ನಿಗಮ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ
೧೭೨. ಚಾರಿತ್ತೇನ ಕುಲಾಚಾರೇನ ಸೋಭಿತೇ ಞಾತಿ ಮಿತ್ತ ಧನ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸಾಲೇ ಕುಲೇ ಉದಯೋ ವಡ್ಢಿ ಯಸ್ಸ ಸೋತಿ ಚಾರಿತ್ತಸೋಭಿತವಿಸಾಲಕುಲೋದಯೋ। ತೇನ। ಸದ್ಧಾಯ ಅಭಿವುಡ್ಢಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಸುತಚಾಗಾದಿಗುಣಾನಂ ಉದಯೋ ವಡ್ಢಿ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸದ್ಧಾತಿವುಡ್ಢಪರಿಸುದ್ಧಗುಣೋದಯೋ। ತೇನ। ನಮ್ಪವ್ಹಯೇನಾತಿ ನಮ್ಪನಾಮಕೇನ ಉಪಾಸಕೇನ। ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಭುಸಂ ನಿಧಾಯ ಹದಯೇ ಥಪೇತ್ವಾ ಉಪಾದಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ। ಪರಾನುಕಮ್ಪನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಮನ್ದಬುದ್ಧೀನಂ ಪಚ್ಛಿಮಜನಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಅನುದಯಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಅಭಿಯಾಚಿತಂ। ಪುಞ್ಞೇನ ತೇನ ವಿಪುಲೇನಾತಿ ತೇನ ವಿಪುಲೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಪಕರಣಸ್ಸ ಕರಣಪುಞ್ಞೇನ। ತುಮೂಲಸೋಮನ್ತಿ ಏವಂ ನಾಮಕಂ ವಿಹಾರಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾಟೀಕಾಯಂಸೀಹಳದೀಪೇ ತುಮೂಲಸೋಮವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕವತ್ತಂಪಿ ತಾಲ ಪಣ್ಣಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಕರೀಯತಿ। ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಪಣ್ಣೇನ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಇಟ್ಠಕಚ್ಛನ್ನಾ ಪಾಸಾದಾದಯೋತಿ। ಏಸೋ ಕಿರ ವಿಹಾರೋ ಆದಿತೋ ಅಭಯಗಿರಿರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭೂತಾಯ ಸೋಮದೇವಿಯಾ ಕಾರಾಪಿತತ್ತಾ ಯಾವಜ್ಜತನಾಪಿ ಸೋಮವಿಹಾರೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ। ತುಮೂಲಸದ್ದೋ ಪನ ವಿಪುಲಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ।
ಅಥೇತ್ಥ
ಹತ್ಥಿನಾಗೇ ಪದಿನ್ನಮ್ಹಿ, ಸಿವೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೇತಿ॥
ಆದೀಸು
ವಿಯ। ಸೋಚ ವಿಹಾರೋ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇಹಿ ಮಹಾಪರಿವೇಣೇಹಿ ಸಣ್ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತಿವಿಯ ವಿಪುಲೋ ಮಹನ್ತೋ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ವಿಪುಲತ್ತಾ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣತ್ತಾ ತುಮೂಲ ಸೋಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ತುಮೂಲಸೋಮಂ। ಅತ್ಥತೋ ಮಹಾಸೋಮ ವಿಹಾರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತೇನ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಂಸಸ್ಸ ವಸನ ವಿಹಾರಂ ಕಿತ್ತೇತಿ। ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪನ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಕಿತ್ತಿತಂ। ಧಞ್ಞಾಧಿವಾಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಭೂತ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಾದೀನಂ ಪುಞ್ಞವನ್ತತ್ಥೇರಾನಂ ಅಜ್ಝಾವುಟ್ಠಭೂತಂ। ದೀಪಪಸಾದಕ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ವಂಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಭೂತೋ ಮಹಾಥೇರೋಪಿ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋನಾಮಾತಿ ಧಾತುವಂಸೇ ವುತ್ತೋ। ಉದಿತೋದಿತನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಉದಿತಂ। ನಭಮಜ್ಝೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಸಕಲಸೀಹಳದೀಪೇ ಅತಿವಿಯ ಉಗ್ಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪರಿಯತ್ತಿವೇಸಾರಜ್ಜಾದಿ ಪಞ್ಞಾವಸೇನವಾ ಅವದಾತೇಹಿ ಪರಿಯೋದಾತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸೋತಿತಾತಿ ಪಞ್ಞಾವದಾತಗುಣಸೋತಿತಾ। ತೇ ಏವ ಲಜ್ಜೀಪಾಪಗರಹಿನೋ। ಮಞ್ಞನ್ತೂತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತು। ಪುಞ್ಞವಿಭಾವೋದಯ ಮಙ್ಗಲಾಯಾತಿ ವಿಪುಲಾನಂ ಪುಞ್ಞಾನಂ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಾಯ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ, ಪುಞ್ಞೇನ ತೇನ ವಿಪುಲೇನ ಧಞ್ಞಾಧಿವಾಸಂ ಉದಿತೋದಿತಂ ತುಮೂಲಸೋಮ ವಿಹಾರಞ್ಚ ತತ್ಥ ನಿಪಾಸಿನೋ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಾದಿಕೇ ಪಞ್ಞಾವದಾತ ಗುಣಸೋಭಿತೇ ಲಜ್ಜಿಭೂತೇ ಭಿಕ್ಖೂಚ ಪುಞ್ಞವಿಭವೋದಯಮಙ್ಗಲಾಯ ಆಯುಕನ್ತಂ ಮಞ್ಞನ್ತು ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನಾತಿ। ಅಥವಾ, ತಂವಿಹಾರಂ ಅಞ್ಞೇ ಪಞ್ಞಾವದಾತ ಗುಣಸೋಭಿತ ಲಜ್ಜೀ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಞ್ಞನ್ತೂತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತೇನ ಥೇರೋ ಪಚ್ಛಿಮಜನಾನಂ ಛಸು ಅನುತ್ತರಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸಞ್ಚ ಮಯಂಪಿ ತಾದಿಸಗುಣಭಾಗಿನೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಉಸ್ಸಾಹನುಪಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಪಾದೇಸೀತಿ।
ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ ನಿಗಮಕಥಾ
ಏತ್ತಾವತಾಚ –
ನಗರೇ ದೀಪರಙ್ಗಮ್ಹಿ, ಗಾಮೇ ತಿ ನಾಮಕೇ।
ಅಟ್ಠಸುಞ್ಞದ್ವಯೇಕಮ್ಹಿ, ಸಾಕೇ ಜಾತೇನ ಯಾ ಮಯಾ॥
ಮುಂರ್ವಾಗಾಮೇ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಲಙ್ಘತೀತಿ ವಿಸ್ಸುತಾಲಯೇ।
ವಸತಾ ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಗಣಸ್ಸ ಹಿತಕಾರಿನಾ॥
ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀನಾಮ, ಸಙ್ಖತಾ ಸಾರದಸ್ಸಿನಾ।
ಸಾರೇಸೀನಂ ಹಿತತ್ಥಾಯ, ಸಾರಾಸಾರವಿವೇಕಿನಂ॥
ಸುನಿಟ್ಠಿತಾ ಅಯಂ ಟೀಕಾ, ನಿಬ್ಭಯಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ।
ನವಪಞ್ಚದ್ವಯೇಕಮ್ಹಿ, ಸಾಕೇ ಕೋಮುದಸಾರದೇ॥
ತಥಾ ಕಲ್ಯಾಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಸಾಧೂನಂ ಅಮತಪ್ಫಲಾ।
ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತು ಸಬ್ಬೇಪಿ, ನಿಬ್ಭಯಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ॥
ಯಥಾ ಲೋಕಮ್ಹಿ ಜೋತನ್ತಿ, ಉಭೋ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ।
ತಥೇವ ಪರಮತ್ಥೇಸು, ಅಯಂ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ॥
ಪಾಳಿಯತ್ತೇಸು ಸಾ ಸುಭಾ, ಸದ್ದನಿರುತ್ತಿದೀಪನೀ।
ಉಭೋ ಲೋಕಮ್ಹಿ ಜೋತನ್ತು, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಯಾವ ತಿಟ್ಠತೀತಿ॥
ತತ್ಥ ನಗರೇ ದೀಪರಙ್ಗಮ್ಹೀತಿ ದೀಪವಾಸಿಮಹಾಜನಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ದೀಪರಙ್ಗನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ನಗರೇ। ಗಾಮೇ ನಾಮಕೇತಿ ರೋಹಿತಮಿಗಾನಂ ನಿವಾಸಭೂಮಿತಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವಂನಾಮಕೇ ಮಹಾಗಾಮೇ। ಸಾಕೇತಿ ಕಲಿಯುಗೇ। ಯಾ ಮಯಾತಿ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀನಾಮ ಯಾಟೀಕಾ ಮಯಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಙ್ಘತೀತಿ ವಿಸ್ಸುತಾಲಯೇತಿ ಏವಂವಿಸ್ಸುತೇ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇ। ಸಾರೇಸೀನನ್ತಿ ಸಾರಗವೇಸೀನಂ। ಸಾರಾಸಾರವಿವೇಕಿನನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಾರೋ ಅಯಂ ಅಸಾರೋತಿ ಏವಂ ಸಾರಞ್ಚ ಅಸಾರಞ್ಚವಿವೇ ಚೇತ್ವಾ ಜಾನಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಂ। ಸಾಕೇತಿ ಕಲಿಯುಗೇ। ಕೋಮುದಸಾರ ದೇತಿ ಕುಮುದಪುಪ್ಫಯುತ್ತೇ ಸರದಉತು ಪರಿಯಾಪನ್ನೇಪಚ್ಛಿ ಮಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ। ಅಮತಪ್ಫಲಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪಯೋಜನಾ। ಸುಭಾತಿ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೋಭಣಾ। ಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ ತಿವಿಧಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ।
ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪಕರಣಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾ
ಭೂತಾ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀನಾಮಾ ಯಂಟೀಕಾ
ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ನಿಟ್ಠಿತಾ।