೧೩. ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ
ದುವಿಧೋ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ।
ತತ್ಥ ಖಣತ್ತಯಸಮಙ್ಗಿ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಬ್ಯಾಕತಚೇತನಾ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮ ಪಚ್ಚಯೋ। ಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹುಪ್ಪನ್ನಾ ಕಮ್ಮಜರೂಪಧಮ್ಮಾ ಚ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚಿತ್ತಜರೂಪಧಮ್ಮಾ ಚ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ।
ಅತೀತಾ
ಕೇನಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ। ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮಂ। ಚೇತನಾ ಹಿ ಕಿರಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ಜೇಟ್ಠಕತ್ತಾ। ತಾ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮೇಸು ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇಸು ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚೇತೇತಿ ಕಪ್ಪೇತಿ ಸಂವಿದಹತಿ, ಏಕತೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಸು ಜೇಟ್ಠಕಾ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಕರೋನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಂ। ಕಿಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಂಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ವಾಚಸಿಕಕಿರಿಯಂಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಮಾನಸಿಕಕಿರಿಯಂಪಿ ಕರೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕಾಯಿಕಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಗಮನಠಾನ ನಿಸಜ್ಜಾದಯೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನಪಟಿಕ್ಕಮನಾದಯೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಅಕ್ಖಿದಲಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪನನಿಕ್ಖಿಪನಾನಿಪಿ। ವಾಚಸಿಕಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ವಾಚಾಪವತ್ತನಕಿರಿಯಾ। ಮಾನಸಿಕಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಸುಚಿನ್ತಿತ ದುಚಿನ್ತಿತಕಿರಿಯಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಸವನಕಿಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ। ಸಬ್ಬಾಪಿ ಇಮಾ ಕಿರಿಯಾಯೋ ಏತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸತ್ತಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಂವಿದಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಚೇತನಾ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।
ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನೇನ ಸಹ ಜಾಯತೀತಿ ಸಹಜಾತಂ। ಸಹಜಾತಞ್ಚ ತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಂ। ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮ ಪಚ್ಚಯೋ। ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಅಞ್ಞೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋ ಅಞ್ಞೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋತಿ ಏವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಂ। ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಞ್ಚ ತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಂ। ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ। ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇತನಾ ಅತ್ತನೋ ನಿರುದ್ಧಾನನ್ತರೇ ಏವ ಅರಿಯಫಲವಿಪಾಕಂ ಜನೇತಿ, ಸಾಪಿ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ಏವ ಹೋತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಾ ದಾನಕುಸಲಚೇತನಾ ಅತ್ತನಾ ಸಹಜಾತಾನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಞ್ಚ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಕಿರಿಯಾಭೂತಾನಂ ಚಿತ್ತಜರೂಪಾನಞ್ಚ ಸಹಜಾತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ। ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಆಯತಿಂ ಕಾಲನ್ತರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಜರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಚ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ। ಏವಂ ಏಕಾ ಕಮ್ಮಪಥಪತ್ತಾ ಸುಚರಿತದುಚ್ಚರಿತಚೇತನಾ ದ್ವೀಸು ಕಾಲೇಸುದ್ವಿನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ದ್ವೀಹಿ ಪಚ್ಚಯಸತ್ತೀಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋ। ಸೋ ಪನ ಚೇತನಾಯ ನಿರುದ್ಧಾಯಪಿ ಅನಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅನುಗಚ್ಛತಿಯೇವ। ಯದಾ