೧. ಪಠಮೋ ಸಞ್ಞಾದಿಕಣ್ಡೋ
ಸಿದ್ಧಮಿದ್ಧಗುಣಂ ಸಾಧು, ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ।
ಸಧಮ್ಮಸಙ್ಘಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಂ, ಮಾಗಧಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ॥
೧. ಅಆದಯೋ
ಅಕಾರಾದಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸ-ಕ್ಖರಾ ವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅ ಆ ಇ ಈ ಉ ಊ ಏ ಏ ಓ ಓ, ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ್ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ, ಯ ರ ಲ ವ ಸ ಹ ಳ ಅಂ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಏ ಓ ನ ಮವಣ್ಣೇ’’ ೧. ೩೭। ತಿತಾಲೀಸಾಭಿ ವಚನಂ ಕತ್ಥಚಿ ವಣ್ಣಲೋಪಂ ಞಾಪೇತಿ। ತೇನ ‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ’ತಿಆದಿ ಸಿದ್ಧಂ।
೨. ದಸಾದೋ ಸರಾ।
ತತ್ಥಾದಿಮ್ಹಿ ದಸ ವಣ್ಣಾ ಸರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ ೧, ೨೬ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೩. ದ್ವೇದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ। ತೇಸು ದ್ವೇದ್ವೇ ಸರಾ ಸವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ’’ ೧, ೨೪।
೪. ಪುಬ್ಬೋ ರಸ್ಸೋ।
ತೇಸು
೫. ಪರೋ ದೀಘೋ।
ತೇ ಸ್ವೇವ ದ್ವೀಸುಯೋ ಯೋ ಪರೋ, ಸೋ ಸೋ ದೀಘಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಯೋ ಲೋ ಪನಿಸು ದೀಘೋ’’ ೨,೮೮ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೬. ಕಾದಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ।
ಕಕಾರಾದಯೋ ವಣ್ಣಾ ನಿಗ್ಗಹೀತಪರಿಯನ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಞ್ಞಾಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ ೧,೩೩ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೭. ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ।
ಕಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗ, ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ’’ ೧,೪೧ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೮. ಬಿನ್ದು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ।
ಯ್ವಾಯಂ ವಣ್ಣೋ ಬಿನ್ದುಮತ್ತೋ, ಸೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ನಿಗ್ಗಹೀತಂ’’ ೧,೩೮ ಇಚಾದಿ। ಗರುಸಞ್ಞಾಕರಣಂ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞತ್ಥಂ।
೯. ಇಯುವಣ್ಣಾ
ನಾಮಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ, ತಸ್ಸಅನ್ತೇ ವತ್ತಮಾನಾ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಝಲಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಝಲಾ ವಾ’’ ೨,೧೧೧ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೧೦. ಪಿತ್ಥಿಯಂ।
ಇತ್ಥಿಯಂ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ-ನ್ತೇ ವತ್ತಮಾನಾ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಪಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ಯೇ ಪಸ್ಸಿವಣ್ಣಸ್ಸ’’ ೨,೧೧೬ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೧೧. ಘಾ।
ಇತ್ಥಿಯಂ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ-ನ್ತೇ ವತ್ಥಮಾನೋ ಆಕಾರೋ ಘಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಘಬ್ರಹ್ಮಾದಿತೇ’’ ೨,೬೦ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೧೨. ಗೋ ಸ್ಯಾಲಪನೇ।
ಆಲಪನೇ ಸಿ ಗಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ? ‘‘ಗೇವಾ’’ ೨,೬೫ ಇಚ್ಚಾದಿ।
(ಸಞ್ಞಾ)
೧೩. ವಿಧಿಬ್ಬಿಸೇಸನನ್ತಸ್ಸ।
ಯಂ ವಿಸೇಸನಂ, ತದನ್ತಸ್ಸ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ ‘‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ ೨,೪೧ ನರಾನರೇ।
೧೪. ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ।
ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ
೧೫. ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪರಸ್ಸ।
ಪಞ್ಚಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪರಸ್ಸ ಕಾರಿಯಂ ಞಾತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತೋಯೋನಂ ಟಾಟೇ’’ ೨,೪೧ ನರಾನರೇ। ಇಧ ನ ಹೋತಂ ‘ಜನ್ತುಹೋ ಅನತ್ತಾ’। ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ನ ಹೋತಿ? ಓಸಖ್ಯೋ, ಅನನ್ತರೇ ಕತತ್ಥತಾಯ ನ ಬ್ಯವಹಿತಸ್ಸ ಕಾರಿಯಂ।
೧೬. ಆದಿಸ್ಸ।
ಪರಸ್ಸ ಸ್ಸಿಸ್ಸಮಾನಂ ಕಾರಿಯಮಾದಿವಣ್ಣಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬಂ ‘‘ರ ಸಙ್ಖ್ಯಾತೋ ವಾ’’ ೩,೧೦೩ ತೇರಸ।
೧೭. ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸ।
ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಂ ಕಾರಿಯಂ, ತದನ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ‘‘ರಾಜಸ್ಸಿ ನಾಮ್ಹಿ’’ ೨,೨೩ ರಾಜಿನಾ।
೧೮. ಙಾನುಬನ್ಧೋ।
ಙಕಾರೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಅನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಗೋಸ್ಸಾ ವಙ’’ ೧,೩೨ ಗವಾಸ್ಸಂ।
೧೯. ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸ।
ಟಕಾರೋ-ನುಬನ್ಧೋ
೨೦. ಞಕಾನುಬನ್ಧಾದ್ಯನ್ತಾ।
ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಞಾನುಬನ್ಧಕಾನುಬನ್ಧಾ ಆದ್ಯನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಬ್ರೂತೋ ತಿಸ್ಸೀಞ’’ ೬,೩೬ ಬ್ರವೀತಿ, ‘‘ಭೂಸ್ಸ ವುಕ’’ ೬,೧೭ ಬಭೂವ।
೨೧. ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ।
ಮಕಾರೋ-ನುಬನ್ಧೋ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಸರಾ ನಮನ್ತಾ ಸರಾ ಪರೋ ಹೋತಿ ‘‘ಮಞ್ಚ ರುಧಾದೀನಂ’’ ೫-೧೯ ರುನ್ಧತಿ।
೨೨. ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ।
ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಾವಕಾಸಾನಮೇಕತ್ಥಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಪರೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾಪುರಿಸಾನಂ ಸಹಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪರೋ, ಸೋ ಚ (ಗಚ್ಛತಿ) ತ್ವಂ ಚ (ಗಚ್ಛಸಿ, ತುಮ್ಹೇ) ಗಚ್ಛಥ। ಸೋ ಚ (ಗಚ್ಛತಿ,) ತ್ವಂ ಚ (ಗಚ್ಛಸಿ,) ಅಹಂ ಚ (ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಮಯಂ) ಗಚ್ಛಾಮ।
೨೩. ಸಙ್ಕೇತೋ-ನವಯವೋ-ನುಬನ್ಧೋ।
ಯೋ ನವಯವಭೂತೋಸಙ್ಕೇತೋ, ಸೋ-ನುಬನ್ಧೋತಿ ಞಾತಬ್ಬೋ, ‘‘ಲುಪಿತಾದೀನಮಾಸಿಮ್ಹಿ’’ ೨-೫೭ ಕತ್ತಾ।
ಸಙ್ಕೇತಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಂ? ಪಕತಿಯಾದಿಸಮುದಾಯಸ್ಸಾನುಬನ್ಧತಾ ಮಾ ಹೋತೂತಿ, ಅನವಯವೋಹಿ ಸಮುದಾಯೋ… ಸಮುದಾಯರೂಪತ್ತಾಯೇವ।
ಅನವಯವಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಂ? ‘‘ಅತೇನ’’ ೨-೧೦೮ ಜನೇನ। ಇಮಿನಾವ ಲೋಪಸ್ಸಾವಗತತ್ತಾ ನಾನುಬನ್ಧಲೋಪಾಯ ವಚನಮಾರದ್ಧಂ।
೨೪. ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ।
ವಣ್ಣಸದ್ದೋ
೨೫. ನ್ತು ವನ್ತುಮನ್ತ್ವಾವನ್ತುತವನ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧೀ।
ವನ್ತ್ವಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೀಯೇವನ್ತು ಗಯ್ಹತಿ, ‘‘ನ್ತನ್ತೂನಂ ನ್ತೋ ಯೋಮ್ಹಿ ಪಠಮೇ’’ ೨-೨೧೫ ಗುಣವನ್ತೋ।
ವನ್ತ್ವಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ ಕಿಂ? ಜನ್ತೂ ತನ್ತೂ।
(ಪರಿಭಾಸಾಯೋ।)
೨೬. ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ।
ಸರೇ ಸರೋ ಲೋಪನೀಯೋ ಹೋತಿ। ತತ್ರಿ-ಮೇ, ಸದ್ಧಿ-ನ್ದ್ರಿಯಂ, ನೋಹೇ-ತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೋ-ವಾದೋ, ಸಮೇತಾ-ಯಸ್ಮಾ, ಅಭಿಭಾ-ಯತನಂ, ಪುತ್ತಾಮ-ತ್ಥಿ, ಅಸನ್ತೇ-ತ್ಥ।
೨೭. ಪರೋ ಕ್ವಚಿ।
ಸರಮ್ಹಾ ಪರೋ ಸರೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪನೀಯೋ ಹೋತಿ। ಸೋ-ಪಿ, ಸಾವ, ಯತೋ-ದಕಂ, ತತೋ-ವ। ಕ್ವಚೀತಿಕಿಂ? ಸದ್ಧಿ-ನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಯಮಧಿಕಾರೋ ಆಪರಿಚ್ಛೇದಾವಸಾನಾ, ತೇನ ನಾತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ।
೨೮. ನ ದ್ವೇವಾ।
ಪುಬ್ಬಪರಸರಾ ದ್ವೇಪಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ ನ ಲುಪ್ಯನ್ತೇ, ಲತಾ ಇವ, ಲತೇ-ವ, ಲತಾ-ವ।
೨೯. ಯುವಣ್ಣಾನಮೇಓ ಲುತ್ತಾ।
ಲುತ್ತಾ
ತಸ್ಸೇ-ದಂ, ವಾತೇ-ರಿತಂ, ನೋ-ಪೇತಿ, ವಾಮೋ-ರೂ, ಅತೇ-ವಞ್ಞೇಹಿ, ವೋ-ದಕಂ। ಕಥಂ ‘‘ಪಚ್ಚೋರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ? ಯೋಗವಿಭಾಗಾ। ವಾತ್ವೇವ? ತಸ್ಸಿದಂ।
ಲುತ್ತೇತಿ ಕಿಂ? ಲತಾ ಇವ।
೩೦. ಯವಾ ಸರೇ।
ಸರೇ ಪರೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಯಕಾರವಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ। ಬ್ಯಾಕತೋ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ, ಅಜ್ಝಿಣಮುತ್ತೋ, ಸ್ವಾಗತಂ, ಸ್ವಾಪನಲಾನಿಲಂ, ವಾತ್ವೇವ? ಇತಿ-ಸ್ಸ। ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಯಾನೀ-ಧ, ಸೂ-ಪಟ್ಠಿತಂ।
೩೧. ಏಓನಂ।
ಏಓನಂಯವಾಯೋನ್ತಿ ವಾ ಸರೇ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ। ತ್ಯಜ್ಜ ತೇ-ಜ್ಜ, ಸ್ವಾಹಂ ಸೋ-ಹಂ। ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಪುತ್ತಾಮ-ತ್ಥಿ, ಅಸನ್ತೇ-ತ್ಥ।
೩೨. ಗೋಸ್ಸಾ-ವಙ।
ಸರೇ ಗೋಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತಿ। ಗವಾ-ಸ್ಸಂ। ‘ಯಥರೀವ, ತಥರಿವೇ’ತಿ ನಿಪಾತಾವ, ‘ಭುಸಾಮಿವೇ’ತಿ ಇವಸದ್ದೋ ಏವತ್ಥೋ।
೩೩. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ।
ರಸ್ಸದೀಘಾನಂ
೩೪. ಸರಮ್ಹಾ ದ್ವೇ।
ಸರಮ್ಹಾ ಪರಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ದ್ವೇ ರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪಗ್ಗಹೋ। ಸರಮ್ಹಾತಿ ಕಿಂ? ತಂ ಖಣಂ।
೩೫. ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸ್ವೇಸಂ ತತಿಯಪಠಮಾ।
ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸು ಪರೇಸ್ವೇಸಂ ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾನಂ ತಬ್ಬಗ್ಗೇ ತತಿಯ ಪಠಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಚ್ಚಾಸತ್ಥ್ಯಾ, ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಅಕ್ಖನ್ತಿ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ದಡ್ಢೋ, ನಿಟ್ಠಾನಂ, ಮಹದ್ಧನೋ, ಯಸತ್ಥೇರೋ, ಅಪ್ಫುಟಂ, ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ। ಏಸ್ವೀತಿ ಕಿಂ? ಥೇರೋ। ಏಸನ್ತಿ ಕಿಂ? ಪತ್ಥೋ।
೩೬. ವಿತಿಸ್ಸೇವೇ ವಾ।
ಏವಸದ್ದೇ ಪರೇ ಇತಿಸ್ಸ ವೋ ಹೋತಿ ವಾ। ಇತ್ವೇವ, ಇಚ್ಚೇವ। ಏವೇತಿ ಕಿಂ? ಇಚ್ಚಾಹ।
೩೭. ಏಓನಮ ವಣ್ಣೇ।
ಏಓನಂ ವಣ್ಣೇ ಕ್ವಚಿ ಅ ಹೋತಿ ವಾ। ದಿಸ್ವಾ ಯಾಚಕ ಮಾಗತೇ, ಅಕರಮ್ಹಸ ತೇ, ಏಸ ಅತ್ಥೋ, ಏಸ ಧಮ್ಮೋ, ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಸ್ವಾತನಂ
೩೮. ನಿಗ್ಗಹೀತಂ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಮಾಗಮೋ ಹೋತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ। ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಚಕ್ಖುಉದಪಾದಿ, ಪುರಿಮಂ ಜಾತಿಂ ಪುರಿಮಜಾತಿಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹುಂ। ಅವಂಸಿರೋತಿಆದೀಸು ನಿಚ್ಚಂ… ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ತಾ ವಾಧಿಕಾರಸ್ಸ, ಸಾಮತ್ತಿಯೇನಾಗಮೋವ, ಸ ಚ ರಸ್ಸ ಸರಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ… ತಸ್ಸ ರಸ್ಸಾನುಗತತ್ತಾ।
೩೯. ಲೋಪೋ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ। ಕ್ಯಾಹಂ ಕಿಮಹಂಸಾರತ್ತೋ ಸಂರತ್ತೋ। ಸಲ್ಲೇ ಖೋ-ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಗನ್ತುಮನೋತಿ, ಆದೀಸು ನಿಚ್ಚಂ।
೪೦. ಪರಸರಸ್ಸ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಮ್ಹಾ ಪರಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ। ತ್ವಂ-ಸಿ ತ್ವಮಸಿ।
೪೧. ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಖೋ ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚಾಸತ್ತ್ಯಾ। ತಙ್ಕರೋತಿ ತಂ ಕರೋತಿ, ತಞ್ಚರತಿ ತಂ ಚರತಿ, ತಣ್ಠಾನಂ ತಂ ಠಾನಂ, ತನ್ಧನಂ ತಂ ಧನಂ, ತಮ್ಪಾತಿ ತಂ ಪಾತಿ। ನಿಚ್ಚಂ ಪದಮಜ್ಝೇ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕ್ವಚಞ್ಞಾತ್ರಪಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ।
೪೨. ಯೇವಹಿಸು ಞೋ।
ಯ
೪೩. ಯೇ ಸಂಸ್ಸ।
ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಯಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ತಸ್ಸ ವಾ ಞೋ ಹೋತಿ ಯಕಾರೇ। ಸಞ್ಞಮೋ ಸಂಯಮೋ।
೪೪. ಮಯದಾ ಸರೇ।
ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಮಯದಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಸರೇ ಕ್ವಚಿ। ತಮಹಂ, ತಯಿದಂ, ತದಲಂ। ವಾ ತ್ವೇವ? ತಂ ಅಹಂ।
೪೫. ವನತರಗಾ ಚಾಗಮಾ।
ಏತೇ ಮಯದಾ ಚ ಆಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ ಸರೇ ವಾ ಕ್ವಚಿ। ತಿವಙ್ಗಿಕಂ, ಇತೋ ನಾಯತಿ, ಚಿನಿತ್ವಾ, ತಸ್ಮಾತಿಹ, ನಿರೋಜಂ, ಪುಥಗೇವ, ಇಧಮಾಹು, ಯಥಯಿದಂ, ಅತ್ತದತ್ಥಂ। ವಾ ತ್ವೇವ? ಅತ್ತತ್ಥಂ। ‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ ತಾವಾ’ತಿ-ಪಠಮನ್ತೋ ಪಗಸದ್ದೋವ।
೪೬. ಛಾ ಳೋ।
ಛಸದ್ದಾ ಪರಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಳಕಾರೋ ಆಗಮೋ ಹೋತಿ ವಾ। ಛಳಙ್ಗಂ, ಛಳಾಯತನಂ। ವಾತ್ವೇವ? ಛಅಭಿಞ್ಞಾ।
೪೭. ತದಮಿನಾದೀನಿ।
ತದಮಿನಾದೀನಿ
೪೮. ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ।
ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಕ್ವಚಿ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯಕಾರೇ। ಅಪುಚ್ಚಣ್ಡತಾಯ, ತಚ್ಛಂ, ಯಜ್ಜೇವಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಥಞ್ಞಂ, ದಿಬ್ಬಂ, ಪಯ್ಯೋಸನಾ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞೋ। ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ರತ್ತ್ಯಾ
೪೯. ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ।
ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ಪರಸ್ಸ ಯಕಾರಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ತೇ ವಗ್ಗಲಸಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಸಕ್ಕತೇ, ಪಚ್ಚತೇ, ಅಟ್ಟತೇ, ಕುಪ್ಪತೇ, ಫಲ್ಲತೇ, ಅಸ್ಸತೇ। ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಕ್ಯಾಹಂ।
೫೦. ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ।
ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ಯಕಾರೇ। ಗುಯ್ಹಂ।
೫೧. ವೇ ವಾ।
ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ವಾ ವಕಾರೇ। ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ।
೫೨. ತಥಾನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ
ತಥನರಾನಂ
೫೩. ಸಂಯೋಗಾದಿ ಲೋಪೋ।
ಸಂಯೋಗಸ್ಸ ಯೋ ಆದೀಭೂತೋ-ವಯವೋ ತಸ್ಸ ವಾ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ। ಪುಪ್ಫಂ-ಸಾ ಜಾಯತೇ-ಗಿನಿ।
೫೪. ವಿಚ್ಛಾಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇಸು ದ್ವೇ।
ವಿಚ್ಛಾಯಮಾಭಿಕ್ಖಞ್ಞೇ ಚ ಯಂ ವತ್ತತೇ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಕ್ರಿಯಾಯ ಗುಣೇನ ದಬ್ಬೇನ ವಾ ಭಿನ್ನೇ ಅತ್ಥೇ ಬ್ಯಾಪಿತುಮಿಚ್ಛಾ ವಿಚ್ಛಾ। ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಿಞ್ಚತಿ, ಗಾಮೋ ಗಾಮೋ ರಮಣೀಯೋ, ಗಾಮೇ ಗಾಮೇ ಪಾನೀಯಂ, ಗೇಹೇ ಗೇಹೇ ಇಸ್ಸರೋ, ರಸಂ ರಸಂ ಭಕ್ಖಯತಿ, ಕಿರಿಯಂ ಕಿರಿಯಮಾರಭತೇ।
ಅತ್ಥಿಯೇವಾ-ನುಪುಬ್ಬಿಯೇಪಿ ವಿಚ್ಛಾ ಮೂಲೇ ಮೂಲೇ ಥೂಲಾ, ಅಗ್ಗೇ ಅಗ್ಗೇ ಸುಖುಮಾ, ಯದಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಮೂಲಗ್ಗಭೇದೋ ನ ಸಿಯಾ, ಆನುಪುಬ್ಬಿಯಮ್ಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ಮಾಸಕಂ ಮಾಸಕಂ ಇಮಮ್ಹಾ ಕಹಾಪಣಾ ಭವನ್ಥಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ದೇಹೀತಿ ಮಾಸಕಂ ಮಾಸಕಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಾ ವಿಚ್ಛಾಗಮ್ಯತೇ, ಸದ್ದನ್ತರತೋ ಪನ ಇಮಮ್ಹಾ ಕಹಾಪಣಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ। ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ, ಪಠಮಂ ಪಠಮಂ ಪಚ್ಚನ್ತೀತ್ಯತ್ರಾಪಿ ವಿಚ್ಛಾವ। ಇಮೇ ಉಭೋ ಅಡ್ಢಾ ಕತರಾ ಕತರಾ ಏಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮಡ್ಢತಾ, ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಅಡ್ಢಾ ಕತಮಾ ಕತಮಾ ಇಮೇಸಂ ಅಡ್ಢುತಾ ಇಹಾಪಿ
೫೫. ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇಕಸ್ಸ।
ವಿಚ್ಛಾಯಮೇಕಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಹೋತಿ। ಏಕೇಕಸ್ಸ। ಕಥಂ ಮತ್ಥಕಮತ್ಥಕೇನಾತಿ? ‘ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾ’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ, ನಾಚಾತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧೀತಿ।
೫೬. ಸಬ್ಬಾದೀನಂ ವೀತಿಹಾರೇ।
ಸಬ್ಬಾದೀನಂ ವೀತಿಹಾರೇ ದ್ವೇ ಭವನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಸ್ಯಾದಿಲೋಪೋ ಚ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭೋಜಕಾ, ಇತರೀತರಸ್ಸ ಭೋಜಕಾ।
೫೭. ಯಾವಬೋಧಂ ಸಮ್ಭಮೇ।
ತುರಿತೇನಾಪಾಯಹೇತುಪದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಭಮೋ, ತಸ್ಮಿಂಸತಿ ವತ್ಥು ಯಾವನ್ತೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಸೋ-ತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ತಾವನ್ತೋ ಸದ್ದಾ ಪಯುಜ್ಜನ್ತೇ। ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ, ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಬುಜ್ಝಸ್ಸು, ಭಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ।
೫೮. ಬಹುಲಂ।
ಅಯಮಧಿಕಾರೋ ಆಸತ್ಥಪರಿಸಮತ್ತಿಯಾ। ತೇನ ನಾತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಇಟ್ಠಪ್ಪಸಿದ್ಧಿ ಚ।
ಇತಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಬ್ಯಾಕರಣೇ ವುತ್ತಿಯಂ
ಪಠಮೋ ಕಣ್ಡೋ।