। ಕೋಸಕಿಮೀನಂ ವಿಕತಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ಸುತ್ತಂ ವತ್ಥಞ್ಚ।
ಮಯಮ್ಹಿ-ತಿಣಾನಂ ವಿಕತಿ ತಿಣಮಯಂ। ಏವಂ ದಾರುಮಯಂ, ನಳಮಯಂ, ಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ, ಗುನ್ನಂ ವಿಕತಿ ಗೋಮಯಂ, ಕರೀಸಂ।
೫೩೭. ಜತುತೋ ಮಯಣ ವಾ
ತಸ್ಸ ವಿಕಾರಾವಯವೇಸು ಜತುತೋ ಮಯಣ ಹೋತಿ ವಾ।
ಜತುನೋ ವಿಕಾರೋ ಜತುಮಯಂ।
ಇತಿ ವಿಕತಿರಾಸಿ।
ವಿಸೇಸರಾಸಿ
೫೩೮. ತರತಮಿಸ್ಸಿಕಿಯಿಟ್ಠಾತಿಸಯೇ
ಅತಿಸಯತ್ಥೇ
ಪಾಪಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಪೋತಿ ಪಾಪತರೋ, ಪಾಪತಮೋ, ಪಾಪಿಸ್ಸಿಕೋ, ಪಾಪಿಯೋ, ಪಾಪಿಟ್ಠೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಪಾಪತರಾ, ಅತಿಸಯತೋಪಿ ಅತಿಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಪಿಟ್ಠೋ ಪಾಪಿಟ್ಠತರೋ।
೫೩೯. ವಚ್ಛಾದೀಹಿ ತನುತ್ತೇ ತರೋ
ವಚ್ಛಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬತನುಭಾವೇ ತರೋ ಹೋತಿ।
ಅತಿತರುಣೋ ವಚ್ಛೋ ವಚ್ಛತರೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ವಚ್ಛತರೀ। ಯೋಬ್ಬನಸ್ಸ ತನುತ್ತೇ ಯೋಬ್ಬನಪತ್ತಾನಂ ಸುಸುತ್ತಸ್ಸ ತನುತ್ತೇ ಅತಿತರುಣೋ ಉಸಭೋ ಉಕ್ಖತರೋ, ಅಸ್ಸಭಾವಸ್ಸ ತನುತ್ತೇ ತರುಣಅಸ್ಸೋ ಅಸ್ಸತರೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಅಸ್ಸತರೀ। ಸಾಮತ್ಥಿಯಸ್ಸ ತನುತ್ತೇ ತರುಣಉಸಭೋ ಉಸಭತರೋ।
೫೪೦. ಕಿಂಮ್ಹಾ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ತರತಮಾ
ಕಿಂಸದ್ದಾ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ತರ, ತಮಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಕತರೋ ಭವತಂ ದೇವದತ್ತೋ, ಕತರೋ ಭವತಂ ಯಞ್ಞದತ್ತೋ, ಕತಮೋ ಭವತಂ ದೇವದತ್ತೋ, ಕತಮೋ ಭವತಂ ಯಞ್ಞದತ್ತೋ, ‘ಕಿಸ್ಸ ಕೋ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ತರ, ತಮೇಸು ಕಿಸ್ಸ ಕತ್ತಂ।
ಇತಿ ವಿಸೇಸರಾಸಿ।
ಸಮೂಹರಾಸಿ
೫೪೧. ಸಮೂಹೇ ಕಣಣಣಿಕಾ
ತಸ್ಸ ಸಮೂಹೋತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಣ, ಣ, ಣಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಗೋತ್ತಪಚ್ಚಯನ್ತೇಹಿ ತಾವ – ರಾಜಞ್ಞಾನಂ ಸಮೂಹೋ ರಾಜಞ್ಞಕಂ, ಮಾನುಸ್ಸಕಂ।
ಉಕ್ಖಾದೀಹಿ-ಉಕ್ಖಾನಂ ಉಸಭಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಓಕ್ಖಕಂ, ಓಟ್ಠಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಓಟ್ಠಕಂ, ಉರಬ್ಭಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಓರಬ್ಭಕಂ। ಏವಂ ರಾಜಕಂ, ರಾಜಪುತ್ತಕಂ, ಹತ್ಥಿಕಂ, ಧೇನುಕಂ, ಸಸಂ ಅದೇನ್ತಿ ಭಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಸಸಾದಕಾ, ತೇಸಂ ಸಮೂಹೋ ಸಸಾದಕಕಂ। ಇಕ್ಖಣಿಕಂ।
ಣಮ್ಹಿ-ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಅಮಿತ್ತಂ।
ಣಿಕಮ್ಹಿ-ಅಪೂಪಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಆಪೂಪಿಕಂ, ಸಕುಣಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಸಾಕುಣಿಕೋ
೫೪೨. ಜನಾದೀಹಿ ತಾ
ತಸ್ಸ ಸಮೂಹೋತಿ ಅತ್ಥೇ ತಾ ಹೋತಿ।
ಜನತಾ, ರಾಜತಾ, ಬನ್ಧುತಾ, ಗಾಮತಾ, ಸಹಾಯತಾ, ನಗರವಾಸೀನಂ ಸಮೂಹೋ ನಾಗರತಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೫೪೩. ಅಯೂಭದ್ವಿತೀಹಂಸೇ
ಉಭ, ದ್ವಿ, ತೀಹಿ ತಸ್ಸ ಅಂಸತ್ಥೇ ಅಯೋ ಹೋತಿ।
ಉಭೋ ಅಂಸಾ ಭಾಗಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಉಭಯಂ, ದ್ವೇ ಅಂಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಯಂ, ತಯೋ ಅಂಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಯಂ, ವತ್ಥುತ್ತಯಂ, ರತನತ್ತಯಂ, ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಅಂಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ದ್ವತ್ತಯಂ।
ಇತಿ ಸಮೂಹರಾಸಿ।
ದತ್ತ, ನಿಬ್ಬತ್ತರಾಸಿ
೫೪೪. ತೇನ ದತ್ತೇ ಲಿಯಾ
ತೇನ ದತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೇ ಲ, ಇಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ದಿನ್ನಸದ್ದಸ್ಸ ದತ್ತತ್ತಂ।
ದೇವೇನ ದತ್ತೋತಿ ದೇವಲೋ
ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋ, ಬ್ರಹ್ಮಿಯೋ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ, ಸಿವೇನ ಬಿಸ್ಸನುದೇವರಾಜೇನ ದತ್ತೋ ಸೀವಲೋ, ಸೀವಿಯೋ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಸೀವಲಿ, ಸೀವಿಯಿ, ಸಿಸ್ಸ ದೀಘೋ।
೫೪೫. ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ
ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಇಮೋ ಹೋತಿ।
ಪಾಕೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾಕಿಮಂ, ಫೇಣೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಫೇಣಿಮಂ, ವೇಠನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ವೇಠಿಮಂ। ಏವಂ ವೇಧಿಮಂ, ಗೋಪ್ಫನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಗೋಪ್ಫಿಮಂ
ಇತಿ ದತ್ತ, ನಿಬ್ಬತ್ತರಾಸಿ।
ಲ, ಇತ, ಕರಾಸಿ
೫೪೬. ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೇ ಲೋ
ತನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ಥೇ ಲೋ ಹೋತಿ।
ವೇದಂ ಞಾಣಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ ವೇದಲ್ಲಂ, ಲಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ, ದುಟ್ಠು ನಿಸ್ಸಿತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ। ‘‘ಮದನೀಯಂ, ಬನ್ಧನೀಯಂ, ಮುಚ್ಛನೀಯಂ, ರಜನೀಯಂ, ಗಮನೀಯಂ, ದಸ್ಸನೀಯಂ’’
‘ಧೂಮಾಯಿತತ್ತ’ನ್ತಿಆದೀಸು ಧೂಮೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಆಚರತೀತಿ ಧೂಮಾಯಿತಂ, ಗಗನಂ, ಧೂಮಾಯಿತಂ ಏವ ಧೂಮಾಯಿತತ್ತಂ, ಸಕತ್ಥೇ ತ್ತ। ಏವಂ ತಿಮಿರಾಯಿತತ್ತಂ, ನಾಮಧಾತುತೋ
೫೪೭. ಸಞ್ಜಾತಾ ತಾರಕಾದ್ವಿತ್ವಿತೋ
ತಾರಕಾದೀಹಿ ತೇ ಅಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾತಾತಿ ಅತ್ಥೇ ಇತೋ ಹೋತಿ।
ತಾರಕಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಾರಕಿತಂ, ಗಗನಂ। ಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಞ್ಜಾತಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪುಪ್ಫಿತೋ। ಏವಂ ಫಲಿತೋ, ರುಕ್ಖೋ। ಪಲ್ಲವಾನಿ ಸಞ್ಜಾತಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಲ್ಲವಿತಾ, ಲತಾ। ದುಕ್ಖಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ, ಸುಖಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖಿತೋ।
ಪಣ್ಡಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ಪಣ್ಡಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ದಣ್ಡೋ ಸಞ್ಜಾತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಣ್ಡಿತೋ। ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ತಸ್ಸ ನತ್ತೇ ಮಲಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಲಿನಂ। ತಥಾ ಪಿಪಾಸಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಿಪಾಸಿತೋ, ಜಿಘಚ್ಛಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ, ಬುಭುಕ್ಖಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬುಭುಕ್ಖಿತೋ, ಮುಚ್ಛಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮುಚ್ಛಿತೋ, ವಿಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಞ್ಞಿತೋ, ನಿನ್ದಾ ಸಞ್ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿನ್ದಿತೋ।
ಏವಂ ಗಬ್ಬ-ಥಮ್ಭೇ ಗಬ್ಬಿತೋ। ದಬ್ಬ-ಪಾಟವೇ ದಬ್ಬಿತೋ। ಅನ್ತರಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತರಿತೋ, ವಚ್ಚಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಚ್ಚಿತೋ।
೫೪೮. ನಿನ್ದಾಞ್ಞಾತಪ್ಪಪಟಿಭಾಗರಸ್ಸದಯಾಸಞ್ಞಾಸು ಕೋ
ನಿನ್ದಾದೀಸು
ನಿನ್ದಾಯಂ – ಕುಚ್ಛಿತೋ ಸಮಣೋ ಸಮಣಕೋ। ಏವಂ ಮುಣ್ಡಕೋ, ಅಸ್ಸಕೋ, ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ, ವಿನೀಲಕಂ, ವಿಪುಬ್ಬಕಂ, ಅಟ್ಠಿಕಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಞ್ಞಾತೇ – ಅಞ್ಞಾತೋ ಅಸ್ಸೋ ಅಸ್ಸಕೋ, ಕಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಸ್ಸೋತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಪ್ಪತ್ಥೇ – ಅಪ್ಪಕಂ ತೇಲಂ ತೇಲಕಂ। ಏವಂ ಘತಕಂ, ಖುದ್ದಕಂ ಧನು ಧನುಕಂ, ರಥಕಂ, ಗಾಮಕಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಪಟಿಭಾಗತ್ಥೇ – ಹತ್ಥಿರೂಪಕಂ ಹತ್ಥಿಕಂ। ಏವಂ ಅಸ್ಸಕಂ, ಬಲೀಬದ್ದಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ರಸ್ಸೇ-ರಸ್ಸೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಮನುಸ್ಸಕೋ। ಏವಂ ರುಕ್ಖಕೋ, ಪಿಲಕ್ಖಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ದಯಾಯಂ-ಅನುಕಮ್ಪಿತೋ ಪುತ್ತೋ ಪುತ್ತಕೋ। ಏವಂ ವಚ್ಛಕೋ, ಇತ್ಥಿಕಾ, ಅಮ್ಬಕಾ, ಕುಮಾರಿಕಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಞ್ಞಾಯಂ-ನಾಮಮತ್ತೇನ ಮೋರೋ ವಿಯ ಮೋರಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇತಿ ಲ, ಇತ, ಕ ರಾಸಿ।
ಅಭೂತತಬ್ಭಾವರಾಸಿ
೫೪೯. ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೇ ಕರಾಸಭೂಯೋಗೇ ವಿಕಾರಾಚೀ
ಪುಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಅಭೂತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಕದಾಚಿ ತಥಾ ಭವನಂ ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೇ ಜೋತನಿಯೇ ಸತಿ ಕರಾ’ಸ, ಭೂಧಾತೂನಂ ಯೋಗೇ ವಿಕಾರವಾಚಿಮ್ಹಾ ನಾಮಸ್ಮಾ ಚಾನುಬನ್ಧೋ ಈಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ಅಧವಲಂ
ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೇತಿ ಕಿಂ? ಘಟಂ ಕರೋತಿ, ಘಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಘಟೋ ಭವತಿ।
ಕರಾಸಭೂಯೋಗೇತಿ ಕಿಂ? ಅಧವಲೋ ಧವಲೋ ಜಾಯತೇ।
ವಿಕಾರಾತಿ ಕಿಂ? ಪಕತಿಯಾ ಮಾ ಹೋತು, ಸುವಣ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಲಂ ಕರೋತಿ, ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಕುಣ್ಡಲಕರಣಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಪಕತಿರೂಪನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಲಂ ಸಿಯಾ, ಸುವಣ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಲಂ ಭವತೀತಿ।
ಇತಿ ಅಭೂತತಬ್ಭಾವರಾಸಿ।
ಸಕತ್ಥರಾಸಿ
೫೫೦. ಸಕತ್ಥೇ
ಸಕತ್ಥೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘ಸಕತ್ಥೋ’ತಿ ಸಕಪದತ್ಥೋ, ಪಕತಿಲಿಙ್ಗಪದತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಹೀನೋ ಏವ ಹೀನಕೋ, ಪೋತೋ ಏವ ಪೋತಕೋ, ದೇವೋ ಏವ ದೇವತಾ, ಯಥಾಭೂತಮೇವ ಯಥಾಭುಚ್ಚಂ, ಕರುಣಾ ಏವ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ಪತ್ತಕಾಲಮೇವ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಆಕಾಸಾನನ್ತಮೇವ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಂ, ಪಾಗುಞ್ಞಮೇವ ಪಾಗುಞ್ಞತಾ, ಕಮ್ಮಞ್ಞಮೇವ ಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ, ದಾನಂ ಏವ ದಾನಮಯಂ, ಸೀಲಂ ಏವ ಸೀಲಮಯಂ। ಏವಂ ಭಾವನಾಮಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಯಥಾ ಚ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಾ ಏವ ‘ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಿಯಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಏವ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ, ಅಸಮಣೋ ಹೋತಿ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ
‘ಭಯದಸ್ಸಿವಾ, ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಮಾ’ತಿ ವನ್ತು, ಮನ್ತುಪಚ್ಚಯಾಸಕತ್ಥೇಪಿ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ। ‘ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೀ, ದೇವವಣ್ಣೀ’ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಣ್ಣೋ ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೋ, ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೋ ವಿಯ ವಣ್ಣೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಈಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಚಯತ್ಥೋ ಏವ ಹೋತಿ, ನ ಸಕತ್ಥೋ। ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೋ ವಿಯ ವಣ್ಣೋ ಯಸ್ಸ ಸೋಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಸಕತ್ಥೋಯೇವ। ಅಪಿ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇ ದ್ವೇ ಸಮಾಸ, ತದ್ಧಿತಾ ವತ್ತನ್ತೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ‘ಪಗುಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಗುಞ್ಞತಾ’ತಿಆದೀಸು ದ್ವೇ ತದ್ಧಿತಪಚ್ಚಯಾ ಭಾವತ್ಥೇತಿ।
ಇತಿ ಸಕತ್ಥರಾಸಿ।
ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಚ್ಚಯರಾಸಿ
೫೫೧. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ
ಪುಬ್ಬೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಣಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ಮಗಧೇಸು ಜಾತೋ ಮಾಗಧೋ, ಮಗಧೇಸು ಸಂವಡ್ಢಿತೋ ಮಾಗಧೋ, ಮಗಧೇಸು ನಿವುತ್ಥೋ ಮಾಗಧೋ, ಮಗಧಾನಂ ಮಗಧೇಸು ವಾ ಇಸ್ಸರೋ ಮಾಗಧೋ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಣೋ।
ಕಾಸಿಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಕಾಸಿಯೋ
ಏವಮಞ್ಞೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಯಥಾನುರೂಪಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೫೫೨. ದಿಸ್ಸನ್ತಞ್ಞೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ
ಪುಬ್ಬೇ
ವಿಸದಿಸಾ
ಪಥೇ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಥಾವಿನೋ
ಇಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ
ಧುರಂ ವಹನ್ತೀತಿ ಧೋರಯ್ಹಾ
ಲೋಭಸ್ಸ ಹಿತಾ ಲೋಭನೇಯ್ಯಾ। ಏವಂ ದೋಸನೇಯ್ಯಾ, ಮೋಹನೇಯ್ಯಾ, ಅನೇಯ್ಯೋ।
ದಸ್ಸನಂ ಅರಹತೀತಿ ದಸ್ಸನೇಯ್ಯೋ। ಏವಂ ವನ್ದನೇಯ್ಯೋ, ಪೂಜನೇಯ್ಯೋ, ನಮಸ್ಸನೇಯ್ಯೋ, ಏಯ್ಯೋ।
ಓಘಾನಂ ಹಿತಾ ಓಘನಿಯಾ, ಯೋಗನಿಯಾ, ಗನ್ಥನಿಯಾ, ಕಮ್ಮನಿಯಂ, ಅತ್ತನಿಯಂ, ದಸ್ಸನಿಯಂ, ಪೂಜನಿಯೋ, ನಮಸ್ಸನಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಅನಿಯೋ।
ಯಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಂ, ಯಾವನ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಯಾವತ್ವಂ। ಏವಂ ತಾವತ್ವಂ, ತ್ವ।
ಪರಮಾನಂ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾನಂ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮೀ, ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಸಾಮಗ್ಗೀ, ಣೀ।
‘‘ನಾಗವತಾ, ಸೀಹವತಾ, ಆಜಞ್ಞವತಾ’’ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಭಾವೇ ವನ್ತುಪಚ್ಚಯಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ।
ಮಾತು ಭಾತಾ ಮಾತುಲೋ, ಉಲೋ।
ಇತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಚ್ಚಯರಾಸಿ।
ವುದ್ಧಿರಾಸಿ
‘ಪದಾನಮಾದಿಸ್ಸಾಯುವಣ್ಣಸ್ಸಾಏಓ
ಆದಿಚ್ಚೋ, ವಾಸಿಟ್ಠೋ, ವೇನತೇಯ್ಯೋ, ಮೇನಿಕೋ, ಪೇತ್ತಿಕಂ, ಓದುಮ್ಬರಂ, ಓಳುಮ್ಪಿಕೋ, ಓದಗ್ಯಂ, ದೋಭಗ್ಗಂ, ಸೋಭಗ್ಗಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಣಾನುಬನ್ಧೇತಿ ಕಿಂ? ನಾಮಕೋ, ಪದಕೋ, ಪುರಾತನೋ।
‘ಮಜ್ಝೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಪದಮಜ್ಝೇಪಿ ವುದ್ಧಿ, ವಾಸೇಟ್ಠೋ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೫೫೩. ಸಂಯೋಗೇಪಿ ಕ್ವಚಿ
ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಸಂಯೋಗೇಪಿ ಕ್ವಚಿ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ।
ಪೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪೇತ್ತಿಕಂ, ದೇಚ್ಚೋ, ಪಮುಖೇ ಸಾಧು ಪಾಮೋಕ್ಖಂ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಂ, ಭಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭಾಗ್ಯಂ, ಭೋಗ್ಗಂ, ಯೋಗ್ಗಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇತಿ ವುದ್ಧಿರಾಸಿ।
ಲೋಪರಾಸಿ
‘ಲೋಪೋವಣ್ಣಿವಣ್ಣಾನ’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಣ್ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ಅವಣ್ಣಿ’ವಣ್ಣಾನಂ ಲೋಪೋ।
ತತ್ಥ ಅವಣ್ಣೇ-ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ತಚ್ಛಂ, ದಾಯಜ್ಜಂ, ದ್ವಿಧಾ ಭಾವೋ ದ್ವೇಜ್ಝಂ, ಕರುಣಾಯೇವ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಇವಣ್ಣೇ-ಅಧಿಪತಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ। ಏವಂ ಆದಿಚ್ಚೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ
ಣಮ್ಹಿ-ಲಹುನೋ ಭಾವೋ ಲಾಘವಂ, ರಾಘವಂ, ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೇ ಭವಂ ಜಮ್ಬವಂ। ತಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಭವಂ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಂ, ವನಂ। ಭಾತುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾತಬ್ಯೋ, ಗಬ್ಯಂ, ದಬ್ಯಂ।
‘ಟೇ ಸತಿಸ್ಸಾ…’ತಿ ಟಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇ ವೀಸತಿ, ತೀಸತೀನಂ ತಿಲೋಪೋ।
ವೀಸತಿಯಾ ಪೂರಣೋ ವೀಸೋ, ಏಕೂನವೀಸೋ। ಏವಂ ತೀಸೋ, ಏಕೂನತೀಸೋ।
‘ರಾನುಬನ್ಧೇನ್ತಸರಾದಿಸ್ಸಾ’ತಿ ರಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪದನ್ತಸರಾದೀನಂ ಲೋಪೋ।
ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಪೇತ್ತೇಯ್ಯೋ, ಕಿವಂ, ಕಿತ್ತಕಂ, ಈದೀ, ಈದಿಕ್ಖೋ, ಈದಿಸೋ, ಆಹಚ್ಚ, ಉಪಹಚ್ಚ, ಸಕ್ಕಚ್ಚ, ಅಧಿಕಿಚ್ಚ, ಕಿರಿಯಾ, ವೇದಗೂ, ಪಾರಗೂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೫೫೪. ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಲೋಪೋ
ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ।
ಬುದ್ಧೇ ರತನಂ ಪಣೀತಂ, ಚಕ್ಖು ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ
‘‘ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿ’’ಆದೀಸು ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಾವೋ ಬುದ್ಧೋ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಯಂ ಗುಣೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಚ್ಚಯಲೋಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೫೫೫. ಲೋಪೋ ವೀಮನ್ತುವನ್ತೂನಂ
ಇಯಿ’ಟ್ಠೇಸು
ಮೇಧಾವೀನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಮೇಧಾವೀತಿ ಮೇಧಿಯೋ, ಮೇಧಿಟ್ಠೋ, ಸತಿಮನ್ತಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಸತಿಮಾತಿ ಸತಿಯೋ, ಸತಿಟ್ಠೋ, ಗುಣವನ್ತಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಗುಣವಾತಿ ಗುಣಿಯೋ, ಗುಣಿಟ್ಠೋ।
ಇತಿ ಲೋಪರಾಸಿ।
ಖುದ್ದಕರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ನಾನಾತ್ತರಾಸಿ
೫೫೬. ಜೋ ವುದ್ಧಸ್ಸಿಯಿಟ್ಠೇಸು
ಇಯಿ’ಟ್ಠಪಚ್ಚಯೇಸು ಪರೇಸು ವುದ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ಜೋ ಹೋತಿ।
ವುದ್ಧಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ವುದ್ಧೋತಿ ಜೇಯ್ಯೋ, ಜೇಟ್ಠೋ।
೫೫೭. ಬಾಳ್ಹನ್ತಿಕಪಸತ್ಥಾನಂ ಸಾಧನೇದಸಜಾ
ಇಯ, ಇಟ್ಠಪಚ್ಚಯೇಸು ಪರೇಸು ಬಾಳ್ಹ, ಅನ್ತಿಕ, ಪಸತ್ಥಸದ್ದಾನಂ ಸಾಧ, ನೇದ, ಸ, ಜಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಬಾಳ್ಹಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಬಾಳ್ಹೋತಿ ಸಾಧಿಯೋ, ಸಾಧಿಟ್ಠೋ, ಅನ್ತಿಕಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಅನ್ತಿಕೋತಿ ನೇದಿಯೋ, ನೇದಿಟ್ಠೋ, ಪಸತ್ಥಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸೇಟ್ಠೋ, ಜೇಯ್ಯೋ, ಜೇಟ್ಠೋ।
೫೫೮. ಕಣಕನ ಅಪ್ಪಯುವಾನಂ
ಇಯ
ಅಪ್ಪಾನಂ ನವಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಅಪ್ಪೋ ನವೋತಿ ಕಣಿಯೋ, ಕಣಿಟ್ಠೋ, ಯುವಾನಂ ತರುಣಾನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಯುವಾ ತರುಣೋತಿ ಕನಿಯೋ, ಕನಿಟ್ಠೋ, ಕನಿಯೇ ವಯೇ ಭವಾ ಕಞ್ಞಾ।
೫೫೯. ಕೋಸಜ್ಜಾಜ್ಜವ ಪಾರಿಸಜ್ಜ ಸುಹಜ್ಜ ಮದ್ದವಾರಿಸ್ಯಾಸ ಭಾಜಞ್ಞಥೇಯ್ಯಬಾಹುಸಚ್ಚಾ
ಭಾವ, ಕಮ್ಮೇಸು ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಏತೇ ಸದ್ದಾ ನಿಪಚ್ಚನ್ತೇ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಜವ, ಮದ್ದವಾ’ಸಭಸದ್ದಾ ಣಮ್ಹಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೇಸಾ ಣ್ಯಮ್ಹಿ।
ತತ್ಥ ಉಜುನೋ ಭಾವೋ ಅಜ್ಜವಂ, ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಣಮ್ಹಿ ಉಸ್ಸ ಅತ್ತಂ, ‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ…’ ಇತಿ ಉಸ್ಸ ಅವತ್ತಂ। ಏವಂ ಮುದುನೋ ಭಾವೋ ಮದ್ದವಂ, ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಸಭಂ, ಉಸ್ಸ ಆತ್ತಂ। ಕುಸಿತಸ್ಸ
೫೬೦. ಅಧಾತುಸ್ಸ ಕೇ ಸ್ಯಾದಿತೋ ಘೇಸ್ಸಿ
‘ಘೇಸ್ಸೀ’ತಿ
ಅಧಾತುಸ್ಸ ಅವಯವಭೂತೇ ಕಕಾರೇ ಪರೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ಬಹುಲಂ ಇ ಹೋತಿ ಕನಿಸ್ಸಿತೇ ಘೇ ಅಸ್ಯಾದಿತೋ ಪರೇ ಸತಿ।
ಬಾಲಿಕಾ, ಏಕಿಕಾ, ಹತ್ಥಿಪೋತಿಕಾ, ಮಹಲ್ಲಿಕಾ, ಕುಮ್ಭಕಾರಿಕಾ, ಕಮ್ಮಕಾರಿಕಾ, ಅನ್ನದಾಯಿಕಾ, ಉಪಾಸಿಕಾ, ಸಾವಿಕಾ, ಧಮ್ಮವಾಚಿಕಾ।
ಅಧಾತುಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂ? ಕುಲುಪಕಾ- ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಧೇನುಪಕಾ, ಖೀರುಪಕಾ-ವಚ್ಛೀ, ಇಧ ಧಾತ್ವಾದೇಸೋಪಿ ಕಕಾರೋ ಧಾತುಸಞ್ಞಂ ಲಭತಿಯೇವ।
ಕೇತಿ ಕಿಂ? ವೇದನಾ, ಚೇತನಾ।
ಅಸ್ಯಾದಿತೋತಿ ಕಿಂ? ಬಹುಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ-ರಾಜಧಾನೀ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂ? ಬಹುಕತ್ತುಕಾ-ಸಾಲಾ।
ಏತ್ಥ ಚ ಬಹವೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಬಹುಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸದ್ದೋ ಪಕತಿಸ್ಯಾದಿಸದ್ದೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಘಸಞ್ಞಸ್ಸ ಆಕಾರಸ್ಸ ಸ್ಯಾದಿತೋ ಪರತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ಇತ್ತಂ ನ ಭವತಿ। ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಬಹುಕಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯೋ ಯಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾತಿ।
ಇತಿ ನಾನಾತ್ತರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಇತಿ ನಿರುತ್ತಿದೀಪನಿಯಾ ನಾಮ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಬ್ಯಾಕರಣ-
ದೀಪನಿಯಾ ತದ್ಧಿತಕಣ್ಡೋ ಪಞ್ಚಮೋ।