ವೀಥಿಮುತ್ತ ಸಙ್ಗಹ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ

೧೪೩. ಏವಂ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪವತ್ತಿಸಙ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪವತ್ತಿಸಙ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆದಿಗಾಥ ಮಾಹ। ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪವತ್ತಿಸಙ್ಗಹೋನಾಮ ವೀಥಿಚಿತ್ತವಸೇನ ಉದೀರಿತೋಕಥಿತೋ। ಇದಾನಿ ಸನ್ಧಿಯಂ ಪವತ್ತಿಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ ವೀಥಿಮುತ್ತ ಚಿತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಥಿತಾಯ ತತೋ ಪರಂ ಭವಙ್ಗಕಾಲೇಚ ಚುತಿಕಾಲೇಚ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿ ಕಥಿತಾಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಧಿಯಮಿಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ।

[೧೪೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಪರತೋ ಮರಣುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪಥಮಂ ಚುತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನನ್ತರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಇಧ ಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇನ ಅತೀತಾ ನನ್ತರ ಚುತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತದಾಸನ್ನತಾಯ ತಂಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಚುತಿಕಾಲೇಚಾ’’ತಿ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ।

ವೀಥಿಮುತ್ತಾನಞ್ಹಿ ವಿಸಯಪ್ಪವತ್ತಿನಾಮ ಅತೀತಾನನ್ತರಭವೇ ಮರಣುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಏವ ಸಿದ್ಧಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ವಿಸಯಪ್ಪಪತ್ತಿಯಾ ಸಹ ತೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಮುಖಾನಂ ವೀಥಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂಏವ ತಾಯ ಅತೀತಾನನ್ತರಚುತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಣುಪ್ಪತ್ತಿವಿಧಾನಂ ಥೇರೇನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ। ಭವನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಾಚ ಏತಾಸೂತಿ ಭೂಮಿಯೋ। ಅಯೋತಿ ವಡ್ಢಿ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಸುಖಂಚ ಸುಖಹೇತು ಸುಖಪಚ್ಚಯಾಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತತೋ ಅಯತೋ ಅಪಗತಾ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ತಾತಿ ಅಪಾಯೋ। ಸೋಏವ ಭೂಮೀತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿ। ಓಳಾರಿಕೇನ ಕಾಮರಾಗೇನ ಕಾಮೀಯತೀತಿ ಕಾಮೋ। ಗನ್ತಬ್ಬಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ಗತಿ। ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತ್ಥಾತಿವಾ ಗತಿ। ಅನೇಕವಿಧಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಸೋಭಣಾಗತಿ ಸುಗತಿ। ಕಾಮೋಚ ಸೋ ಸುಗತಿಚಾತಿ ಸಮಾಸೋ। ನತ್ಥಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿರಯೋ। ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ರಯನ್ತಿ ಕಮ್ಪನ್ತಿ ಫನ್ದನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿರಯೋ। ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಉದ್ಧಂ ಉಚ್ಚಾ ಅಹುತ್ವಾ ತಿರೋ ಅಞ್ಚಿತಾ ಆಯತಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಾ। ಯುವನ್ತಿ ನಾನಾ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಸಮಾನಜಾತಿತಾಯ ಏಕೀಭೂತಾವಿಯ ಹೋನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಯೋನಿ। ಜಾತಿ।

ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಖನ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋತಿ ವುತ್ತಂ।

ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಯೋನಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ। ಪೇಚ್ಚ ಇತಾ ಗತಾತಿ ಪೇತಾ। ಇತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ಚವಿತ್ವಾ ಭವನ್ತರೇ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇಕೇಚಿ ಕಾಲಙ್ಕತಾ। ದಿವಙ್ಗತಾಪಿ ಹಿ ಲೋಕೇ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪೇತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಇಧ ಪನ ಸುಖಸಮುಸ್ಸಯತೋ ಪೇಚ್ಚ ಪಕಟ್ಠಂ ಪವಾಸಂ ದೂರಂ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೇನ ಯಾವ ತತೋ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಾವ ನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಲಕ್ಖಣಸಂಯುತ್ತಾದೀಸು ಆಗತಾ ತತೀಯಾ ಅಪಾಯಿಕಸತ್ತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಪೇತಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಪೇತ್ತಿ। ಪೇತ್ತಿಯಾ ವಿಸಯೋತಿ ಪೇತ್ತಿ ವಿಸಯೋ। ವಿಸಯೋತಿಚ ಪವತ್ತಿದೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಸುರಕಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸುರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಉಪರಿ ದೇವಾ ಸುರನ್ತಿ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸೇಹಿ ದಿಬ್ಬನ್ತಿ, ಸುಟ್ಠುವಾ ರಮನ್ತಿ ಕಾಮಸುಖರತಿಂ ಪಚ್ಚನುಭವನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ। ನ ಸುರಾತಿ ಅಸುರಾ। ವೇಪಚಿತ್ತಿ ಪಹಾರಾದಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಸುರಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಸುರ ಸದಿಸಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಯಙ್ಕರಮಾತಾ ಉತ್ತರಮಾತಾದಯೋ ವಿನಿ ಪಾತಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ಖುದ್ದಕಸುರಾ ಚೂಳಕಸುರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಮರಾಜಾ ದಯೋ ವೇಮಾನಿಕಪೇತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕದೇಸೇನ ಸುರಸದಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾಪಿ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸುರಕಾಯಾತಿ ಆಗತಾ। ಲೋಕನ್ತರಿಕ ನೇರಯಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುರಗುಣ ರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಪಿ ಹಿ ಬುದ್ಧವಂಸನಿದಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಜಾತಿದುಕ್ಖ ನಿದ್ದೇಸೇಸುಚ ಅಸುರಕಾಯಾತಿ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕಪೇತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುರಭಾವರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಸುರಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದಿಬ್ಬಾ ವತ ಭೋಕಾಯಾ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸುರಕಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತಪದೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಪಾಯಾ ಅಸುರಕಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಣ್ಣಿತಾ।

ತತ್ಥ ವೇಪಚಿತ್ತಿ ಪಹಾರಾದಾದಯೋ ಅಸುರಾ ತಾವ ತಿಂಸೇಸು ದೇವೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವೇಸು। ತಥಾ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾಸುರಾ। ತೇಪಿ ಹಿ ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾ ವಿಯ ತಿಹೇತುಕಾಪಿ ದುಹೇತುಕಾಪಿ ಅಹೇತುಕಾಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಾ। ಯಮರಾಜಾನೋ ಪನ ವೇಸ್ಸಭೂ ನೋತ್ತಿಚ ಪೇತ್ತಿ ರಾಜಾ ಸೋಮೋ ಯಮೋ ವೇಸ್ಸವಣೋಚ ರಾಜಾತಿ ಏವಂ ಕಥಾ ವತ್ಥುಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ ವೇಸ್ಸಭೂಆದಯೋ ಸಯಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ ವೇಮಾನಿಕಪೇತರಾಜಾನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ನೇರಯಿಕೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿರಯಲೋಕೇಸುಪಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿಯೇವ। ತೇನೇವ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ಪೇತಲೋಕಾಪಿ ನಿರಯಲೋಕಾಪಿ ಯಮಲೋ ಕಾತಿಚ ಯಮವಿಸಯಾತಿಚ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ। ಯೇಚ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಪರಿ ಯಾಪನ್ನಾ ಪಾಪಜ್ಝಾಸಯಾ ಕುರುರಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ ರೇವತಿವಿಮಾನೇ ಯಕ್ಖಾತಿ ಆಗತಾ ಸಂಕಿಚ್ಚಜಾತಕೇ ರಕ್ಖಸಾತಿ ಆಗತಾ ಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಾನಾಮ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇಸು ನೇರಯಿಕಾನಂ ನಾನಾಕಮ್ಮ ಕಾರಣಾಯೋ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರನ್ತಿ। ತೇಸಂಪಿ ಕಾಲೋ ಉಪಕಾಲೋತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ನಾರದಜಾತಕೇ ಆಗತಾನಂ ನಿರಯ ಪಾಲಾನಂ ಉಪರಿಯಮರಾಜಾನಂ ಆಣಾಪವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ। ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ ಸುರಾ ನಿರಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ಇಧ ಪನ ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕಾದಯೋ ಪೇತಾಸುರಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇಸಂ ಅಸುರಾನಂ ಕಾಯೋ ಸಮೂಹೋತಿ ಅಸುರಕಾಯೋ। ಏತ್ಥಚ ನಿರಯಭೂಮಿನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸೋಳಸುಸ್ಸದಪರಿ ವಾರಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಹಾನಿರಯಾನಂ ವಸೇನ ಅನ್ತೋ ಪಥವಿಯಂ ಠಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅರಞ್ಞ ಪಬ್ಬತ ಸಮುದ್ದ ದೀಪಕಾದೀಸುಪಿ ನಾನಾನಿರಯ ಭೂಮಿಯೋ ಹೋನ್ತಿಯೇವ। ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವವತ್ಥಿತಸ್ಸ ಓಕಾಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ನಿರಯೋತ್ವೇವ ವುತ್ತಾ। ಸೇಸಾನಂ ಪನ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಅಪಾಯಭುಮ್ಮೀನಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಓಕಾಸಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಯೋನಿ ವಿಸಯ ಕಾಯ ಸದ್ದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾ ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಿಪದೇಸಾವಾ ಗಹಿತಾತಿ। [ಅಪಾಯಭೂಮಿ]

ಉಸ್ಸಿತೋ ಉಗ್ಗತೋ ಉಸ್ಸನ್ನೋವಾ ಮನೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ। ತೇಹಿ ಅನನ್ತೇಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸುಪಿ ಇತರಭೂಮಿಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಿಕ್ಖತರಸೂರ ವಿಚಿತ್ರಚಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮ ಪಥಾನಂ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಏತ್ಥೇವ ಸಮ್ಭವತೋತಿ। ತೇಸುಪಿ ಪನ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋಏವ ಅತಿಸಯೇನ ಉಸ್ಸಿತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಇತರೇ ಪನ ತೇಹಿ ಸಮಾನವಣ್ಣಾದಿತಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾಹ-ತೀಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಠಾನೇ ಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಕುರುಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ದೇವೇಚ ತಾವತಿಂಸೇ। ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ। ಸೂರಾಚ ಸತಿ ಮನ್ತೋಚ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋಚಾತಿ। ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಪನ ವದನ್ತಿ ಮನೂತಿ ಮಹಾಸಮ್ಮತರಾಜಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮೇಚ ಜನಾ ತೇನ ಥಪಿತೇಸು ಮರಿಯಾದಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತಾ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಾ ಪುತ್ತಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾತಿ। ಇಧ ಪನ ಭೂಮಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಏಕವಚನಞ್ಚ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಸೇಸೇ ಸುಪಿ। ಯೇಸು ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿ। ತೇ ದೇವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ। ತತ್ಥ ಧತರಟ್ಠೋ ಗನ್ಧಪ್ಪಾನಂ ರಾಜಾ ಹೋತಿ। ವಿರುಳ್ಹಕೋ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾನಂ। ವಿರೂಪಕ್ಖೋ ನಾಗಾನಂ। ಕುವೇರೋ ಯಕ್ಖಾನಂ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಗನ್ಧರುಕ್ಖೇಸು ಅಪ್ಪೇನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಪ್ಪಾ। ಗನ್ಧರುಕ್ಖಾಧಿವತ್ಥಾ ದೇವಾ। ತೇ ಮೂಲಗನ್ಧಾದಿವಸೇನ ದಸಧಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ। ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾತಿ ದಾನವರಕ್ಖಸಾ। ನಾಗಾ ಯಕ್ಖಾಚ ಪಾಕಟಾ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಾಪಜ್ಝಾಸಯಾ ಕುರುರಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅವಿಹೇಠನತ್ಥಾಯ ತೇಸು ನಾನಾರಾಜಾನಂವಾ ನಾನಾಸೇನಾಪತಿಂವಾ ಥಪೇಸುಂ।

ಆಟಾನಾಟಿಯಸುತ್ತಂಚೇತ್ಥವತ್ತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಯಕ್ಖೋಯಕ್ಖಿನೀಗನ್ಧಪ್ಪೋ ಗನ್ಧಪ್ಪೀ ಕುಮ್ಭಣ್ಡೋ ಕುಮ್ಭಣ್ಡೀ ನಾಗೋ ನಾಗೀತಿಚತಸ್ಸೋ ಅವರುದ್ಧಕಜಾತಿಯೋ ಆಗತಾ। ತತ್ಥ ಸರೀರೋಭಾಸಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತೋ ಅಮನುಸ್ಸೋ ಯಕ್ಖೋತಿಚ ದೇವೋತಿಚ ದೇವತಾತಿಚ ವುಚ್ಚತಿ। ಸರೀರೋ ಭಾಸ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿರಹಿತೋ ವಿಗಚ್ಛರೂಪೋ ಅಮನುಸ್ಸೋ ಯಕ್ಖೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ರುಕ್ಖಟ್ಠಕವಿಮಾನೇ ಜಾತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾನಾಮ। ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಜಾತೋ ಗನ್ಧಪ್ಪೋನಾಮ। ಯೋ ಲೋಕೇ ಕಟ್ಠಯಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪುಬ್ಬೇ ನಿಹೀನಕಮ್ಮಕತಾ ಕಾಚಿ ಗನ್ಧಪ್ಪಿಯೋ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀನಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇಸುಪಿ ಜಾಯನ್ತಿ। ಯಾ ವೇದಗನ್ಥೇಸು ಯೋಗಿನೀತಿಚ ಲೋಕೇ ಜೋಗಿನೀತಿಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಅಭಿಲಕ್ಖಿತರತ್ತೀಸು ಗೋಚರಪಸುತ ಕಾಲೇ ಜುತಿಅತ್ಥೇನ ಜುಣ್ಹಾತಿಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕುಬ್ಭಣ್ಡಾನಾಮ ಮಹೋದರಾ ವಿಸಾಲಕ್ಖಾ ರಕ್ಖಸಾಏವ। ಯೇ ಲೋಕೇ ಧನ ರಕ್ಖಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ಹಿ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತೇ ಮಣಿರತನಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಅನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ಅಬ್ಭನ್ತರ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೇ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ಏವಂ ರತನಟ್ಠಾನಾನಿವಾ ವನಪ್ಪತಿ ರುಕ್ಖೇವಾ ದಿಬ್ಬೋಸಧರುಕ್ಖೇವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧರುಕ್ಖೇವಾ ಉದಕಸರೇವಾ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಸನ್ತಿ ಭಕ್ಖನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ನಾಗೋ ನಾಗೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋ ಪಬ್ಬತೇವಾ ಅನ್ತೋ ಪಥವಿಯಂವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ವಸುನ್ಧರದೇವಯಕ್ಖಜಾತಿಯೋಪಿ ಇಧ ನಾಗಾತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಯಾ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನ ಸುತ್ತೇ ಭೂಮಿಚಾಲಸುತ್ತಪದೇ ಪಥವೀ ದೇವತಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಯಾಸಂ ಕೀಳಾಪಸುತ ವಸೇನ ಕದಾಚಿ ಭೂಮಿಚಾಲೋ ಹೋತಿ। ಯಾಸಞ್ಚ ಮನ್ತಪದಾನಿ ವತ್ಥು ವಿಜ್ಜಾತಿಚ ಭೂಮಿವಿಜ್ಜಾತಿಚ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ। ತೇಸುಚ ನಾನಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾ ಅವರುದ್ಧಕಾ ಪಾಪಾತಿರತಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ ಕೀಳಾ ಸೋಣ್ಡವಸೇನವಾ ಘಾಸಸೋಣ್ಡವಸೇನವಾ ಪೇತೇಸುಚನಿರಯೇಸುಚ ಪಕತಿ ವಣ್ಣೇನವಾ ಸೋಣಗಿಜ್ಝಕಾಕಾದಿವಣ್ಣೇನವಾ ಸತ್ತೇ ವಿಹೇಠಯನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಸಬ್ಬಞ್ಚೇ ತಂ ಸುತ್ತನ್ತೇಸುವಾ ಜಾತಕೇಸುವಾ ವೇದಗನ್ಥೇಸುವಾ ಕುಸಲೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।

ಸಹ ಪುಞ್ಞಕಾರಿನೋ ತೇತ್ತಿಂಸ ಜನಾ ಮಾಘೇನನಾಮ ಜೇಟ್ಠಪುರಿಸೇನ ಸಹ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ತೇತ್ತಿಂಸಾ। ಸಾಏವ ತಾವತಿಂಸಾ ನಿರುತ್ತಿ ನಯೇನ। ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಚಕ್ಕವಾಳೇಸುಪಿ ಅಯಂ ದುತೀಯದೇವ ಲೋಕೋ ಜನವಸತಸುತ್ತೇ ಆಗತ ನಯೇನ ಸಕ್ಕಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಪಜಾಪತಿ ವರುಣ ಈಸಾನಾದೀನಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ದೇವರಾಜೂನಂ ನಿಬನ್ಧನೋ ಕಾಸೋ ಹೋತಿ। ಸಹಸ್ಸಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ। ಸಹಸ್ಸಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ಹಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ ವುತ್ತಂ। ಮಾಘಪುರಿಸಾ ಪನ ತೇಸು ಸಮುದಾಗತೇಸು ದೇವರಾಜಟ್ಠಾನೇಸು ಪಚ್ಚಾಜಾತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಏತರಹಿ ಧರಮಾನಾಚ ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ವಚನತ್ಥೋ ಕತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಪರೇ ಪನ ಯಥಾ ಇನ್ದಗೋಪಕವಣ್ಣಾಭಾ। ತಾವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಿಂಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಧುರಜಾತಕೇ ತಾವ ಸದ್ದೋ ತಿಂಸಸದ್ದಪರಿವಾರಮತ್ತೋ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಇಧಾಪೀತಿ ಕತ್ವಾ ತಿಂಸಮತ್ತಾನಂ ಸಕ್ಕಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ದೇವರಾಜಕುಲಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾ ನತ್ತಾ ತಾವತಿಂಸಾನಾಮಾತಿ ಯುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಿರುತ್ತಿನಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಮಾಘವತ್ಥೂಸುಚ ತೇಸು ತೇಸುಚ ಠಾನೇಸು ಸಕ್ಕಾನಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ಸಙ್ಖಾಏವ ವುತ್ತಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪಾಳಿಯಂಏವ ಬ್ರಹ್ಮಾಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ತೇತ್ತಿಂಸೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಯಾಮೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ಇಸ್ಸರದೇವಕುಲಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಥಾ ಸುಯಾಮೋತಿಚ। ತಂ ಸಹಚರಿತತ್ತಾ ಪನ ಸೋ ದೇವ ಲೋಕೋಪಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾಪಿ ಯಾಮಾತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ವಿಪುಲಾಯ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ನಿಚ್ಚಂ ತುಸನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತುಸಿತಾ। ಯಥಾರುಚಿತೇ ಭೋಗೇ ಸಯಮೇವ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ರಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಮ್ಮಾನರತೀ। ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಂ ಞತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ನಿಮ್ಮಿತೇಸು ಭೋಗೇಸು ವಸಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ। ಬ್ರೂಹನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಅತಿಪಣೀತೇಹಿ ಝಾನಾದಿ ಗುಣೇಹಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರುಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ। ಮಹನ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಹಾಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೋ।

ಪರಿಸತಿ ಭವಾತಿ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ। ಪರಿಸಾಸು ಜಾತಾತಿವಾ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ। ಪರಿಚಾರಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ। ಪುರೇ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಓದಹನ್ತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಪುರೋಹಿತಾ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪುರೋಹಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾ। ಮಹನ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ। ಸಹಸ್ಸೋಬ್ರಹ್ಮಾ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೋಬ್ರಹ್ಮಾ। ತಿಸಹಸ್ಸೋಬ್ರಹ್ಮಾತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖಾರುಪಪತ್ತಿಸುತ್ತೇ ಆಗತಾ ಅಧಿಪತಿಬ್ರಹ್ಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸೋಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ ಇಸ್ಸರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ। ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೋತಿ ದ್ವೀಸು ಚಕ್ಕವಾಳ ಸಹಸ್ಸೇಸು ಇಸ್ಸರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಯೋಪೇತೇ ಏಕತಲ ವಾಸಿನೋ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಲೋಕೇ ಮಹಾಜನಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕುಲದೇವತಾಯೋನಾಮ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ಮಹಾದೇವಂನಾಮ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ವಾಸುದೇವಂನಾಮ। ಕೇಚಿ ಮಹೇಸರಂನಾಮ। ಕೇಚಿ ಪರಮೇಸ್ವಾರಂ ನಾಮಾತಿ। ಘರದೇವತಾ ಗಾಮದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾದಯೋಪಿ ತೇಸಂ ಮಹಾದೇವರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಕಾಏವ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಮಹಾದೇವರಾ ಜಾನೋವಿಯ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಘರದೇವತಾದಯೋವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರೋಹಿತಾದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಮನುಸ್ಸಾವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ತತ್ಥಚ ಘರ ದೇವತಾದಯೋ ಮಹಾದೇವರಾ ಜಾನೋ ಅದಿಸ್ವಾವ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ತೇಉಭೋಪಿ ಅದಿಸ್ವಾವ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಏವಮೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋಪಿ ನಪಸ್ಸನ್ತಿ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂಪಿ ನಜಾನನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾಉಭೋಪಿ ನಪಸ್ಸನ್ತಿ। ಉಭಿನ್ನಂನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂಪಿ ನಜಾನನ್ತಿ। ಯದಾ ಪನ ಓಳಾರಿಕಂ ರೂಪಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ತದಾ ಏವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ। ಏಸನಯೋ ಉಪರಿಭೂಮೀಸುಪಿ। ಯಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನ ಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಪಾತಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ। ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋ ಹಿತಾ ದೀನಂ ಉಪರಿಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾದಿನೋವಾ ದೇವಸ್ಸವಾ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸವಾಆಪಾತಂ ನಗಚ್ಛತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ಪನ ಪಕತಿರೂಪಂ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಆಪಾತಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿಯೇವ। ತೇನೇವ ಹಿ ಜನವಸಭಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಹೇಟ್ಠಿಮಾಹಿ ದೇವಾ ಉಪರಿಮದೇವಾನಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಾಪಿತಮೇವ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥದುತೀಯತಲೇ ಪರಿತ್ತಾಭಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾಏವ। ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾ ಏವ। ಆಭಸ್ಸರಾತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋಏವ। ತಸ್ಮಿಂ ತಲೇ ಅಧಿಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೇಟ್ಠಿಮತಲತೋ ಪನ ವಿಸೇಸ ಕರಣತ್ಥಂ ಆಭಾವಸೇನ ನಾಮಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ ಪರಿತ್ತಾ ಆಭಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಾಭಾ। ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಆಭಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾಭಾ। ಆಭಾಸರನ್ತಿ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಆಭಸ್ಸರಾತಿ। ತತೀಯತಲೇ ಪರಿತ್ತಸುಭಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾಏವ। ಅಪ್ಪಮಾಣಸುತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾಏವ। ಸುತಕಿಣ್ಣಾತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮನೋಏವ। ತಸ್ಮಿಂ ತಲೇ ಅಧಿಪತಿಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಸುಭಾತಿ ಏಕಗ್ಘನಾ ಅಚಲಸಣ್ಠಿತಾ ಆಭಾಏವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಪರಿತ್ತಾ ಸುಭಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಸುಭಾ। ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಸುಭಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸುಭಾ। ಸುತೇಹಿ ಆಕಿಣ್ಣಾತಿ ಸುಭಾಕಿಣ್ಣಾ। ಸುಭಕಿಣ್ಹಾತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸೋ ಅನ್ತಿಮಣಕಾರಸ್ಸ ಚ ಹಕಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ತಲೇಸು ಪಕತಿಕಾಯಪ್ಪಭಾ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಾಸಂ ವಸೇನ ಪರಿತ್ತಾಭಾತಿಆದಿಕಂ ನಾಮಂ ಸಿದ್ಧಂ। ನ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿ ಸಜ್ಜಾತಿಆದಿಕಂ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ವೇರಞ್ಜಸುತ್ತೇ ಪಥಮತಲವಾಸಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ ದೇವಾತಿ ಆಗತಾ। ದುತೀಯತಲವಾಸಿನೋ ಆಭಾದೇವಾತಿ। ತತೀಯತಲವಾಸಿನೋ ಸುಭಾದೇವಾತಿ ಚತುತ್ಥತಲೇ ವಿಪುಲಂ ಫಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ವೇಹಪ್ಫಲಾ। ಅಥವಾ ಇಞ್ಜನಜಾತಿಕೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜ್ಝಾನೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಾನಂ ತೇಜೋಸಂ ವಟ್ಟಾದಿಕೇನ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಭೂಮಿತಲೇನ ಸಹ ಆಯುಕಪ್ಪನಿವತ್ತಿವಸೇನ ಇಞ್ಜಿತಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಅತ್ಥಿ। ತೇಸು ಹಿ ಯಂ ಸುಭಾಕಿಣ್ಣಾನಂ ದೇವಾನಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಲೇ ಆದಿಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾನಂ ಪನ ತೇಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪ ಏಕಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾದಿ ವಸೇನ ಇಞ್ಜಿತಂ ಪಟಿಲೀನಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಹೋತೀತಿ। ಆನೇಞ್ಜಜಾತಿಕೇನ ಉಪೇಕ್ಖಾಝಾನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಪನ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ತಾದಿಸಂ ಇಞ್ಜಿತಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಝಾನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾನುರೂಪಂ ವಿಸೇಸೇನ ಈಹಿತಂ ಅಭಿವಡ್ಢಿತಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವೇಹಪ್ಫಲಾ।

ನತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಮುಖೇನ ಗಹಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸಞ್ಞಾ। ಅಸಞ್ಞಾಚ ತೇ ಸತ್ತಾಚಾತಿ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ। ಚಿತ್ತಚೇ ತಸಿಕಾನಂ ಪನ ನತ್ಥಿತಾಯ ತೇಸಂ ಅಸತ್ತಪಸಙ್ಗತಾ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸತ್ತಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತೇ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತಲವಾಸಿನೋ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ಏತ್ಥಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಹೀನಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತತಾ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ತದನುರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂಪಿ ಪಾರಿಸಜ್ಜ ಪುರೋಹಿತ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮತ್ತ ವಿಸೇಸೋ ಸಮ್ಭವತಿಯೇವ। ಆಯುವೇಮತ್ತತಾಯ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ ಅದಸ್ಸನಾದೀನಞ್ಚ ನತ್ಥಿತಾಯ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಭೂಮಿವಿಭಾಗೋ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಅವಿಹಾದೀಸುಪಿ। ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾನಂ ನತ್ಥಿತಾಯ ಸುದ್ಧಾನಂ ಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತಾನಮೇವ ಆವಾಸಾತಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ। ತತ್ಥ ಪಥಮಭೂಮಿವಾಸಿನೋ ಅಪ್ಪಕೇನ ಕಾಲೇನ ಅತ್ತನೋ ಠಾನಂ ನವಿಜಹನ್ತೀತಿ ಅವಿಹಾ। ಅಥವಾ, ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಞ್ಞನಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸ ನಾಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಪತ್ತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅವಿಹಾ। ದುತೀಯಭೂಮಿ ವಾಸಿನೋ ನ ಕೇನಚಿ ಚಿತ್ತಪರಿಳಾಹೇನ ತಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಅತಪ್ಪಾ। ತತೀಯ ತಲವಾಸಿನೋ ಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸುದಸ್ಸಾ। ಚತುತ್ಥಭೂಮಿವಾಸಿನೋ ಪನ ತತೋ ಅತಿಸಯೇನ ಸುಟ್ಠು ದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸುದಸ್ಸಿನೋ। ಅತಿಸಯತ್ಥೇ ಹಿ ಅಯಂ ಈಕಾರೋತಿ। ಪಞ್ಚಮಭೂಮಿ ವಾಸಿನೋ ಉಪರಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭೂಮನ್ತರಗತಸ್ಸ ರೂಪಿಬ್ರಹ್ಮುನೋ ನತ್ಥಿತಾಯ ನತ್ಥಿ ರೂಪೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಕೇನಚಿ ಗುಣೇನ ಕನಿಟ್ಠಭಾವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಕನಿಟ್ಠಾ।

ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಭೂಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಯತ್ತಕಂ ಆಕಾಸಪದೇಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನ ಸಞ್ಞಿತಾ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಸೋ ಖನ್ಧಸಹಿತೋ ಆಕಾಸಪದೇಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯಯನಭೂಮಿ। ಏವಂ ಸೇಸಾಸು। ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಚಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಪಕಾರೇನಪಿ ನಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಚ ಸಕದಾಗಾಮೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನಾಗಾಮಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಸ್ಸಪಿ ತತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪರಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅರಿಯಾನಮೇವ ತತ್ಥ ಪಟಿಲಾಭೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ಪಞ್ಚಸುದ್ಧಾವಾಸತೋ ಅಸಞ್ಞಾಪಾಯತೋಚ ಅವಸೇಸೇಸು ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು, ಅನರಿಯಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ। [ಭೂಮಿಚತುಕ್ಕಂ]

೧೪೪. ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಹಿ ಭವನ್ತರೇ ಓಕ್ಕಮನಂ ಅನುಪವಿಸನನ್ಥಿ ಅತ್ಥೇನ ಓಕ್ಕನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತೋ ಪರಂ ಭವಙ್ಗಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಕೇಚಿ ಪನ ಭವಙ್ಗಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಪಠನ್ತಿ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಜಾತಿಯಾ ಅನ್ಧೋ ಜಚ್ಚನ್ಧೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಜಾತಿ ಬಧಿರ ಜಚ್ಚಘಾನಕ ಜಾತಿಮೂಗ ಜಚ್ಚೇಳ ಜಚ್ಚುಮ್ಮತ್ತಕ ಪಣ್ಡಕ ಉಭತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಕ ನಪುಂಸಕ ಮಮ್ಮಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಲದ್ಧಾ। ಸೋ ಜಚ್ಚನ್ಧೋ ನಾಮ। ಏಸನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ತತ್ಥ ಪಸಾದಸೋತ ರಹಿತೋ ಜಾತಿಬಧಿರೋ ನಾಮ। ಪಸಾದ ಘಾನರಹಿತೋ ಜಚ್ಚ ಘಾನಕೋ ನಾಮ। ಪಸಾದಜಿವ್ಹಾರಹಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ವಚನರಹಿತೋ ಜಾತಿಮೂಗೋನಾಮ। ದಿಸಾವಿದಿಸಾಮತ್ತಂಪಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಜಾತಿಏಳೋ ನಾಮ। ಸಬ್ಬಕಾಲಂಪಿ ವಿಪಲ್ಲಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಜಚ್ಚುಮ್ಮತ್ತಕೋನಾಮ। ಕಾಮಹೇತು ಆಸಿತ್ತಕಾದಿಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಕಾರಪತ್ತೋ ಪಣ್ಡಕೋನಾಮ। ದ್ವೀಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಉಭತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಕೋನಾಮ। ಭಾವದ್ವಯ ರಹಿತೋ ನಪುಂಸಕೋನಾಮ। ಪಕತಿವಚನೇಪಿ ಏಕಮೇಕಂ ಅಕ್ಖರಂ ಮಹುಸ್ಸಾಹೇನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ವಿಬಚ್ಛವಚನೋ ಮಮ್ಮೋನಾಮ। ಏತ್ಥಚ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ತಂವಾ ಅಞ್ಞಂವಾ ಕಮ್ಮಂ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಅಸಮತ್ಥೇನಕಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಪಟಿಸನ್ಧಿ ಕಸ್ಸ ಪನ ವತ್ಥುವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂಪಿ ಜಚ್ಚನ್ಧಭಾವೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಸನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಜಾತಿ ಬಧಿರಾದೀಸು। ಆಯತನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ ಜಾತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಕಾಲೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಜಾತಿಕಾಲೋನಾಮ। ತದಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನ ಚಕ್ಖುಕೋ ಜಚ್ಚನ್ಧೋನಾಮಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹ ಕಾಲವಸೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಯತನಸ್ಸ ಜಾತಿಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಹಿಸತಿ ಜಾತಿಮೂಗಾದಯೋಪಿ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋನ್ತೀತಿಚ ವದನ್ತಿ। ವಿಭಾವನಿ ಯಂಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವಿತೋತಿ।

[೧೪೨] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಅಪರೇ ಪನ ಜಚ್ಚನ್ಧೋತಿ ಪಸುತಿಯಂಯೇವ ಅನ್ಧೋ। ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ದುಹೇತುಕತಿಹೇತುಕಾನಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅವಿಪಜ್ಜನಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವದನ್ತೀತಿ’’ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ।

ಲೋಕೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಸಿಪ್ಪವಿಜ್ಜಾಠಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಭಾವಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ। ಥಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಅಞ್ಞೇಚ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಅವಸೇಸಾನಂ ದ್ವಿಹೇತುಕ ತಿಹೇತುಕಾನಂಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನವಾ ಮಾತುಯಾ ವಿಸಮಪಯೋಗೇನವಾ ನಾನಾಬಾಧೇನವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂಪಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಾನಂ ವಿಪತ್ತಿನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಯಮೇತುನ್ತಿ। ಭುಮ್ಮಸ್ಸಿತಾನಞ್ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭೂಮಿಯಂ ಜಾತಾತಿ ಭುಮ್ಮಾ। ಭೂಮಿಸಮ್ಬನ್ಧೇಸು ರುಕ್ಖಟ್ಠಕ ಪಬ್ಬತಟ್ಠಕ ವಿಮಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಆಳವಕ ಸಾತಾಗಿರ ಹೇಮವತಾದಯೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಭುಮ್ಮಾದೇವಾ। ಯೇ ಲೋಕೇ ಬಲಿಹರಣ ವಸೇನ ಪೂಜನೀಯಟ್ಠೇನ ಯಕ್ಖಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ಭುಮ್ಮದೇವಜಾತಿಕಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಭೋಗಸುಖಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಕಿಚ್ಛಜೀವಿ ಕಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ತೇ ತೇಸಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾನಂ ಭುಮ್ಮದೇವಾನಂ ಪರಂಪರ ಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸು ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಭುಮ್ಮೇ ದೇವೇ ಸಿತಾ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೇನ ಭುಮ್ಮಸ್ಸಿತಾನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಭುಮ್ಮಿಸ್ಸಿತಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಪುಞ್ಞನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ರುಕ್ಖಗುಮ್ಬಲೇಣಗುಹಾಸುಸಾನಾ ದೀಸು ವಿವಿತ್ತೇಸು ಭೂಮಿಪದೇಸೇಸು ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಯೇವ ವಿರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ ಭವನ್ತರೇ ನಿಪತನ್ತೀತಿ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ। ವಿನಿಪಾತಿಕಾಚ ತೇ ಹೇಟ್ಠಾವುತ್ತಟ್ಠೇನ ಅಸುರಾಚಾತಿ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ಸುರಾ। ತೇ ಪನ ಗಾಮಸಮೀಪೇವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇವಾ ವಿವಿತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ವಸಿತ್ವಾ ಗಾಮವಾಸೀಹಿ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥಪೂವಖಜ್ಜಮಚ್ಛಮಂಸಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾವಾ ತಾನಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದಾರಕೇವಾ ಗಿಲಾನೇವಾ ಪೀಳೇತ್ವಾವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸೇ ತಾಸೇತ್ವಾ ಪೀಳೇತ್ವಾವಾ ಜೀವಿತಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ। ತೇಸಂ ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾನಂ। ಏಕಚ್ಚಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ ಸುರಾನಾಮ ಅಹೇತು ಕಾಏವಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ದ್ವಿಹೇತುಕತಿಹೇತುಕಾನಂಪಿ ಸಬ್ಭಾವತೋ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಪಿಯಙ್ಕರಮಾತಾ ಉತ್ತರಮಾತಾ ಧಮ್ಮಗುತ್ತಾ ಫುಸ್ಸಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತೋತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಯಕ್ಖಜಾತಿಕಾಪಿ ರಕ್ಖಸಜಾತಿಕಾಪಿ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾಪಿ ಪರದತ್ತುಪಜೀವಿ ಪೇತಾಪಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ತೇಸೂತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಟಿಸನ್ಧಿ ಯುತ್ತೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು। ಯಸ್ಮಾ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೋನಾಮ ಏಕಭೂಮಿಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಸೇಸಸಾ ಧಾರಣನಿಯಮಪರಿಮಾಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ। ಅಪಾಯಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭುಮ್ಮ ದೇವಾನಞ್ಚ ತಾದಿಸೋ ನಿಯಮಪರಿಮಾಣೋನಾಮ ನತ್ಥಿ। ನ ಹಿ ಸಕಲಚಕ್ಕ ವಾಳಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏಕಭೂಮಕಾ ಸಬ್ಬನಿರಯಾ ಏಕಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಿರಚ್ಛಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವನಯೋ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಪಾಯಾನನ್ತಿಆದಿ। ಚತುನ್ನಂ ಅಪಾಯಾನಂ ಆಪಾಯಿಕಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣ ಗಣನಾಯ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಮ್ಮಪಮಾಣತ್ತಾ। ತತ್ಥ ನಿರಯೇಸು ಅಬ್ಬುದಾದೀನಂ ದಸನ್ನಂ ನಿರಯಾನಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೋಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಕೇನ ಕಮ್ಮೇನೇವಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಗಾಸೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇ ಸಞ್ಞೇವ ಹಿ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸ ಆರೋಹಣಂ ಓರೋಹಣಞ್ಚ ಅತ್ಥಿ। ನ ಇತರದೀಪವಾಸೀನಂ। ತೇಸು ಹಿ ಉತ್ತರಕುರುವಾಸೀನಂ ನಿಯಮತೋ ವಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ। ಇತರೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸ ಸತಾನೀತಿಚ ವದನ್ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸು ದೀಪೇಸು ಆದಿಕಪ್ಪಿಕಾನಂಪಿ ಸೋಏವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಪನ ಸಮವಿಸಮಾಚಾರನಿಸನ್ದಭೂತಾ ಚನ್ದಸೂರಿಯನಕ್ಖತ್ತಾದೀನಂ ವಿಸಮಸಮಗತಿಮೂಲಿಕಾಉತುಆಹಾರಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ತೇಸಂಪಿ ಸಾಧಾರಣಾಏವ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸುಪಿ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದಾನಂ ಆರೋಹಣಂ ಓರೋಹಣಞ್ಚ ನತ್ಥೀತಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ। ನಿಸನ್ದಮತ್ತತ್ತಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಗತಿಯಾ ಏಕಗತಿಕಾ ನಹೋನ್ತೀತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಉತ್ತರಕುರುಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮಮಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಾ। ನಿಯತಾಯುಕಾ ಅವಸೇಸಾಯುನಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅವಸೇಸಾಯುನಾತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯತೋ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಂ ಠಿತೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ।

ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾನನ್ತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬೇಸಂಪಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಭುಮ್ಮದೇವಾನಂ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾದೀನಞ್ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಪಿ ಕಮ್ಮಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ। ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂಪನದೇವಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಉಪರಿಮೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದಿಬ್ಬಾನೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಿದ್ಧಾನಿ। ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಭೂತಾ ಸೋತಾಪನ್ನದೇವ ಪುತ್ತಾ ಆಕಾಸಟ್ಠಕ ವಿಮಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಯಾವ ನಿಮಿರಾಜಕಾಲಾಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಜಾತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವಾನಂಪಿ ಕಮ್ಮಪಮಾಣತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಚೇತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಾ। ನ ಹಿ ಸೋತಾ ಪನ್ನಾನಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುತೋ ಪರಂ ಕಾಮಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ನ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾಪಿ ತತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಸಂಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ। ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇ ಏಕೋ ದಿಬ್ಬರತ್ತಿದಿವೋ ಹೋತಿ। ತಿಂಸರತ್ತಿದಿವಾ ಏಕೋ ದಿಬ್ಬಮಾಸೋ। ದ್ವಾದಸಮಾಸಾ ಏಕಂ ದಿಬ್ಬವಸ್ಸಂ। ತೇನ ದಿಬ್ಬವಸ್ಸೇನ ತೇಸಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸತಾನಿ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತೀತಿ। ತತೋತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋ। ಚತುಗುಣನ್ತಿ ಆಯುಪಮಾಣಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿಯಾಚೇವ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ರತ್ತಿದಿವಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿಯಾಚ ವಸೇನ ಚತೂಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ಗುಣಿತಂ ವಡ್ಢಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ತತ್ಥ ಆಯುಪಮಾಣಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪಮಾಣತೋ ಉಪರಿಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪಮಾಣಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿ। ಏತೇನ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ದಿಬ್ಬಂ ಏಕಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ। ಯಾಮಾನಂ ದ್ವೇವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ। ತುಸಿತಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ, ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ಅಟ್ಠ। ವಸವತ್ತೀನಂ ದಿಬ್ಬಾನಿ ಸೋಳಸವಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ।

ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ರತ್ತಿದಿವಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ರತ್ತಿದಿವತೋ ಉಪರಿಮಾನಂ ರತ್ತಿದಿವಸ್ಸ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿ। ಏತೇನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಏಕಂ ವಸ್ಸಸತಂ ತಾವತಿಂಸೇ ಏಕೋ ದಿಬ್ಬರತ್ತಿದಿವೋ। ದ್ವೇವಸ್ಸಸತಾನಿ ಯಾಮೇ। ಚತ್ತಾರಿ ತುಸಿತೇ। ಅಟ್ಠ ನಿಮ್ಮಾನರತಿಯಂ। ಸಹಸ್ಸಂ ಛ ಚವಸ್ಸಸತಾನಿ ವಸವತ್ತಿಯಂ ಏಕೋ ದಿಬ್ಬರತ್ತಿದಿವೋತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ರತ್ತಿದಿವಾನಞ್ಚ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿಯಾ ಸಿದ್ಧಾಯ ಮಾಸಸಂವಚ್ಛರಾನಂಪಿ ದಿಗುಣವುದ್ಧಿ ಸಿದ್ಧಾವ ಹೋತೀತಿ। ಏವಞ್ಚಸತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಿ ತಾವತಿಂಸಾದೀನಂ ದಿಬ್ಬವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾದಿನಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರತ್ತಿದಿವಮಾಸಸಂವಚ್ಛರೇತಿಏವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತಥಾಚ ಸತಿ ಉಪರಿಮಾನಂ ಆಯುಪರಿಮಾಣಾನಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ಆಯುಪರಿಮಾಣತೋ ಚತುಗುಣಾನೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ಚತುಗುಣಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ। ತತೋ ಚತುಗುಣಂ ಯಾಮಾನನ್ತಿಆದಿ। ದಿಬ್ಬಗಣನಾಯ ಚ ತಥಾ ಸಿದ್ಧಾಯ ಸತಿ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯಪಿ ಚತುಗುಣಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಂ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾದೀನಿ ಚತೂಹಿ ಉಪರೂಪರಿಗುಣಿತಾನಿ ಉಪರಿಮಾನಂ ತಿಕೋಟಿಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸತ ಸಹಸ್ಸಾದಿನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಆದಿಅನ್ತದಸ್ಸನ ವಸೇನ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ನವಸತನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ವಸ್ಸಾನಂ ನವಸತಂ ಕೋಟಿಯೋ ಚ ಏಕವೀಸ ಕೋಟಿಯೋ ಚ ತಥಾಸಟ್ಠಿವಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ವಸವತ್ತೀಸು ದೇವೇಸು ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

ಯಸ್ಮಾ ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತಂ ಝಾನಂ ಓಳಾರಿಕಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಥಮಜ್ಝಾನತೋ ಸುಟ್ಠುಬಲವಂ ಹೋತಿ। ತತೋಯೇವ ತತೀಯಜ್ಝಾನತೋಪಿ ನಾತಿದುಬ್ಬಲಞ್ಚ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತೀಯಜ್ಝಾನೇನ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮತಲೇ ಭೂಮನ್ತರೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ದುತೀಯಜ್ಝಾನವಿಪಾಕಂ ತತಿಯಜ್ಝಾನವಿಪಾಕಞ್ಚ ದುತೀಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯನ್ತಿ। ತೇನೇವಚ ಭೂಮೀನಂ ಠಿತಿಕ್ಕಮೋಪಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನ ವಸೇನೇವ ಸಿದ್ಧೋ। ಥೇರೇನ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಞ್ಚಕನಯವಸೇನೇವ ಝಾನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಧಪಿ ತೇನೇವ ನಯೇನ ವಿಪಾಕಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಿಪಾಕಂ ತತೀಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಸೂತಿ ತಾಹಿ ಛಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧೀತಿ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿಕೇಸು। ಕಪ್ಪಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹಿ ಕಪ್ಪಾಮಹಾಕಪ್ಪೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಆಯುಕಪ್ಪೋತಿ, ತತ್ಥ ಆಯುಕಪ್ಪೋನಾಮ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಂತಂ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋನಾಮ ಏಕಸ್ಸವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸ ಹಾಯನವಡ್ಢನವಸೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನನ್ತರಾ ಚತುಸಟ್ಠಿಪಭೇದಾ ಚೂಳಕಪ್ಪಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಪೀಸತಿಭೇದಾತಿ ಕೇಚಿ। ಅಸೀತಿಭೇದಾತಿ ಅಪರೇ। ಚುದ್ದಸಪ್ಪ ಭೇದಾತಿ ವೇದವಿದು। ಯೇ ಲೋಕೇ ಮನ್ವನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಏಕಮೇಕೇನ ಮನುನಾಮಕೇನ ಮಹಾಸಮ್ಮತರಾಜೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿಮ್ಹಿ ಮಹಾಸಮ್ಮತರಾ ಜಾನಂ ಏಕಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ಚತುಸಟ್ಠಿಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ಪನ ಏಕೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇ ಕಪ್ಪೋನಾಮ। ಸೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಸಂವಟ್ಟೋ ಸಂವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ ವಿವಟ್ಟೋ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀತಿ। ತತ್ಥ ವಿನಸ್ಸಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ಸಂವಟ್ಟೋ। ಯಥಾ ವಿನಟ್ಠಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ಸಂವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀ। ವಡ್ಢಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ವಿವಟ್ಟೋ। ಯಥಾ ವಿವಟ್ಟಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಾ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋನಾಮ। ಏತ್ಥಚ ಯೋ ಜನಾಯಾಮವಿತ್ಥಾರೇ ಸೇತಸಾಸಪರಾಸಿಮ್ಹಿ ವಸ್ಸಸತ ವಸ್ಸಸತಚ್ಚಯೇನ ಏಕೇಕಬೀಜಹರಣೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇಪಿ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನಗಚ್ಛತಿ। ಏವಂ ದಿಘೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ತತ್ಥ ಯದಾ ಕಪ್ಪೋ ತೇಜೇನ ಸಂವಟ್ಟತಿ। ಆಭಸ್ಸರತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಯ್ಹತಿ। ಯದಾ ಆಪೇನ ಸಂವಟ್ಟತಿ। ಸುಭಾಕಿಣ್ಣತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕೇನ ವಿಲೀಯತಿ। ಯದಾ ವಾಯುನಾ ಸಂವಟ್ಟತಿ। ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾತೇನ ವಿದ್ಧಂಸತೀತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನಿರನ್ತರಂ ಸತ್ತಸು ವಾರೇಸು ಅಗ್ಗಿನಾ ವಿನಸ್ಸತಿ। ಅಟ್ಠಮೇ ವಾರೇ ಉದಕೇನ ವಿನಸ್ಸತಿ। ಪುನ ಸತ್ತಸು ಅಗ್ಗಿನಾ। ಅಟ್ಠಮೇ ಉದಕೇನಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಟ್ಠಕಾನಂ ವಸೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿವಾರೇಸು ಅನ್ತಿಮೇ ಉದಕವಾರೇ ಉದಕಂ ಪಹಾಯ ವಾತವಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ಕಥಂ। ಯಂ ವುತ್ತಂ ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ಅಟ್ಠಕಪ್ಪಾನೀತಿ। ಏತೇನ ಅಟ್ಠಮೇ ವಾರೇ ಆಪೋಸಂವಟ್ಟೋ ಹೋತಿ। ಅನ್ತರಾ ಸತ್ತಸು ಸತ್ತಸು ವಾರೇಸು ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಯಞ್ಚ ವುತ್ತಂ ಸುಭಾಕಿಣ್ಣಾನಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನೀತಿ। ಏತೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿಮೇ ಚತುಸಟ್ಠಿಮೇ ವಾರೇ ವಾತಸಂವಟ್ಟೋಹೋತಿ। ಅನ್ತರಾ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ವಾರೇಸು ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟಾ ಆಪೋಸಂವಟ್ಟಾಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

ಅಗ್ಗಿನಾ ಭಸ್ಸರಾ ಹೇಟ್ಠಾ, ಆಪೇನ ಸುಭಾಕಿಣ್ಣತೋ।

ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ವಾತೇನ, ಏವಂ ಲೋಕೋ ವಿನಸ್ಸತಿ॥

ಸತ್ತಸತ್ತಗ್ಗಿನಾ ವಾರಾ, ಅಟ್ಠಮೇ ಅಟ್ಠಮೇ ದಕಾ।

ಚತುಸಟ್ಠಿ ಯದಾ ಪುಣ್ಣಾ, ಏಕೋ ವಾಯುವಾರೋ ಸಿಯಾತಿ॥

ಏವಞ್ಚ ವಿನಟ್ಠೇ ಲೋಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇಪಿ ಪಥಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿ ಅವಿನಟ್ಠಾನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಂದೇವಾನಂ ಕಪ್ಪಸ್ಸತತೀಯೋ ಭಾಗೋ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾನಂಉಪಡ್ಢಕಪ್ಪೋ, ಮಹಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂಏಕೋಕಪ್ಪೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ ಕಪ್ಪೋವ ಸಮ್ಭವತಿ। ನಮಹಾಕಪ್ಪೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಆಯುಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ। ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇಸು ಹಿ ಪಥಮಜ್ಝಾನತಲಂ ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ಸಬ್ಬಪಥಮಂ ವಿವಟ್ಟತಿ। ಸಂವಟ್ಟಮಾನಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಸಂವಟ್ಟತಿ। ತಸ್ಮಾ ವಿವಟ್ಟಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಡ್ಢೇನ ಸಂವಟ್ಟಸ್ಸಚ ಪುಬ್ಬಡ್ಢೇನ ಸಹ ಏಕಂ ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿಕಪ್ಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಲೇ ಏಕೋ ಆಯುಕಪ್ಪೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ದುತೀಯ ತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಮಹಾಕಪ್ಪೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಪ್ಪಕಂ ಊನಕಂವಾ ಅಧಿಕಂವಾ ಗಣನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢೇಹಿ ಸಹ ಸತ್ತಕಪ್ಪಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ಅಟ್ಠಕಪ್ಪಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನೀತಿ ಏತ್ಥಪೀತಿ। ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಭವಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನುಪಗಾ, ತೇಸಂ। ಏಕೋವ ವಿಸಯೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ಏಕವಿಸಯಂ। ಏಕಜಾತಿಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ। [ಪಟಿಸನ್ಧಿಚತುಕ್ಕಂ।]

೧೪೫. ಜನೇತೀತಿ ಜನಕಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತೀತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ। ಉಪಪೀಳೇತೀತಿ ಉಪಪೀಳಕಂ। ಉಪಘಾತೇತೀತಿ ಉಪಘಾತಕಂ। ತತ್ಥ ಜನಕಂ ನಾಮ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತೀಸು ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಾ ಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಾವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಪವತ್ತಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಾ ಪನ ಕಮ್ಮಪಥಂ ಪತ್ತಾಪಿ ಅಪತ್ತಾಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಚೇತನಾಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಪೀತಿ। ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂನಾಮ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಅಲದ್ಧೋಕಾಸಾವಾ ವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಾ ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ। ಸಾ ಹಿ ಜನಕಭೂತಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನೋವಿಪಾಕವಾರತೋ ಪುರೇವಾ ಪಚ್ಛಾವಾ ಸಭಾಙ್ಗಂ ಕಮ್ಮನ್ತ ರಂವಾಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂವಾಉಪತ್ಥಮ್ಭಮಾನಾ ಪವತ್ತತಿ। ಯಥಾ ಗನ್ಥಾರಬ್ಭೇ ರತನತ್ತಯಪಣಾಮಚೇತನಾತಿ। ಯಂ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಪನ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತುಂ ನಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಂ ಸತಿ ಕಿಞ್ಚಿಕಮ್ಮಂ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಜನಕಂನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂನಾಮ ಅಲದ್ಧೋಕಾಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಜನಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಓಕಾಸಕರಣಂ। ತಂ ಪನ ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ ಪಾಕಟಂ। ತದಾ ಹಿ ಕುಸಲೇ ಜವಿತೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ। ಅಕುಸಲೇ ಜವಿತೇ ಅಞ್ಞಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಇತಿ ವುತ್ತಕೇ –

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಾಯಂ ಸಮಯೇ, ಕಾಲಙ್ಕರಿಯಾಥ ಪುಗ್ಗಲೋ।

ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪಸಾದಿತಂ॥

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಾಯಂ ಸಮಯೇ, ಕಾಲಙ್ಕರಿಯಾಥ ಪುಗ್ಗಲೋ।

ನಿರಯೇ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪದೂಸಿತನ್ತಿ॥

ಪವತ್ತಿಕಾಲೇಪಿ ಏತಂ ಬಹುಲಂ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ। ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂನಾಮ ಅಞ್ಞೇನ ಲದ್ಧೋಕಾಸೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನವಾ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇನವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸಮುದಾನೇತ್ವಾ ಚಿರತರ ಪವತ್ತಿಕರಣಂ। ಯಥಾಹ –

ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ವುದ್ಧಾಪಚಾಯಿನೋ।

ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆಯು ವಣ್ಣೋ ಸುಖಂ ಬಲನ್ತಿ॥

ಏತ್ಥ ಪನ ಕುಸಲಂಪಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅಕುಸಲಂಪಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಕುಸಲ ಕಮ್ಮ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾನಂ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದೀನಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪುಬ್ಬಕತಂ ಕುಸಲಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪಬ್ರೂಹನಂ ಕರೋತಿಯೇವ। ತಥಾಕುಸಲಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾದೀನಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪುಬ್ಬಕತಂ ಅಕುಸಲಂ ಚಿರತರಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಕರೋತಿಯೇವಾತಿ। ಉಪಪೀಳಕಉಪಘಾತಕಾನಿಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲ ಚೇತನಾಯೋಏವ। ತಾಪಿ ಹಿ ಜನಕಭೂತಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕವಾರತೋ ಪುರೇವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ವಿಪಾಕವಾರ ಗಹಣ ಕಾಲೇಪಿ ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತರಂವಾ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂವಾ ದುಬ್ಬಲತರಂ ಕತ್ವಾವಾ ವಿಬಾಧಯಮಾನಾ ಸಬ್ಬಸೋವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ। ತತ್ಥ ಉಪಪೀಳಕೇ ತಾವ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ವಿಬಾಧನಂನಾಮ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಜನಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವಕರಣಂ। ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ನಾಮ ಆಯೂಹನಕಾಲೇ ಬಲವನ್ತಂಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಕತೇನ ಉಜುಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಕಮ್ಮನ್ತರೇನ ವಿಬಾಧಿಯಮಾನಂ ಪುನ ವಿಹತಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಹೋತಿ। ಉಪರಿಭೂಮಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಸಮಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಮಹೇಸಕ್ಖೇಸು ಮಹಿದ್ಧಿಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ತಥಾ ಉಚ್ಚಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ನೀಚಕುಲೇಸು। ದೀಘಾಯುಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕೇಸು। ಮಹಾಭೋಗೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಅಪ್ಪಭೋಗೇಸು। ಪುರಿಸತ್ತ ಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಸಮಾನಂ ಇತ್ಥತ್ತಭಾವಂವಾ ನಪುಂಸಕಭಾವಂ ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಭಾವಂ। ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಅನ್ಧಂವಾ ಬಧಿರಂವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಕಲ್ಲಂ। ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗ ಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಕಂಪಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿ ಅಙ್ಗವೇಕಲ್ಲಂ ಜನೇತಿ। ತಥಾ ಆಯೂಹನಕಾಲೇ ಮಹಾನಿರಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಪಚ್ಛಾಕತೇನ ಬಲವಕುಸಲೇನ ವಿಬಾಧಿಯಮಾನಂ ಉಸ್ಸದೇಸುವಾ ಪೇತೇಸುವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಅಜಾತಸತ್ತು ರಾಜಾ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ। ಉಸ್ಸದೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂಪಿ ಪೇತೇಸುವಾ ತಿರಚ್ಛಾ ನೇಸುವಾತಿ ಆದಿಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ।

ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂಪಿ ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕತಕಾಲೇದುಬ್ಬಲಂಪಿಸಮಾನಂ ಪಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನಬಲವತಾಕುಸಲೇನವಾ ಅಕುಸಲೇನವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೀಯಮಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಬಲವಂ ಹೋತೀತಿ। ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಿಬಾಧನಂನಾಮ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾಕದಾಚಿ ಸರೀರೇ ನಾನಾಅನ್ತರಾಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾವಾ ಠಾನನ್ತರಖೇತ್ತವತ್ಥು ಗೋಮಹಿಂಸ ಧನ ಧಞ್ಞಭೋಗ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪುತ್ತದಾರಞಾತಿ ಮಿತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾವಾ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿ ಕರಣಂ। ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಫಲಂನಾಮ ವಿಪಾಕಫಲಂ ನಿಸನ್ದಫಲನ್ತಿ। ತತ್ಥ ವಿಪಾಕಫಲಂನಾಮ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ। ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ। ನಿಸನ್ದ ಫಲಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂಪಿ ಸಾಧಾರಣಮೇವ। ಧಮ್ಮಪದೇ ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಪನ ಕಮ್ಮಜಸನ್ತಥಿಸೀಸೇಸು ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಂವಾ ದ್ವೇವಾ ತೀಣಿವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ। ಚಕ್ಖುಪಾಲತ್ಥೇ ರಾದೀನಂ ವಿಯ। ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಘಾತಕೇ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ। ಉಪಘಾ ತಕನ್ತಿ ಪನ ಉಪಚ್ಛೇದಕನ್ತಿಚ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ। ತಥಾ ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠ ಕಥಾಯಂ ಪಥಮಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕನಾಮೇನ ವತ್ವಾ ಉಪಘಾತಕನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಥಮಂ ಉಪಘಾತಕನಾಮೇನ ವತ್ವಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವೇತಂ ನಾಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಿಸುದ್ಧಿ ಮಗ್ಗೇಪಿ ಮರಣಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ತದೇವ ಕಮ್ಮುಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಧಚ ಪರತೋ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮುನಾತಿ ವಕ್ಖತಿ।

ಇಮಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತರುಪಚ್ಛೇದನಂ ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ ಪಾಕಟಂ। ತದಾಹಿ ಪಥಮಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಬಲೇನ ದುಗ್ಗತಿನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಪುನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಮ್ಮಂ ತಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಸುಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಬಲೇನ ಸುಗತಿನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಪುನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ತಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ದುಟ್ಠ ಗಾಮಣಿರಞ್ಞೋ ಸೋಣತ್ಥೇರಪಿತುಚ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ। ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಕ್ಖಯ ಕರಸ್ಸ ಮಗ್ಗಕಮ್ಮಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತರುಪಚ್ಛೇದಕಹಾ ವುತ್ತಾ। ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವಿಯಾತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಲದ್ಧಾನಿ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಾನಿ ಯೇನ ಅಕುಸಲೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ। ತಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತರುಪಚ್ಛೇದಕೇ ಸಙ್ಗಹೋ ಯುತ್ತೋ। ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಿಯಾತಿ। ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಖನ್ಧಸನ್ತಾನುಪಚ್ಛೇದನಂ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಆಯು ಕಮ್ಮೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಲದ್ಧೋಕಾಸಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಪರಾಧಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲೇನ ಕಲಲಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತರಾವ ಕೇನಚಿರೋಗೇನವಾ ಭಯೇನವಾ ಉಪಕ್ಕಮೇನವಾ ಮರನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಏತ್ಥಚ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸವಾ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಾ ದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂಪಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಭಾವೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತೋ। ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಸುತ್ತಾನುರೂಪಂ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸೇವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಸ್ಸ ಕುಸಲಭಾವೋ ಉಪಪೀಳಕಉಪಘಾತಕಾನಂ ಅಕುಸಲಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ಸೋ ಪನ ಮಜ್ಝಿಮಟೀಕಾಯಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಅರುಚ್ಚಮಾನೋ ವಿಯ ವುತ್ತೋ। ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಸೋ ಕೇಚಿ ವಾದೋಪಿ ಕತೋ। ತತ್ಥಪನ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಸುತ್ತಾನುರೂಪಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಪಾಳಿನಯೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನ ಚ ಕೇಚಿವಾದೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ। ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಹಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಾಏಸಾ ಮಾಣವಪಟಿಪದಾ, ಯದಿದಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಉಪಘಾತಕಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಉಪಪೀಳಕಞ್ಚ ಬತ್ವಾಬಾಧಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಏಸಾ ಮಾಣವ ಪಟಿಪದಾ, ಯದಿದಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ವಿಹಿಂಸಾದೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಞ್ಚ ದೀಘಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಏಸಾ ಮಾಣವ ಪಟಿಪದಾ। ಯದಿದಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತವಿರತಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗತಸ್ಸೇವ ಸತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನಾತಿ ಏವಂ ವಿಸುಂ ಪಾಳಿನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತರುಪತ್ಥಮ್ಭನಾದೀನಿ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಜನಕಾದಿಭಾವೋನಾಮ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ನಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸೇವ ಉಪಘಾತಕತಾ ಯುತ್ತಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ।

ಕಿಚ್ಚವಸೇನಾತಿ ಜನನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂ ಉಪಪೀಳನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ। ತತ್ಥ ಏಕಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾ ಚತ್ತಾರಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಾಧೇತಿ। ಸಾ ಹಿ ಯಾವ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ನಲಭತಿ। ತಾವ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಾದೀಸು ತೀಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ। ಯದಾ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ। ತದಾ ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ಏಕಾಏವ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಸಾಕೇತಪಞ್ಹೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಏಕಂ ಅಪಾಯಭವಂ ಜನೇತಿ। ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ಪವತ್ತಿ ವಿಪಾಕಜನನೇನ ಸಹ ಇತರಾನಿ ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಭವಸತಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಸಾಧೇತಿಯೇವ। ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯನಾಮ ಉಗ್ಗಸೇನ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ವತ್ಥು ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸಾ ಪನ ಯದಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕವಾರತೋ ಪುರೇ ಅರಿಯಭೂತಸ್ಸವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಭೂತಸ್ಸಪಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋವಾ ಉಪಚ್ಛೇದನಂ ಕರೋತಿ। ತದಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತ ರಸ್ಸೇವ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ। ಸಯಂ ವಿಪಾಕಂ ನಜನೇತಿ। ಯದಾ ಪನ ಪಾಪಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿನೋ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ। ತದಾಏವ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತಿ। ಸಕಿಂ ಲದ್ಧಪಟಿಸನ್ಧಿವಾರತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ತಭಾವ ಸತಸಹಸ್ಸೇಸುಪಿ ಉಪಚ್ಛೇದನಾದೀನಿಯೇವ ಕರೋತಿ। ಏತ್ಥ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲಾನ ತ್ಥೇರ ವತ್ಥು ಸಾಮಾವತಿ ವತ್ಥು ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥು ದುಸ್ಸಿಮಾರ ಕಲಾಬುರಾಜವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಇದಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಬಹುಲಂ ಲಬ್ಭತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ಬಲವಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ದುಬ್ಬಲಸ್ಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸವಾ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸವಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕಂನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಬಹುಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ಆಯೂಹಿತೇ ಬಲವಕಮ್ಮಂ ದುಬ್ಬಲ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ।

ಅಪಿಚ ಪವತ್ತಿಯಂಪಿ ಕಮ್ಮನ್ತರಜನಿತಂ ಭವಙ್ಗಸನ್ತಾನಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಚಕ್ಖು ಸೋತ ಘಾನ ಜಿವ್ಹಾ ಭಾವ ದಸಕ ಸಙ್ಖಾತೇಸು ಸನ್ತತಿ ಸೀಸೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಸನ್ತತಿಸೀಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದನಂಪಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಉಪಪೀಳಿಕಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಛಿನ್ದತಿ। ನ ಸಯಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪೀಳೇತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತೀತಿ ಇದಂ ದಿಸ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸುಖಸನ್ತಾನಂವಾ ದುಕ್ಖಸನ್ತಾನಂವಾ ಚಿರಕಾಲಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನದೇತಿ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ। ನ ಪನ ಉಪಘಾತಕಂ ವಿಯ ಭವಙ್ಗಸನ್ತಾನೇನ ಸಹ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ।

[೧೪೩] ಯಂಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಜನಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾವ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತಿ। ಉಪಘಾತಕಂ ಉಪಚ್ಛೇದನಪುಬ್ಬಕನ್ತಿ ಇದಂ ತಾವ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ’’। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ಇಧ ಪುಬ್ಬಕತೇನ ಉಪಚ್ಛೇದನಕಕಮ್ಮೇನ ಮರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಯೇವ ಆಗತತ್ತಾತಿ।

[೧೪೪] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

ಅಪರೇ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ಉಪಘಾತಕಸ್ಸ ಸಯಂ ವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತಕತ್ತಾ ಭಾವವಚನಂ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ತೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ದುಸ್ಸಿಮಾರ ಕಲಾಬುರಾಜಾ ದೀನಂ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತತ್ತಾತಿ। [ಜನಕಚತುಕ್ಕಂ]

೧೪೬. ಗರುಕನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ಪಞ್ಚಾನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ। ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ। ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಪಮಾದವಸೇನವಾ ನೀವರಣಧಮ್ಮಪವತ್ತಿಯಾವಾ ಪರಿಹಾಯಿಯಮಾನಂ ನಿಕನ್ತಿಬಲೇನವಾ ಪಟಿಬಾಹಿಯಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತೀತಿ। ತಥಾ ಏಕಸ್ಸ ಬಹೂಸು ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮೇಸು ಕತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೇ ಸೇಸಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ। ವುಚ್ಚತೇ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ತಾವಥಪೇತ್ವಾ ಪಮಾದಧಮ್ಮನೀವರಣಧಮ್ಮನಿಕನ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಬಲವತರಞ್ಚ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮನ್ತರಂ ಅಞ್ಞೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹನಿಯಟ್ಠೇನ ಗರುಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಾನಿ ಪನ ಥಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲವತರಂ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹನಿಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಏವಂ ಯಥಾರಹಂ ತೇಸಂ ಗರುಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ। ಆಸನ್ನನ್ತಿ ಮರಣಕಾಲೇ ಅನುಸ್ಸರಿತಂ ತದಾ ಕತಞ್ಚ। ತತ್ಥ ತದಾಕತನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮ ಜವನವೀಥಿತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಆಸನ್ನೇ ಕತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅನ್ತಿಮಜವನವೀಸಿಯಂಪಿ ಕತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹ-ಮರಣಕಾಲೇ ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾತಿ। ಏತೇನ ತತೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅನ್ತಿಮಜವನವೀಥಿಯಂ ಪವತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ। ಆಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ ಕತಂ। ಸಕಿಂ ಕರಿತ್ವಾಪಿವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಜನಕಂ ಸನ್ತಾಪಜನಕಞ್ಚ। ಕಟತ್ತಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾರಿಯಿತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏವಂ ಕತಕಾರಣಾಏವ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ। ಗರುಕಾದಿಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಕತಾನಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಾನಿಏವ। ಕಟತ್ತಾಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅತೀತಭವೇಸು ಕತೇಹಿ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯೇಹಿ ಸಹ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಕತಂ ಗರುಕಾ ಸನ್ನಾಚಿಣ್ಣಭಾವರಹಿತಂ ಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ। ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಪನ ಕಟತ್ತಾಕಮ್ಮಂ ಪುರಿಮ ಜಾತೀಸು ಕತಂಏವ ಗಹಿತಂ। ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ। ಏತೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ಕಟತ್ತಾವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಚ ಅತೀತಭವೇಸು ಕತಾನಿ ಮಾತುಘಾತಕಾದೀನಿಪಿ ಅಪರಪರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಾನಿ ಏತೇಹಿ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಾನೀತಿವಾ ಅಮುತ್ತಾನೀತಿವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನಾನೀತಿವಾ ಅಲದ್ಧಾಸೇವನಾನೀತಿವಾ ಸಕ್ಕಾ ವಿಸೇಸೇತುಂ। ತದಾ ಹಿ ತಾನಿ ಗರುಕ ಕಮ್ಮಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ। ಆಸನ್ನವಚಿಣ್ಣಕಮ್ಮಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಾನಿಪೀತಿ।

ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಏತೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಾಣವಸೇನಕತಂ ಕಟತ್ತಾವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ತಾನಿ ಅಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಕಭಾನೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಸೇಸೇತುಂ। ತಾನಿ ಹಿ ಪುರಿಮಭವೇಸು ಅಞ್ಞಾಣ ವಸೇನ ಕತಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ। ಞಾಣವಸೇನ ಕತಾನಿಪೀತಿ। ತಾನಿ ಪನ ವಿಸೇಸನಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಕತಾನಂ ಗರುಕಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಮಜವನ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಸಹ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ಕತಾನಿ ಅಪರಪರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಟತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಯತ್ಥ ತಂಪುಬ್ಬಕತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಆಗತಂ। ತತ್ಥಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇವಾ ಅತೀತಭವೇಸುವಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಗರುಕಮೇವ ಅನನ್ತರೇ ಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತಿ। ಗರುಕೇ ಅಸತಿ ಆಸನ್ನಂ। ಆಸನ್ನೇ ಅಸತಿ ಆಚಿಣ್ಣಂ। ಆಚಿಣ್ಣೇ ಅಸತಿ ಕಟತ್ತಾಕಮ್ಮಂ। ತೇನಾಹ ಪಾಕದಾನಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ। ಪಾಕದಾನವಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ। ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ಆಸನ್ನಂ ಆಚಿಣ್ಣತೋ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಂ। ನನು ಪಾಳಿಯಂ ಆಸನ್ನತೋ ಆಚಿಣ್ಣಮೇವ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ-ಯಂ ಗರುಕಂ ಯಂ ಬಹುಲಂ। ಯದಾಸನ್ನಂ। ಕಟತ್ತಾವಾ ಪನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಚ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಪಾಕದಾನವಾರೋ ವಿಹಿತೋತಿ। ವುಚ್ಚತೇ, ಸಭಾವತೋ ಬಲವದುಬ್ಬಲಕ್ಕಮೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಪನ ಕಮೋ ಕದಾಚಿ ಪಾಕದಾನಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಪಾಕದಾನವಾರೋ ವಿಹಿತೋ। ಆಸನ್ನಂಪಿ ಹಿಸಮಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇತುಂವಾ ಸನ್ತಾಪೇತುಂವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ ಬಲವತೋ ಆಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ನಿವತ್ತಕಂ ನ ಹೋತೀತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮಹಾಕಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇವಾಸ್ಸತಂ ಕತಂ ಹೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಸುಖವೇದನೀಯಂ। ಪಚ್ಛಾವಾಸ್ಸತಂ ಕತಂ ಹೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಸುಖವೇದನೀಯಂ। ಮರಣಕಾಲೇವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾತಿ ಏವಂ ಆಚಿಣ್ಣದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸಪಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇನ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಮ್ಮೇನ ಸಗ್ಗಗಮನಂ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಪುಬ್ಬೇವಾಸ್ಸತಂ ಕತಂ ಹೋತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಂ।ಲ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾತಿ ಏವಂ ಆಚಿಣ್ಣ ಸುಚರಿತಸ್ಸಪಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಅಪಾಯಗಮನಂ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾಚ ಉಭಿನ್ನಂಪಿ ಬಲವಭಾವೇ ಸತಿ ಆಸನ್ನಮೇವ ಪರಿಯತ್ತಂ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಥೇರೇನ ಆಸನ್ನಮೇವ ಪಥಮಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥಚ ಪುಬ್ಬೇವಾಸ್ಸಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಆಸನ್ನಾನುಸ್ಸರಿತಕಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಮ್ಬದಾಠಿಕನಾಮಸ್ಸ ಚೋರಘಾತಕಸ್ಸ ಮಹಾವಾತಕಾಲನಾಮಸ್ಸಚ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವತ್ಥು ಏತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬನ್ತಿ।

[೧೪೫] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಗತಂ ಜರಗ್ಗವೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಸನ್ನಮೇವ ಪಥಮಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತೀತಿ ಏಕಂಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ನ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಏವಂ ಏಕಂಸೇನ ವುತ್ತಂ। ನಚ ಉಟ್ಠಾತುಂಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸೋ ಜರಗ್ಗವೋ ಪಜದ್ವಾರಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠಿತೋಪಿ ಪಥಮತರಂ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀತಿ। [ಗರುಕಚತುಕ್ಕಂ]

೧೪೭. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಭಾವೋ। ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅನು ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದನೀಯಂ। ಫಲಂ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವೇದನೀಯಂ ಫಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ।

[೧೪೬] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಾನುಭವನ ವಸೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಹಿ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಏತೇನ ಇಧ ವೇದನೀಯಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ವಿಪಾಕಾತಿಧೇಯ್ಯೋಚ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಇಧ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ। ನ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಸಮಾಸೋತಿ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಂ ಉಪೇಚ್ಚ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರೇ ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಫಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಸುತ್ತಪದೇಸು ಪನ ಉಪಪಜ್ಜೇವಾತಿ ಪಾಠೋ ದಿಟ್ಠೋ। ತಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಅನನ್ತರೇ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಉಪಪಜ್ಜೋ। ದುತೀಯೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಉಪಪಜ್ಜೇವೇದಿತಬ್ಬಂ ಫಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಪಾಠಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಉಪಪಜ್ಜಾತಿವಾ ಅನನ್ತರೇ ಭವೇ ಪವತ್ತೋ ಏಕೋ ನಿಪಾತೋ। ಯಥಾ ಪಚ್ಚಾತಿ।

[೧೪೭] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮತೋ ಅನನ್ತರಂ ಉಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪವಜ್ಜವೇದನೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ಉಪಪಜ್ಜವಾ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಯಾಯತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪರಿಯಾಯೋ। ಅಪರೋಚ ಸೋ ಪರಿಯಾ ಯೋಚಾತಿ ಅಪರಪರಿಯಾಯೋ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ನಾಗತಾ ನನ್ತರ ಭವೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತ ಭಾವ ಪರಿವತ್ತೋ। ತೇ ನೇವ ಹಿ ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಅಙ್ಗುತ್ತ ರಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಅಪರಪರಿಯಾಯೇತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾನನ್ತರಾನಾಗತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಯೇ ಅತ್ತಭಾವಪರಿವತ್ತೇತಿ ವುತ್ತಂ। ಸುತ್ತಪದೇಸು ಪನ ಅಪರೇವಾ ಪರಿಯಾಯೇತಿಚ ಅಪರಾಪರೇವಾ ಪರಿಯಾಯೇತಿಚ ದ್ವಿಧಾ ಪಾಠೋ ದಿಟ್ಠೋ। ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಠೇಸತಿ ಇಧ ಮಜ್ಝೇ ಏಕಸ್ಸ ಅಪರಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಙ್ಗಹಪೋಟ್ಠಕೇಸು ಪನ ಮಜ್ಝೇ ದೀಘೋ ಯಾಕಾರನಟ್ಠೋಚ ಅಪರಾಪರಿಯಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಬಹೂಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ನತ್ಥಿ। ಪಾಳಿಯಾಚ ನ ಸಮೇತಿ।

[೧೪೮] ಯಞ್ಚ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಅಪರೇ ಅಪರೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ತಭಾವೇ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪರಾಪರಿಯ ವೇದನೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮತೋತಿ ಇದಂ ತಾವ ನಯುಜ್ಜತಿ।

ನ ಹಿ ಮಜ್ಝೇ ಉಪಪಜ್ಜಭವಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಥಮೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋವ ಇಧ ತತೀಯೇ ಪದೇ ಅಧಿಕತೋತಿ ಯುತ್ತೋ।

[೧೪೯] ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋಚ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ।

ಅಪರೇವಾ ಪರಿಯಾಯೇ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಅಪರಾಪರೇವಾ ಪರಿಯಾಯೇತಿವಾ। ಅಹೋಸಿನಾಮಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ। ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ। ಭವಿಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಂ। ಅತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ। ನತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪಾಠವಸೇನ ಆಚರಿಯೇಹಿ ತಥಾಗಹಿತನಾಮ ಧೇಯ್ಯಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸತ್ತಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಜವನೇಸು ಪಥಮಜವನಚೇತನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇ ದನೀಯಂನಾಮ। ಸಾ ಹಿ ಅಲದ್ಧಾಸೇವನತಾಯ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಅಚಿರಟ್ಠಿ ತಿಕಾಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತರವಿಪಾಕಾಚಾತಿ। ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಏವ ಅಹೇತುಕಮತ್ತಂ ಫಲಂ ದತ್ವಾ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ನ ಏಕಂಪಿ ಮರಣಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸನ್ತಾನಂ ಅನುಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪಚ್ಚಯಂ ಪನ ಅಲಭಮಾನಾ ಅಹೋಸಿಕಂನಾಮ ಹೋತಿ। ಪಚ್ಚಯೋತಿಚ ಅತ್ತನೋ ಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸದಾಯಕೋ ನಾನಾ ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸಮಾ ಗಮಾದಿಕೋ ಯೋಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ। ಟೀಕಾಸು ಪನ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತತಾಯಾತಿಆದಿನಾ ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ವುತ್ತೋ। ಸೋ ಕಾಕವಲಿಯಾದೀನಂ ವಿಯ ಪಾಕಟತರಫಲದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಪಥಜವನಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಇತರಾಪಿವಾ ಪಥಮಜವನಚೇತನಾ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಸಮಾಯೋಗವಸೇನಪಿ ಲದ್ಧ ಪಚ್ಚಯಾ ಕಾಚಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪಂ ಫಲಂ ನ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥಿ। ನಚತಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಸಬ್ಬಂಪಿ ಫಲಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸವಾ ಕಮ್ಮಕಾರಕಸ್ಸೇವ ವಾಪಾಕಟಮೇವ ಸಿಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ಯಂ ಪನ ಞಾಣವಿಭಙ್ಗಟ್ಠ ಕಥಾಯಂ ಏಕಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ। ಸೇಸಾನಿ ಅವಿಪಾಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಅಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾನಿ ಸೇಸಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಏಕೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಏಕಸ್ಸೇವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀ ಯಸ್ಸ ಓಕಾಸೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ। ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾ ಪನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಭೂತಾ ಸತ್ಥಮಜವನಚೇತನಾ ಉಪಪಜ್ಜ ವೇದನೀಯಂನಾಮ। ಸಾ ಹಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನತಾಯ ಥೋಕಂ ಸಾರಭೂತಾ ಹೋತೀತಿ ಪಥಮಚೇತನಾ ವಿಯ ಸೀಘತರಂ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ನಸಕ್ಕೋತಿ। ಬಲವತೀಚ ಹೋತೀತಿ ಏಕಂ ಭವಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪತಿತ ಜವ ನೇಸು ಪನ ಅನ್ತಿಮಜವನತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಚೇತನಾಯೋ ವಿಯ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧಾ ಅನನ್ತರೇ ಏವ ಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂವಾ ಪವತ್ತಿ ಫಲಮೇವವಾ ದತ್ವಾ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ಅಲದ್ಧಾ ಪನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಮೇವ ಹೋತಿ। ನ ದುತೀಯಂ ಮರಣಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಯಂಪನ ಞಾಣವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಏಕಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ। ಸೇಸಾನಿ ಅವಿಪಾಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಾನಿಪಿ ಹಿ ಯಾವ ದುತೀಯಚುತಿ ನಾಗಚ್ಛತಿ। ತಾವ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾನಿ ಪವತ್ತಿ ವಿಪಾಕಂ ದೇನ್ತಿಯೇವ। ಇಧ ಮಿಸ್ಸಕ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅನನ್ತರಭವೇ ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಫಲಂ ಅನುಭೋನ್ತಾನಿ ವೇಮಾನಿಕ ಪೇತವತ್ಥೂನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಚ ತಂತಂಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನನ್ತರಭವೇ ಏವ ಸುಗತಿ ಯಂ ಕಬ್ಬಿಪಾಕಭೂತಂ ವಿಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಾನಿ ದುಗ್ಗತಿಯಂವಾ ತಬ್ಬಿಪಾಕಭೂತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ವತ್ಥುಸತಾನಿ ಏತ್ಥ ಕಥೇ ತಬ್ಬಾನೀತಿ।

[೧೫೦] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಸಾಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದತ್ವಾವ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪನ ಅದಿನ್ನಾಯ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ದೇತೀತಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ಯಥಾವುತ್ತವತ್ಥೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುಜ್ಝನತೋ।

[೧೫೧] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

‘‘ಚುತಿ ಅನನ್ತರಞ್ಹಿ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ಅಕಾರಣಂ।

ಪುತಿಅನನ್ತರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂಪಿ ಓಕಾಸಸಮ್ಭವತೋ।

[೧೫೨] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪನ ದಿನ್ನಾಯ ಜಾತಿಸತೇಪಿ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ’’। ತಂಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

ಕಮ್ಮಸಙ್ಕರಾಪತ್ತಿತೋ। ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯ ವೇದನೀಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸಙ್ಕಮನಂ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಚೇತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ತದತ್ಥಸಾಧಕಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಪದೇಸಸ್ಸವಾ ವತ್ಥುಸ್ಸವಾ ಯುತ್ತಿಯಾವಾ ಅಭಾವತೋತಿ। ಮಜ್ಝೇ ಪನ ಪಞ್ಚಜವನ ಚೇತನಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯ ವೇದನೀಯಂನಾಮ। ಏತಾ ಹಿ ಸುಟ್ಠು ಬಲವನ್ತೀ ಸಾರಭೂತಾಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ನ ಸೀಘಂ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಪನ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತತೀಯಭವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ। ತದಾ ಪಞ್ಚವಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದತ್ವಾ ಸಂಸಾರಪವತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ದೇನ್ತೀತಿ। ಇಮಾನಿಯೇವ ಪನ ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಖೇತ್ತೇ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಅಲಭಮಾನಾನಿ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂನಾಮ। ಖೇತ್ತಞ್ಚ ನೇಸಂ ಪಥಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠ ಧಮ್ಮಚುತಿಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ। ದುತೀಯಸ್ಸ ಅನಾಗತಾನನ್ತರಭವಚುತಿಯಾ। ತತೀಯಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಚುತಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। [ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಚತುಕ್ಕಂ]

೧೪೮. ಪಾಕಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ಅಪಾಯಾದಿಕಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ತಥಾ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಅಕುಸಲಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು। ಕಮ್ಮದ್ವಾರವಸೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಭೂತಾನಂ ಕಾಯಾದಿ ಕಮ್ಮದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ। ಪಾಣಂ ಅತಿಪಾತೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ। ಅತಿಪಾತನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸರಸತೋ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಏವ ಪಯೋಗಬಲೇನ ಪಾತನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ। ಅಗಮನೀ ಯವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇಸು ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ಚರನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ। ತತ್ಥ ಪರಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿನೋ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸನ್ತಾನುಪಚ್ಛೇದಕಸ್ಸ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಧಕಚೇತನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋನಾಮ। ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ತತೋ ವಿಯೋಗಕಾರಣಸ್ಸ ಕಾಯ ವಚೀಪಯೋಗಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಅಚ್ಛಿನ್ದಕಚೇತನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂನಾಮ। ಅಗಮನೀಯವತ್ಥೂಸು ಮಗ್ಗೇನಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದಕಸ್ಸ ಕಾಯಪಯೋಗಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಅಸ್ಸಾದಚೇತನಾ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋನಾಮ। ಕೇಚಿ ಪನಏತ್ಥಪಿ ಅಗಮನೀಯ ವತ್ಥುಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಪದಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ। ಅಗಮಯನೀವತ್ಥು ತಸ್ಮಿಂ ಸೇವನಚಿತ್ತನ್ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ। ಏತೇನ ಅಗಮನೀಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಗಮನೀಯ ಸಞ್ಞಾಯವಾ ಅಗಮನೀಯ ಸಞ್ಞಾಯವಾ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪಥೋ ಹೋತಿ ಯೇವಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ಇತರಥಾ ಅಗಮನೀಯವತ್ಥು ತಥಾ ಸಞ್ಞಿತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇವನಚಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾತಿ।

ಅಪರೇ ಪನ ಸಯಂ ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಪರೇನ ಕರೀಯಮಾನಂ ಮಗ್ಗೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪಥಭೇದೋ। ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಪಯೋಗೋ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏಕೇ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತಿಯಙ್ಗಿಕೋವ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ನ ಚತುರಙ್ಗಿಕೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸೇವನ ಪಯೋಗೇನ ಸಹ ಚತುರಙ್ಗಿಕೋವ ವುತ್ತೋತಿ ಅಞ್ಞೇ। ಸೇವನಪಯೋಗೋ ಪನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾಯೇವ ವುತ್ತೋ। ನ ಪನ ಏಕನ್ತಅಙ್ಗಭಾವತೋ। ಇತರಥಾ ಇತ್ಥೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಯೋಗಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ತಾಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಸಿಯಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸನಂಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಸಾ ಹಿ ರಕ್ಖಿತಾಸು ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ। ಟೀಕಾಸು ಪನ ಸಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾಪಿ ನ ಹೋತಿ। ಕುತೋ ಮಾತಾದಿರಕ್ಖಿತಾ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಹಿ ಇಧ ಪಾಸಣ್ಡಿಯಧಮ್ಮೋವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಸಾಸನಧಮ್ಮೋಪಿ ನನ ಯುತ್ತೋ। ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ನಿಯೋಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಿನೀ ಆದಿಕಾ ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾದಿಟ್ಠಾನಿಯಾಏವ ಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋಪಿ ದುಸ್ಸೀಲಾಯ।ಲ। ಸಾಮಣೇರಿಯಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಸೋತಾಪನ್ನಾಯ, ಸಕದಾಗಾಮಿನಿಯಾ, ತತೋ ಅನಾಗಾಮಿನಿಯಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ। ಖೀಣಾಸವಾಯ ಪನ ಏಕನ್ತಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋವಾತಿ ವುತ್ತಂ।

ಕಸ್ಮಾಪನೇತ್ಥ ಸುರಾಪಾನಂ ನಗಹಿ ತಂ। ತಂಪಿಹಿ ಅಪಾಯಸಂವತ್ತನಿ ಕಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾಹ-ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಸೇವಿತಂ ಭಾವಿತಂ ಬಹುಲೀಕತಂ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಯೋಚ ಸಬ್ಬಲಹುಕೋ ಸುರಾಮೇರಯ ಪಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ। ಸೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತೀತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸುಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ದಯೋ ಕಮ್ಮಪಥಾಏವಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ವುಚ್ಚತೇ, ಮೂಲಟೀಕಾಯಂ ತಾವ ತಸ್ಸ ಸಭಾಗತ್ತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೇ ಉಪಕಾರಕತ್ತೇನ ದಸಸುಪಿ ಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಅನುಪವೇಸೋತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಭಾಗತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಭಾವನಿಯಂ ಸುರಾಪಾನಂಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವದನ್ತಿ ರಸಸಙ್ಖಾತೇಸು ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಕಾರಕತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಟೀಕಾಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಪಿಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥಾತಿ ವುತ್ತಾ। ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಅನೇಕನ್ತಿ ಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮ ಪಥಾತಿ ನ ವುತ್ತಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಾವಸೇ ಸಾತಿ ಸುರಾಪಾನಾದಯೋ ತಬ್ಬಿರಮಣಾದಯೋಚ। ಸುರಾಪಾನಞ್ಹಿ ಮದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ। ಮದೋ ಅಪುಞ್ಞಪಥಸ್ಸ। ತಬ್ಬಿರತಿಪಿ ನಿಮ್ಮದತಾಯ। ಸಾಚ ಪುಞ್ಞಪಥಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಪಥೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ತಾನಿ ತದಾಸನ್ನಕಮ್ಮವಸೇನ ಸನ್ಧಿಜನಕಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತದಾಸನ್ನಕಮ್ಮವಸೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸವಾ ಸುರಾಪಾನವಿರತಿಯಾವಾ ಆಸನ್ನೇ ಪವತ್ತಾನಂ ತಮ್ಮೂಲಕಾನಂ ಅಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾನಂವಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾನಂವಾ ವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ-ಯೋ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸುರಾಮದಹೇತು ಪಾಣಾ ಪಾತಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸುರಾಪಾನಂ ತಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಲವೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ ಪುಬ್ಬಚೇತನಾಠಾನಿಯಞ್ಚ। ತದೇವ ವಿಸುಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತಿ, ನ ಇತರನ್ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾ ಯೋಪಿ ಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭೂತಾಏವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇನ್ತಿ, ನ ಇತರಾ। ಏವಮಿದಂಪೀತಿ। ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಪಥಸುತ್ತೇಸು ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾನಿಏವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇನ್ತಿ। ನ ಇತರಾನೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ನಿಯಮೇತುಂ। ಯಾನಿ ಪನ ಏಕನ್ತೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನಸಾಮತ್ಥಿಯ ಯುತ್ತಾನಿ, ತಾನೇವ ತತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ವುತ್ತಾನಿ। ಯಾನಿಪನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಅನೇಕನ್ತಿಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ತತ್ಥಸರೂಪತೋ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ। ತಥಾ ಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಪಿಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥಾತಿ ವುತ್ತಾ। ವುತ್ತಾವಸೇಸಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಅನೇಕನ್ತಿ ಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪಥಾತಿ ನ ವುತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಇದಂಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಅನೇಕನ್ತಿಕತ್ತಾ ತತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ನ ವುತ್ತನ್ತಿಚ। ಯಂ ತದಾ ಸನ್ನಕಮ್ಮವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ। ತಂ ತತ್ಥ ಸರೂಪತೋ ವುತ್ತೇಸು ತದಾ ಸನ್ನಕಮ್ಮೇಸು ಅನುಪವಿಟ್ಠನ್ತಿಚ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ದುವಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನಂ ಕಮ್ಮಜನನಞ್ಚಾತಿ। ತತ್ಥ ಪಟಿಜನನತೋ ಕಮ್ಮಜನನಮೇವಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ಕುಮ್ಭಜಾತಕೇ –

ಯಂ ವೇ ವಿವಿತ್ವಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರನ್ತಿ,

ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಚೇತಸಾಚ।

ನಿರಯಂ ವಜನ್ತಿ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ,

ತಸ್ಸಾ ಪುಣ್ಣಂ ಕುಮ್ಭಮಿಮಂ ಕಿಣಾಥಾತಿ॥

ಏವಂ ತದಾಸನ್ನಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಅಪಾಯಗಾಮಿತಾ ವುತ್ತಾ। ತದುಭಯಂ ಪನಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಸೇವಿತಂ।ಲ। ಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹಿಸುತ್ತಪದೇಸು ಧಮ್ಮತಾ। ಯದಿದಂ ಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾತಿ। ತಥಾಹಿ ಮೂಲಟೀಕಾಯಂಪುನಬ್ಭವಂದೇತಿಪುನಬ್ಭವಾಯ ಸಂವತ್ತೇತೀತಿ ಪಾಠೇ ಕಮ್ಮಸಹಜಾತಾ ಪುನಬ್ಭವಂದೇತಿ। ಕಮ್ಮಸಹಾಯಭೂತಾ ಅಕಮ್ಮಸಹಜಾ ತಾಪುನಬ್ಭವಂ ಸಂವತ್ತೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಏಕನ್ತಕಮ್ಮಪಥಭಾವಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ। ಯಂ ಪನ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಕಮ್ಮಪಥಾಏವಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾಕ್ಯಂ। ತತ್ಥ ಏವಸದ್ದೇನ ತೇಸಂ ಚೇತನಾಧಮ್ಮತ್ತಾ ಝಾನಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸಿಕತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಚೇತನಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಪಥಂ ಪತ್ತಾಪಿ ಅಪತ್ತಾಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಕಮ್ಮ ಪಥಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾಏವ ಹೋತೀತಿ। ತೇನೇವ ಮೂಲಟೀಕಾಯಂ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಏವಾತಿ ಕಮ್ಮಪಥಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಅನುಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಕಮ್ಮ ಪಥಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾಏವ। ನ ಝಾನಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿಪನ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯೇನ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಂ ವದನ್ತಿ।

ಖುದ್ದಕಪಾಠಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇನಸಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವ, ತತ್ಥ ಹಿ ಪುರಿಮಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಞ್ಚ ವಿಸುಂ ವತ್ವಾ ಸುರಾಪಾನಂಪತ್ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತೇನ ವಚೀಕಮ್ಮಭಾವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ। ಧಾತುಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾ ಯಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಯಥಾಹ-ತತೀಯಂಪಞ್ಚಕಮ್ಮವಸೇನ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಚತುತ್ಥಂ ಸತ್ತಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಪಞ್ಚಮಂ ದಸ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನಾತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ತತೀಯೇ ಸುರಾಪಾನಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಪಞ್ಚಕಮ್ಮವಸೇನ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ನ ಪಞ್ಚಕಮ್ಮಪಥವಸೇನಾತಿ। ಏತಾಸುಪಿಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಅನೇಕನ್ತಿ ಕತ್ತಾಏವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ನ ನಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಬ್ಬಾ ಪಾಳಿಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾಯೋ ಸಂಸನ್ದಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೋ ತಿವಿಧೋ ಸಸಮ್ಭಾರಕಾಯೋ ಪಸಾದಕಾಯೋ ಚೋಪನಕಾಯೋತಿ। ಇಧ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಚೋಪನಕಾಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇತಿ। ಚೋಪನಕಾಯೋ ಹಿ ಕದಾಚಿ ಕಾಯಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪರಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾ ಪನತ್ಥಾಯಪಿ ಕರೀಯತೀತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಸೋ ಯೇವಚ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಮುಖತ್ತಾ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಂ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತೇನ ತೇನ ಉಪಕ್ಕಮ ಕಿಚ್ಚೇನ ಪವತ್ತಮಾನೇಏವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಾದಿಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ ತಂಜನ ಕಸ್ಸ ಚೇತನಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆಯೂಹನ ಕಿಚ್ಚನಿಬ್ಬತ್ತಿಚ ಕಾಯಕಮ್ಮನಾಮ ಲಾಭೋಚ ಹೋತೀತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇ। ಏತ್ಥಚ ಯಸ್ಮಾಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಮನೇನ ವಿನಾ ನಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ। ಮನೋಸೇಟ್ಠಾ ಮನೋಮಯಾತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಸುಚರಿತದುಚ್ಚರಿತಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮನೋದ್ವಾರಂ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಸೇಸೇತುಂ ನಸಕ್ಕೋತಿ। ಅಸಾಧಾರಣಭೂತಾ ಪನ ಕಾಯವಚೀಯೋ ಏವ ಸಕೋನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾಚ ಪುರಿಮಾನಿ ಸತ್ತವಿಧಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕೇವಲಂ ಮನೋಮತ್ತೇನ ನಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತಂಸಮುಟ್ಠಿತೇಹಿ ಪನ ಕಾಯ ವಚೀಪಯೋಗೇಹಿ ಏವ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಏವ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಮುಖಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇತಿ। ಪರತೋ ವಚೀದ್ವಾರೇತಿ ಚ।

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವುತ್ತಿತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ವುತ್ತಿತೋ ವಚೀಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತೇ ವುತ್ತೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಂನಾಮ। ಮುಸಾವಾದಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಚೀಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ಏವಂ ದ್ವಾರೇನ ಕಮ್ಮಾನಂ ನಾಮವವತ್ಥಾನಂ ಅಸಿದ್ಧಂ ಸಿಯಾ। ಕಥಂ। ಯದಾ ಹಿ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಆಣತ್ತಿವಸೇನ ಅಪ್ಪಕೇನ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಭಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತದಾ ತಾನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಾಮಂ ಜಹೇಯ್ಯುಂ। ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ಕಸ್ಮಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ವುತ್ತಿತೋ ವಚೀಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ದ್ವೇವಾ ನೇಸಂ ನಾಮಾನಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಉಭಯದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸನತೋ। ಯದಾಪನ ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಹತ್ಥಮುಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಪ್ಪಕೇನ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತದಾ ತಾನಿಪಿ ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಾಮಂ ಜಹೇಯ್ಯುಂ। ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ। ಕಸ್ಮಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವುತ್ತಿತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ದ್ವೇವಾ ನೇಸಂ ನಾಮಾನಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಉಭಯದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸನತೋ। ಏವಞ್ಚಸತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ।ಲ। ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋಚೇತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ ಇದಂ ವವತ್ಥಾನಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ। ತಥಾ ಪರತೋ ಮುಸಾವಾದೋ।ಲ। ಪ್ಪಲಾಪೋಚೇತಿ ವಚೀಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ। ಬಾಹುಲ್ಲವುತ್ತಿತೋತಿ ವುತ್ತೇಪನ ಏಕಮೇಕೇನ ಬಾಹುಲ್ಲಸದ್ದೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾನಿ ತಾನಿ ವಜ್ಜಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ದ್ವಾರೇನ ಕಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಸಿದ್ಧಂ ಭವತಿ। ಯಥಾ ವನಚರಕೋ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ।

ಮನೋಕಮ್ಮಾನಿ ಪನ ದ್ವಾರನ್ತರೇಸು ಚರನ್ತಾನಿಪಿ ಚರಣಮತ್ತಾನಿ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ನ ದ್ವಾರನ್ತರಾನಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ವಿಸುಂ ಕತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಾಯದ್ವಾರಸ್ಸ ಕಾಯೋತಿ ನಾಮಂ ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸೇಸು ಸಯಮೇವ ಸಿದ್ಧಂ ಪಾಕಟಞ್ಚ। ತಥಾ ವಚೀದ್ವಾರಸ್ಸ ವಾಚಾತಿ ನಾಮಂ। ಕುಸಲಾಕುಸಲ ಜವನಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾಕಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸಚ ಮನೋತಿ ನಾಮಂ। ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ವಚೀದ್ವಾರಂ ಮನೋದ್ವಾರನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಾರಸ್ಸ ವವತ್ಥಾನ ಕಿಚ್ಚಂನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯತ್ಥ ಪನ ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರಂ ವಚೀಕಮ್ಮದ್ವಾರಂ ಮನೋಕಮ್ಮದ್ವಾರನ್ತಿ ಆಗತಂ। ತತ್ಥೇವ ದ್ವಾರಕಥಾದೀಸು ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಾರವವತ್ಥಾನಂಪಿ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

[೧೫೩] ಏತೇನ ಯಂ ವುತ್ತಂ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮಸ್ಸಚ ಪವತ್ತಿಮುಖಭೂತಂ ಕಾಯದ್ವಾರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ’’। ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ।

[೧೫೪] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

‘‘ತಥಾ ಮುಸಾವಾದಾದಿಂ ಕಾಯವಿಕಾರೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇಪಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಾರವವತ್ಥಾನಂಪಿ ನಸಿಯಾತಿ’’ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ನ ಹಿ ಕಾಯವಿಕಾರೇನ ಕರೀಯಮಾನಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಮಾನಂಪಿ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಭಿನ್ದಿತುಂವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ದಾತುಂವಾ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಸಭಾವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸಾತಿ।

[೧೫೫] ಏತೇನೇವ ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

ವುತ್ತಂ ‘‘ತಥಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತತಿ। ನ ಇತರಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏತ್ಥೇವ ಪವತ್ತನತೋ ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಾದೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಾದಿ ಭಾವೋವಿಯಾತಿ’’। ತಂಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ನ ಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರನ್ತಿ ನಾಮಂ ಇಧ ವುತ್ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ। [ಕಾಯಕಮ್ಮಂ]

೧೪೯. ಮುಸಾತಿ ಅಭೂತತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಮುಸಾ ವದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮುಸಾವಾದೋ। ವಿಸತಿ ಪರೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಮೋದಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ಸಂಚುಣ್ಣೇತಿ ಪರಿಭಿನ್ದತಿ ಮಿಥು ಭೇದಂ ಕರೋತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪಿಸುಣಾ। ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಭಾವಂ ಪರೇಸಞ್ಚ ಮಿತ್ತಸುಞ್ಞಭಾವಂ ಕರೋತಿ ಏತಾಯಾತಿವಾ ಪಿಸುಣಾ। ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ। ವದನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾಚಾ। ಪಿಸುಣಾಚ ಸಾ ವಾಚಾಚಾತಿ ಪಿಸುಣವಾಚಾ। ಯೇನ ಸುಯ್ಯತಿ, ತಸ್ಸ ಹದಯಂ ಫರಮಾನಾ ಉಸತಿ ದಹತೀತಿ ಫರುಸಾ। ಫರುಸಾಚ ಸಾ ವಾಚಾಚಾತಿ ಫರುಸವಾಚಾ। ಸಾಧುಜನೇಹಿ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಸಂಸುಖಂ ಹಿತಞ್ಚ ಫಲತಿ ವಿಸರತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ಹಿತಸುಖಮಗ್ಗಂ ಭಿನ್ದತೀತಿ ಸಮ್ಫಂ। ತಂವಾ ಫಲತಿ ಭಿಜ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಫಂ। ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾಪಗತಸ್ಸ ಪಟಿಭಾಣಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಾರತಯುದ್ಧಸೀತಾಹರಣಾ ದಿಕಸ್ಸ ವಾಚಾ ವತ್ಥುಮತ್ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಯತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತಬುದ್ಧಿಯಾವಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕ ಹಿತಬುದ್ಧಿಯಾವಾ ಉಪಾಯದೀಪಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಧಮ್ಮವಿನಯಪದಂ ನತ್ಥಿ। ಸಮ್ಫಂ ಪಲಪನ್ತಿಪಕಾರೇನ ಕಥಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಪ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ। ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸವಿಸಂ ವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರೇನ ವಿಸಂ ವಾದಕ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋ। ಸೋ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ಥಭಞ್ಜನಕೋವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ। ಇತರೋ ಕಮ್ಮಮೇವ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮ ಪಥೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಮುಖಮಗ್ಗೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ರಜಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಪದೇಸೋ ರಜಪಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಥಾ ಲೋಕೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇಸು ಸತ್ತಾನಂ ಕಾಯವಚೀಚಿತ್ತಾಭಿಸಙ್ಖರಣಕಿಚ್ಚೇಸುಯೇಹಿ ಕಿಚ್ಚೇಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ। ಯೇಸುವಾ ಕಿಚ್ಚೇಸು ತಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ತಾನಿ ಕಾಯವಚೀಚಿತ್ತಾ ಭಿಸಙ್ಖರಣಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಮುಖಮಗ್ಗತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪಥೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಕತಮಾನಿ ಪನ ತಾನೀತಿ। ಅಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಅಕುಸಲೇಸು ಪಾಣಘಾತ ಕಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಕುಸಲೇಸು ತಬ್ಬಿರಮಣಕಿಚ್ಚಾದೀನಿ ದಸವಿಧಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ। ಕಮ್ಮಾನಿಯೇವ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತೀನಂ ತದುಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಪಥಭೂತತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪಥೋನಾಮಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।

ಪರಸ್ಸ ಭೇದಪುರೇಕ್ಖಾರೇನ ಭೇದಕಕಾಯಗಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾ ಪಿಕಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚೇತನಾ ಪಿಸುಣಾವಾಚಾ। ಸಾಪಿ ಪರೇ ಭಿನ್ನೇಯೇವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ। ಅಭಿನ್ನೇ ಕಮ್ಮಮೇವ। ಪರಸ್ಸ ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕಕಾಯ ವಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ದುಟ್ಠಚೇತನಾ ಫರುಸವಾಚಾ। ಏತ್ಥಚ ಮರನ್ತಿ ಸತ್ತಾ, ಮರಣಮತ್ತಂವಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನೇತಿ ಮಮ್ಮಂ। ದುಟ್ಠವಣೋ। ಮಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದತಿ ಭಿನ್ದತಿ ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕೋ। ವಣಘಟ್ಟನಪಯೋಗೋ। ಇಧ ಪನ ಮಮ್ಮಂವಿಯಾತಿ ಮಮ್ಮಂ। ಜಾತಿಆದೀಸು ದಸಸು ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ। ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕೋತಿ ಜಾತಿಆದೀಸು ಘಟ್ಟನ ವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಫರುಸ ಕಾಯವಚೀ ಪಯೋಗೋ। ಅಯ ಮತ್ಥೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧ ಟೀಕಾ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಥವಾ। ಮಮಾಯತೀತಿ ಮಮೋ। ಮಿತ್ತೋ। ಮಮಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಮ್ಮಂ। ಮೇತ್ತಾಚಿತ್ತಂ। ಮಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕೋ। ಅಯಂಪಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾಏವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋತಿ ಕೇಚಿ। ಪರಮ್ಮುಖಾಪೀತಿ ಅಪರೇ। ಯಥಾ ಪನ ಪರಂ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಖಮಾಪನಕಮ್ಮಂ ಪರಸ್ಸ ದೂರೇ ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಮತಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಅಕ್ಕೋಸನಕಮ್ಮಂಪೀತಿ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಟೀಕಾಕಾರಾ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚಣ್ಡಾ ಮಹಿಂಸೀ ತಂ ಅನುಬನ್ಧತೂತಿವಾ ಚೋರಾ ತಂ ಖಣ್ಡಾ ಖಣ್ಡಿಕಂ ಕರೋನ್ತೂತಿವಾ ಮುದ್ಧಾ ತೇ ಫಲತು ಸತ್ತಧಾತಿವಾ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಂ ಅಭಿಸಪನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿಚ ವದನ್ತಿ।

ಅನತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಪಾಪಚೇತನಾ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ। ಸೋಪಿ ಭಾರತಯುದ್ಧ ಸೀತಾಹರಣಾದಿಕೇಸು ಪಟಿಭಾಣಚಿತ್ತೇಸು ವಾಚಾವತ್ಥುಮತ್ತೇಸುಏವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ। ಸೋಚಖೋ ಪರೇ ತಂ ಅನತ್ಥಂ ಸಚ್ಚತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೇಯೇವ। ಅಗಣ್ಹನ್ತೇ ಪನ ಕಮ್ಮಮೇವ। ತಥಾ ರಾಜಕಥಾದೀಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನ ಕಥಾಪಭೇದೇಸುಪಿ ಕಮ್ಮಮೇವ। ತಞ್ಚ ಖೋ ತದಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ। ಅತ್ಥಧಮ್ಮವಿನಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬಂಪಿ ಸತ್ಥಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಚೀತಿ ವಾಚಾಯೇವ। ಸಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಸದ್ದವಾಚಾ ವಿರತಿವಾಚಾ ಚೇತನಾವಾಚಾ ಚೋಪನವಾಚಾತಿ। ಇಧ ಪನ ಸದ್ದಸಹಿತಾ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ಚೋಪನ ವಾಚಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವುತ್ತಂ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇತಿ। ಚೋಪನವಾಚಾ ಹಿ ಕದಾಚಿ ವಾಚಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪರಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯಪಿ ಕರೀಯತೀತಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಸಾಯೇವಚ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿ ಮುಖತ್ತಾ ದ್ವಾರನ್ತಿ ವಚೀದ್ವಾರಂ। ತಾಯ ಹಿ ತಂತಂವಚೀಪಯೋಗಕಿಚ್ಚೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಏವ ವಿಸಂವಾದನಾದಿಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಕಸ್ಸ ಚೇತನಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆಯೂಹನಕ್ರಿಯಾನಿಬ್ಬತ್ತಿಚ ವಚೀಕಮ್ಮನಾಮಲಾಭೋಚ ಹೋತೀತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ವಚೀದ್ವಾರೇ। ಯಮೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮೇ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ। [ವಚೀಕಮ್ಮಂ]

೧೫೦. ಅಭಿಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪರಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮನವಸೇನ ಅತಿರೇಕತರಂ ಝಾಯನ್ತಿ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾ। ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತಿ ಪರಸತ್ತೇ ವಿನಾಸಂ ಆಪನ್ನೇ ಕತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ವಿಪರೀತತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಅತ್ಥಿದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಯಪವತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಪ್ಪುರಿಸ ಮಗ್ಗಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಯೇನ ತಬ್ಬಿಪರೀ ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ತತ್ಥ ಪರಸನ್ತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅಸ್ಸಾದನಾಭಿನನ್ದನರಜ್ಜನಮತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅಹೋವತ ಇದಂ ಮಮಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿ। ಪರಸನ್ತಕಭಾವೇಯೇವ ಥಪೇತ್ವಾ ಲಾಭಾವತಿಮೇ। ಯೇ ಈದಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ಅಹೋವತಾಹಂಪಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ। ಯಾಚಿತ್ವಾವಾ ಕಿಣಿತ್ವಾವಾ ಅತ್ತನೋ ಕರೇಯ್ಯಂ। ಅಞ್ಞಂವಾ ಈದಿಸಂ ಲಭೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಮೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪರಭಣ್ಡವತ್ಥುಕೇ ಹಿ ಲೋಭೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ನ ತಾವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿ। ಯಾವ ನ ಅಹೋವತ ಇದಂ ಮಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ। ಅನ್ತಮಸೋ ಡಂಸಮಕಸಾದಿಕೇಪಿ ಆರಬ್ಭ ಇಮೇ ನಸ್ಸನ್ತು ವಿನಸ್ಸನ್ತು। ಅಹೋವತಿಮೇ ನಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ। ಅವಡ್ಢಿತಾವಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ ಚಿರಂವಾ ನತಿಟ್ಠೇಯ್ಯುಂ। ಕದಾವಾ ನಸ್ಸನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಪರ ಸತ್ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಜೀವವಿನಾಸಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ಇತರೋ ಕಮ್ಮಮೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪರಸತ್ತವತ್ಥುಕೇ ಹಿ ಕೋಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ನ ತಾವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ ಹೋತಿ। ಯಾವ ನ ಅಹೋವತಾಯಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಿನಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಂ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ। ಕಮ್ಮಸ್ಸವಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಸ್ಸವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಬಾಹಿಕಾ ನತ್ಥಿಕಾಹೇ ತುಕಾಕ್ರಿಯವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ನಿಯತ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಏವ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದೋ। ದಸವತ್ಥುಕಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪನ ನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಪಭೇದಾಏವ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುದೇಸನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಅರಿಟ್ಠಕಣ್ಟಕಾದೀನಂ ದಿಟ್ಠಿಯೋಪಿ ಕಮ್ಮಪಥಾಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿವಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿವಾಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ।

ನಿಯತಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಯಥಾ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಯತ್ತಕಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಧಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ಫಲದಾನನಿಯಮೇನ ನಿಯತೋ ಹೋತಿ। ತತ್ತಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ವುತ್ತೋ। ತಥಾದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾ ನಾನಿ ಕಾರಣ ಪಟಿರೂಪಕಾನಿ ಯತ್ತಕಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಧಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋಚುತಿಅನನ್ತರೇಫಲದಾನನಿಯಮೇನ ನಿಯತೋ ಹೋತಿ। ತತ್ತಕಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋನಾಮ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಪನ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಮಿಚ್ಛಾಧಿಮೋಕ್ಖಮತ್ತೇನ ಏವಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕಂ ಸಮಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋನಾಮ ನಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ, ಫಲದಾನ ನಿಯಮಾಭಾವಾತಿ। ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಮಿಚ್ಛತ್ತತ್ತಿಕೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ಫಲದಾನ ನಿಯಮವಸೇನೇವ ಉಭಿನ್ನಂಪಿ ಸಮ್ಮತ್ತಮಿಚ್ಛತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಯತಸಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಸಂವಣ್ಣನಾಸು ಪನ ಗಹಣನಿಯಮವಸೇನಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ನಿಯತಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ।

ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದ್ವಯೇನ ವಿನಾಪಿ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿದ್ವಯಂ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಿಸದ್ದೇನ ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದ್ವಯೇನ ಸಹಾಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಾನಿ ಹಿ ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಯದಾ ಕಾಯಙ್ಗವಾ ಚಙ್ಗಾನಿ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಮನಸ್ಮಿಂಏವ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ತದಾವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಿನಾವ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಯದಾ ಪನ ತಾನಿ ಚೋಪೇತ್ವಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತದಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಹೇವ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ। ಏತೇನ ಇಮೇಸಂ ತೀಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ। ಏವಂಸನ್ತೇಪಿ ಇಮಾನಿ ಮನೋದ್ವಾರೇಏವ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಪನ ಅಪ್ಪಕಮೇವ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಮನಸ್ಮಿಂಯೇವಬಾಹುಲ್ಲವುತ್ತಿತೋತಿ। ತತ್ಥ ಮನಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾತಿ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಜವನಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೇ ಮನೋದ್ವಾರೇಏವ। ಏತೇನ ಪುರಿಮೇಸುಪಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವಚೀದ್ವಾರೇತಿ ಪದೇಸು ಏವಸದ್ದಸಮ್ಭವೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತತ್ಥಪಿ ದ್ವಾರೇನ ಕಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ। ಇತರಥಾ ಉಪಲಕ್ಖಣಾದಿವಸೇನ ಅತ್ಥನ್ತರಪಸಙ್ಗೋಪಿ ಸಿಯಾತಿ। ಅಪಿಚ, ಇಧ ಏವಸದ್ದೇನ ಅಯಂಪಿ ವಿಸೇಸತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ। ಪಾಣವಧಾದೀಸು ಹಿ ವಧಾಮಿ ನಂ ಅವಹರಾಮಿ ನ ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಂವಿಧಾನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಚೇತಯಿತಕ್ರಿಯಾಏವ ಪಧಾನಂ ಹೋತಿ। ಸಾಚ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇಹಿ ವಿನಾ ನಸಿಜ್ಝತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಕಾಯ ವಚೀ ಪಯೋಗಾ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಾ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಹೋನ್ತಿ। ತಂ ಸಹಜಾತಾಚ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಚೇತನಾಪಕ್ಖಿಕಾಏವ ಹುತ್ವಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಪರಭಣ್ಡಾ ಭಿಜ್ಝಾಯನಾದೀಸು ಪನ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಅತ್ತಪಧಾನಾನಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತಾನಂಪಿ ಕಾಯ ವಚೀಪಯೋಗಾಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಮೇವ ನಹೋನ್ತಿ। ತಥಾ ಚಿನ್ತಾಪವತ್ತಿ ಮತ್ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿತೋ। ಇತಿ ಇಮೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಕಾಯ ವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಸಬ್ಬೇನಸಬ್ಬಂ ಅಙ್ಗಭಾವಪಟಿಕ್ಖಿಪನತ್ಥಂ ಮನಸ್ಮಿಂ ಯೇವಾತಿ ಏವ ಗಹಣಂ ಇಧೇವ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇಸು ಪನ ದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತಿಮತ್ತ ಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಬಾಹುಲ್ಲಸದ್ದೋಪಿ ಇಧ ಗಹಿತೋತಿ।

[೧೫೬] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಚೇತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಚೇತನಾಪಕ್ಖಿಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ’’ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ನ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಮನೋಕಮ್ಮ ಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಚೇತನಾಪಕ್ಖಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಚೇತನಾಏವ ಪನ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಪಕ್ಖಿಕಾ ಹೋತೀತಿ। [ಮನೋಕಮ್ಮಂ]

೧೫೧. ಏತ್ಥ ಚ ದಸನ್ನಂಪಿ ಇಮೇಸಂ ಕಮ್ಮಪಥಾನಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾಯೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನೇ ಅನೇಕನ್ತಿಕಪಕ್ಖಂ ಗತಾತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ತಾಪಿ ಇಮಂ ಸತ್ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ಇಮಂ ಭಣ್ಡಂ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪವತ್ತಾ ಬಲವಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ। ಅಲದ್ಧಾ ನಾಕಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಯುತ್ತಾ। ಯಾನಿ ಪನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಿ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾನಿನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ವಚೀಕಮ್ಮಾನಿನಾಮ। ಸುದ್ಧೇ ಮನೋದ್ವಾರೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಮನೋಕಮ್ಮಾನಿನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ। ದೋಸಮೂಲೇನಾತಿ ದೋಸಸಙ್ಖಾತಮೂಲೇನ ದೋಸಮೂಲಕಚಿತ್ತೇನಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮೋ ಬ್ಯಾಪಾದವಜ್ಜೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ತೀಹಿಪಿ। ಲೋಭಮೂಲೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಸನಯೋ। ತತ್ಥಾಪಿತಿ ಪುರಿಮೋ ಅಭಿಜ್ಝಾವಜ್ಜೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪಚ್ಛಿಮೋ ತೀಹೀತಿ। ದ್ವೀಹಿ ಮೂಲೇಹೀತಿ ಕದಾಚಿ ದೋಸಮೂಲೇನ ಕದಾಚಿ ಲೋಭಮೂಲೇನಾತಿ ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಮೂಲೇಹಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ। ಮೋಹೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ವಿಸೇಸಕರೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತೋ।

[೧೫೭] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ನಿಧಿಪಾಠಕಪಮಾಣತೋ ದುಟ್ಠನಿಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಪರಸನ್ತಕಂ ಹರನ್ತಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ರಾಜೂಹಿ ದಿನ್ನಂ। ತೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ಅತ್ತಸನ್ತಕಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಹರನ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಫಲಸಮ್ಬನ್ಧಾಪವಾದೀನಞ್ಚ ಮೋಹಮೂಲೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ಸಹಜಾತಮೂಲಞ್ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅಸಾಧಾರಣಭೂತಞ್ಚ। ತೇಸಞ್ಚ ತಥಾಹರನ್ತಾನಂ ಹರಣಂ ಹರಣಕಾಲೇ ಕದಾಚಿದೋಸಮೂಲೇನ ಕದಾಚಿ ಲೋಭಮೂಲೇನಾತಿ ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಮೂಲೇಹಿ ಏವ ಸಮ್ಭವತೀತಿ। ಯೋ ಪನ ಮೋಹೋ ಮಹಾಸಮ್ಮತಾದೀನಂಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಪೋರಾಣಕ ನಿಧಿಸತ್ಥಂ ಥಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಂರಾಜೂನಂ ಕಾಲೇ ಪವತ್ತೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಧಮ್ಮಸತ್ಥ ರಾಜಸತ್ಥ ಸಙ್ಖಾತೇಸು ನಿಧಿಪಾಠೇಸು ಧಮ್ಮಿಕಸಞ್ಞೀನಂ ರಾಜೂನಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಯೋಚ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕಕಾಲೇ ದಿನ್ನಞ್ಞೇವಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂತಿಣಕಟ್ಠೋದಕನ್ತಿ ವಚನಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ರಾಜೂಹಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಯೋಚ ನತ್ಥಿ ಸುಕತ ದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಫಲಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಪವಾದೀನಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಸೋಸಬ್ಬೋಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಮೋಹೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸೋ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಇತರಥಾ ಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ। ದೋಸೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ। ಮೋಹೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾತಿ ವಚನತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮ ಪಥಾತಿ ಮೂಲಕಾಏವ ಇಧ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯುನ್ತಿ। ಏವಂಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಕಮ್ಮೇಸುಚ ಕಮ್ಮಫಲೇಸುಚ ಸಞ್ಜಾತಕಙ್ಖಾನಂ ಜನಾನಂ ಕಙ್ಖಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನ ಚಿತ್ತೇನಸಹೇವತದನುರೂಪಾನಿಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಸುದ್ಧೇನ ಮೋಹಮೂಲೇನ ಜಾಯನ್ತೀತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಪರತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚೇತನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕೇಸು ಗಹಣಂಪಿ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ। [ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ]।

೧೫೨. ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಂಪಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಪರಿಯಾಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕಥಂ, ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ಹಿ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯವತ್ಥೂಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯವತ್ಥುಂ ಕಾಯಙ್ಗಂ ಚೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ವಾಚಙ್ಗಂ ಚೋಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಕಾಯಙ್ಗ ವಾಚಙ್ಗಾನಿ ಅಚೋಪೇತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇಏವ ಪವತ್ತಿತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಪರಿಯಾಯೋ। ಅಯಂ ಪನ ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಆವಿಚೇವ ರಹೋ ಚ। ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಆವಿಚೇವ ರಹೋಚ। ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಆವಿಚೇವ ರಹೋಚಾತಿಚ। ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ ಚ।

ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಾಚಾಕಮ್ಮಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ।

ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಪಣೀಹಿತೇ ಪದಕ್ಖಿಣೇ ತಿಚ॥

ಏವಮಾದೀಸು ಸುತ್ತಪದೇಸು ಆಗತೋ। ಅಪಿಚ, ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಸಕಲಾಯ ನವಕಮ್ಮದ್ವಾರಕಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ದಾನಮಯಂಪಿ ಕಾಯವಚೀ ಮನೋಕಮ್ಮವಸೇನ ತಿಧಾ ವಿಭತ್ತಂ। ತಥಾ ಸೀಲಮಯಂ ಭಾವನಾಮಯಞ್ಚಾತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ದುಸ್ಸಿಲ್ಯೇ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಕಾಯೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ಕಾಯಸಂವರೋ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಯಂ ಪನ ಕುಸಲಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ತದಙ್ಗಪಹಾನಾದಿವಸೇನ ತಂ ದುಸ್ಸಿಲ್ಯಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ಸೋಧಯಮಾನಂ ಕಾಯಸಂವರಂ ಪೂರಯಮಾನಂ ಪವತ್ತತಿ। ತಂ ಕಾಯಚೋಪನ ರಹಿತಂಪಿ ಕಾಯಙ್ಗ ಸಂವರಣ ಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಕಿಚ್ಚಸೀಸೇನ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂನಾಮ। ಕಾಯಸುಚರಿತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಏತ್ಥಚ ತಂ ದುಸ್ಸಿಲ್ಯಂ ಪಜಹಿತ್ವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಪಾಣಘಾತಾದಿಕಂ ಕಾಯದುಸ್ಸಿಲ್ಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ ತಂ ಕಾಯದುಸ್ಸಿಲ್ಯಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ। ಕಾಯದ್ವಾರಂ ಸೋಧ ಯಮಾನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ದುಸ್ಸಿಲ್ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಕಾಯಙ್ಗಂ ಅಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ಸೋಧಯಮಾನಂ। ಕಾಯಸಂವರಂ ಪೂರಯಮಾನನ್ತಿ ಸಯಂ ಕಾಯಙ್ಗಸಂವರಣಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪಾದನೇನ ಕಾಯಸಂವರಂ ಪೂರೇನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಚೀಕಮ್ಮೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅವಯೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತಂಪಿ ಮನೋದ್ವಾರಂಏವ ಸೋಧಯಮಾನಂ ಮನೋಸಂವರಂಏವ ಪೂರಯಮಾನಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂನಾಮ। ಮನೋಸುಚರಿತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಯಮೇಕೋ ಪರಿಯಾಯೋ। ಅಯಂ ಪನ ಅನೇಕಸತೇಸು ಕಮ್ಮಪಥಸುತ್ತೇಸು ಆಗತೋ। ಅಪಿಚ, ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಸಕಲಾಯ ದ್ವಾರಕಥಾಕ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋತಿ। ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಪರಿಯಾಯೇಸು ಸತ್ತುಸಾಸನೇ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಪೂರಣಂನಾಮ ಯಾವದೇವ ಪಾಪಧಮ್ಮಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮೋಯೇವ ಪಧಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ದಿಯ್ಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ದಾನಂ। ವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾ। ಸೀಲಯತೀತಿ ಸೀಲಂ। ಕಾಯ ವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ಸಾವಜ್ಜಾನಿ ನೀವಾರೇತ್ವಾ ಅನವಜ್ಜಾನಿ ಸುಸಮಾಹಿತಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾದಹತಿ ಥಪೇತಿ, ಉಪರಿಮೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಚ ಉಪಧಾರೇತಿ। ತೇಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಧಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಾವೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಭಾವನಾ। ಅಧಿಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇವಾ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇವಾ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಚಾಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಪಚಾಯನಂ। ಪೂಜೇನ್ತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ವಿಸೇಸೇನ ಆವರನ್ತಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಾವಟಾನಂ ಭಾವೋ ಕಮ್ಮಂವಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ। ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಪತ್ತಿ। ಅತ್ತನಿ ಲದ್ಧಪುಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಪಾಪೀಯತೀತಿವಾ ಪತ್ತಿ। ಪರೇಹಿ ಅನುಮೋದನ್ತೇಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾನಿಸನ್ದಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಪತ್ತಿಂ ದದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪತ್ತಿದಾನಂ। ತದೇವ ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಅನುಮೋದನ್ತಿ। ಸಾಧುಕಾರಂ ದದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪತ್ತಾನುಮೋದನಂ। ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಸವನಂ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ। ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿಆದಿನಾ ದಸವತ್ಥುಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮಂ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಪುನೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಸೋಧೇನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ। ಪೂಜನೀಯಭಾವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಪುಞ್ಞಾನೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತಾನಿಏವ ಅವಸ್ಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಕ್ರಿಯಾನಿಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯಾನಿ। ತಾನಿಯೇವ ಸುಖವಿಸೇಸಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥೂನಿಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯವತ್ಥೂನೀತಿ। ಏತ್ಥ ಏಕಮೇಕಂ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ ಪುರಿಮಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ। ತತ್ಥ ದಾನೇ ತಾವ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗಕರಣಂ ಮಜ್ಝಿಮಂನಾಮ। ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ದಾನಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ದಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಪುರಿಮಂನಾಮ। ಪಚ್ಛಾ ಭಾಗೇ ಪನ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅತ್ತಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ ಪಚ್ಛಿಮಂನಾಮಂ। ಸಬ್ಬಂಪಿ ಚೇತಂ ಅಕುಸಲೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಬಲವಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತಿ। ಅಲದ್ಧಾ ನ ದೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಪುನ ಹೀನ ಮಜ್ಝಿಮಪಣೀತವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಹೀನೇನ ಛನ್ದೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವೀರಿಯೇನ ವೀಮಂಸಾಯವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ, ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಛನ್ದಾದಿನಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಪಣೀತೇನ ಪಣೀತಂ। ಯಸಕಾಮತಾಯವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ। ಪುಞ್ಞಫಲಕಾಮತಾಯವಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಕತ್ತಬ್ಬಮೇ ವಿದನ್ತಿ ಅರಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಣೀತಂ। ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನ ಪರವಮ್ಭನಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂವಾ ಹೀನಂ। ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಲೋಕಿಯಸುಖಭಾಗಿತಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಮಗ್ಗಫಲಸುಖಭಾಗಿತಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಣೀತಂ। ತಣ್ಹಾವಸೇನವಾ ಭವಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಹೀನಂ। ಅತ್ತನೋ ವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಸಬ್ಬಸತ್ತವಿಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಾರಮಿತಾದಾನಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಸೀಲನಿದ್ದೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿಯಥಾ ಸಮ್ಭವಂ ತಿಕದ್ವಯಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಸೀಲಂ ನಾಮಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ, ಸಾಮಣೇರಸೀಲಂ, ಗಹಟ್ಠಸೀಲನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮಾದಾನಕಿಚ್ಚಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಿದ್ಧಂಹೋತಿ। ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನೇನವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಭಿನ್ನಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾನಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನ ಸೀಲಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತದಾ ಭಿಕ್ಖುಪಟಿಞ್ಞಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋನಾಮ ಹೋತಿ। ಥಪೇತ್ವಾಪನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾ ಪದಾನಿ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಂವರಭೇದೋ ಹೋತಿ। ನ ಸಮಾದಾನ ಭೇದೋ। ನ ಹಿ ತಂ ಪುನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮಾದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ। ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಂವರೋ ಪಾಕತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತೋವಾ ಅಲಜ್ಜೀನಾಮ ಹೋತಿ। ನ ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ। ಏಸನಯೋ ಸಾಮಣೇರಸೀಲೇಪಿ। ತತ್ಥ ಪನ ಸರಣಗಮನೇನೇವ ಸಮಾದಾನಂಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ಲಿಙ್ಗನಾಸನಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಸರಣಗಮನೇ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾನಂ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಇತರೇಸು ಪನ ಯಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಂವರಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಗಹಟ್ಠಸೀಲೇ ಪನ ಪಕತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಗಹಣವಸೇನೇವ ಸಮಾದಾನಂ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏಕತೋಗಣ್ಹನ್ತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂಚ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಪುನ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಾನಿ। ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಪನ ಯಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಏತದೇವಭಿಜ್ಜತಿ। ತದೇವ ಪುನ ಸಮಾದಾತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಾ ತಿಕ್ಕಮನೇ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾನಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿಯೇವ। ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲಾನಂ ಭೇದೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನಿಚ್ಚಾನಿಚ್ಚೇಸು ಪನ ಯಂ ನಿಚ್ಚಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಅನಿಚ್ಚಂ ನವಟ್ಟತಿ ಸಾವಜ್ಜಂ ಹೋತಿ। ತಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲಂ ನಾಮ। ಯಂ ಪನ ನಿಚ್ಚಂಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಮಹನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಂ ಹೋತಿ। ಅನಿಚ್ಚಂಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಸಾವಜ್ಜಂ ನ ಹೋತಿ। ತಂ ಅನಿಚ್ಚಸೀಲಂನಾಮ। ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸೀಲಂ ಸಾಮಣೇರಭಾವೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸೀಲಂ ಪಕತಿಗಹಟ್ಠಾನಂಪಞ್ಚಸೀಲಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸಙ್ಖೇಪಗತಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಞ್ಚ ದಸಸೀಲಂ ನಿಚ್ಚಸೀಲಂನಾಮ। ತೇಸಞ್ಹಿ ತಂ ತಂ ಯಥಾಸಕಂ ಸೀಲಂ ನಿಚ್ಚಂ ಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತುಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಅರಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾದಿಕೋ ಸಾವಜ್ಜೋ ಹೋತಿ ಅಸುದ್ಧೋ। ಕಸ್ಮಾ, ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಸ್ಸ ಆಚಾರಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿತೋ। ಪಕತಿಗಹಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಪೋಸಥಸೀಲಂ ಅನಿಚ್ಚಸೀಲಂನಾಮ। ತಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿಚ್ಚಂಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅನಿಚ್ಚಂಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ದಸಸೀಲಞ್ಚ। ತಞ್ಹಿ ಪಕತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಸೀಲಮೇವ ಹೋತಿ। ಗಿಹಿನಿವತ್ಥಂ ಪಹಾಯ ಕಾಸಾಯವತ್ಥಧಾರಣೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಸಙ್ಖೇಪಗತಾನಂ ಏವ ನಿಚ್ಚಸೀಲಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಪಕತಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂಪಿ ಅಸಮಾದಿನ್ನಂಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ರಕ್ಖಿತುಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಪಬ್ಬಜಿತವೇಸಧಾರೀನಂ ದಸಸೀಲಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂಪಿ ಅಸಮಾದಿನ್ನಂಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ರಕ್ಖಿತುಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ವೀತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನವಟ್ಟತಿ। ವೇಸಧಾರಣೇನ ಸಹ ಸಿದ್ಧತ್ತಾತಿ।

ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಭಾವನಾ ಭಾವನಾನಾಮ। ಸಾ ಇಧ ಅಪ್ಪನಂ ಅಪತ್ತಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಧಮ್ಮವಿನಯಪರಿ ಯತ್ತಿಯಾ ಸಹ ಅನವಜ್ಜಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪವಿಜ್ಜಾಠಾನೇಸು ಪರಿಚಯಕರಣ ಚೇತನಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ರತನತ್ತಯೇ ಪನ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕುಲೇಜೇಟ್ಠೇಸು ಆಚರಿಯೇಸು ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಅಞ್ಞೇಸುಚ ಗುಣವಯವುದ್ಧೇಸು ಯಥಾರಹಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ವನ್ದನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣಂ ಸಾಮಿಚಿಕರಣಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಸಬ್ಬಂ ಅಪಚಾಯನಂನಾಮ। ತೇಸಞ್ಞೇವ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಅದ್ಧಿಕಾನಂ ಗಿಲಾನಾನಂ ಜಿಣ್ಣಾನಂ ಕಿಚ್ಚ ಕರಣೀಯೇಸು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಚೀವರಕಮ್ಮಾದೀಸು ಪರೇಸಂ ತಂತಂಪುಞ್ಞ ಕಮ್ಮೇಸುಚ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಹಿತಫರಣಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋಕಿಚ್ಚೇಸು ವಿಯ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಾಯಾಮಕರಣಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂನಾಮ। ಅತ್ತನಾ ಕತಸ್ಸ ಯಸ್ಸಕಸ್ಸಚಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಕರಣಂ ಪತ್ತಿದಾನಂನಾಮ। ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನಾಯ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅತ್ತಮನತಾಪವೇದನಂ ಪತ್ತಾ ನುಮೋದನಂನಾಮ। ಅದಿನ್ನಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಪನ ಅನುಮೋದನಮೇವ ಹೋತಿ। ನ ಪತ್ತಾನುಮೋದನಂ। ಪತ್ತಿಯಾಏವ ಅಭಾವತೋ। ಪತ್ತಿಚ ದುವಿಧಾ ಉದ್ದಿಸಿಕಾ ಅನುದ್ದಿಸಿಕಾತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿಕಂ ಅನುಮೋದನ್ತಸ್ಸೇವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಜಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ಪನ ದ್ವಯಂ ದಾನಪುಞ್ಞೇಸುಏವ ವಿಸೇಸತೋ ಪಾಕಟಂ। ತಞ್ಹಿ ಉದ್ದಿಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇವತಾನಂವಾ ಪರದತ್ತುಪಜೀವಿಪೇತಾನಂವಾ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾನಂವಾ ವಿನಿಪಾತಿಕಾಸುರಾನಂವಾ ದಿನ್ನಂ ಅನುಮೋದಿತಞ್ಚ ತೇಸಂ ತಙ್ಖಣೇಏವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮ ವೇದನೀಯಂ ಜಾತನ್ತಿ। ಅತ್ಥಹಿತ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇ ಠತ್ವಾ ಸವನಞ್ಚ ಕಥನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಸವನಂ ಧಮ್ಮ ದೇಸನಾಚನಾಮ। ನಿರವಜ್ಜಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪವಿಜ್ಜಾಠಾನಾನಂ ಸವನಕಥನಚೇತನಾಚ ಏತ್ಥೇವಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ।

ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ ನತ್ಥಿಯಿಟ್ಠನ್ತಿಆದಿನಯಪವತ್ತಾಯ ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾವಾ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಾದಿದಿಟ್ಠಿಯಾವಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾದಿದಿಟ್ಠಿಯಾವಾ ವಿಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿವಾ ಯುತ್ತೀಹಿವಾ ಕಾರಣೇಹಿವಾ ಕಮ್ಮಸಕತಾ ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವೋದಾನಕರಣಂ ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮಂನಾಮಾತಿ। ಯತ್ಥ ಪನ ತಿವಿಧಮೇವ ಪುಞ್ಞಕ್ರಿಯವತ್ಥು ಆಗತಂ। ತತ್ಥ ಪತ್ತಿದಾನಾನುಮೋದನಾನಿ ದಾನೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛೇರಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ತಂ ಸಭಾವತ್ತಾ। ಅಪಚಾಯನವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾನಿ ಸೀಲೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಚಾರಿತ್ತ ಸೀಲತ್ತಾ। ಸೇಸಾನಿ ತೀಣಿ ಭಾವನಾಮಯೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ತಂ ಸಭಾವತ್ತಾ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿನಿಮುತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮಞ್ಚ ಞಾಣ ವಡ್ಢನಮೇವಾತಿ। ತೀಸ್ವೇವವಾ ಏತಂ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಿಯಮ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಸತಿಯೇವ ಹಿ ಕಮ್ಮಸಕತಾಞಾಣೇ ದಾನಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ। ಮನೋಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ ಮನಸ್ಮಿಂಏವ ಕಮ್ಮಪಥ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ ಮನೋಕಮ್ಮಂಏವ।

[೧೫೮] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತಾ ಭಾವೇನ ಕಾಯ ದ್ವಾರಾದೀಸು ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋತಿ’’ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ನ ಹಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪಕಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಕುಸಲಂ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಸು ಪವತ್ತಮಾನಂಪಿ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಾಯವಾಚಾನಂ ಕಮ್ಮಪಥ ಅಙ್ಗಭಾವಾಸಮ್ಭವತೋತಿ। ತಞ್ಚ ಭಾವನಾಮಯನ್ತಿ ದಾನಸೀಲವಸೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ। ಕೇವಲಂ ಭಾವನಾಕಮ್ಮವಿಸೇಸತ್ತಾ ತಞ್ಚ ಮಹಗ್ಗತ ಕುಸಲಂ ಭಾವನಾಕಮ್ಮ ಮೇವ ಹೋತಿ। ಯಂ ಪನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗೇ ಪಥಮಜ್ಝಾನೇನ ನೀವರಣಾನಂ। ದುತೀಯೇನ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ। ತತೀಯೇನ ಪೀತಿಯಾ। ಚತುತ್ಥೇನ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪಹಾನಂ ಸೀಲಂ। ವೇರಮಣಿ ಸೀಲಂ। ಚೇತನಾ ಸೀಲಂ। ಸಂವರೋ ಸೀಲಂ। ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಾ ಬಲೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಚಲಟ್ಠಿತಿಭಾವೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ।

[೧೫೯] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಗಪವತ್ತಾನಂ ಕಾಮಾವಚರಭಾವತೋತಿ’’ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ನ ಹಿ ತೇಸಂ ಕಾಮಾವಚರತಾಮತ್ತಂ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ। ಝಾನಙ್ಗಭೇದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಝಾನಭೇದೇನಾತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಝಾನಙ್ಗಭೇದೇನಾತಿವಾ ಝಾನಙ್ಗಸಮುದಾಯಭೇದೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಝಾನಭೇದೇನ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ

೧೫೩. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾಕಟ್ಠಾನಚತುಕ್ಕೇ। ಉದ್ಧಚ್ಚರಹಿತನ್ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚೇತನಾವಜ್ಜಿತಂ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಉದ್ಧಚ್ಚಚೇತನಾ ಇಧ ಪಜ್ಜಿತಾತಿ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಅನಾಕಡ್ಢನತೋ। ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಚೇ। ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೇ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ತಂ ಅವತ್ವಾ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ಏವ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಯಥಾಹ-ಚತ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿಚ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ, ಇಮೇಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಯಪಹಾ ತಬ್ಬಾತಿಚ, ಸೇಸಾ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿಗತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾಚ ಸಿಯಾ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಾ। ಕಥಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಯೋ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ನ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ। ಪಟ್ಠಾನೇ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸುಏವ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಉದ್ಧಟತ್ತಾ ಇತರತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅನುದ್ಧಟತ್ತಾತಿ। ಯಥಾಹ-ಸಹಜಾತಾ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬಾ ಚೇತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚ ರೂಪಾನಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನಪಚ್ಚಯೋ। ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಚೇತನಾ ವಿಪಾಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಕಟತ್ತಾಚ ರೂಪಾನಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿಚ ಸಹಜಾತಾ ಭಾವನಾಯ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂಧಮ್ಮಾನಂ ಚಿತ್ತಾಸಮುಟ್ಠಾನಾನಞ್ಚರೂಪಾನಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿಚ। ನಚ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಸತ್ತಿಯಾ ವಿನಾ ವಿಪಾಕುಪ್ಪಾದನಂನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ। ಯದಿಏವಂ ಸಾ ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂಪಿ ನಜನೇತೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿಚೇ।ನ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೇ ತಸ್ಸಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಉದ್ಧಟತ್ತಾ। ಯಥಾಹ-ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ। ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂವಾ।ಲ। ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ। ಇಮೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ। ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ। ತೇನಾಹ ಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂಪಿ ದ್ವಾದಸವಿಧನ್ತಿಆದಿ।

[೧೬೦] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಅಧಿಮೋಕ್ಖವಿರಹೇನ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಂಪಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ। ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಯೋಗೇನ ತತೋ ಬಲವನ್ತಂಪಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ’’ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ನ ಹಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖವಿರಹಮತ್ತೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲನ್ತಿಚ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಯೋಗಮತ್ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಂ ತತೋ ಬಲವನ್ತನ್ತಿಚ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಸತ್ಥರಿ ಕಙ್ಖತಿ ಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಮಹಾಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ವಿಯ ಬಲವತರತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಕಾಳಕಧಮ್ಮತ್ತಾಚಾತಿ। ತಥಾ ಹಿಸಾ ಏಕನ್ತೇನ ದಸ್ಸನೇನಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ಪಧಾನಭಾವೇನ ವುತ್ತಾ। ತತೋಯೇವಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನಂಪಿ ತಸ್ಸಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ ಹೋತೀತಿ। ಸಭಾವವಿರುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಪನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖರಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಯುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಮೇವ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪೀತಿ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂಪಿ। ಯಥಾರಹನ್ತಿ ತೇಸು ಲೋಕೇಸು ಲದ್ಧವತ್ಥುದ್ವಾರಾನುರೂಪಂ। ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ವಿಪಾಚೇತಿ ವಿಪಕ್ಕಭಾವಂ ಆಪಾದೇತಿ। ಸಬ್ಬಂಪಿವಾದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತಾ ಕುಸಲಪಾಕಾನಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ವಿಪಕ್ಕಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಯಸ್ಮಾ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಯಂಪಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾನಂ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದೀನಂ ಸನ್ತಾನೇ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಜನಯನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂಪಿ ಆಪಾಯಿಕಾನಂ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣ ಸಮಾಯೋಗೇ ಸತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಜನಯನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಥಾಪವತ್ತಿಯಞ್ಚಾತಿಆದಿ ಮಾಹ। ನ ಹಿ ತಾನಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾನಿ ಅಕುಸಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾನಿ ಭವಿತುಂ ಅರಹನ್ತಿ। ವುತ್ತೇಞ್ಹೇತಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಮಹಾವಿಪಾಕಾನಿ ಸುಗತಿ ಕಾಮಲೋಕೇ ಅಹೇತುಕಾನಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಮಲೋಕೇ ತೇಸುಚ ಪಞ್ಚಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ ಸನ್ತೀರಣ ಯುಗಳಾನಿ ರೂಪಲೋಕೇ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾರಹಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ। ರೂಪಾವಚರ ಕುಸಲಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಾನಿ ಜನಯನ್ತಂಪಿ ಸಯಂ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣನ್ತರೇ ಅಞ್ಞಭೂಮಿಕ ವಿಪಾಕಭಾವೇನ ನವಿಪಚ್ಚತಿ। ಕಾಮವಿರಾಗಭಾವನಾಭಾವೇನ ಪನ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತ ಕಮ್ಮ ವಿಸೇಸತ್ತಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಅವಿಸಯಭೂತೇ ನಿಮಿತ್ತಾ ರಮ್ಮಣೇ ಅತ್ತನಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಸದಿಸೇನ ಮಹಗ್ಗತಭಾವಪತ್ತೇನ ರೂಪ ವಿಪಾಕಭಾವೇನೇವ ವಿಪಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ರೂಪಲೋಕೇಪಿ ತಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಪಾಕಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಸ್ಸೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ। ದ್ವೀಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನಟ್ಠಾನೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮ ಮಹನ್ತಂಠಾನಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದಾ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾನುರೂಪಂ ನಾತಿಹೀನಂ ವಿಪಾಕಂ ಜನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ನಾನಾಠಾನೇಸು ನಾನಾಕಿಚ್ಚೇಹಿ ವಿಪಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದಾ ವಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾನುರೂಪಂ ವಿಪಚ್ಚೇತುಂ ನಸಕ್ಕೋತಿ। ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಪರಿತ್ತಕೇಸು ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಠಾನಾ ನುರೂಪಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ। ತದಾರಮ್ಮಣಟ್ಠಾನೇ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಜವನಾ ನುರೂಪಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋಳಸಕಮಗ್ಗೋ ದ್ವಾದಸಕಮಗ್ಗೋ ಅಹೇತು ಕಟ್ಠಕನ್ತಿ ಏವಂಏಕೇಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಪ್ಪಭೇದೋ ಪವತ್ತೋತಿತಂ ಪಭೇದಂದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ।

ಕುಸಲಂ ದುವಿಧಂ ಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಕತನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಾ ಯೂಹನಕಾಲೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮಞಾಣಂಪಿ ಸುಟ್ಠು ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಂ ಸಮ್ಪಜಾನಕತಂನಾಮ। ಯಥಾಹ-ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಕತಂ ಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ನಾಮಾತಿ। ದಿಟ್ಠುಜುಕಮ್ಮಞಾಣ ಮತ್ತಂಪಿ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ತಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ನಾಮ। ಯಥಾಹ-ಕಮ್ಮಂಪಿ ಕಮ್ಮಫಲಮ್ಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕತಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ನಾಮಾತಿ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ತಿಹೇತುಕಂ ಹೋತಿ। ಅಸಮ್ಪಜಾನಕತಂ ದುಹೇತುಕಂ। ಯಥಾಹ-ಸಮ್ಪಜಾನಕರಣಂ ಪನ ಚತುಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ। ಅಸಮ್ಪಜಾನ ಕರಣಂ ಚತೂಹಿ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಹೀತಿ। ತತ್ಥ ಏಕಮೇಕಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಓಮಕನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕುಸಲಸಮಯೇ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇ ನೀವರಣಧಮ್ಮೇವಾ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನ ಪರವಮ್ಭನಾದಿಕೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇವಾ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕತಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ನಾಮ। ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಕತಂ ತೇಹಿವೋಕಿಣ್ಣಂ ಓಮಕಂನಾಮ। ಅಪಿಚ, ಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ। ನಚ ವತ ಮೇ ಅಲಾಭಾ। ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ। ನಚ ವತ ಮೇ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ। ಯಸ್ಸ ಮೇ ಈದಿಸಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸುತನ್ತಿ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುಮೋದಿತಂ। ತಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ। ಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಯೇನಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ದುಟ್ಠುಕತಂ ಮಯಾತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಂಓಮಕಂ। ಏವಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಿಪಾಕ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಥಾಪೀತಿಆದಿ ಮಾಹ। ತತ್ಥಾಪೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲೇಪಿ। ತಿಹೇತುಕಮುಕ್ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಭೂತಂ ಪಣೀತಭೂತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ತಿಹೇತುಕಂ। ತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ತಿಹೇತುಕ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕಂ। ಏತ್ಥಚ ಏಕಚೇತನಾ ಏಕಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತಿ। ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕಂ ಪನ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಸುಪಿ ಭವೇಸು ದೇತಿಯೇವ। ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ –

ಏಕಪುಪ್ಫಂ ಯಜಿತ್ವಾನ, ಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ।

ದೇವೇಸುಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಸೇಸೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ॥

ತಸ್ಮಾ ಏಕಾ ಚೇತನಾ ಏಕಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತೀತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ। ನ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪ ಕೋಟಿ ಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ। ಚಿತ್ತಞ್ಹಿನಾಮ ಏಕಚ್ಛರಕ್ಖಣೇಪಿ ಅನೇಕಸತ ಸಹಸ್ಸ ಕೋಟಿಸಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತತೋಚಿರತರೇಕಾಲೇವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ। ಸಹಸ್ಸ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋತಿ ಚ ಸಹಸ್ಸಆಯುಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ ಸಹಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಕೋಟಿಯೋತಿ ನೇತ್ತಿಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಪುಬ್ಬಾಪರಚೇತನಾನಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನಭಾವೋ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತಕೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ಏಕಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಸ್ಮಿಂಹಿ ಏಕಾಚೇತನಾದ್ವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನ ದೇತಿ। ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾವಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಗ್ಗೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಹಿ ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಿಹೇತು ಕಂಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನಂ ವಿಹತಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಹೇತುಕವಿಪಾಕಂ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ನಚ ತಂ ಅತಿದುಬ್ಬಲಂಪಿ ಸಮಾನಂ ಕೋಸಲ್ಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಞಾಣೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಅತಿಬ್ಯಾಮುಳ್ಹಪಚ್ಚಯ ಭೂಹಂ ಜಚ್ಚನ್ಧಾದಿವಿಪತ್ತಿಸಹಿತಂ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಂ ಜನೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ತಿಹೇತುಕಮೋಮಕನ್ತಿಆದಿ। ದ್ವಾದಸವಿಪಾಕಾನಿವಿಪಚ್ಚತಿ। ಅಯಂ ದ್ವಾದ ಸಕಮಗ್ಗೋನಾಮ ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಾನೇವ ವಿಪಚ್ಚತಿ। ಇದಂ ಅಹೇತು ಕಟ್ಠಕಂನಾಮ। ಏವಂ ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರವಾದವಸೇನ ವಿಪಾಕಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮೋರವಾಪಿವಾಸಿ ಮಹಾದತ್ತತ್ಥೇರವಾದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಗಾಥಮಾಹ। ಸೋ ಹಿ ಥೇರೋವಿಪಾಕಾನಂ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕತಾ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕತಾಚ ಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಸಿದ್ಧಾಪಿ ಕತ್ವಾ ಅಸಙ್ಖಾರಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಸಙ್ಖಾರವಿಪಾಕಾನಿ ನ ಪಚ್ಚತಿ। ಸಸಙ್ಖಾರಂಕಮ್ಮಂ ಅಸಙ್ಖಾರವಿಪಾಕಾನಿ ನವಚ್ಚತೀತಿ ವದತಿ।

ಯಥಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ಮುಖೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ। ಚಲನ್ತೇ ಚಲತಿ। ಏವಂ ಪಯೋಗೇನ ಅಸಾಧನೀಯಾನಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ತಿಕ್ಖಮನ್ದತಾ ವಿಸೇಸಭೂತೋ ಸಙ್ಖಾರಭೇದೋ ಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ನ ಪಯೋಗವಸೇನ। ಇತರಥಾ ಕಮ್ಮವಿಸೇಸೇನ ತಿಕ್ಖಮನ್ದಜಾತಾನಂ ತೇಸಂ ಸನ್ನಿಹಿತಪಚ್ಚಯಮತ್ತೇನ ಮನ್ದತಿಕ್ಖತಾಪತ್ತಿನಾಮ ಸಿಯಾತಿ। ಅಹೇತು ಕವಿಪಾಕಾನಂ ಪನ ಪರಿದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಅಪರಿಬ್ಯತ್ತೋವ ತಿಕ್ಖಮನ್ದತಾ ವಿಸೇಸೋತಿ ಉಭಯಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ಸಸಙ್ಖಾರಾಸಙ್ಖಾರಭಾವೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನವಾ ತದಾರಮ್ಮಣವಸೇನವಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಸ್ಸ ಭಾವಾಭಾವೇನ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತೋ। ನ ಕಮ್ಮಾಗಮನವಸೇನ, ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಭವೇ ಸಙ್ಖಾರೋ ಭವನ್ತರೇ ವಿಪಾಕಾನಿ ವಿಸೇಸೇತುಂ ಯುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ವಾದಂ ಕೇಚಿವಾದಂನಾಮ ಕರೋನ್ತೋ ಕೇಚನಾತಿ ಆಹ।

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕೇಚಿವಾದೇ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಕಮ್ಮೇ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕ ವಿಪಾಕಾನಿ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಕಮ್ಮೇಚ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕವಿಪಾಕಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ತಿಹೇ ತುಕುಕ್ಕಟ್ಠೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಸಙ್ಖಾರಿಕದ್ವಯೇ ವಿಪಾಕಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ದ್ವೇ, ಪವತ್ತಿಯಂ ದ್ವಾದಸ। ಸಸಙ್ಖಾರಿಕದ್ವಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ದ್ವೇ, ಪವತ್ತಿಯಂ ದ್ವಾದಸ। ಚತೂಸು ದ್ವಿಹೇತುಕೋಮಕಕಮ್ಮೇಸು ಅಸಙ್ಖಾರಿಕದ್ವಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ದ್ವೇ, ಪವತ್ತಿಯಂ ದಸ। ಸಸಙ್ಖಾರಿಕದ್ವಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ದ್ವೇ, ಪವತ್ತಿಯಂ ದಸ। ತಥಾ ಚತೂಸು ದ್ವಿಹೇತುಕುಕ್ಕಟ್ಠೇಸು। ಚತೂಸು ದ್ವಿಹೇತುಕೋಮಕೇಸು ಪನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಏಕಂ ಅಹೇತುಕಂ ಪವತ್ತಿಯಂ ಅಟ್ಠಅಹೇತುಕಾನೀತಿ ಏವಂ ವಿಪಾಕಾನಂ ದ್ವೇ ದ್ವಾದಸಕಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರೋ ದಸಕಮಗ್ಗಾ ಏಕಂ ಅಹೇತುಕಟ್ಠಕಞ್ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಂಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ತೇಸನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ।

ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಥೇರಾನಂ ವಾದೇ। ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಪನ ತಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿತಿಹೇತುಕಾವ ಹೋತಿ। ನ ದುಹೇತುಕಾ ನಚಅಹೇತುಕಾ। ದುಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ದುಹೇತುಕಾಪಿ ಹೋತಿ ಅಹೇತುಕಾಪಿ। ತಿಹೇತುಕಾ ಪನ ನಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರವಾದೋಪಿ ಆಗತೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ದುಹೇತುಕೇನ ಹೀನೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಅವಸ್ಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ। ತಥಾ ತಿಹೇತುಕೇನಪಿ ಹೀನೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದುಹೇತುಕಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಅವಸ್ಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಇಧ ಅಯಂವಾದೋ ಥೇರೇನ ನ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ಪನ-ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಜವನಕ್ಖಣೇ ತಯೋ ಹೇತೂ ಕುಸಲಾ। ನಿಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಕುಸಲಾ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ತಯೋ ಹೇತೂ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿಚ ಗತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಛನ್ನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋಹಿ। ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಜವನಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಕುಸಲಾ। ನಿಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಅಕುಸಲಾ। ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿಚ ಏವಂ ತಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತಿಹೇತುಕಾವ ವುತ್ತಾ। ದ್ವಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಹೇತುಕಾವ। ನ ಪನ ಗತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿನಾ ತಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ವುತ್ತಾ। ನಚ ಚತುನ್ನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾತಿಆದಿನಾ ದ್ವಿಹೇತುಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಹೇತುಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧೀತಿ।

ತತ್ಥ ಪನ ತೀಸು ಖಣೇಸು ಸಹಜಾತ ಹೇತೂನಂ ವಸೇನ ಹೇತು ಮೂಲಕೋವ ಅಯಂ ದೇಸನಾವಾರೋತಿ ಕತ್ವಾ ಅನೋಕಾಸತಾಯ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿ ತತ್ಥ ನವುತ್ತಾ। ನ ಪನ ಅಲಬ್ಭಮಾನತಾಯ। ದ್ವಿಹೇತುಕ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಪನ ಅನೋಕಾಸಾಯೇವ ನಹೋತಿ। ಅಲಬ್ಭ ಮಾನತ್ತಾಯೇವ ಸಾ ನವುತ್ತಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ। ತಸ್ಮಾ ಯುತ್ತಿತೋ ಪಾಳಿಯೇವ ಬಲವತರಾತಿ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರವಾದೋವ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತೀತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ। ಟೀಕಾಕಾರಾ ಪನ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕ ವಿಪಾಕದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಾವಸೇಸ ಪಾಠೋವ ಮಹಾಥೇರೇನ ವುತ್ತೋತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂಪಿ ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರವಾದೋವ ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋತಿ।

ವಿಭಾವನಿಯಂ ಇದಾನಿ ಏಕಾಯ ಚೇತನಾಯ ದ್ವಾದಸವಿಪಾಕಾನಿ ಏತ್ಥೇವ ದಸಕಮಗ್ಗೋಪಿ ಅಹೇತುಕಟ್ಠಕಮ್ಪಿತಿ ಆಗತಸ್ಸ ಮೋರವಾಪಿವಾಸಿ ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಪಾಠೋ।

ಮೋರವಾಪಿವಾಸಿಮಹಾದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಮಹಾಧಮ್ಮ ರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರವಾದೋಪಿ ಪನ ಏತ್ಥ ಏಕದೇಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋಯೇವ। ತಸ್ಮಿಂಪಿ ಹಿ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕವಿಪಾಕಮೇವ ದೇತಿ। ನೋ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಂ । ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕವಿಪಾಕಮೇವ ದೇತಿ। ನೋ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕನ್ತಿ ಆಗತಮೇವಾತಿ। [ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ]

೧೫೪. ರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮೇ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅಪಗುಣತಾ ಯವಾ ಹೀನತಾಯವಾ। ತತ್ಥ ಯಂ ಪಣೀತೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಯುತ್ತಂಪಿ ಅಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಂ, ತಂ ಅಪಗುಣತಾಯ ಪರಿತ್ತಂನಾಮ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಂ ಅಪಗುಣಂ ಹೋತಿ, ಉಪರಿ ಝಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಇದಂ ಪರಿತ್ತಂನಾಮಾತಿ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಸುಭಾವಿತಂಪಿ ಸಮಾನಂ ಹೀನೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಂ ಹೀನತಾಯ ಪರಿತ್ತಂನಾಮ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಸ್ಸ ಆಯೂಹನಕ್ಖಣೇ ಛನ್ದೋವಾ ಹೀನೋ ಹೋತಿ। ವೀರಿಯಂವಾ, ಚಿತ್ತಂವಾ, ವೀಮಂಸಾವಾ, ತಂ ಹೀನಂನಾಮಾತಿ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಂ। ಮಜ್ಝಿಮಂಪಿ ದುವಿಧಂ। ತತ್ಥ ನಾತಿಪಗುಣ ತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ನಾತಿಸುಭಾವಿತೋ ಮಜ್ಝಿಮೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಸ್ಸ ಆಯೂಹನಕ್ಖಣೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಂ ಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿ ಅಟ್ಠ ಸಾಲಿನಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಪಣೀತಂಪಿ ದುವಿಧಂ। ತತ್ಥ ಅತಿಪಗುಣತಾಯ ಪಣೀತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸುಭಾವಿತೋ ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಪಣೀತೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಂ। ಪಣೀತೇಹಿ ಪನ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಪಣೀತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯಸ್ಸ ಆಯೂಹನಕ್ಖಣೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಣೀತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಅಪಗುಣತಾದಿ ವಸೇನ ಪರಿತ್ತಾದೀನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ। ಯಾನಿ ಪನ ಹೀನಾದೀಹಿ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಪರಿತ್ತಾದೀನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ। ಇಮಾನೇವ ಹಿ ತಿವಿಧಾಸು ಭೂಮೀಸು ತಿವಿಧಂ ಬ್ರಹ್ಮುಪಪತ್ತಿಭೇದಂ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ। ಇತ್ಥೀನಂ ಝಾನೇಸು ವಸೀಪತ್ತಾನಂಪಿ ಛನ್ದಾದೀನಂ ಅಪಣೀತತಾಯ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇಸು ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ। ತೇನೇವಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಸಿದ್ಧಾನಿ ಹೀನ ಮಜ್ಝಿಮ ಪಣೀತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸಪಭೇದೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಕಮ್ಮದ್ವಾರಾನಿ ನಾಮ ಇಮೇಹಿ ಪಭಾವಿತತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸಖತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ವೇಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸುದ್ದಾ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾ ಲೀಸ ಗೋತ್ತ ಚರಣಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತೇನ ಹಿ ದೇವಾನಂಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೂನಂಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿಭೇದಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತೀತಿ।

[೧೬೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಂ ಅನಾಸೇವಿತಂ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸತೋವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ನಾತಿ ಸುಭಾವಿತಂ ಅಮರಿಪುಣ್ಣವಸೀಭಾವಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ। ಅತಿವಿಯಸುಭಾವಿತಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಪುಣ್ಣ ವಸೀಭಾವಂ ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಧ ನಯುಜ್ಜತಿಯೇವ।

ತಞ್ಹಿ ಉಪರಿ ಝಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಸಮತ್ಥಂವಾ ಹಾನ ಭಾಗಿಯತಾದಿ ವಿಸೇಸಂ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನ ಪನ ಉಪಪತ್ತಿ ಭೇದಜನಕ ವಿಸೇಸನ್ತಿ।

[೧೬೨] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿತ್ತಂಪಿ ಈಸಕಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ಹಾನೇನ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೇ-

ಸಮಾನಾಸೇವನೇ ಲದ್ಧೇ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಮಹಬ್ಬಲೇ।

ಅಲದ್ಧಾ ತಾದಿಸಂ ಹೇತು, ಮಭಿಞ್ಞಾ ನ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ॥

ಸಮಾನಭೂಮಿಕತೋವ ಆಸೇವನ ಲಾಭೇನ ಬಲವ ಭಾವತೋ ಮಹಗ್ಗತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕದಾನಂ ವತ್ವಾ ತದಭಾವತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಅವಿಪಚ್ಚನಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮೇವ।

ಯಥಾ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಚೇತನಾ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಭೂಮಕಜವನತೋ ಅಲದ್ಧಾಸೇವನಾಪಿ ಸಮಾನಾ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತೀತಿ ನತ್ಥಿ। ತಥಾ ಆದಿ ಕಮ್ಮಿಕವೀಥಿಯಂ ಏಕವಾರಮತ್ತಭೂತಾ ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿ ವೀಥೀಸುಚ ಸಬ್ಬಪಥ ಮಭೂತಾ ಮಹಗ್ಗತಚೇತನಾಪಿ ಸಮಾನಭೂಮಕಧಮ್ಮತೋ ಅಲದ್ಧಾಸೇವನ ತಾಯ ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ವಿಪಾಕಂ ನದೇತೀತಿ ನತ್ಥೀತಿ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ- ತಸ್ಸೇವ ರೂಪಾವಚರಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಉಪಚಿತತ್ತಾ ವಿಪಾಕಂ।ಲ। ಪಥಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಚ ಸಾ ಚೇತನಾ ಉಪಚಿತಾನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಮಾನಭೂಮಕ ಧಮ್ಮತೋ ಅಲದ್ಧಾಸೇವನತ್ತಾತಿ।ನ। ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯಪಿ ಅವಿಪಾಕತಾಪತ್ತಿತೋ। ಸಾಪಿಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಭಾವಿತತ್ತಾ ವಿಪಾಕಂ। ಲ। ಪಥಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತಾ। ನಚ ಸಾಪಿ ಸಮಾನಭೂಮಕಧಮ್ಮತೋ ಲದ್ಧಾಸೇವನಾ ಹೋತೀತಿ। ಉಭಯತ್ಥ ಪನ ಪಥಮಸಮನ್ನಾಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಭಾವೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ತಾ ಅಸಮಾನಭೂಮಿಕ ಜವನೇಹಿಪಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನ ಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪಚಿತತಾ ಭಾವಿತತಾಚ ವುತ್ತಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಆದಿ ಕಮ್ಮಿಕಭೂತಾಪಿ ಮಹಗ್ಗತಚೇತನಾ ಮರಣಾ ಸನ್ನೇ ಲದ್ಧಾ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಾ ಆಸನ್ನಕಮ್ಮಭೂತಾ ವಿಪಾಕಂ ನದೇತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಅಭಿಞ್ಞಾಚೇತನಾ ಚ ಸಮಾನಭೂಮಕೇಹಿಪಿ ನಾನಾವಜ್ಜನವೀಥಿಜವನೇಹಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನತ್ತಾ ತಿಕ್ಖತರಭೂತಾ ಕಥಂ ದುಬ್ಬಲಾನಾಮ ಸಿಯಾ। ತೇನೇವ ಅಯಂ ವಾದೋ ಅನುಟೀಕಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಪನ ಸಮಾನ ಭೂಮಕತೋ ಆಸೇವನಲಾಭೇನ ಬಲವನ್ತಾನಿ ಝಾನಾನೀತಿ ತಾನಿ ವಿಪಾಕಂ ದೇನ್ತಿ। ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪನ ಸತಿಪಿ ಝಾನಭಾವೇ ತದಭಾವತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಆಗನ್ತುಕತ್ತಾವಾ ದುಬ್ಬಲಾ। ತಸ್ಮಾ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಅಕಾರಣಂ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಯಪಿ ವಸೀಭಾವಸಮ್ಭವತೋತಿ। ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪನ ಆನಿಸಂಸಭೂತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಚೇತನಾ ತಸ್ಸ ಫಲಸದಿಸಾ ಫಲಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ವಿಪಾಕಂ ನದೇತೀತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಟೀಕಾಕಾರಾ। ತಸ್ಸ ಪನ ಇದ್ಧಿ ವಿಕುಬ್ಬನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ವಿಪಚ್ಚನಕಿಚ್ಚತೋಪಿ ಮಹನ್ತತರಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಥಾ ಮೇನಚ ವಿಕುಬ್ಬನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಿಯಾ ವಿಪಚ್ಚನಥಾಮೇಪಿ ತೇನ ಥಾಮೇನ ಸಹ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಪುನ ವಿಪಾಕಂ ನದೇತೀತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ। ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನನ್ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಭಾವಂ ಅಪತ್ತಂ ಪರಿತ್ತಾದಿಭೇದೇನ ತಿವಿಧಂ ಪಞ್ಚಮಜ್ಝಾನಂ। ತದೇವಾತಿ ಪಞ್ಚಮಝಾನಮೇವ। ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗಂ ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ರಜ್ಜನ ದುಸ್ಸನ ಮುಯ್ಹನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತೇ ಏವ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚಿತ್ತಕಭವಪತ್ಥನಾ ಸಹಿತಂ ವಾಯೋಕಸಿಣೇವಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಮತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಕಾಸ ಕಸಿಣೇವಾ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗಂ ಭಾವೇತ್ವಾ। ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಇಧ ಮರನ್ತಿ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದಿತಿತ್ಥಿಯಾ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಹಿ ಅಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದೀನಂ ಝಾನಭಾವನಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ। ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪನ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಪನ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ನ ಅಞ್ಞೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ಅನಾಗಾಮೀನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ। ಅನಾಗಾಮೀಸುಚ ಸದ್ಧಾಧಿಕೋ ಅವಿಹೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವೀರಿಯಾಧಿಕೋ ಅತಪ್ಪೇಸು। ಸತಾಧಿಕೋ ಸುದಸ್ಸೇಸು। ಸಮಾಧಾಧಿಕೋ ಸುದಸ್ಸೀಸು। ಪಞ್ಞಾಧಿಕೋ ಅಕನಿಟ್ಠೇಸೂತಿ। ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅರೂಪೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತ್ಥಚ ಪಥಮಜ್ಝಾನಂ ಪರಿತ್ತಂ ಭಾವೇತ್ವಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಥಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಯಥಾ ಸಕಂ ವಿಪಚ್ಚನಭೂಮಿ ವವತ್ಥಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನ ಸೋತಾಪನ್ನ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ವಿಪಚ್ಚನಭೂಮೀಸು ಇಚ್ಛಿತಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ತೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಕಾಮಲೋಕೇಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವ। ಇತರೇ ಪನ ಝಾನೇ ಅಪರಿ ಹೀನೇ ಸತಿ ಕಾಮಲೋಕೇಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವ। ಇತರೇ ಪನ ಝಾನೇ ಅಪರಿಹೀನೇ ಸತಿ ಕಾಮಭವೇ ನಿಕನ್ತಿನಾಮ ತೇಸಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾಏವ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ।

[೧೬೩] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ತೇಸಂಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಂ ನಿಕನ್ತಿವಸೇನ ಕಾಮಭವೇನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ತಥಾ ಕಾಮಭವೇಪಿ ಕಾಮಾವಚರ ಕಮ್ಮಬಲೇನ। ಇಜ್ಝತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾತಿ ಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ತೇಹಿ ಝಾನೇ ಅಪರಿಹೀನೇ ಏಕನ್ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿನೋಏವ ಹೋನ್ತಿ। ಯತೋ ತೇ ಝಾನಅನಾಗಾಮಿನೋನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಝಾನಪರಿ ಹಾನಿಚ ತೇಸಂ ತಂತಂ ಪಲಿಬೋಧ ವಸೇನೇವ ಹೋತಿ। ನ ಪನ ಕಾಮ ರಾಗಾದಿವಸೇನ। ಕಸ್ಮಾ, ಮಗ್ಗಸಹಾಯೇನ ಝಾನೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ-ಸಹದಸ್ಸನುಪ್ಪಾದಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ತೀಣಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಮಹೀಯನ್ತಿ।ಲ। ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ।ಲ। ಪಥಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ। ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ। ಯೇನ ಸಂಯೋಜನೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪುನ ಯಿಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ। ಏತ್ಥಚ ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಸಮಯೇತಿಆದಿನಾ ಸೋ ಲದ್ಧಜ್ಝಾನಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೇ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ। ಏಕನ್ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಪರಿಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಪಾಕತಿಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಝಾನಲಾಭೀನಂ ಪನ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ನಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಝಾನಲಾಭೀನನ್ತಿ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನಲಾಭೀನಂ ಸೋತಾಪನ್ನ ಸಕದಾಗಾಮೀನಂ। ಪಚ್ಚಯೋ ನಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಕನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ ಕಾಮಸುಗತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಕುಪ್ಪಧಮ್ಮಾನಂಪಿ ಸತಂ ಝಾನೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಕಾಮಭವೇ ನಿಕನ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಪನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಸತ್ಥೇನ ಗೀವಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಾರೀಯಮಾನಸ್ಸಪಿ ಝಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಚವನಂನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸೋ ಹಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ ವುತ್ತೋ। ಇತ್ಥಿಯೋ ಪನ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರೇ ಭವೇ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾಪಿ ಅಧಿಪತಿಭೂತೇಸು ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇಸು ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಪುರೋಹಿತ ಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸುಏವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ತಥಾಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸುತ್ತಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಚನೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಇತ್ಥೀ ಚ ಇಧ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾನಂಪಿ ಸಙ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪರಿಸಭೂತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಸಂಯುತ್ತಕೇ –

ಅಥಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಿಖೀಭಗವಾ ಅಭಿತುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬ್ರಹ್ಮುನೋಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಿಕಥಾತಿ।

ಪರಿಸಭಾವೇಚ ಸತಿ ಪರಿಸಾಸು ಜಾತಾಪಿನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ। ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮುನೋತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ। ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತ ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನನು ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥೇವ ತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಣಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ। ನ। ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾರತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನೇತಂಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಅಧಿಪತಿ ಭೂತೇಹಿ ಸಕ್ಕಾದೀಹಿ ಸಹ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಧ ಅಧಿಪತಿಪಟಿಕ್ಖಿಪನಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಭವತೋ। ತೇನೇವ ಹಿ ನೇತ್ತಿಯಂ-ಇತ್ಥೀ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಿಯಾತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ವೇಹಪ್ಫಲಾದೀಸು ಉಪರಿಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸುಪಿ ಪುರೋಹಿತಪಾರಿಸಜ್ಜಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಥೇರಾನಞ್ಹಿ ಭಣ್ಡಗಾಹಕದಹರಾ ವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂಪಿ ಪಾರಿಸಜ್ಜಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ।

ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಇತ್ಥಿಯೋಪಿ ಪನ ಅರಿಯಾವಾ ಅನರಿಯಾವಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾ ಭಿನಿಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।

ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸುಯೇವಾತಿ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪರಿಚಾರಿಕ ಬ್ರಹ್ಮೇಸುಏವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

ಮಣಿಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ಪನ

ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತಾದೀಸೂತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

ಸಾಮಾವತಿಯಾದೀನಂ ಪಥಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ।

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಿಯಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು। ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಅನಾಗಾಮಿನಿಯೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಇತರಾ ಕಾಚಿ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಕಾಚಿ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಇಚ್ಚೇವ ಉದಾನಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಅಪಿಚೇತ್ಥ ವೇಹಪ್ಫಲೇ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪೇತಿ ತೀಸು ಭವಗ್ಗೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಅರಿಯಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಸೇಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮೀಸು ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ। [ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಂ]।

೧೫೫. ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ಮರಣಂ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯೇನ ಮರಣನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇಯೇವ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಯಥಾನಿಯಮಿತಸ್ಸ ಆಯುಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣೇನ ಮರಣಂ ಆಯುಕ್ಖಯ ಮರಣಂನಾಮ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ದುಬ್ಬಲೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇಯೇವ ಆಯುಪರಿಮಾಣೇ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮಸತ್ತಿಪರಿಕ್ಖಯೇನ ಅನ್ತರಾವ ಮರಣಂ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯ ಮರಣಂನಾಮ। ತದುಭಯಸ್ಸ ಸಮಂ ಪರಿಕ್ಖಯೇನ ಮರಣಂ ಉಭಯಕ್ಖಯ ಮರಣಂನಾಮ। ಧರಮಾನೇಪಿ ತದುಭಯೇ ಪುರಿಮಭವೇಸುವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂವಾಭವೇ ಕತೇನ ಉಪಘಾತಕಕಮ್ಮೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭೂತೇ ನಾನಾರೋಗಾಬಾಧ ಪಥವೀಪವೇಸ ಅಸನಿಪಾತಾದಿಕೇ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೇ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸಿಮಾರಕಲಾಬುರಾಜಾದೀನಂವಿಯ ಅನ್ತರಾವ ಉಪರೋಧಿತ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕ ಮರಣಂನಾಮ। ನನು ಚೇತ್ಥ ಮರನ್ತಾನಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇಸಂಪಿ ತಂತಂಭವಂ ಜನೇನ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಖಿಯ್ಯತಿಯೇವ। ಅಥಕಸ್ಮಾ ಇತರೇಪಿ ವುತ್ತಾತಿ। ವುಚ್ಚತೇ, ಸರಸವಸೇನೇವ ಹಿ ಕಮ್ಮಸಾಮತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಖಯೋ ಇಧ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಯೇ ಪನ ದಸವಸ್ಸ ವೀಸತಿವಸ್ಸ ಯಾವ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ ವಸ್ಸಾದಿ ವಸೇನ ನಾನಾಆಯುಕಪ್ಪವಿಧಾಯಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಸಬ್ಬಜನ ಸಾಧಾರಣಾ ಸತ್ತಾನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಸಮ್ಭೂತಾ ಉತುಆಹಾರಾನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸ ಠಿತಿಕರಾ ವುದ್ಧಿಕರಾ ಹಾನಿಕರಾಚಾತಿ ತಿವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಮೂಲೇಸು ವಡ್ಢಮಾನೇಸು ಹಾನಿಕರಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಕುಸಲಮೂಲೇಸು ವಡ್ಢಮಾನೇಸು ಬುದ್ಧಿಕರಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಉಭಯಮೂಲೇಸು ಸಮಂ ಠಿತೇಸು ಠಿತಿಕರಾ ಸಮಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಕಪ್ಪೋ ಕತ್ಥಚಿ ಸದಾ ಠಿತಿಭಾಗೋ ಹೋತಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಕದಾಚಿ ಹಾನಿಭಾಗೋ ಕದಾಚಿ ವುದ್ಧಿಭಾಗೋ ಹೋತಿ। ತಯೋಪಿ ಚೇತೇ ಠಿತಿಕರಾದಯೋ ತಂತಂಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಮಾನಾ ಆಯುಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾಯುಕ ಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸಂವತ್ತನಿಕಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ದಸವಸ್ಸಿಕೇ ಕಾಲೇ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ತದನುರೂಪಂಏವ ಭೋಗಞ್ಚ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ದತ್ವಾ ದಸವಸೇನ ಖಿಯ್ಯತಿ। ತಂ ತಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸತ್ತಾ ಸನ್ತಾನಭೂತಾ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞು ಬುದ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನ ಭೂತಾಪಿ ತಗ್ಗತಿಕಾ ತದನೂವತ್ತಿಕಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಣಮನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಇದ್ಧಿಮಯ ವಿಜ್ಜಾಮಯ ರಸಾಯನವಿಧಿ ಜೀವಿತ ಸಙ್ಖಾರ ವಿದೂಹೀತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾಯುಕಾ। ಕಸ್ಮಾ ತೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ನ ಅಟ್ಠಂಸೂತಿ। ಉತುಭೋಜನವಿಪತ್ತಿಯಾ। ಉತುಭೋಜನವಸೇನ ಹಿ ಆಯು ಹಾಯತಿಪಿ ವಡ್ಢತಿಪೀತಿ।

ತಸ್ಮಾ ಪಧಾನನಿಸ್ಸಯಭೂತೇಸು ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ತಂ ತಂ ಆಯುಕಪ್ಪವಸೇನ ಪರಿಣಮನ್ತೇಸು ಜಿಯ್ಯಮಾನೇಸು ಯಾವಮಹನ್ತಂಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಾಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಖಿಯ್ಯತಿಯೇವ। ಸೋಚಸ್ಸ ಖಯೋ ನ ಸರಸೇನ ಹೋತಿ। ಅಥಖೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಇಧ ಆಯುಕ್ಖಯೋ ವಿಸುಂ ಗಹಿತೋತಿ। ಏಸನಯೋ ಉಪಚ್ಛೇದಕಮರಣೇಪಿ ನೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಉಪಚ್ಛೇದಕಮರಣನ್ತಿ ಅಕಾಲಮರಣಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಞ್ಹಿಪವತ್ತಮಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮುನಾವಾ ಪವತ್ತತಿ। ಅಞ್ಞೇಹಿವಾ ಅನೇಕ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ತಾನಿ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಮೂಲಭೇದತೋ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಧಾ ವುತ್ತಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಪನ ತಾನೀತಿ। ಅತ್ಥಿ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ। ಅತ್ಥಿ ವಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಅತ್ಥಿ ಸೇಮ್ಹ ಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಅತ್ಥಿ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾ। ಅತ್ಥಿ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಅತ್ಥಿ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ। ಅತ್ಥಿ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ। ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಆಬಾಧಾತಿ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಕೇಚಿ ಉಪಪೀಳಕಕಮ್ಮಜಾಕೇಚಿ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಜಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಾತೋ ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ಸೀತುಣ್ಹಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕುಪ್ಪತಿ। ತೇಸುಚ ಏಕಮೇವ ಕಮ್ಮ ವಿಪಾಕಜಂ ಹೋತಿ। ಸೇಸಾನಿ ಪನ ಅಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾನೀತಿ ಮಿಲಿನ್ದ ಪಞ್ಹೇ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾಚ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾಪಿ ಆಬಾಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವಾತ ಕುಪ್ಪನಾದೀಹಿ ವಿನಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕೇಚಿ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾದಯೋಪಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾತಿ ವಾತಾದೀನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ। ಯೇ ಪನ ಲೋಕೇ ಸತ್ತಾನಂ ಪಯೋಗಮುತ್ತಾ ಸಯಂ ಜಾತಾ ನಾನಾಭಯುಪದ್ದವಾ। ತೇ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾತಿ ಅನಿಸಮ್ಮಕಾರೀನಂ ಅನೇಕವಿಧೇ ವಿಸಮೇ ವಿಪತ್ತಿಮುಖೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಯೋಜನ್ತಾನಂ ತತೋ ತತೋವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಾ ಪತನ ಪಕ್ಖಲನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ। ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾತಿ ಅತ್ತನಾವಾ ಪರೇಹಿ ರಾಜಚೋರವೇರೀಹಿವಾ ಅಮನುಸ್ಸವಾಳಯಕ್ಖದೇವತಾಹಿವಾ ವಾಳಮಿಗಾದೀಹಿವಾ ಕತಾನಂ ಪಯೋಗಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ। ಕುಪ್ಪಿತಾ ಹಿ ದೇವತಾ ಸಕಲಂ ರಜ್ಜಂವಾ ರಟ್ಠಂವಾ ದೀಪಕಂವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ಅಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿನಾಸೇನ್ತಿ ದಣ್ಡಕರಟ್ಠ ಮಜ್ಝರಟ್ಠ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠ ಮಾತಙ್ಗರಟ್ಠೇಸು ವಿಯ। ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇವಾ ವಾಳಯಕ್ಖೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಯ। ರಕ್ಖಸೇವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಯಂವಿಯ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ ಯಕ್ಖಾ ವಾಳೇ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇನ ಬಹುಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂಪಿ ಯಕ್ಖಾತಿ ಯಕ್ಖಾಧಿಪತಿನೋ। ವಾಳೇ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಚಣ್ಡೇ ಯಕ್ಖೇ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ ಮಹಾಜನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಿಸಮಾಚಾರ ಬಹುಲೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಭಿನ್ನಸದ್ಧಾ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇವಿಯ ಆರಕ್ಖಂನ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜನಪದನಗರನಿಗಮಗಾಮೇಸುಚೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇಚ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ ವುತ್ತಾ ಸತ್ಥದುಬ್ಭಿಕ್ಖರೋಗ ಕಪ್ಪಾಪಿ ಇಧ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ। ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾತಿ ಉಪಪೀಳಕೋಪಘಾತಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಚ್ಚನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಆಬಾಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಅಕಾಲಮರಣಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಮ್ಮುನಾವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿವಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಹೋತೀತಿ। ಯೇಹಿ ಕೇಚಿ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪಾಣಹರಾ ಜೀವಿತವಿನಾಸಕಾ ನಾನಾರೋಗಾವಾ ನಾನಾಬಾಧಾವಾ ನಾನಾಭಯಾ ನಿವಾ ನಾನಾ ದಣ್ಡಾವಾ ನಾನಾ ಉಪದ್ದವು ಪಸಗ್ಗಾವಾ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಕಕಮ್ಮ ಸಮುಟ್ಠಿತಾಏವ ಅತ್ತನೋ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ನತ್ಥಿ। ಪರಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಧಾರಣಾಏವ। ಸಕಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತಾಪಿ ಪರೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಾಏವ। ಕಮ್ಮೇನ ವಿನಾ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಸಮುಟ್ಠಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರೇಸಂವಾ ಸಾಧಾರಣಾಏವ। ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾಹ-ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ।

ಯಥಾ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಥಪಿತೇ ಲಕ್ಖಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಆಗತಾ ಸರಸತ್ತಿತೋಮರಪಾಸಾಣಾದಯೋ ನಿಪತನ್ತಿ। ಏವಂ ಕಾಯೇಪಿ ಸಬ್ಬುಪದ್ದವಾ ನಿಪತನ್ತೀತಿ।

ಯೇಸುಚ ರಜ್ಜರಟ್ಠಾದೀಸು ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇಜನಾ ಉಪಾಯ ಕುಸಲಾವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ನಚ ಪಟಿಕಾರಕುಸಲಾ। ನಾಪಿ ಪರಿಹಾರ ಕುಸಲಾ। ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಯೇಸಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಹೋತಿ। ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅನತ್ಥೋ ಬಲ ವಾ। ತೇಜನಾ ವಿನಾಪಿ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮುನಾ ತತೋ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ। ಮರಣಂ ವಾ ಮರಣಮತ್ತಂವಾ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿಯೇವ। ಕಲ್ಯಾಣಭೂತಂಪಿ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲವತರಂ ಯತೋಕುತೋಚಿ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ರೋಗಂವಾ ಆಬಾಧಂ ವಾ ಭಯಂವಾ ದಣ್ಡಂವಾ ಉಪದ್ದವುಪಸಗ್ಗಂವಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನಸಕ್ಕೋತಿ। ರೋಗಾದಯೋಏವ ತಂಖೇಪೇನ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲವತರಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಅಗ್ಗಿಏವ ತಂ ಖೇಪೇನ್ತೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಭಾವೋ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ಜರಾ ಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇನ ವಿಸುದ್ಧಿ ಮಗ್ಗೇಚ ಮರಣಸ್ಸತಿ ನಿದ್ದೇಸೇ ಆಯು ದುಬ್ಬಲತೋತಿ ಪದಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ಯಥಾಹ –

ಆಯುನಾಮೇತಂ ಅಬಲಂ ದುಬ್ಬಲಂ। ತಥಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸುಪನಿಬನ್ಧಞ್ಚೇವ ಇರಿಯಾಪಥುಪನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ಸೀತುಣ್ಹು ಪನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತುಪನಿಬನ್ಧಞ್ಚ ಆಹಾರುಪನಿಬನ್ಧಞ್ಚಾತಿಆದಿ।

ತಥಾ ಕಾಯಬಹುಸಾಧಾರಣತೋ ಅನಿಮಿತ್ತತೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ನಿದ್ದೇಸೇನಪಿ ಪಾಕಟೋಯೇವ। ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಯುನೋ ತಿಣಗ್ಗೇ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದುಸ್ಸೇವ ಪರಿದುಬ್ಬಲಭಾವೇ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಯಞ್ಚ ವುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಸಾಪಿ ತಥೇವ ಪರಿದುಬ್ಬಲತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ। ಏವಞ್ಚೇತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಇತರಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತುದಿಟ್ಠಿನಾಮ ಸಿಯಾ। ಯಥಾಹ –

ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವಾ ಏವಂವಾದೀ ಹೋತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠೀ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂವಾ ದುಕ್ಖಂವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂವಾ। ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂತಿ।

ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತೋ। ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಪನ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪವತ್ತಮರಣಂಪಿ ಅಕಾಲಮರಣತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ ಇಧ ಉಪಚ್ಛೇದಕಮರಣೇ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಇದಂ ಪನ ನೇರಯಿಕಾನಂ ಉತ್ತರಕುರುವಾಸಿನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ದೇವಾನಞ್ಚ ನಹೋತೀತಿ’’ ವುತ್ತಂ।

ಯಥಾ ಪನ ಮಹಾಟೀಕಾಯಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪೇತಾನಂ ಇತೋ ಞಾತಕೇ ಹಿ ದಿನ್ನಂ ಪುಞ್ಞಪತ್ತಿ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಚವಿತ್ವಾ ಸುಗತಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಭೂತಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಂ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ನೇರಯಿ ಕಾನಂಪಿ ಯಮರಞ್ಞೋ ಸಮನುಯುಞ್ಜನಕಾಲಾದೀಸು ಅತ್ತನಾ ಕತಪುಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಚವಿತ್ವಾ ಸುಗತಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇ ದಕಮರಣಂನಾಮ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಾವತಿಂಸಾದೀನಂ ದೇವಾನಞ್ಚ ತಂ ಉಪಚ್ಛೇದಕಮರಣಂ ಹೋತಿಯೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಪುತ್ತ ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಥ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮಾದಿ ವಸೇನಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ರುಕ್ಖನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸೇ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕರುಕ್ಖಂ। ಅಭಿರುಳ್ಹಾತಿ ಆರುಳ್ಹಾ ಪಞ್ಚ ಸತದೇವಚ್ಛರಾಯೋ। ಮನೋಪದೋಸಿಕ ಖಿಟ್ಟಾಪದೋಸಿಕ ದೇವಾನಂ ಮರಣಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ದಿಘಾಯುಕೇ ದೇವಲೋಕೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಛನ್ನತ್ಥೇರಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಾದೀನಂವಿಯ ಸಯಮೇವ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ಮರಣಞ್ಚ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಥಾಚಾತಿ ತೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿಚ। ಮರನ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮರಣಕಾಲೇತಿ ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ। ಯಥಾರಹನ್ತಿ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿಗಾಮೀನಂ ಅರಹಾನುರೂಪಂ। ಯೇಪನ ಖೀಣಾಸವಾ ಕತ್ಥಚಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತೇಸು ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ ಪಕತಿಯಾ ಯಥೋ ಪಟ್ಠಿತಂ ನಾಮರೂಪ ಮೇವ ಅನ್ತಿಮ ಜವನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂಹೋತಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀನಂ ಪನ ಝಾನಸಮನನ್ತರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಂ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಸಮನನ್ತರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮನನ್ತರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕರಜರೂಪಂ। ಜೀವಿತ ಸಮಸೀಸೀನಂ ಪನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಸಮನನ್ತರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಿನಿ ಅನ್ತಿಮಜವನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಂಪಿ ಆದಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾಯಥಾಗಹಿತಂ ಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯೇಪನ ಅನೇಜೋಸನ್ತಿ ಮಾರಬ್ಭಯಂ ಕಾಲಮಕರೀಮುನೀತಿ ಇಮಂ ಸುತ್ತಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಚುತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇ ತೇನ ಸಯಮೇವ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆರಮ್ಮಣತ್ತಿಕೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅಕೋವಿದತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ಯಥಾಹ –

ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ, ಸಬ್ಬೋ ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕೋ ಕ್ರಿಯಮನೋಧಾತು ಕ್ರಿಯಾಹೇತುಕ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣ ಧಾತು ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾ। ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾತಿ।

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂನಾಮ ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾಯೇವ ಹೋತಿ। ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಚಸ್ಸ ಏಕನ್ತೇನ ಸನ್ತಿನಿನ್ನೋಯೇವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅನೇಜೋಸನ್ತಿ ಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಸುತ್ತಪದಂ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ತಿಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಪನ ವುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ। ಥೇರಗಾಥಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸನ್ತಿಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಸನ್ತಿಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪಾಳಿಯಾ ತದಟ್ಠಕಥಾಯಚ ನಸಮೇತಿ। ತಾಸು ಹಿ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಝಾನಙ್ಗ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಸಮನನ್ತರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಚ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಮನನ್ತರಾನಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಾನಿ। ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮನನ್ತರಂ ಉದಾನಟ್ಠಕಥಾದಿಸು ಆಗತಂ। ಯಥಾಹ-ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ। ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಸಮನನ್ತರಂ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಆಗತಂ। ಯಥಾಹ-ಏಕೂನವೀಸತಿ ಮೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಞ್ಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ। ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ। ಫಲಾನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಂ। ತಂ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂವಾ ಹೋತಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂವಾ। ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಏಕಂವಾ ದ್ವೇವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ।

[೧೬೪] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಅಕತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಯಥೋಪಟ್ಠಿತಂ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾದಿಕಮೇವ ಚುತಿಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಗೋಚರಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ। ನ ಕಮ್ಮ ಕಮ್ಮನಿ ಮಿತ್ತಾದಯೋತಿ।’’ ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಕರೋತಿ। ನಚ ಚುತಿಯಾ ಗಹಿತಾನಿ ಕಮ್ಮಾದೀನಿನಾಮ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂಪಿ ಭವನ್ತರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಭವನ್ತೀತಿ। ಅಭಿಮುಖೀಭೂತನ್ತಿ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ। ಕಮ್ಮಂವಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪಲದ್ಧಪುಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣ ಭೂತಾನಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮ ವತ್ಥಾದೀನಿ ಪರಪಾಣಾದೀನಿಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಉಪಕರಣಭೂತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಾ ಉಪಕರಣಭೂತಾನಿ ಪರಿವಾರಭೂತಾನಿಚ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾದೀನಿ ಆವುಧಭಣ್ಡಾದಿನಿಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾಚ ಲಕ್ಖಣ ಸಂಯುತ್ತೇ ಗವಾದೀನಿ ವಧಿತ್ವಾ ರಾಸಿಕತಾನಿ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಾದೀನಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಾನಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ವತ್ಥೂನಿ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಾನಿವಾ ಇಧ ಉಪಕರಣೇ ಸಙ್ಗಹಿ ತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ। ಉಪಲಭಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಉಪಭೋಗಭೂತನ್ತಿ ಸುಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ। ಉಭಯಂಪಿ ವಾ ಯಂ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ತಂ ಉಪಲಭಿತಬ್ಬಂನಾಮ। ಅಪಟಿಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಸುಖದುಕ್ಖಾನುಭವನತ್ಥಾಯ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಉಪಭೋಗ ಭೂತಂನಾಮ। ಏತ್ಥಚ ಅಗ್ಗಿಜಾಲ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿ ನಿರಯಪಾಲ ನಿರಯಸುನಖಾದೀನಿ ನಿರಯನಿಮಿತ್ತಂ। ತಂ ಪನ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಜನಾನಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಕೇಸಞ್ಚಿ ತತೋ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸಂಪರಿವಾರೇನ್ತಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಯಥಾಹ-ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿರಯೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಸೋಣಗಿರಿಪಾದತೋ ಮಹನ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ಸುನಖಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾವಿಯ ಸಂಪರಿವಾರೇಸುನ್ತಿ। ತಥಾ ದೇವ ನಿಮಿತ್ತೇಪಿ। ಯಥಾಹ-ನನ್ದವನ ಚಿತ್ತಲತಾವನ ಮಿಸ್ಸಕವನ ಫಾರುಸಕವನ ವಿಮಾನಾನಿಚೇವ ದೇವನಾಟಕಾನಿಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿವಿಯ ಅಹೇಸುನ್ತಿ। ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪನ ಸಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಂವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಕಮ್ಬಲಯಾನಸದಿಸೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿವಣ್ಣೋ ಮನುಸ್ಸನಿಮಿತ್ತಂ। ಪಬ್ಬತಪಾದ ವನಸಣ್ಡ ನರಕಪಪಾತಾದೀನಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನೀತಿ। ಕಮ್ಮಬಲೇನಾತಿ ಇದಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತುಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ। ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪಕತಿಯಾ ಪನ ಆಚಿಣ್ಣ ಭೂತಂವಾ ತಙ್ಖಣಕತಂವಾ ಪರೇನ ಸರಾಪಿತಂವಾ ಸಯಮೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತಂವಾ ಪಕತಿಯಾವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂವಾ ಜನೇತ್ವಾ ಠಿತಂವಾ ಕಮ್ಮಂವಾ ತಸ್ಸನಿಮಿತ್ತಂವಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣಬಲೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಿಯೇ ವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಮೇವ ತತೋಪಟ್ಠಿತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಇದಞ್ಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ಹಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಥಮಂ ಕಮ್ಮಬಲೇನವಾ ಕಾರಣನ್ತರೇನವಾ ಪಾಪಪಕ್ಖಿಯೇಸು ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ಪುನ ದುಟ್ಠ ಗಾಮಣಿ ರಞ್ಞೋ ವಿಯ ಪುಬ್ಬಕತಂ ಬಲವನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂವಾ ಸೋಣತ್ಥೇರ ವಿತು ವಿಯ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಪಸಾದಜನಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತಾನಂವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಲ್ಯಾಣಪಕ್ಖಿಯಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ತಥಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪಥಮಂ ಕಲ್ಯಾಣ ಪಕ್ಖಿಯೇಸು ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಾಸೋಕರಞ್ಞೋ ವಿಯ ಪಚ್ಛಾ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪಾಪಪಕ್ಖಿಯಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ। ವಿಪಚ್ಚಮಾನಕ ಕಮ್ಮಾನುರೂಪನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪವತ್ತತಿ। ಯಸ್ಸ ತಂ ಅಕುಸಲಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಉಪಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಅಕುಸಲ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂಪಿ ಸುಗತಿಗಾಮೀನಂ ಕುಸಲುಪ್ಪತ್ತಿ ಹೇತುಭೂತಂ ಪಣೀತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾತಮಾಗಚ್ಛತೀತಿಚ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮೀನಂ ಅಕುಸಲುಪ್ಪತ್ತಿ ಹೇತುಭೂತಂ ಹೀನಾರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾತ ಮಾಗಚ್ಛತೀ ತಿಚ ವುತ್ತಂ। ಮೂಲಟೀಕಾಯಂ ಮಹಾಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಆಸನ್ನೇ ಅಕುಸಲಂ ದುಗ್ಗತಿಯಂ ಕುಸಲಞ್ಚ ಸುಗತಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ, ಯದಾ ದೇವಚ್ಛರಾದೀನಿ ಸಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ತದಾ ತಾನಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಚವನ್ತಸ್ಸ ಕಥನ್ತಿ। ವುಚ್ಚತೇ। ಉಪಕಿಲಿಟ್ಠಂಯೇವ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ದುಗ್ಗತಿಏವ ತಸ್ಸ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಮಗ್ಗೇ ತಾದಿಸಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಹಕಾರಿ ಕಾರಣ ಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ಯಥಾಹ-ನಿಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹೇತೂ ಅಕುಸಲಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸುಗತಿಭವನಿಬ್ಬತ್ತನೇಪಿ ಅಯಂ ತಣ್ಹಾ ಏಕನ್ತೇನ ಕುಸಲ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮಕಸಹಕಾರಿಪಚ್ಚಯಭೂತಾತಿ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಾನಿವಾ ದೇವಚ್ಛರಾದೀನಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನಿವಾ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಚವನ್ತಸ್ಸ ಸಾತಣ್ಹಾ ತದುಪತ್ಥಮ್ಭಿಕಾಏವ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ। ನ ತಂ ಪಟಿಬಾಹಿಕಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ। ಯಞ್ಚ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾದಗಧಿತಂವಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸಾದಗಧಿತಂ ವಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮಯೇ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ಯಂ ದ್ವಿನ್ನಂಗತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನಿರಯಂವಾ ತಿರಚ್ಛಾನ ಯೋನಿಂವಾತಿಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯೇ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ಗಧಿತಂ ತಣ್ಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನಕಮ್ಮಾದೀಸೂತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ। ಉಪಲಭಿತಬ್ಬ ಭವಾನುರೂಪನ್ತಿ ಉಪಲಭಿತಬ್ಬೋ ಭವೋ ಯದಿ ಸುಗತಿಭವೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಸ್ಸಾದನಾಕಾರೇನ। ಯದಿ ದುಗ್ಗತಿಭವೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಅನಸ್ಸಾದನಾಕಾರೇನಾತಿ ಏವಂ ಉಪಲಭಿ ತಬ್ಬಸ್ಸ ಭವಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ। ತತ್ಥೋಣತಂವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥೋ ಪಟ್ಠಿತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಓಣಮನ್ತಂಏವ। ತಥಾ ಹಿ ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತೇ ತಾನಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಪ್ಪಲಮ್ಬನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತಾನಿಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಾನಿ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞ ಕಮ್ಮಾನಿ। ಕಮ್ಮಸೀಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿಚ। ಓಲಮ್ಬನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿಏವ ಓಣಮನ್ತಂ ಅಜ್ಝೋಣಮನ್ತಂ ಅಭಿಮುಖೀಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಲಮ್ಬನ್ತಿ ಪಲಮ್ಬನ್ತಿ। ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಪನ ತೇಸು ತಥಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತೇಸು ತಂಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ತೇಸು ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ತತ್ಥೋಣತಂವಾತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಕಿಲೇಸಬಲವಿನಾಮಿತಂ ಸುತ್ವಾ ತದೇವಂ ಪವತ್ತಮಾನಂ ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾ ದಿತಾದೀನವೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇತಿ ಸಹಜಾತ ಸಙ್ಖಾರಾ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ। ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಿಂವಿಸಯೇತಿ ಕಮ್ಮಾದಿಆರಮ್ಮಣೇ। ತಣ್ಹಾನಾಮೇತೀತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕ ತಣ್ಹಾ ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಓಣಮನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯೋಜೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

[೧೬೫] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ತತ್ಥೋಣತಂವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಭವೇ ಓಣತಂ ವಿಯ ಓಣತಂಏವ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ।

ಅಭಿಣ್ಹನ್ತಿ ನಿರನ್ತರಂ। ತಥಾಪವತ್ತಿ ಪನ ಸಣಿಕಂ ಮರನ್ತಾನಂ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ। ಲಹುಕ ಮರಣೇನ ಮರನ್ತಾನಂ ಪನ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಬಾಹುಲ್ಲೇನಾತಿ

[೧೬೬] ಯಂ ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಬಾಹುಲ್ಲೇನಾತಿಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭವನ್ತರೇತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ನ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತಾನಂ ಅಸಞ್ಞಿಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹಪ್ಪಗತ್ತಿಪಸಙ್ಗೋನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸೇವ ತೇಸಂ ಅಭಾವತೋತಿ। ಇದಾನಿ ಅಪರೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಮ್ಮು ಪಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತಮೇವವಾ ಪನ।ಲ। ದ್ವಾರಪತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಭಿನವಕರಣವಸೇನ ದ್ವಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸಞ್ಞಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣೇ ಏವ ಕರಣಾಕಾರಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಭಿನವಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ತಂಸದಿಸಜವನಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪತ್ತಂ ಪಾತುಭೂತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಭವೇಪವತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇದಂನಾಮಮಯಾಕತನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಸಞ್ಞಂ ಜನೇತ್ವಾಪಿ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ನ ತಥಾ ಭವನ್ತರೇ ಪವತ್ತಂ ಭವಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂಞ್ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಪವತ್ತಂ ಅಪಾಕಟಞ್ಚಾತಿ। ಅಪಿಚ, ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ತೀಸು ವತ್ಥುಸು ದಾನಪೂಜಾದಿವಸೇನ ಆಚಿಣ್ಣಬಹುಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಮರಣನ್ತಿ ಕಾಬಾಧಬಲೇನ ವಿಸೀದಪ್ಪತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಸೀದನ್ತರೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಾಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತಾ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪಮೋದಚಿತ್ತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ತಬ್ಬಿಪರೀತೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಬಹುಲಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ। ಇದಂಪಿ ದ್ವಾರಪತ್ತಮೇವಾತಿ। ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ಲಕ್ಖಣ ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಅಸಿಲೋಮಪೇತಾದಿ ಪತ್ಥೂಸು ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕಭಾವೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಚ। ತಸ್ಸ ಸತ್ತಿಯಾ ವಿಜ್ಝನಕ ಭಾವೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿಚ। ತಸ್ಸ ಉಸುನಾ ವಿಜ್ಝನಕಭಾವೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿಚ। ತಸ್ಸ ಪತೋದಸೂಚಿಯಾ ವಿಜ್ಝನಕಭಾವೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿಚ। ತಸ್ಸ ಸೂಚೀಹಿ ಪತೋದನದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭವಿತುಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸೂಚಿಲೋಮಪೇತೋ ಜಾತೋತಿಚ ಏವಂ ಬಹುಂದ್ವಾರ ಪತ್ತವಸೇನ ಕಮ್ಮುಪಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕ ಭಾವೋವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿ ತಸ್ಸ ನಿರಯೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಸನ್ನ ಮರಣಸ್ಸ ತಂಕಮ್ಮಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕಸಞ್ಞಂ ಜನೇತ್ವಾ ದ್ವಾರ ಪತ್ತವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪೀತಿ। ಸೋಚ ದ್ವಾರಪ್ಪತ್ತಾಕಾರೋ ಕಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಿಕೋ ಏವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸಚ ಅಪಾಕಟೋನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಗಹಣಯೋಗ್ಯತಾ ಜಾತಾತಿ। ಪಚ್ಚಾಸನ್ನ ಮರಣಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತಿಮ ಜವನಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪುನ ಆಸನ್ನಮರಣಸ್ಸ। ವೀಥಿಚಿತ್ತಾ ವಸಾನೇವಾತಿ ಕಾಮಭವತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕಾಮಭವೇಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಜವನ ಪರಿಯೋಸಾನಾನಂವಾ ತದಾರಮ್ಮಣ ಪರಿಯೋಸಾನಾನಂವಾ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಂ ಅವಸಾನೇ। ಇತರೇಸಂ ಪನ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನಂಏವ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಂ ಅವಸಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂಪಿ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಯಥಾಹ-ತಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ತದಾರಮ್ಮಣಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ಸುದ್ಧಾಯವಾ ಜವನವೀಥಿಯಾ ಅನನ್ತರಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ।

[೧೬೭] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ತತ್ಥ ಕಾಮಭವತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ತದಾರಮ್ಮಣಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಸೇಸಾನಂ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನೀತಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಣಿಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೇ ಕಿಂಅಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಧಮ್ಮಾ ನುಸಾರಣಿಯಾತಿ। ಭವಙ್ಗಕ್ಖಯೇವಾತಿ ಭವಙ್ಗಾವಸಾನೇವಾ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ। ಯದಿ ದುವಿಧಪೀಥಿಚಿತ್ತತೋ ಪರಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ವತ್ಥುರೂಪಂ ಚತುವೋಕಾರೇ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ದ್ವಿಚಿತ್ತಕ್ಖಣಾಯುಸೇಸಂ ಹೋತಿ। ತದಾ ಏಕಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಸ್ಸ ಅವಸಾನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥಚ ಸೋಮನಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತೇನ ಚವನ್ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಭವಙ್ಗ ಸಮ್ಭವೋ। ತಂ ಸಮ್ಭವೇಚ ಸತಿ ಅಞ್ಞಭವಙ್ಗಸಮ್ಭವೋಪಿ ಅವಾರಿ ತೋತಿ ಸುವುತ್ತಮೇತಂ ಭವಙ್ಗಕ್ಖಯೇವಾತಿ। ತಸ್ಮಿಂನಿರುದ್ಧಾವಸಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿರುದ್ಧೇ ತಸ್ಸ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸ ಅವಸಾನೇ। ಯೇ ಪನ ಲೋಕೇ ಚುತಿ ಪಟಿಸನ್ಧೀನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಅನ್ತರಾಭವೋನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿಮಾ ವಿಯ ಚ ಖಣೇನ ಇಚ್ಛಿತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ। ಇತೋ ಚುತಾ ಕೇಚಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತು ಸಮಾಗಮಾದೀನಿ ಆಗಮೇನ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಂವಾ ಅತಿರೇಕ ಸತ್ತಾಹಂವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತಂನಿಸೇಧೇತುಂ ತಸ್ಸಾನನ್ತರಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಸವತ್ಥುಕಂ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಅವತ್ಥುಕಮೇವವಾ ಚತುವೋಕಾರೇ। ಯಥಾರಹನ್ತಿ ಕುಸಲಭೂತಸ್ಸವಾ ಅಕುಸಲಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಅರಹಾನುರೂಪಂ। ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನುಸಯಾ ಕುಸಲಭೂತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅಕುಸಲಭೂತಸ್ಸ ಪನ ಸಹಜಾತಭಾವೇನಾಪಿ ಪರಿವಾರಭೂತಾ ಮೂಲಭೂತಾಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾವತ್ಥಂ ಅಪತ್ವಾ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇನಪಿ ಅವಿರುದ್ಧಭಾವೇನ ಅನುರೂಪಂ। ಅನುಬನ್ಧಮಾನೋವಾ ಸೇತಿ, ಅನುಅನುವಾನಿರನ್ತರಂ ಸೇತೀತಿ ಅನುಸಯೋ। ಅನುಸಯಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ತಣ್ಹಾನುಸಯೋ ಮೂಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾನುಸಯ ಮೂಲಕೋ। ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯ ಮೂಲಕೇನ ತಣ್ಹಾನುಸಯ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇನಾತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ತಣ್ಹಾಯಪಿ ಮೂಲಭೂತಾ ಹೋತಿ। ತಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾದೀನವೇ ಏವ ಆರಮ್ಮಣೇ ತಣ್ಹಾಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ। ತಣ್ಹಾ ಚ ಪನ ಸಹಕಾರಿ ಕಾರಣ ಭಾವೇನ ತಂ ತಂ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಯೋಜೇನ್ತೀ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭೂತಾ ಬಲವಆಸನ್ನ ಸಹಾಯಭೂತಾ ಹೋತೀತಿ।

ಏತ್ಥಚ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮ ಸಹಜಾತಾನಂವಾ ಕಮ್ಮನಿಕನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಸಹಜಾತಾನಂವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರ ಸಹ ಜಾತಾನಂವಾ ಮರಣಾಸನ್ನ ಜವನ ಸಹಜಾತಾನಂವಾ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂಪಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನುಸಯಸದಿಸತಾಯ ಅನುಸಯ ವೋಹಾರಸಮ್ಭವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಪಿಚ, ಅನುಸಯಾನಾಮ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನನೇ ಕುಸಲಸಙ್ಖಾರಸ್ಸಪಿ ಬಲವಸಹಾಯಭೂತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಏಕನ್ತಾನುಸಯಭೂತಾಏವ ಪರಿಯತ್ತಾತಿ ಕಿಂಸಹಜಾತಾನಂ ಗಹಣೇನಾತಿ। ತೇನೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂಪಿ ತಣ್ಹಾ ಅವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಅಪ್ಪಹೀನಸದ್ದೇನ ಏಕನ್ತಾನುಸಯಾಏವ ಗಹಿತಾತಿ। ಸಙ್ಖಾರೇನಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಚೇತನಾಸಙ್ಖಾರೇನ। ತಂ ಸಹಜಾತಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮಸಮೂಹೇನಪಿವಾ। ಸೋಪಿ ಹಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವೇ ನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತಿಯೇವಾತಿ। ಅಥವಾ, ಸಙ್ಖಾರೇನಾತಿ ಮರಣಸನ್ನ ಜವನವಿಞ್ಞಾಣ ಸಹಜಾತೇನ ಚೇತನಾಸಙ್ಖಾರೇನ। ತಂ ಸಹಜಾತ ಫಸ್ಸಾದಿಧಮ್ಮಸಮೂಹೇನಪಿವಾ। ತದುಭಯಂಪಿ ಹಿ ಕಮ್ಮಾದಿವಿಸಯೇ ಖಿಪನಕ ಸಙ್ಖಾರಭಾವೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಜನೇತೀತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಅವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಾದೀನವೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇತಿ। ಸಹಜಾತಸಙ್ಖಾರಾ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಮೂಲಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಸಹಜಾತಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಚುತಿಆಸನ್ನಜವನವಿಞ್ಞಾಣಸಹಜಾತಾ ಚೇತನಾ। ಸಬ್ಬೇಪಿವಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಕಲೇನ ಪನ ವಚನೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಾ ಅವಿಜ್ಜಾಕಮ್ಮಾದಿವಿಸಯೇವಾ ಭವನ್ತರೇವಾ ಆದೀನವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ತಥಾ ರೂಪಾಯೇವ ತಣ್ಹಾ ತದುಭಯಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ನಾಮೇತಿ। ಯಥಾವುತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ತಂ ತತ್ಥ ಖಿಪನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿನವ ವಿಞ್ಞಾಣಪಾತುಭಾವಂ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ।

ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗಯ್ಹಮಾನಂ। ಸಹಜಾತಾನನ್ತಿ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ। ಅಧಿಟ್ಠಾನ ಭಾವೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನ। ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತನ್ತಿ ಪಧಾನಭೂತಂ। ಪದ ದ್ವಯೇನ ವಿಜಾನನಧಾತುಯಾ ಅತಿವಿಯ ಮಹಾನುಭಾವಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಹಾನುಭಾವೇ ಪುರಿಸವಿಸೇಸೇ ಜಾಯಮಾನೇ ಪರಿವಾರಭೂತಾ ಸಹಜಾತಜನಾಚ ತಸ್ಸ ಉಪಭೋಗ ಪರಿಭೋಗಭೂತಾ ಪಾಸಾದಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾದಯೋವ ತೇನ ಸಹ ಜಾಯನ್ತಿ। ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಭವನ್ತರಪಟಿಸನ್ಧಾನವಸೇನಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಭವೇ ನಿರುದ್ಧೇ ತೇನ ಸಹ ನಿರನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಭವನ್ತರಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ದಹನ ವಸೇನ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ನ ಪುರಿಮಭವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಿಭಾವೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಭವನ್ತರೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಕತಿಕಾಲೇಪಿ ದೇಸನ್ತರಂವಾ ಖಣನ್ತರಂವಾಸಙ್ಕನ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಕುತೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಭವನ್ತರಂ। ಯಞ್ಚ ಅನಮತಗ್ಗೋ ಯಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಂಸಾರೋ। ಪುಬ್ಬಕೋಟಿ ನಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಂ। ಯೇಸಞ್ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವಸೇನ ಭವನ್ತರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಪಾತುಭವತಿ। ತೇಚ ಪುಬ್ಬೇ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಸೋ ತೇಸಂ ಹೇತುಫಲಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಭವನ್ತರಂ ಸನ್ಧಾವತಿ ಸಂಸರತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ತತೋಯೇವಚ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪುರಿಮಭವಪರಿ ಯಾಪನ್ನೇಹಿ ಹೇತೂಹಿ ವಿನಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಂಪಿ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ। ಪಟಿಘೋಸ ಪದೀಪಮುದ್ಧಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಾನೀತಿ।

ಏತ್ಥಾತಿ ಮರಣುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ। ಮನ್ದಪ್ಪವತ್ತಾನೀತಿ ಕಮ್ಮದುಬ್ಬಲಭಾವೇನ ವತ್ಥುದುಬ್ಬಲಭಾವೇನಚ ಮನ್ದಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಲಮ್ಬಣಕಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಧರನ್ತೇಸ್ವೇವಾತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇಸು ಏವ। ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಭವಙ್ಗಾನಂಪೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾಪಿ ಕತಿಪಯಭವಙ್ಗಾನಂಪಿ। ಇತಿ ಕತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ। ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂನಾಮ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಓಕಾಸೇ ಏಕೋ ವಣ್ಣೋ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸು ಗತಿನಿಮಿತ್ತವಾರೇಸು ಗಭಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಣ್ಣಾಯತನಮೇವ ಮನೋದ್ವಾರ ಗಹಿತಮೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮೇವಚ ದಸ್ಸಿತಂ। ತಥಾಪಿ ಛದೇವಲೋಕತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೇ ದಿಬ್ಬರಥೇಯೇವ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಚವನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಿಕಉಪಾಸಕ ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿ ಅಭಯರಾಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ತಂಪಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂವಿಯ ಛಬ್ಬಿಧಂಪಿ ಛದ್ವಾರಗಹಿತಂಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮತೀತಂಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಂಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಮಾವಚರಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ।ಲ। ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಚವನ್ತಾ ಹಿ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣೋಪಿ ದೇವತಾನಂ ಆನುಭಾವೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠೋಯೇವ ಹೋತಿ। ದಿಬ್ಬೋ ರಥಸದ್ದೋವಾ ತೂರಿಯಸದ್ದೋವಾ ವಚನಸದ್ದೋವಾ ಸೋತೇನ ಸುತೋಯೇವ। ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೋಪಿ ಘಾನೇನ ಘಾಯಿತೋಯೇವ। ನಿರಯತೋ ಉಗ್ಗತೇನ ಅಗ್ಗಿಜಾಲೇನ ದಯ್ಹಮಾನಕಾಯೇನ ಚವನ್ತಾನಂ ದೇವದತ್ತ ನನ್ದಯಕ್ಖ ನನ್ದಮಾಣ ವಕಾದೀನಂ ಖುರಚಕ್ಕೇ ಆಸಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಾದೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂಪಿ ಸಮ್ಭವತಿಯೇವ। ರಸಧಮ್ಮಾಪಿ ಯಥಾ ಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾತಿ। ವುತ್ತಞ್ಚ ಸಚ್ಚಸಙ್ಖೇಪೇ –

ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸಿಯಾ ಸನ್ಧಿ, ವಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ದ್ವಿಗೋಚರೇತಿ।

ಮಹಾಟೀಕಾಯಂಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಯದಾ ಪನ ಅನ್ತಿಮ ಜವನವೀಥಿತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಯಥೋಪಟ್ಠಿತಂ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅನ್ತಿಮಜವನಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ। ತದಾ ತಂ ಅತೀತಂಪಿ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಾವ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ವಣ್ಣಾರಮ್ಮಣಭಾವೋ ಮನೋದ್ವಾರೇನ ಗಹಿತಭಾವೋಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇತರಥಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭೂತಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇಏವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತಂಪಿ ಮನೋದ್ವಾರಗಹಿತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭೂತಂ ಪಞ್ಚಾರಮ್ಮಣಂವಾ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂವಾ ನಸಮ್ಭವತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ನಚ ಸಕ್ಕಾ ತಥಾ ವತ್ತುಂ। ಕಸ್ಮಾ, ಚಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ಪಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಸ್ಸ ಛಳಾರಮ್ಮಣ ಭೂತಸ್ಸ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರಿಕ ಮರಣಾಸನ್ನ ಜವನಾನಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ। ತತೋಯೇವಚ ತದನುಬನ್ಧಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಭವ ತೋತಿ।

[೧೬೮] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ತಥಾ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯಂವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣೇಸು ಆಪಾತಮಾಗತೇಸು ಮನೋದ್ವಾರೇ ಗತಿನಿಮಿತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿ। ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ।

[೧೬೯] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

‘‘ಛದ್ವಾರಗಹಿತನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ಛದ್ವಾರಗಹಿತಂ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಛಟ್ಠದ್ವಾರಗಹಿತನ್ತಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ।

ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂಪಿ ಥೇರೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ನಚ ತಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಗಹಿತಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ।

[೧೭೦] ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ

ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಮೂಲ ಟೀಕಾದೀಸುಚ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಸಾವಸೇಸಪಾಠಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪಾತಮಾಗಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದಾರಮ್ಮಣಾಯಚ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಮೂಲಟೀಕಾದೀಸುಚ ಕಮ್ಮ ಬಲೇನ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸವಿಯ ದಿಬ್ಬ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಯಚ ಮನೋದ್ವಾರೇಯೇವ ಗೋಚರಭಾವಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅವಿಚಾರಣಾಯಾತಿ।

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮತೀತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಜವನಾವಸಾನಾಯ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೀಥಿಯಾ ಚವನಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ಭವಙ್ಗಾನಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ರಮ್ಮಣತಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿ। ಯಸ್ಸ ತದಾರಮ್ಮಣಾವಸಾನಾಯ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಏವ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಜವನಾವಸಾನಾಯ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾಯ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೀಥಿಯಾ ಚವನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಛನ್ನಞ್ಚ ಭವಙ್ಗಾನಂ। ಯಸ್ಸ ಪನ ತದಾರಣಾವಸಾನಾಯ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಭವಙ್ಗಾನನ್ತಿ। ಏತ್ಥಚ ಆರಮ್ಮಣೇ ಬಹುತರಾಯುಕೇ ಬಲವನ್ತೇಪಿ ವತ್ಥುದುಬ್ಬಲಭಾವೇ ಸತಿ ಕಾಮಸತ್ತಾನಂಪಿ ಜವನಾವಸಾನಾ ವೀಥಿ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತದಾರಮ್ಮಣಾವಸಾನಾಯ ಏವ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪರಂ ಚತುನ್ನಂ ಭವಙ್ಗಾನಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾಏವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣತಾ ವುತ್ತಾ। ತದಾರಮ್ಮಣ ಪರಿಯೋಸಾನಾಯವಾ ಸುದ್ಧಾಯವಾ ಜವನವೀಥಿಯಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಇಧ ಜವನಾವಸಾನಾಪಿ ಯೋಜಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

[೧೭೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಏವಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನೋದ್ವಾರೇ ತಾವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಚತುನ್ನಂ ಭವಙ್ಗಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾಏವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣತಾ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿ। ತಂ ಅನುಪಪನ್ನಂ।

ಏತ್ಥಚ ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂವಾ ಉಪಕರಣಂವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಕಮ್ಮಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಮೇವ ನ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಪುರಿಮಭಾಗೇಏವ ಮನೋದ್ವಾರವಸೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಚ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಮೇವ ಉಪಕರಣಭೂತಮೇವವಾ ಏಕನ್ತೇನ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಂ ಪನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸ್ಸ ಅನ್ತಿಮಜವನಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ। ತಂ ಪುರಿಮೇನ ನಿರುದ್ಧೇನ ಆರಮ್ಮಣೇನ ವತ್ಥುತೋ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾವಾ ತಸ್ಸದಿಸತ್ತಾವಾ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತನ್ತೇವ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಮೂಲಟೀಕಾಯಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಆಪಾತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸನ್ನಕತಕಮ್ಮಾರಮ್ಮಣ ಸನ್ತತಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಂಸದಿಸಞ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇಸು ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವತ್ಥೂಸು ಚೇತಿಯಾದೀಸುವಾ ಯೇಹಿ ಸತ್ಥಾದೀಹಿವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಂ ಸಿದ್ಧಂ। ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇ ಧರಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸನ್ತತಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಹಿ ಸದಿ ಸವತ್ಥೂನಂ ಧರಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಂಸದಿಸಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಸದಿಸವತ್ಥೂನಿಪಿ ಹಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಲದ್ಧೋಕಾಸಕಾರಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ। ಯಥಾ ತಂ ಇತೋ ಪರಿತ್ತಕೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೇ ಉಸ್ಸದಸಾಮನ್ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪುಞ್ಞಕರಣಕಾಲೇ ಲದ್ಧನಿಮಿತ್ತಸದಿಸಂ ನಿರಯಗ್ಗಿಜಾಲಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವಾ ವಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾವಾ ಪುಞ್ಞಂ ಸರಿತ್ವಾ ಚವಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾನಿ ವಿಯಾತಿ।

[೧೭೨] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಮೂಲಟೀಕಾಪಾಠಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ತಂಸದಿಸಞ್ಚಾತಿಏತ್ಥ ನಟ್ಠಚಕಾರಂ ಪಾಠಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮನೋದ್ವಾರಿಕ ಜವನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇನ ಸಹ ಸಮಾನತ್ತಾ ತದೇಕಸನ್ತತಿಪತಿತಂ ಚುತಿಆಸನ್ನಜವನಗಹಿ ತಂಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಣ್ಣಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತ ಭಾವೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಅನುಪಪನ್ನಮೇವ।

ಅಪಿಚ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅಪರಸ್ಸ ಮರಣಸಮಯೇ ಞಾತಕಾ ಅಯಂ ತಾತ ತವತ್ಥಾಯ ಬುದ್ಧಪೂಜಾ ಕರೀಯತಿ। ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹೀತಿ ವತ್ವಾ ಪುಪ್ಫದಾಮಧಜಪಟಾಕಾದಿವಸೇನ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂವಾ ಧಮ್ಮಸವನತೂರಿಯಪೂಜಾದಿ ವಸೇನ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂವಾ ಧೂಮವಾಸಗನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಂವಾ ಇದಂ ತಾವ ಸಾಯಸ್ಸು, ತವತ್ಥಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಮಧುಫಾಣಿ ತಾದಿವಸೇನ ರಸಾರಮ್ಮಣಂವಾ ಇದಂ ತಾವ ಫುಸಸ್ಸು, ತವತ್ಥಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಚೀನಪಟ ಸೋಮಾರಪಟಾದಿವಸೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ರಮ್ಮಣಂವಾ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಟೀಕಾಯಂ ಸನ್ತತಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ರಮ್ಮಣಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ತಂಸದಿಸಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ। ತಾನಿ ಹಿ ಪಥಮಂ ಸಾಯಿತ ಫುಸಿತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪಚ್ಛಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಅಞ್ಞಾನೀತಿ ಏತ್ಥಚ ಏವಂ ಉಪಸಂಹಟಾನಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಪಥಮಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಚವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪುನ ಅತ್ಥಿ ದಾನಿ ಏವರೂಪಾನೀತಿ ಸುದ್ಧೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಚವನ್ತಾನಂ ತಾನಿ ಮನೋದ್ವಾರಗಹಿತಾನಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭೂತಾನಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ। ಪಥಮತತೀಯಾರುಪ್ಪ ಪಟಿಸನ್ಧೀನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಭೂತಂ ದುತೀಯಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪಪಟಿಸನ್ಧೀನಂ ಮಹಗ್ಗತಭೂತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾರಹನ್ತಿ। ಆರುಪ್ಪೇಸು ಉಪರಿಭೂಮಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಅರೂಪೀನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಜ್ಝಾನಾನಿ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ। ನ ಚ ತೇ ತಾನಿ ಪುನ ಆಯೂಹನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಾರುಪ್ಪ ವಜ್ಜಿತಾತಿ। ಪಮಾದಪಕ್ಖೇ ಪತಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಜ್ಝಾನಾನಂ ತತೋಯೇವಚ ಅಪ್ಪಹೀನೇಹಿ ಓರಮ್ಭಾವಿಯ ಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಭಾಗಂ ಆಕಡ್ಢಿತ ಮಾನಸಾನಂ ಕಾಮಭವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ತೇಸಂ ಥಪೇತ್ವಾ ತಿಹೇತು ಕುಕ್ಕಟ್ಠಭೂತಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಚೇತನಂ ಅಞ್ಞಂ ದುಬ್ಬಲಕಮ್ಮಂ ಓಕಾಸಂ ನಲಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ತಥಾ ಕಾಮತಿಹೇತುಕಾತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಟ್ಠ ಕಥಾಯಂ-ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನತೋ ಬಲವತರಂನಾಮ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಟೀಕಾಯಞ್ಚ ನ ಹಿ ತಸ್ಸ।ಲ। ಅತ್ಥೀತಿ ಇಮಿನಾ ತತೋ ಚವನ್ತಾನಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ದೀಪೇತೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ರೂಪಾವಚರಪಟಿಸನ್ಧಿ ಪನ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿಯೇವ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಯಮಕೇಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಅರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿವಾ ಅರೂಪ ಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ಕಾಮಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿವಾ ವುತ್ತಂ। ನ ಪನ ವುತ್ತಂ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚುತಸ್ಸ ರೂಪಧಾತುಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ। ರೂಪ ಲೋಕತೋ ಚವನ್ತಾನಂ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ದುಬ್ಬಲಕಮ್ಮಂ ಓಕಾಸಂ ನಲಭತೀತಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಂಸನ್ತೇಪಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣಾನಂ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪನಾ ಪತ್ತಜ್ಝಾನವಿಸೇಸೇನ ಸುಪರಿಭಾವಿತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನತ್ತಾ ಜಚ್ಚನ್ಧಾದಿವಿಪತ್ತಿ ಜನಕಂ ದ್ವಿಹೇತುಕೋಮಕಕಮ್ಮಂಪಿ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭತಿ। ಕುತೋ ಅಪಾಯಗಾಮಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಹೇತುಕ ರಹಿತಾ ಸಿಯುನ್ತಿ।

[೧೭೩] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾ ನುಭಾವೇನೇವ ದುಹೇತುಕ ತಿಹೇತುಕ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ।

ಯದಿ ಹಿ ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ದುಹೇತುಕಪಟಿ ಸನ್ಧಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ನ ಹಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣಾನಂ ಅಪ್ಪನಾವೀಥಿಯಂ ಪವತ್ತಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ತಿಹೇತುಕೋಮಕಂನಾಮ ಸಮ್ಭವತೀತಿ। ಅಥ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಸಯಂ ಬಲವತರಸ್ಸಪಿ ಸತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅದತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ರೂಪಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನತೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮಕುಸಲಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ ತಾನಿಯೇವಚ ಕಾನಿಚಿ ತಿಹೇತುಕೋಮಕಾನಿಪಿ ಕಾನಿಚಿ ದ್ವಿಹೇತುಕುಕ್ಕಟ್ಠಾನಿಪಿ ಭವನ್ತಿ। ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಪನ ನೀವರಣಾನಂ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಸವಿಪತ್ತಿಕಪಟಿ ಸನ್ಧಿಜನಕಾನಿ ದ್ವಿಹೇತುಕೋಮಕಾನಿ ತೇಸಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಪರಪರಿಯಾಯ ಭೂತಾನಿಚ ತಾದಿಸಾನಿ ತೇಸಂ ಓಕಾಸಂ ನಲಬ್ಭನ್ತಿ। ನಾನಾರಮ್ಮಣೇಸುಚ ನೇಸಂ ಛನ್ದೋವಾ ನಿಕನ್ತಿವಾ ಪವತ್ತತಿಯೇವ। ಯೇನ ನಾನಾಕಮ್ಮಾನಿಪಿ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭನ್ತಿ। ಯೇನಚ ತೇ ಚಕ್ಖು ಸೋತದ್ವಾರೇಹಿಪಿ ತತೋ ಚವನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನೇನ ಕಾರಣಂ ಅವತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಂಕಾರಣಂ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಾಮತಿಹೇತುಮ್ಹಾ ಚುತಿಯಾ ಪರಂ ಸಬ್ಬಾ ವೀಸತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಸಿಯುಂ। ಇತರಾ ದುಹೇತುಕಾಹೇತುಕಚುತಿತೋ ಪರಂ ಕಾಮೇಸ್ವೇವ ಭವೇಸು ದಸಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಸಿಯುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವಿಸಯಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಹ ವೀಥಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಪರಂಪರಭವೇಸುಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಚ್ಚೇವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿರೋಧಾನನ್ತರತೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ನಿರೋಧಸ್ಸ ಭಙ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಕಾಲತೋ। ತಮೇವಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸದಿಸೇ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯಥಾ ತಾನಿಯೇವ ಓಸಧಾನೀತಿ। ಯಾವ ಚುತಿಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ಚುತಿಗ್ಗಹಣೇನ ತದಾಸನ್ನ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಸತಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ। ಭವಸ್ಸಅಙ್ಗಭಾವೇನಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಅವಿಚ್ಛೇದ ಕಾರಣಭಾವೇನ। ತಸ್ಮಿಂತಿ ಅವತ್ತಮಾನೇ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯರಹಿತಾನಂ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ವಸ್ಸೋದಕ ರಹಿತಾನಂ ತರುಣಸಸ್ಸಾನಂ ವಿಯ ಮಿಲಾತ ಭಾವಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಓಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ। ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ ತಮೇವ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಏವ ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಚುತಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ಪವತ್ತನ್ತಿಏವ। ನ ಪನ ಪರಸಮಯೇ ವಿಯ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ನಿವತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

[೧೭೪] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಯಾವ ವಟ್ಟ ಮೂಲ ಸಮುಚ್ಛೇದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ವಟ್ಟಮೂಲಸಮುಚ್ಛೇದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ತತೋ ಪರಂಪಿ ಯಾವಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಪವತ್ತನ್ತಿಯೇವ।

ಇಹಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ। ಇಚ್ಚಯನ್ತಿ ಇತಿ ಅಯಂ। ಇತಿಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಇಹ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚ ಭವಙ್ಗಞ್ಚ ಆವಜ್ಜನಾದಿ ವೀಥಿಯೋಚ ಚುತಿಚಾತಿ ಅಯಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತತಿ ಪವತ್ತತಿ। ತಥಾ ಪುನ ಭವನ್ತರೇಪಿ ಸನ್ಧಿಭವಙ್ಗಾದಿಕಾ ಅಯಂಚಿತ್ತಸನ್ತತಿ ಪರಿವತ್ತತಿ ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪಭೇದಪವತ್ತಿಸಙ್ಗಹಾ ಪಟ್ಠಪಿಯನ್ತಿ। ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನ ಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಞತ್ವಾ। ಏತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪಭೇದಪವತ್ತಿವಿಧಾನಂ। ಅಧುವನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ। ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅಧಿಗಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಚತುಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣೇನ ಪತಿಲಭಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ। ಪದನ್ತಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಬುಧಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ। ಸುಟ್ಠು ಅನುಸಯ ಮತ್ತಂಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಥಾ ವುತ್ತೇಸು ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕೇಸು ಅಧಿಸಯಿತಂ ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹ ಸಙ್ಖಾತಂ ಬನ್ಧನಂ ಏತೇಹೀತಿ ಸುಸಮುಚ್ಛಿನ್ನ ಸಿನೇಹ ಬನ್ಧನಾ। ಸಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಮೋ। ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ। ಏಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಚಿರಾಯಾತಿ ಚಿರಕಾಲಂ। ಸುನ್ದರಂ ಅಧಿಗಮಾವಹಂ ಸೀಲ ಧುತಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ವತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸುಬ್ಬತಾ। ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸಲ್ಲೇಖ ವುತ್ತಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಿರಾಯ ಸುಬ್ಬತಾ ಬುಧಾ ಏತಂ ಅಧುವಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅಚ್ಚುತಂ ಪದಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಸುಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಸಿನೇಹಬನ್ಧನಾ ಸಮಂ ಏಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

ಇತಿ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾನಾಮ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಸ್ಸ

ಚತುತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ವೀಥಿಮುತ್ತ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।