ಪಥಮಗಾಥಾ-ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ
೧. ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಸಙ್ಗಹಾರಬ್ಭೇ ತಾವ ಸಪ್ಪಯೋಜನೇ ಪಞ್ಚಪಿಣ್ಡತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆದಿಗಾಥ ಮಾಹ। ಪಞ್ಚಪಿಣ್ಡತ್ಥಾನಾಮ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾ, ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ, ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೋ, ಗನ್ಥಾಭಿಧಾನಂ, ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನಂ। ತತ್ಥ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಪ್ಪಚ್ಚಕಾರಕರಣಂ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾನಾಮ। ಸಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಮತುಲಂ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಗಣುತ್ತಮಂ ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಾ। ಸಕಲೇನ ಗನ್ಥೇನ ಅಭಿಹಿತಾ ಪಧಾನತ್ಥಭೂತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾ ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ। ಸೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹನ್ತಿಪದೇ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸದ್ದೇನ ದಸ್ಸಿತೋ।
[೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೋಪಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನ ದಸ್ಸಿತೋತಿವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।
ನ ಹಿ ಸೋ ಅಪ್ಪಧಾನತ್ಥಭೂತೋ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥದಸ್ಸನೇ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ। ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಚ ಟೀಕಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಸೀಹಳಟೀಕಾಸು ಪಥಮಾಟೀಕಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ವಿಭಾವನಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏತರಹಿ ಪಾಕಟಾ ದುತೀಯಾ। ಟೀಕಾಸೂತಿ ವುತ್ತೇ ದ್ವೇಪಿ। ಮಹಾಟೀಕಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಮಹಾಟೀಕಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಯಞ್ಚ ವಚನಂ ವಿಭಾವನಿಯಂಪಿ ಆಗತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಆಗತಂ, ತಂಪಿ ಇಧ ವಿಭಾವನಿಯಂತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾತಿ। ಸಭಾಗಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಗನ್ಥವಿಧಾನಾಕಾರೋ ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೋ। ಸೋ ಪನ ಸಙ್ಗಹ ಸದ್ದೇನ ದಸ್ಸಿತೋ।
[೨] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನಾತಿ
ನ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸದ್ದೋ ಗನ್ಥವಿಧಾನಾಕಾರಂ ದೀಪೇತೀತಿ। ಅತ್ಥಾ ನುಗತಾ ಗನ್ಥಸಮಞ್ಞಾ ವನ್ಥಾಭಿಧಾನಂ। ತಂ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಪದೇನ ದಸ್ಸಿತಂ। ಸಙ್ಗಹಗನ್ಥೇ ಕತೇ ಸತಿ ತದುಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಅನಾಯಾಸತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸರೂಪಾವಬೋಧಾದಿಕಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಂ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಫಲಾನುಫಲಂ ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನಂ ತಂಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನೇವ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ದಸ್ಸಿತಂ।
[೩] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಸಙ್ಗಹಸದ್ದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।
ನ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸದ್ದೇನ ವಿನಾ ಅನಾಯಾಸತೋ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮತ್ತದೀಪಕೇನ ಸಙ್ಗಹಸದ್ದಮತ್ತೇನ ತಾದಿಸೋ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತೋ ಪಯೋ ಜನವಿಸೇಸೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮ ಸಙ್ಗಹಾನಂಪಿ ಲೋಕೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸನತೋತಿ।
೨. ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾ ತಾವ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಪ್ಪಯೋಜನಾ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ –
ತೇ ತಾದಿಸೇ ಪೂಜಯತೋ, ನಿಬ್ಬುತೇ ಅಕುತೋ ಭಯೇ।
ನ ಸಕ್ಕಾ ಪುಞ್ಞಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ, ಯಮೇತ್ಥ ಮಪಿ ಕೇನಚೀತಿ॥
ಯ ಮೇತ್ಥಮಪೀತಿಏತ್ಥ ಯೇನಕೇನಚಿ ಅಪಿ ಮನುಸ್ಸೇನವಾ ದೇವೇನವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾವಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಟೀಕಾಕಾರಾಪಿ ತಂ ಪಯೋಜನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ। ಸಙ್ಗಹಕಾರಾ ಪನ ಅನ್ತರಾಯನೀವಾರಣಮೇವ ವಿಸೇಸತೋ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ। ಸಙ್ಗಹಕಾರಾ ತಿಚ ಬುದ್ಧಘೋಸತ್ಥೇರಾದಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।
ನಿಪ್ಪಚ್ಚಕಾರಸ್ಸೇತಸ್ಸ,
ಕತಸ್ಸ ರತನತ್ತಯೇ।
ಆನುಭಾವೇನ ಸೋಸೇತ್ವಾ,
ಅನ್ತರಾಯೇ ಅಸೇಸತೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ॥
೩. ಕಥಞ್ಚ
ಅಭಿ ವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋ।
ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆಯುವಣ್ಣೋ ಸುಖಂ ಬಲನ್ತಿ॥
ಏವಂ ತಾಯ ವನ್ದನಾಯ ಅನ್ತರಾಯನೀವಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಾರಬ್ಭೇ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾಕರಣಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಆರಬ್ಭ ಮಾನಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಪರಿಸಮಾಪನುತ್ಥಂ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಥೇರಸ್ಸೇವ, ಸೋತೂನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ರತನತ್ತಯ ವನ್ದನಾ ಸಿದ್ಧಿತೋ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಗಹಣ ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪಜ್ಜನತ್ಥನ್ತಿ।
[೪] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಸತ್ತಸು
ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಸ್ಸೇವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ತಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತಸುಪಿ ಜವನೇಸು ಉಪಲದ್ಧತ್ತಾತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಆಹಾರರೂಪಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಜನನಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಹೋತಿ। ಚತುಸ್ಸನ್ತ ತಿರೂಪುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಮಹನ್ತಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ। ತಥಾಹಿ ಪಟ್ಠಾನೇಪಿ ತದುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವಿಭಙ್ಗವಾರೋ ವಿಭತ್ತೋ। ಏವಮೇವಂ ಇಧಪಿ ಪಥಮಜವನಸ್ಸ ಅವುನಾವ ವಿಪಾಕಜನನಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಹೋತಿ। ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಮತ್ತಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ। ಕಮ್ಮನ್ತರುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಮಹನ್ತಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ। ತಞ್ಚ ಸತ್ತಸುಪಿ ಜವನೇಸು ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಯೇವಾತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೇ ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೇ ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನೇ ಚ ಆದಿತೋ ವಿವಿತೇಸತಿ ಸೋತು ಜನಾನಂ ಗನ್ಥಸ್ಸವನೇ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಜಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಗನ್ಥಾ ಭಿಧೇಯ್ಯಾದೀನಂ ದಸ್ಸನಂ ಗನ್ಥೇ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತ್ಥಂ। ಗನ್ಥಾಭಿಧಾನದಸ್ಸನಂ ವೋಹಾರಸುಖತ್ಥನ್ತಿ। ಇದಮೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥದಸ್ಸನಂ।
೪. ಅಯಂ ಪನ ಪದತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮಾಚ ಬುಜ್ಝಿ ಸಾಮಞ್ಚ ಬುಜ್ಝೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮ್ಮಾಸದ್ದೋ ಅವಿಪರೀತತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸೋ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೇಸು ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಸು ಬುಜ್ಝನಕ್ರಿಯಾಯ ಅಸೇಸಬ್ಯಾವಿಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ। ತಥಾಹಿ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಏವ ಅವಿಪರೀತಂ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ। ಅವಿಸಯೇ ಪನ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪವಿಟ್ಠಾವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ವಿಸಯೋ ಚ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುವಿಸಯಂ ಉಪಾದಾಯ ಯಥಾ ಹತ್ಥ ಪುಟೇ ಆಕಾಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಅಜಟಾಕಾಸಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ। ತೇ ಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಬುಜ್ಝಿತುಂ ನಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಅವಿಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ತೇ ವಿಪರೀತಂ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ। ತೇ ಹಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅನನ್ತಾಸು ಚ
ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ। ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಬಲೇಸು ಚ ವಸಿಭಾವಂ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ।
ತತ್ಥಾತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಬಲೇಸೂತಿ ದಸಬಲ ಞಾಣೇಸು। ವಸಿಭಾವನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಭಾವಂ। ಏತ್ಥಚ ಪುಬ್ಬೇ। ಲ। ಸಾಮನ್ತಿಏತೇನ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ [ಸಮ್ಮಾಸದ್ದಸ್ಸಅತ್ಥನ್ತಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದಂ]
೫. ಇದಾನಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಸುಟ್ಠುಬಲವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತುಲನ್ತಿ ಆಹ। ಅನೇಕಗುಣಪದವಿಸಯಾ ಹಿ ವನ್ದನಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಬಲವತೀ ಹೋತೀತಿ। ನನು ಏಕಗುಣಪದವಿಸಯಾಪಿ ವನ್ದನಾ ಅನ್ತರಾ ಯನೀವಾರಣೇಸಮತ್ಥಾ ಸಿಯಾತಿ ಕಿಂ ದುತೀಯೇನಾತಿ। ನ ನ ಸಮತ್ಥಾ। ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ಪನ ಸತ್ಥುಗುಣತ್ಥೋಮನೇ ಮತ್ತಕಾರಿನೋ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ
[೫] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
‘‘ಯಥಾವುತ್ತವಚನತ್ಥ ಯೋಗೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ಭಗವತಿ ಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅತುಲನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇ ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।
ಮಹನ್ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥುಗುಣಪದಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಏತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದಂ, ಚನ್ದೋ ವಿಯ ತಾರಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಂ ಜಾನನ್ತಾನಂಸನ್ತಿಕೇ ಭಾವತ್ಥಸುಞ್ಞಂ ಸತ್ಥುಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತಂ ಭವಿತುಂ ನಾರಹತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಪದಸಹಸ್ಸಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂಪಿ ಸತ್ಥು ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ। ತುಲಯಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞೇನ ಸಹ ಪಮಿತಬ್ಬೋತಿ ತುಲೋ। ನ ತುಲೋ ಅತುಲೋ, ನತ್ಥಿತುಲೋ ಸದಿಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅತುಲೋ। ಭಗವಾ। ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಭಗವತೋ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸೋ ಕೋಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ। ಯಥಾಹ –
ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ॥
ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅತುಲತ್ತಂ। ಸಮ್ಪತಿಜಾತಸ್ಸಪಿ ಪನಸ್ಸ ಅತುಲತಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ತದಾ ಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋವ ಸಮಾನೋ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾ ಭಾಗೇ ಅನನ್ತಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ಠಿತಾ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಪುರಿಸ ಇಧ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ। ಕುತೋ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ
[೬] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಸಮಿತತ್ಥೇ ಯ್ಯಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ಏತಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।
ನ ಹಿ ತುಲಸದ್ದೋ ಧಾತುಸಿದ್ಧೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ಚ ಭವಿತುಂ ನ ಯುತ್ತೋ। ತುಲಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಅತುಲೋ। ಅಪ್ಪಮೇ ಯ್ಯೋತಿ ಹಿ ಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಏತೇನ ತುಲಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋತಿ ದಿಪೇತಿ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನೇನೇವ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಕಿಂ ತತೋ ಸಮಿತತ್ಥೇ ಯ್ಯಕಾರಸ್ಸಅಕಾರಸ್ಸ ವಾ ಚಿನ್ತಾಯಾತಿ। ವತ್ತಿಚ್ಛಾನುಗತೋ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋತಿ ಕತ್ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ। ನ। ಯಥಾ
೬. ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸತ್ಥು ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪದಾ ವಿಭಾ ವಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಹೇತುಸಮ್ಪದಾ ಫಲಸಮ್ಪದಾ ಸತ್ತುಪಕಾರಸಮ್ಪದಾಚಾತಿ। ತತ್ಥ ಸತ್ಥು ಮಹಾಕರುಣಾ ಸಮಙ್ಗಿತಾ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣಞ್ಚ ಹೇತುಸಮ್ಪದಾನಾಮ। ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಪವತ್ತಿತಾ ಚತುವೀಸತಿ ಕೋಟಿಸಭಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಮಹಾವಜಿರಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಮಹಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನ ಭೂತಾತಿ। ಪಹಾನ ಸಮ್ಪದಾಯಮೇವ ವಾ ಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಫಲಸಮ್ಪದಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪದಾ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾ ಚಾತಿ। ತತ್ಥ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ। ಪಹಾನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಾರಿಪೂರಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಮೇವ ವಾ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತ ಞ್ಞಾಣ ದಸಬಲಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ।
[೭] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
ಏತಾಸು ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಪದಾಸು ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಾ, ತತೋ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ। ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾಯೇವ ಪನ ಪಥಮಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಸಾ ಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಚ। ಮಹಾಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಸಾಯೇವ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಾತಿ।
[೮] ಯಞ್ಚ ವಿಭಾವನಿಯಂ
‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।
ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಞ್ಹಿ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ಏವ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ। ನ ಹಿ ಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ। ಯಞ್ಚ ಕೋಚಿ ವದೇಯ್ಯ ಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಂ ಞಾಣಞ್ಚ ಹೋತಿ ಪಹಾನಞ್ಚ। ತಸ್ಮಾ ಉಭಯತ್ಥ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ। ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮ್ಪದಾಸಙ್ಕರೋ ಹೋತೀತಿ।
[೯] ತಥಾ ವಿಭಾವನಿಯಂ
ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಂ
ನನು ‘‘ತಮ್ಮೂಲಕಾನಿ ಚ ದಸಬಲಾದಿ ಞ್ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ಚೇ। ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।
ನ ಹಿ ಅಪ್ಪಧಾನಂ ಸರೂಪತೋ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ಞಾಯಾಗತಂ ಹೋತೀತಿ। ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನುಭಾವೇಹಿ ಸೀಲಾ ದಿಗುಣೇಹಿ ಇದ್ಧಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪದಾ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪದಾ। ಲಕ್ಖಣಾ ನುಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾ। ಸತ್ತುಪಕಾರೋದುವಿಧೋ ಆಸಯಸಮ್ಪದಾ, ಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾ ಚ। ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಉಳಾರತಾ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ದೇವದತ್ತಾದೀಸು ವಿರೋಧಿಸತ್ತೇಸುಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತಾ ಆಸಯ ಸಮ್ಪದಾ। ಲೋಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾನಂ ರಾಜೂನಂ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತೀನಂ ದೇವರಾಜೂನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾವಸೇನ ದೇಸನಾಪಯೋಗಸುದ್ಧಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾ। ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಹಾನಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದೇನ ವಿಭಾವಿತಾ। ದ್ವೀಹಿ ಆನು ಭಾವರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸಹ ದ್ವೇ ಸತ್ತುಪಕಾರಸಮ್ಪದಾ ಅತುಲಪದೇನ। ಹೇತುಸಮ್ಪದಾ ಪನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ವಿಭಾವಿತಾ। ನ ಹಿ ತಾದಿಸಿಯಾ ಹೇತುಸಮ್ಪದಾಯ ವಿನಾ ಇತರಾಸಂ ಪವತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ। [ಸಮ್ಪದಾ]
೭. ಪುನಪಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಬಲವತರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಗಣುತ್ತಮನ್ತಿ ಆಹ। ಏತೇನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂಪಿ ವನ್ದನಾ ಕತಾ ಹೋತಿ। ದೂರತೋಹಂ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ ನಮನಕ್ರಿಯಾಪತ್ತಿ ಸಹಸದ್ದೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಏವ ಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಮಸ್ಸಿಂ।
[೧೦] ಯಮ್ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ
‘‘ಗುಣೀಭೂತಾನಂಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬ ಭಾವೋ ಸಹಯೋಗೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬ ಭಾವೋತಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಭಿವಾದಿತಭಾವೋತಿ ಪನ ಅಭಿವಾದನನ್ತಿ
ಅಪಿಚ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗನ್ಥಂ ರಚಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ವನ್ದಿ, ಅಥ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಗನ್ಥಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಹ ಘಟೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ರಚಯೀತಿಪಿ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ತಥಾಹಿ ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಅಭಿವಾದಿಯಾಮೀತಿ। ಏಸನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಪಿ। ತತ್ಥ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಅತ್ತನಾ ನಿಮ್ಮಿತೇನ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಸ ಸರಣಭೂತೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸಸದ್ಧಮ್ಮ ಗಣುತ್ತಮೋ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ನ ಹಿ ಪರನಿಮ್ಮಿತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಸಹಿತಾ ಸಾವಕಾ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಚ ಸಗಣುತ್ತಮಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ನ ಚ ಅತ್ತನೋಏವ ಸರಣಭೂತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಸಹಿತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ತಥಾ ಥೋಮನಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂಪಿ ಸತ್ಥು ಅಸಾಧಾರಣಗುಣಪದಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ। ಕೇ ಧಾರೇತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಧಾರೇನ್ತೇ। ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಕಥಞ್ಚ ಧಾರೇತಿ, ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಸುಚ ಅಪತಮಾನೇ ಕರೋನ್ತೋ। ಕಿಞ್ಚ ಧಾರಣಂನಾಮ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಾ ಅಪಾಯೇಸುವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಸುವಾ ಪತನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಏಕದೇಸೇನವಾ ಸಬ್ಬಸೋವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಧಮ್ಮೋನಾಮ। ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಸಹೇವ ಹುತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ। ನ ವಿನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಯೇವ ಪಞ್ಚ ಏಕನ್ತತೋ ಧಮ್ಮೋನಾಮಾತಿ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಪನ ಧಾರಣುಪಾಯೋಯೇವ ಹೋತಿ। ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿಚ ಧಾರಣಫಲಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಧಾರಣಾನುಕೂಲಪ್ಪವತ್ತಾನಿ ಚ। ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮಾಯೇವಾತಿ। ಅಥವಾ
ಅಪಿಚ, ಯದಗ್ಗೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಇಧ ಧಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ತದಗ್ಗೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಾರಕೋಪಿ ಸಙ್ಘೇ ವನ್ದನೇಯ್ಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯುತ್ತೋ। ಯದಗ್ಗೇನಚ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ ಸಙ್ಘೇ ಸೇಕ್ಖೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ತದಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಹೇತುಭೂತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಧಮ್ಮೇ ವನ್ದನೇಯ್ಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭೂತೋಪಿ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೇಖೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ತೇ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ನಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಯೇ ವದನ್ತಿ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ, ಏತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನ ಕಲ್ಯಾಣಕೋ ಸಙ್ಘೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ। ನ ಹಿ ತಂಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ। ತೇಸಂ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಯೋ ವೋ ಆನನ್ದ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋಚ ವಿನಯೋಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥುಠಾನೇ ಥಪೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಸರಣೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ
ಸನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ। ಸಮಿತಕಿಲೇಸಾನಂ ತತೋಯೇವ ಪಸತ್ಥಾನಂ ಪೂಜಿತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋಚ ಸನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ, ಸೋಪಿ ಏಕನ್ತೇನ ಸನ್ತೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋತಿಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ। ಪಸತ್ಥೋ ಪೂಜಿತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಚ್ಚೋ ವಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಧಮ್ಮೋ ವಿಯ ಧಾರೇನ್ತಂ ನವಿಸಂವಾದೇತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮೇ ಹಿತೋತಿ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಅಹಿತೋಯೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ಪನ ತಥಾಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿತೋಯೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ। [ಸದ್ಧಮ್ಮಪದಂ]। ಗಣುತ್ತಮಪದೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾನ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಾನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಗಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಧ ಪನ ಉತ್ತಮೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಉತ್ತಮೋಚ ಸೋ ಗಣೋಚಾತಿ ಅತ್ಥೇನ ಉತ್ತಮಗಣೋನಾಮ। ಸೋಯೇವ ಇಧ ಗಣುತ್ತಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ಮುನಿಸೇಟ್ಠೋ ಮುನಿವರೋತಿ।
[೧೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ
‘‘ಗಣಾನಂ ಗಣೇಸುವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಸಮೂಹೇಸು ಉತ್ತಮೋ ಗಣುತ್ತಮೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।
ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಉತ್ತಮಸದ್ದೋ ಪಧಾನಭೂತೋ ಹೋತಿ। ಸೋಚ ಗುಣಮ್ಹಿಯೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ತೇನ ಇಧ ಅರಿಯಸಙ್ಘೋ ವುತ್ತೋತಿ ನಸಿಜ್ಝತೀತಿ। ಏತ್ಥಚ ಗಣೋತಿ ಸಙ್ಘೋಯೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋಚ ಸಙ್ಘೋ ದುವಿಧೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಙ್ಘೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮುತಿನಾಮ। ತಾಯ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭೂಮಿಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋನಾಮ। ಸೋ ವಿನಯಕಮ್ಮೇಸು ಪಸಿದ್ಧೋ। ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಙ್ಘೋ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ। ಸೋಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೇಪಿ ಅನ್ತೋಗಧೋಯೇವ ಹೋತಿ। ತಥಾಪಿ ಸರಣಗಮನ ವನ್ದನಾ ಮಾನ
೮. ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ವಿಸೇಸತೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ವನ್ದನೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಸೇಟ್ಠ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ವಿಸೇಸತೋ ವನ್ದತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವನ್ದನಾ ಪನ ತಿವಿಧಾ ಕಾಯವನ್ದನಾದಿವಸೇನ। ಯಥಾಹ –
ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ವನ್ದನಾ, ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ। ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ, ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿ, ಮನಸಾ ವನ್ದತೀತಿ।
ತತ್ಥ ಸೇಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಜಾಣುದ್ವಯ ಕಪ್ಪರದ್ವಯ ನಲಾಟ ಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನೇಯ್ಯಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನಿಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿನಾಮ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಚಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ। ಯಾಯಚ ಅವನ್ದಿಯಟ್ಠಾನೇಸು ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ। ಗುಣಪದಾನಿ ವಾಚಾಯ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿನಾಮ। ನಮೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಮತ್ಥು ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಮೋ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ನಮೋ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ನಮತ್ಥೂತಿ ಏವಮಾದೀಸುಪಿ ವಾಚಾ ವನ್ದನಾಯೇವ। ಗುಣಪದಾನಿ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಮನಸಾ ವನ್ದತಿನಾಮಾತಿ।
೯. ಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ। ಕಾಮಞ್ಚ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಸಙ್ಗಹಂ ರಚಯನ್ತೋ ಪೋತ್ಥಕಾರುಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾವ ರಚಯಿಸ್ಸತಿ। ಗನ್ಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವಾಚಾಕಮ್ಮೇಸು ಪಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೧೦. ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಪದೇ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತಾ ಅತ್ಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾ। ತೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇನಾತಿವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹೋ। ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿತಿಚ ಥೇರೇನ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಕಥೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಭಿಅತಿರೇಕೋ ಅಭಿವಿಸೇ ಸೋಚ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ವಿನಯಪಾಳಿತೋ ಅಞ್ಞಂಪಾಳಿ ದ್ವಯಂ
ಇತಿ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ನಾಮ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ
ಚತುತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಪಥಮಗಾಥಾಯ
ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।