೭. ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ
ಅಥ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಭವನ್ತ ಕರೋನ್ತಇಚ್ಚಾದಿಕಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ –
ಗಚ್ಛಂ ಮಹಂ ಚರಂ ತಿಟ್ಠಂ, ದದಂ ಭುಞ್ಜಂ ಸುಣಂ ಪಚಂ।
ಜಯಂ ಜರಂ ಚವಂ ಮೀಯಂ, ಸರಂ ಕುಬ್ಬಂ ಜಪಂ ವಜಂ॥
ಗಚ್ಛಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ। ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ। ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇತಿ। ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ। ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಭಿ। ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ। ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು। ಭೋ ಗಚ್ಛಂ, ಭೋ ಗಚ್ಛಾ, ಭವನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ।
ಗಚ್ಛಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ತಂಸದಿಸಾನಂ ಏವಂ ಞೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ತತಿಯೇಕವಚನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇನ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಪದಾನಿ ನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ।
ತತ್ರ ಯಮಕಮಹಾಥೇರೇನ ಆಲಪನವಚನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ಕಥಿತಂ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಟ್ಠಾನೇ ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತಾಲಪನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಬಹುವಚನತ್ತಮೇವ ಕಥಿತಂ, ನ ಏಕವಚನತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮಹಂ ಭವಂ ಚರಂ ತಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಮಹನ್ತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಭೋ ಮಹಾ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಭವಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಭವನ್ತೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಯತ್ಥ ‘‘ಹೋನ್ತೋ ಹೋನ್ತಾ’’ತಿ ಕ್ರಿಯತ್ಥಂ ನ ವದನ್ತಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಭವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ। ಮಾ ಭವನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಪತನತೋ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ಚ ‘‘ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ। ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ, ತಿಟ್ಠನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಬಹುವಚನತ್ತಂ ನ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ ವಿಯ ಅಮ್ಹೇ ಪಟಿಭಾತಿ। ನ ಹಿ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಅರಹನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದವಜ್ಜಿತಾನಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಮಹನ್ತೋ, ಚರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನೇಕಪದಸತಾನಂ ಬಹುವಚನನ್ತತಾಪಯೋಗೇ ಪಸ್ಸಾಮ। ತಥಾ ಹಿ –
ಬವ್ಹತ್ತೇ
ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವಂ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ॥
ಬವ್ಹತ್ತೇ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ, ‘‘ಸನ್ತೋ’’ ಇಚ್ಚಾದಯೋಪಿ ಚ।
ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವಂ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ॥
‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ದಿಸ್ಸತಿ।
ನೇವಂ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಬವ್ಹತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ ಇತಿಆದಯೋ॥
ಅನೇಕಸತಪಾಠೇಸು, ‘‘ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು।
ಏಕಸ್ಸಪಿ ಬಹುಕತ್ತೇ, ಪವತ್ತಿ ನ ತು ದಿಸ್ಸತಿ॥
ಬಹುವಚನನಯೇನ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಹಿ।
ಗಹಣೇ ಸತಿ ಬಹವೋ, ದೋಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಚ್ಚತೋ॥
ಯಥೇಕಮ್ಹಿ ಘರೇ ದಡ್ಢೇ, ದಡ್ಢಾ ಸಾಮೀಪಿಕಾ ಘರಾ।
ತಥಾ ಬವ್ಹತ್ತವಾಚಿತ್ತೇ, ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ತು॥
‘‘ವಿಹರನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ, ಬವ್ಹತ್ತವಾಚಿತಾ ಸಿಯಾ।
ರೂಪನಯೋ ಅನಿಟ್ಠೋ ಚ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅನೇಕಧಾ॥
ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕಂ ನಾಮ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇನ ಮಹಾಖೀಣಾಸವೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಪಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಠಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ಥೇರೇ ಗಾರವೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಪಾಳಿನಯಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇನೇಕವಚನನಯೇನ ಅದಿಟ್ಠೋ ಬಹುವಚನನಯೋ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೇಸು ನಯೋ ಸೋಭನೋ ಭವತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿ –
‘‘ಭವಂ ಕರಂ ಅರಹಂ ಸಂ, ಮಹಂ’’ ಇತಿ ಪದಾನಿ ತು।
ವಿಸದಿಸಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಲಕ್ಖಯೇ॥
‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರಂ ದದಂ ತಿಟ್ಠಂ, ಚಿನ್ತಯಂ ಭಾವಯಂ ವದಂ।
ಜಾನಂ ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಸದಿಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ॥
ತತ್ರ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತರೇ।
ವಿಭತ್ತಿಲಿಙ್ಗವಚನ-ವಸೇನಾತಿ ವಿಭಾವಯೇ॥
ತತ್ರ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತಿ – ಭವಂಸದ್ದೋ ಹಿ ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೋ, ಹೋನ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇಪಿ ವದತಿ। ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ।
ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ, ಭವನ್ತಾ। ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತೇ। ಭವನ್ತೇನ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ। ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ। ಭವನ್ತಾ, ಭವನ್ತಸ್ಮಾ, ಭವನ್ತಮ್ಹಾ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ। ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ। ಭವನ್ತೇ, ಭವನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಭವನ್ತಮ್ಹಿ, ಭವನ್ತೇಸು। ಹೇ ಭವನ್ತ, ಹೇ ಭವನ್ತಾ।
ತತ್ಥ ‘‘ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೋಹೋನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸುವಿಜಾನೋ ಭವಂ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಭವಂ ಹೋತಿ। ರಾಜಾ ಭವನ್ತೋ ನಾನಾಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಮೋದತಿ। ಕುಳೀರದಹೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಏಕಾಬದ್ಧೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಪೂರಣಕಾಲೇ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಪೂರತಿ, ಉದಕೇ ಮನ್ದೀ ಭವನ್ತೇ ದಹತೋ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಓತರತೀ’’ತಿ ಪಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದಮತ್ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಮಾನಚರಮಾನಸದ್ದಾದೀಸು ವಿಯ ಭವನ್ತಸದ್ದೇ ‘‘ಭವನ್ತೋ, ಭವನ್ತಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಏವಂ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಯಞ್ಚ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಂ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನಂ ಬಹುವಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ಯಥಾ ‘‘ಭವನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ। ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥೇಸು ವತ್ತಮಾನಂ ಏಕವಚನಮೇವ। ಅತ್ರಿಮೇ ಪಯೋಗಾ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭವನ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಈದಿಸೇಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಬ್ಯಾವಟೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಭವನ್ತೋ ಹಿ ಸಮಣೋ ಸುಸಮಣೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಭವಂ’’ ಇತಿ ಪದಂ ಪನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಏಕವಚನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ
ಭವಂ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ। ಭವನ್ತಂ, ಭವನ್ತೇ। ಭವತಾ, ಭೋತಾ, ಭವನ್ತೇನ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ। ಭವತೋ, ಭೋತೋ, ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ, ಭವತಂ। ಭವತಾ, ಭೋತಾ, ಭವನ್ತೇಹಿ, ಭವನ್ತೇಭಿ। ಭವತೋ, ಭೋತೋ, ಭವನ್ತಸ್ಸ, ಭವನ್ತಾನಂ, ಭವತಂ। ಭವತಿ, ಭವನ್ತೇ, ಭವನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಭವನ್ತಮ್ಹಿ, ಭವನ್ತೇಸು। ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ ಇತಿ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭೋ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಪದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ವೋಹಾರವಿಸೇಸಪವತ್ತಾನಿ ಆಲಪನಪದಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪದಾನಿ ವಿಯ ಭೋಸದ್ದಾದಿಉಪಪದವನ್ತಾನಿ ನ ಭವನ್ತಿ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಭವನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಾ, ಭೋ ರಾಜ’’ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಹಿ ಪುರಿಸಸದ್ದಾದಯೋಯೇವ ಭೋಸದ್ದಾದಿ ಉಪಪದವನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ। ಇಧ ಚ ‘‘ಭವಂ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಾನಿ ‘‘ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಪನ ‘‘ಧಮ್ಮಕಾಮೋ ಭವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭವಂಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಾನಿ। ಪಠಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಯೇ ವಡ್ಢನತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಭೋ ಭವನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಭವನ್ತಾ, ಭೋನ್ತೋ ಭವನ್ತಾ’’ತಿ ಭೋಸದ್ದಾದಯೋ ಆಲಪನಪದಾನಂ ಉಪಪದಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ನಯೇ। ಆಮೇಡಿತವಸೇನ ಪನ ‘‘ಭೋ ಭೋ, ಭವನ್ತೋ ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿ।
ಅತ್ರಿದಂ ಭೂಧಾತುವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಾಳಿನಿದಸ್ಸನಂ – ಕಸ್ಮಾ ಭವಂ ವಿಜ್ಜನಮರಞ್ಞನಿಸ್ಸಿತೋ। ಕಥಂ ಪನಾಹಂ ಭೋ ತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ। ಏವಂ ಭೋತಿ ಖೋ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋ ಮಾಣವೋ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಿ ನಾಮಪದಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಅಪಿಚ ತೇಸು ‘‘ಭೋ, ಭವನ್ತೋ, ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ನಿಪಾತಪದಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ತೇಸಂ ನಿಪಾತಾನಿಪಾತಭಾವೇ ವಿವಾದೋ ನ ಕರಣೀಯೋ। ಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಭೋ ಗೇ ತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಆಮನ್ತನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ನಿರುತ್ತಿಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೋತಿದಂ ಆಮನ್ತನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ಏಕವಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಬಹುವಚನಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ‘ಭೋ ಪುರಿಸಾ’ತಿ ಬಹುವಚನಪ್ಪಯೋಗೋಪಿ ಗಹಿತೋ। ‘ಭವನ್ತೋ’ತಿ ಪದಂ ಪನ ಬಹುವಚನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘ಪುರಿಸಾ’ತಿ ಪುನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ನಿಪಾತಭೂತೋ ಭೋಸದ್ದೋ ಏಕವಚನಬಹುವಚನವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇತರೇ ಪನ ಬಹುವಚನವಸೇನೇವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತು ನಿಪಾತಪದತ್ತೇ ರೂಪನಿಪ್ಫಾದನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ। ತೇಸು ಭೋಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಪಾತಪದತ್ತಾ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತೇ ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಿಸಯೋ ‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ, ಪರಿಪ್ಲವ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’ತಿ ಪಯೋಗೋಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅತ್ರಿಮಾ ಭೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಪರಿದೀಪನೀ ಗಾಥಾಯೋ –
‘‘ಇತೋ ಭೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ’’।
ಏವಮಾದೀಸು ಭೋಸದ್ದೋ, ಏಕವಚನಕೋ ಮತೋ॥
‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಇಮಂ ಕುಲ-ಪುತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದಿಸು।
ಬಹುವಚನಕೋ ಏಸೋ, ಭೋಸದ್ದೋತಿ ವಿಭಾವಯೇ॥
ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನೇ
ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನೇ ಚಾತಿ, ಭೋಸದ್ದೋ ತೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ॥
ತತ್ರ ಧಮ್ಮಾಲಪನಮ್ಹಿ, ಏಕವಚೋವ ಲಬ್ಭತಿ।
ಇತರೇಸು ಸಿಯಾ ದೇಕ-ವಚೋ ಬಹುವಚೋಪಿ ಚ॥
ನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಗುಣೀಪದಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಲಪನೇ ಧುವಂ।
‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ’’ತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ॥
ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಗುಣೀಪದಂ, ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನೇ ಪನ।
‘‘ಏವಂ ಭೋ ಪುರಿಸ ಜಾನಾಹಿ’’, ಇದಮೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ॥
ಗುಣೀಪದಂ ಅಸನ್ತಮ್ಪಿ, ಪುಗ್ಗಲಾಲಪನಮ್ಹಿ ತು।
ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಪಾವದೇ, ಅತ್ಥಂ ‘‘ಭೋ ಏಹಿ’’ಆದಿಸು॥
ಘಟಾದೀನಂ ಆಲಪನಂ, ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನಂ ಭವೇ।
ಜೀವಂವ ಲೋಕಿಯಾ ಲೋಕೇ, ಆಲಪನ್ತಿ ಕದಾಚಿ ತು॥
ನಿಜ್ಜೀವಾಲಪನಂ ಅಪ್ಪಂ, ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಸಿಯಾ।
‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’, ಇತಿ ಪಾಳಿ ನಿದಸ್ಸನಂ॥
ಏತ್ಥ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಂ, ಕೇಚಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ।
ತೇಸಂ ಮತೇನ ಭೋತೀತಿ, ಲಿಙ್ಗಂ ವಿಪರಿಣಾಮಯೇ॥
ಅಥ ವಾ ಪನ ಭೋಸದ್ದೋ, ನಿಪಾತೋ ಸೋಪದಂ ವಿಯ।
ತಸ್ಮಾ ವಿರೋಧತಾ ನಾಸ್ಸ, ತಿಲಿಙ್ಗೇ ವಚನದ್ವಯೇ॥
ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಭೋಸದ್ದೋ, ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೇಯೇವ ಪಾಯತೋ।
ಯಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠೋ ತತೋ ವಿಞ್ಞೂ, ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೇಯೇವ ತಂ ವದೇ॥
ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ‘‘ಭೋ’’ತಿ ಇತಿ ಪಯೋಜಯೇ।
ಏವಂವಿಧಂ ಪಯೋಗಞ್ಹಿ, ಸುಪ್ಪಯೋಗಂ ಬುಧಾಬ್ರವುಂ॥
ಯಜ್ಜೇವಂ
‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜ ಭೋ ಪುಥುಸಿಲೇ’’, ಇಚ್ಚಾಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಚೇ॥
ದುಪ್ಪಯೋಗಂ ನ ತಂ ಯಸ್ಮಾ, ವೋಹಾರಕುಸಲೇನ ವೇ।
ಜಿನೇನ ಭಾಸಿತೇ ಧಮ್ಮೇ, ದುಪ್ಪಯೋಗಾ ನ ವಿಜ್ಜರೇ॥
ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ವಿಸಯೇ, ಭೋತಿಸದ್ದಪ್ಪಯೋಜನಂ।
ಕವೀನಂ ಪೇಮನೀಯನ್ತಿ, ಮಯಾ ಏವಮುದೀರಿತಂ॥
ಏವಂ ಭವನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಪಾಳಿನಯಾನುರೂಪಂ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭತ್ತಾ ವಡ್ಢನಭವನತ್ಥತದಞ್ಞತ್ಥವಸೇನ।
ಕರೋನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ –
ಕರಂ, ಕರೋನ್ತೋ, ಕರೋನ್ತಾ। ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತೇ। ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತೇನ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ। ಕರೋತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ। ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತಾ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಾ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಾ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ। ಕರೋತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ। ಕರೋನ್ತೇ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಸು। ಭೋ ಕರೋನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಕರೋನ್ತಾತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ।
‘‘ಕರೋತೋ ನ ಕರಿಯತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕರೋತೋಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾನಿದಸ್ಸನಂ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕರೋನ್ತೀ, ಕರೋನ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ।
ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ –
ಅರಹಂ, ಅರಹನ್ತೋ। ಅರಹನ್ತಂ, ಅರಹನ್ತೇ। ಅರಹತಾ, ಅರಹನ್ತೇನ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ಅರಹನ್ತೇಭಿ। ಅರಹತೋ, ಅರಹನ್ತಸ್ಸ, ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಅರಹತಂ। ಅರಹತಾ, ಅರಹನ್ತಾ, ಅರಹನ್ತಸ್ಮಾ, ಅರಹನ್ತಮ್ಹಾ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ಅರಹನ್ತೇಭಿ। ಅರಹತೋ, ಅರಹನ್ತಸ್ಸ, ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಅರಹತಂ। ಅರಹನ್ತೇ, ಅರಹನ್ತಸ್ಮಿಂ
ಅಯಂ ಗುಣವಾಚಕಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ। ‘‘ಅರಹಾ, ಅರಹನ್ತೋ, ಅರಹನ್ತಾ’’ಇತಿ ಚ। ಏತಞ್ಹಿ ರೂಪಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನೇ ದಿಸ್ಸತಿ। ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಮಯಞ್ಚಮ್ಹಾ ಅನರಹನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅರಹನ್ತಂ, ಅರಹನ್ತೇ। ಅರಹತಾ, ಸೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಅಯಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ।
ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಅರಹಂ ಸುಗತೋ ಲೋಕೇ। ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅರಹಂಸದ್ದಾದಯೋ ಗುಣವಾಚಕಾ। ‘‘ಅರಹಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಹಞ್ಹಿ ಅರಹಾ ಲೋಕೇ। ಏಕೋ ಅರಹಾ, ಏಕಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೋ ಲೋಕೇ ಅಹೇಸುಂ।
ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ।
ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ॥
ಮಯಞ್ಚಮ್ಹಾ ಅನರಹನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಅರಹಾಸದ್ದಾದಯೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಇಧ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬನಯೋ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ ಕಥಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಥಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ಇತ್ಥೀ ತಾವ ‘‘ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಅರಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಗುಣವಸೇನ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಅರಹಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಗುಣವಸೇನೇವ ‘‘ಅರಹಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ
ಸಂ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ। ಸಂ, ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ। ಸತಾ, ಸನ್ತೇನ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ, ಸಬ್ಭಿ। ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಾನಂ, ಸತಂ, ಸತಾನಂ। ಸತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಾ, ಸನ್ತಮ್ಹಾ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ, ಸಬ್ಭಿ। ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸನ್ತಾನಂ, ಸತಂ, ಸತಾನಂ। ಸತಿ, ಸನ್ತೇ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಸನ್ತಮ್ಹಿ, ಸನ್ತೇಸು। ಭೋ ಸನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತೋತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತಾತ ಸತನೇಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಜಯದ್ದಿಸಜಾತಕಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಸತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಸತನೇಸಾತಿ ಸತಾನಂ ಏಸಾತಿ ಛೇದೋ, ರಸ್ಸತ್ತನಿಗ್ಗಹೀತಸರಲೋಪವಸೇನ ಚ ರೂಪನಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಹಿ ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏಕಂಸೇನ ಏಸ ತಾತ ಸತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಸಭಾವೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಅಯಂ ಯೇ ಲೋಕೇ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅರಿಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾಚಕಸ್ಸ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ। ತಪ್ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ಪನ ಅಸಂ, ಅಸನ್ತೋ, ಕತ್ಥಚಿ ಅಸನ್ತಾ ಇಚ್ಚಪಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸನ್ತಾ ಕಿರ ಮಂ ಜಮ್ಮಾ, ತಾತ ತಾತಾತಿ ಭಾಸರೇ’’ತಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಸಂ, ಅಸನ್ತಂ, ಅಸನ್ತೇ। ಅಸತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಅಸನ್ತೋ’’ತಿಮಾನಿ ಬಹುವಚನಕಾನಿಯೇವ ಭವನ್ತಿ, ನ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಏಕವಚನಕಾನಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕತ್ತಾ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ‘‘ಸನ್ತೋ, ದನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕವಚನಾನಿಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥವಾಚಕಸನ್ತೋಸದ್ದಂ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಇದಾನಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಾಚಕಾನಂ ತೇಸಂ ಕಾನಿಚಿ ಪಯೋಗಾನಿ ಕಥಯಾಮ –
ಸಮೇತಿ
ಯೋ ಪನಮ್ಹೇಹಿ ಪದಮಾಲಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಭೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಬಹುವಚನವಸೇನ ಯೋಜಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಸನ್ತಇತಿ ಅಕಾರನ್ತಪಕತಿವಸೇನ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಭೀ’’ತಿ ಇಕಾರನ್ತಪಕತಿವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಭೀತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ಸಬ್ಭೀತಿ। ಸಬ್ಬೋ ಚಾಯಮತ್ಥೋ ಸಾಟ್ಠಕಥಾಯ ‘‘ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ‘‘ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಚ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ।
ಆಲಪನೇ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತೇ, ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಸು ಚ।
ಸಮಾಸಮ್ಹಿ ಚ ಯೋಜೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ ಸುಮೇಧಸೋ॥
ಅತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಭೋ ಸಬ್ಭಿ ತಿಟ್ಠ, ಸಬ್ಭಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಬ್ಭಿ ಸಹ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಬ್ಭಿ ಅಪೇಹಿ, ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ ಪುರಿಸೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಸಾಸನಾನುಕೂಲಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ತದನುಕೂಲತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ ಸಾಸನತೋ ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮ ಅತಕ್ಕಾವಚರೇ ವಿಚಿತ್ತೇ ಸುಗತಪಾಳಿನಯೇ ಸೋತೂನಂ ವಿಸಾರದಮತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ। ತಂ ಯಥಾ? ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದ, ಯಂ ತಂ ವಾಲಧಿನಾ’ಭಿಪೂಜಯಾಮ। ಸಬ್ಭಿ ಕುಬ್ಬೇಥ ಸನ್ಥವಂ। ಯಂ ಸಾಲವನಸ್ಮಿಂ ಸೇನಕೋ, ಪಾಪಕಮ್ಮಮಕರಿ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪಂ। ಆಬಾಧೋಯಂ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ। ಅಸಮ್ಮೋದಕೋ ಥದ್ಧೋ ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ’’ತಿ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಸನ್ತಿವಿಸುದ್ಧಿ ನಿಬ್ಬುತಿಸದ್ದಾ ವಿಯ, ಸೋ ಚ ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತೇ ರತ್ತಿನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬೇಸಮಿಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ ಹಿ ಸೋ ನಯೋ। ಸುನ್ದರತ್ಥವಾಚಕೋ ಚೇ, ಅಗ್ಗಿ ರತ್ತಿ ಅಟ್ಠಿನಯೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗತ್ತಾ। ‘‘ಸಬ್ಭಿಧಮ್ಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಪಾಳಿನಯವಸೇನ ಆಲಪನಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯವಸೇನಪಿ ತಪ್ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕಥಂ? ಯಸ್ಮಾ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸನ್ತೋ ‘ಸಬ್ಭೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತೀ’ತಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ‘‘ಸಬ್ಭೀಹೀ’’ತಿ ಹಿವಚನವಸೇನ ಸದ್ದರಚನಾವಿಸೇಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ವಿಭತ್ತಿವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಅತ್ರಿದಂ ವದಾಮ –
ಗರೂ ‘‘ಸಬ್ಭೀಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ಥಂ ಭಾಸಿಂಸು ಪಾಳಿಯಾ।
ಯತೋ ತತೋ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ, ಧೀರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜಯೇ॥
‘‘ಅಸಬ್ಭಿರೂಪೋ’’ಇತಿಪಿ, ಸಮಾಸವಿಸಯೇ ಸುತಂ।
ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಭಿಸದ್ದಂ, ವಿಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬಧಿ ಯೋಜಯೇ॥
‘‘ಓವದೇಯ್ಯಾನುಸಾಸೇಯ್ಯ ಣ್ಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಮುಪಾಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಥಂ? ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಸಬ್ಭೀಸು ಭವಂ ಅಸಬ್ಭಂ। ಕಿಂ ತಂ? ಅಕುಸಲಂ, ತತೋ ಅಸಬ್ಭಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ನಿವಾರಯೇ ಚ, ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಅಸಬ್ಭಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ವಿಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ತಿಬ್ಬಾಹಿ ಸತ್ತೀಹಿ ಹನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತು ಅಸಬ್ಭೀನಂ ಏತಾತಿ ಅಸಬ್ಭಾ, ನ ವಾ ಸಬ್ಭೀನಂ ಏತಾತಿಪಿ ಅಸಬ್ಭಾತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ, ಣ್ಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಚ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಾ ಚ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸಂ, ಸನ್ತೋ। ಸಂ, ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಮಾಲಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತತ್ಥ ‘‘ಸಮೇತಿ ಅಸತಾ ಅಸ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ‘‘ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ ಯುಗಳಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾರಹತ್ತಾ। ಏವಂ ದಿಟ್ಠೇನ ಅದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಸ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಸಂ ಅಸನ್ತಿ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹವಸೇನಾಧಿಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಸ’’ಮಿತಿ ಪದಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ। ಏವಮಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ನಯೋ। ತತ್ರ ಸನ್ತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ। ಅಸನ್ತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಸತೀ, ಅಸಾ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ‘‘ಅಸತೀ, ಅಸತೀ, ಅಸತಿಯೋ, ಅಸಾ। ಅಸತಿಂ, ಅಸತೀ, ಅಸತಿಯೋ। ಅಸಾಯ, ಅಸತಿಯಾ, ಅಸತೀಹಿ, ಅಸತೀಭಿ। ಅಸತಿಯಾ, ಅಸತೀನ’’ನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ। ಮಾ ಚ ವಸಂ ಅಸತೀನಂ ನಿಗಚ್ಛೇ’’ತಿಆದೀನಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಿ। ಅಸಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಸತೀತಿ ಚ ಸಮಾನತ್ಥಾ, ಅಸನ್ತಜಾತಿಕಾತಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಜಾತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅಸಾತಿ ಅಸತಿಯೋ ಲಾಮಿಕಾ, ಅಥ ವಾ ಸಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸುಖಂ, ತಂ ತಾಸು ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಅಸಾತಮೇವ ದೇನ್ತೀತಿಪಿ ಅಸಾ ಅಸಾತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಅಸಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಯಥಾ ರಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ಏತ್ಥಾತಿ ರಿತ್ತಸ್ಸನ್ತಿಪದಸ್ಸ ಲುತ್ತುತ್ತರಕ್ಖರಸ್ಸ ‘‘ರಿತ್ತಸ್ಸಂ, ರಿತ್ತಸ್ಸಾನಿ। ರಿತ್ತಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ‘‘ಅಸಾ, ಅಸಾ, ಅಸಾಯೋ। ಅಸಂ, ಅಸಾ, ಅಸಾಯೋ। ಅಸಾಯಾ’’ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ಥ ಚ ಯೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ಇತಿ ಸದ್ದೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನಭಾವೇನ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮ್ಪಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಯಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ –
ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ। ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ। ಸತಾ, ಸನ್ತೇನ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ। ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸತಂ, ಸನ್ತಾನಂ। ಸತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಾ, ಸನ್ತಮ್ಹಾ, ಸನ್ತೇಹಿ, ಸನ್ತೇಭಿ। ಸತೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ, ಸತಂ, ಸನ್ತಾನಂ। ಸತಿ, ಸನ್ತೇ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಸನ್ತಮ್ಹಿ, ಸನ್ತೇಸು। ಭೋ ಸನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತೋ, ಭವನ್ತೋ ಸನ್ತಾ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಟ್ಠಮೋ ಭದ್ದೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ। ಭವೇ ಖೋ ಸತಿ ಜಾತಿ ಹೋತಿ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಸತಿಸದ್ದೋ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಠಿತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ತತ್ರ ಏಕವಚನಬಹುವಚನವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಠಿತೇಸು ಸನ್ತೋಸದ್ದೇಸು ಬಹುವಚನಸನ್ತೋಸದ್ದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಮಾನಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸನ್ತೋತಿ ಸಮಾನೋ, ಸನ್ತಾತಿ ಸಮಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾನೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಚ ‘‘ಹೋನ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಪಹು ಸಮಾನೋ ವಿಪುಲತ್ಥಚಿನ್ತೀ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಮೇ ನ ಕರೋಸಿ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಪಯೋಗಾನಿ ಪನ –
‘‘ಯೋ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ, ಜಿಣ್ಣಕಂ ಗತಯೋಬ್ಬನಂ।
ಪಹು ಸನ್ತೋ ನ ಭರತಿ, ತಂ ಪರಾಭವತೋ ಮುಖಂ॥
ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ।
ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ
ಏವಮಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ।
ಅಪಿಚ ಸನ್ತೋಸದ್ದೋ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಲನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ನಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ। ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತೇ। ಸನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸನ್ತೋ ತಸಿತೋ। ದೀಘಂ ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಂ। ಸನ್ತೋ ದನ್ತೋ ನಿಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಸನ್ತೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ ಅಬ್ಭತ್ಥಙ್ಗತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ। ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ। ಸಾ ಚ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸಮಾನಂ ಕಿಲನ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಂ ನಿರುದ್ಧ’’ಮಿತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಉಪಾದಾನೇ ಖೋ ಸತಿ ಭವೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು ನಪುಂಸಕಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದತ್ಥವಾಚಕತ್ತೇ ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ‘‘ಸತಾ, ಸತೋ, ಸತಂ, ಸತೀ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಅಧಿಕಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ಚಿತ್ತನಯೇನ ಞೇಯ್ಯಾನಿ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾಯೋ। ಸನ್ತಂ, ಸನ್ತಾ, ಸನ್ತಾಯೋ। ಸನ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ಚ, ಸನ್ತೀ, ಸನ್ತೀ, ಸನ್ತಿಯೋ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ಚ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಏತಾಸು ಪಠಮಾ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಕಿಲನ್ತಾ ಉಪಸನ್ತಾ ನಿರುದ್ಧಾ’’ತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀ, ಏತ್ಥ ಪಯೋಗಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ। ದುತಿಯಾ ಪನ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಸಮಾನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥದೀಪಕಾಪದವತೀ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸನ್ತೀ ಆಪತ್ತಿ ಆವಿಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ‘‘ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
‘‘ಯಾಯ ಮಾತು ಭತೋ ಪೋಸೋ,
ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖತಿ।
ತಮ್ಪಿ ಪಾಣದದಿಂ ಸನ್ತಿಂ,
ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ
ಏತ್ಥ ಪನ ಸಮಾನಾ ‘‘ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಪರಾಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸನ್ತೀಸದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಸದ್ದತ್ಥವಾಚಕತ್ತೇ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ‘‘ಸತಿ, ಸತಿಯಾ, ಸತಿಯಂ, ಸನ್ತಿಯಾ, ಸನ್ತಿಯಂ, ಸನ್ತೀಸೂ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಸೇಸಾನಿ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ಞೇಯ್ಯಾನಿ। ಅಯಂ ತತಿಯಾ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಸನ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿ ‘‘ಸನ್ತಿಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೇ ನಿದಸ್ಸನಂ। ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸತೀಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಸಮಾನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಯಾ ತ್ವಂ ವಸಸಿ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ, ಏವಂ ದಹರಿಯಾ ಸತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಸತೀ, ಸತೀ, ಸತಿಯೋ। ಸತಿಂ, ಸತೀ, ಸತಿಯೋ। ಸತಿಯಾ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ಸಂಯೋಗೇ ನಕಾರಲೋಪವಸೇನ ವಾ।
ಇದಾನಿ ‘‘ಸನ್ತೋ, ಸನ್ತಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಸ್ಸ ಪಯೋಗನಿಚ್ಛಯಂ ಕಥಯಾಮ ಪಯೋಗೇಸು ಸೋತೂನಂ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹಭಾವಾಯ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ವಾ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ
‘‘ತಿಲಿಙ್ಗತ್ಥೇ ಚ ಏಕತ್ಥೇ, ಬವ್ಹತ್ಥೇಪಿ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತೋ ಸತಿಸದ್ದೋ, ವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ಬಹುಮ್ಹಿ ಸೋ’’ತಿ॥
ಇದಾನಿ ಮಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –
ಮಹಂ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತೋ, ಮಹನ್ತಾ। ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತೇ। ಮಹತಾ, ಮಹನ್ತೇನ, ಮಹನ್ತೇಹಿ, ಮಹನ್ತೇಭಿ। ಮಹತೋ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಾನಂ, ಮಹತಂ। ಮಹತಾ, ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಸ್ಮಾ, ಮಹನ್ತಮ್ಹಾ, ಮಹನ್ತೇಹಿ, ಮಹನ್ತೇಭಿ। ಮಹತೋ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಾನಂ, ಮಹತಂ। ಮಹತಿ, ಮಹನ್ತೇ, ಮಹನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಮಹನ್ತಮ್ಹಿ, ಮಹನ್ತೇಸು। ಭೋ ಮಹ, ಭೋ ಮಹಾ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತೋತಿ ಅಯಮಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿ।
ಏತ್ಥ ‘‘ಮಹನ್ತೋ, ಮಹನ್ತಾ। ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತೇ। ಮಹನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭೋ ಮಹನ್ತ, ಭವನ್ತೋ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿ ಆಲಪನಪದಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ। ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಚಿತ್ತನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಮಹತೀ, ಮಹತೀ, ಮಹತಿಯೋ। ಮಹತಿಂ, ಮಹತೀ, ಮಹತಿಯೋ। ಮಹತಿಯಾ, ಮಹತೀಹಿ ಮಹತೀಭೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಚ ಯಕ್ಖಸೇನಾಯಾ’’ತಿಆದೀನೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ। ಅಪರೋಪಿ ‘‘ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾ, ಮಹನ್ತಾಯೋ। ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ’’ತಿಆದೀನೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ। ಕಚ್ಚಾಯನೇ ಪನ ‘‘ಮಹನ್ತೀ’’ಇತಿ ಪದಂ ದಿಟ್ಠಂ। ತಂ ‘‘ಗುಣವನ್ತೀ, ಕುಲವನ್ತೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ವಿಯ ಪಾಳಿಯಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ।
ನನು ಭೋ ಯಸ್ಮಾ ಸಾಸನೇಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಚರನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಚ ‘‘ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಪದಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹನ್ತೀ, ಗುಣವನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ, ‘‘ಮಹತೀ, ಗುಣವತೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಯಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸನತೋ ಚ। ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಮಹತೀ ನಙ್ಗಲಸೀಸಾ, ಇತ್ಥೀ ಸಿಯಾ ರೂಪವತೀ, ಸಾ ಚ ಸೀಲವತೀ ಸಿಯಾ। ಸತಿಮತೀ ಚಕ್ಖುಮತೀ। ಇದ್ಧಿಮತೀ ಪತ್ತಿಮತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮಹತಿಂ ಸೇನಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹೋಸಧಸೇನಾ ಮನ್ದಾ, ಅಯಂ ಅತಿವಿಯ ಮಹತೀ ಸೇನಾ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ‘‘ಮಹನ್ತೀ, ರೂಪವನ್ತೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ।
ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮಹಾಇತಿ ಸದ್ದೋ ಬ್ಯಾಸೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಾಸೇಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ ‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಮಹಾ ತೇ ಉಪಾಸಕ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ। ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಭನ್ತೇ ಭೂಮಿಚಾಲೋ। ಘೋಸೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾ। ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಮಹಾ। ಸೇನಾ ಸಾದಿಸ್ಸತೇ ಮಹಾ’’ತಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ। ಏವಂ ಬ್ಯಾಸೇಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಮಹನ್ತಸದ್ದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಪುರಿಸನಯೋ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತನಯೋ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೋ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ‘‘ಚರಂ ಚರನ್ತೋ ಚರನ್ತಂ ಚರನ್ತೀ, ದದಂ ದದನ್ತೋ ದದನ್ತಂ ದದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನೇಕಪದಸಹಸ್ಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ।
ಯೇ ಪನಾಚರಿಯಾ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಚ್ಚತ್ತಾಲಪನಬಹುವಚನತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಆಲಪನೇಕವಚನತ್ತಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಸಮಮ್ಹೇಹಿ ಪಯೋಗೋ ಸಾಸನೇ ನ ದಿಟ್ಠೋ ನಯವಸೇನಾಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಏತ್ಥ ನ ವದಾಮ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ದಿಟ್ಠೋ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ?
‘‘ಗಚ್ಛಂ ವಿಧಮ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ-ಪದಾನಿ ಮುನಿಸಾಸನೇ।
ಕತ್ಥಚಾಖ್ಯಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ನಾಮಿಕಾ॥
‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಚ್ಛಂ,
ಸೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ವಿಧಮಂ ದೇವ ತೇ ರಟ್ಠಂ,
ಪುತ್ತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ತವ॥
ಅಧಮ್ಮಂ
ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಞೇಯ್ಯಾ, ಪಯೋಗಾ ಏತ್ಥ ಧೀಮತಾ॥
‘‘ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಧಮೀ’’ತಿ-ಆದಿನಾ ಜಿನಸಾಸನೇ।
ನಾನಾಕಾಲಪುರಿಸಾನಂ, ವಸೇನತ್ಥಂ ವದೇ ವಿದೂ॥
ನಾಮತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ವಿಧಮನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ।
‘‘ಗಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದೀನ-ಮತ್ಥಮತ್ಥವಿದೂ ವದೇ॥
ಇದಾನಿ ಸಮಗತಿಕತ್ತೇಪಿ ‘‘ಜಾನಂ, ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರವಸೇನ ಯೋ ವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ವದಾಮ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಾ ಜಾನಂಯೇವ ಆಹ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ, ಪಸ್ಸಂಯೇವ ಆಹ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ‘‘ಜಾನನ್ತೀ ಪಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇತಿ ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಥನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ, ನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಥನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಪಿ ನು ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಜಾನನ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ’’ತಿ ವಚನನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಗಚ್ಛಂ’’ಇತಿ ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ, ನ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೇ’’ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ ತೇಹಿ ಅಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಉತ್ತರತ್ರಾಪಿ। ‘‘ಭರನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮನುಸ್ಸರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಸ್ಸರಂಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾ’’ತಿ ವಚನನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ। ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಗರುಕಾತಬ್ಬೋ, ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸರನ್ತೇನಾತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ। ‘‘ಫುಸಂ ಭೂತಾನಿ ಸಣ್ಠಾನಂ, ಮನಸಾ ಗಣ್ಹತೋ ಫುಸಂಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ‘‘ಫುಸನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ। ತಥಾ ‘‘ಯಾಚಂ ಅದದಮಪ್ಪಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಾಚಂಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಯಾಚನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತನ್ತರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಭವತಿ। ಯಾಚನ್ತಿ ವಾ ಯಾಚಿತಬ್ಬಂ ಧನಂ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪರಿವತ್ತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ‘‘ಭವಂಕರ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ವಿಸದಿಸಪದಮಾಲಾ ಚ ‘‘ಗಚ್ಛಂ, ಚರ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಸದಿಸಪದಮಾಲಾ ಚ ‘‘ಜಾನಂ, ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರವಸೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಅಯಂ ತಿವಿಧೋಪಿ ಆಕಾರೋ ಆಖ್ಯಾತಿಕಪದತ್ಥವಿಭಾವನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಿತೋ ಪಾವಚನವರೇ ಸೋತೂನಂ ಸದ್ದೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ಚ ವಿಸಾರದಬುದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ। ಸಬ್ಬಮೇತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ವುತ್ತಾ –
‘‘ಭವಂ ಕರಂ ಅರಹಂ ಸಂ, ಮಹಂ’’ಇತಿ ಪದಾನಿ ತು।
ವಿಸದಿಸಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಲಕ್ಖಯೇ॥
‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರಂ ದದಂ ತಿಟ್ಠಂ, ಚಿನ್ತಯಂ ಭಾವಯಂ ವದಂ।
ಜಾನಂ ಪಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಸಮಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ॥
ತತ್ರ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಪರಿವತ್ತನಂ।
ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನ-ನ್ತರತೋ ಪನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ॥
ಅಪಿಚ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿ, ಯದಿದಂ ದ್ವೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ಛಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ತೇರಸಸು ವಚನೇಸು ಅಞ್ಞತರಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪನೇತ್ಥ ನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
‘‘ಗಚ್ಛಂ ಚರ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ವಿಪ್ಪಕತವಚೋ ಸಿಯುಂ।
‘‘ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಚರಮಾನೋ’’, ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಚ॥
‘‘ಮಹಂ ಭವ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ, ವಿಪ್ಪಕತವಚೋಪಿ ಚ।
ಅವಿಪ್ಪಕತವಚೋ ಚ, ಸಿಯುಂ ಅತ್ಥಾನುರೂಪತೋ॥
‘‘ಅರಹಂ
ಆಕಾರಂ ತಿವಿಧಮ್ಪೇತಂ, ಕರೇ ಚಿತ್ತೇ ಸುಮೇಧಸೋತಿ॥
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಆಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಧನಭೂತಿಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ತಂಸದಿಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗಂ ವಕ್ಖಾಮಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ।
ಅಗ್ಗಿ, ಅಗ್ಗೀ, ಅಗ್ಗಯೋ। ಅಗ್ಗಿಂ, ಅಗ್ಗೀ, ಅಗ್ಗಯೋ। ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗೀಹಿ, ಅಗ್ಗೀಭಿ। ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಿನೋ, ಅಗ್ಗೀನಂ। ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗೀಹಿ, ಅಗ್ಗೀಭಿ। ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಿನೋ, ಅಗ್ಗೀನಂ। ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಿಂ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ, ಅಗ್ಗೀಸು। ಭೋ ಅಗ್ಗಿ, ಭೋ ಅಗ್ಗೀ, ಭವನ್ತೋ ಅಗ್ಗಯೋ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।
ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಾ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಂಸದಿಸಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ‘‘ಅಗ್ಗಿನಾ, ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಾ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಮೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಧನಭೂತಿ, ಧನಭೂತೀ, ಧನಭೂತಯೋ। ಧನಭೂತಿಂ, ಧನಭೂತೀ, ಧನಭೂತಯೋ। ಧನಭೂತಿನಾ, ಧನಭೂತೀಹಿ, ಧನಭೂತೀಭಿ। ಧನಭೂತಿಸ್ಸ, ಧನಭೂತಿನೋ, ಧನಭೂತೀನಂ। ಧನಭೂತಿನಾ, ಧನಭೂತಿಸ್ಮಾ, ಧನಭೂತಿಮ್ಹಾ, ಧನಭೂತೀಹಿ, ಧನಭೂತೀಭಿ। ಧನಭೂತಿಸ್ಸ, ಧನಭೂತಿನೋ, ಧನಭೂತೀನಂ। ಧನಭೂತಿಸ್ಮಿಂ, ಧನಭೂತಿಮ್ಹಿ, ಧನಭೂತೀಸು। ಭೋ ಧನಭೂತಿ, ಭೋ ಧನಭೂತೀ, ಭವನ್ತೋ ಧನಭೂತಯೋ।
ಸಿರಿಭೂತಿ ಸೋತ್ಥಿಭೂತಿ, ಸುವತ್ಥಿಭೂತಿ ಅಗ್ಗಿನಿ।
ಗಿನಿ ಜೋತಿ ದಧಿ ಪಾಣಿ, ಇಸಿ ಸನ್ಧಿ ಮುನಿ ಮಣಿ॥
ಬ್ಯಾಧಿ
ಕುಚ್ಛಿ ವತ್ಥಿ ವಿಧಿ ಸಾಲಿ, ವೀಹಿ ರಾಸಿ ಅಹಿ ಮಸಿ॥
ಸಾತಿ ಕೇಸಿ ಕಿಮಿ ಬೋನ್ದಿ, ಬೋಧಿ ದೀಪಿ ಪತಿ ಹರಿ।
ಅರಿ ಧನಿ ತಿಮಿ ಕಲಿ, ಸಾರಥ್ಯುದಧಿ ಅಞ್ಜಲಿ,
ಅಧಿಪತಿ ನರಪತಿ, ಅಸಿ ಞಾತಿ ನಿರೂಪಧಿ।
ಸಮಾಧಿ ಜಲಧಿಚ್ಚಾದೀ, ಧನಭೂತಿಸಮಾ ಮತಾ॥
ಅಥ ವಾ ಏತೇಸು ಅಧಿಪತಿಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಅಧಿಪತಿಯಾ’’ತಿ ಸತ್ತಮೀರೂಪಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚ ‘‘ಅಸಾರೇ ಸಾರಮತಿನೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಇಕಾರನ್ತಸಮಾಸಪದತೋ ಯೋವಚನಸ್ಸ ನೋಆದೇಸದಸ್ಸನತೋ ಕ್ವಚಿ ಅಧಿಪತಿಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಇಕಾರನ್ತಸಮಾಸಪದಾನಂ ‘‘ಅಧಿಪತಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗರೂಪಾನಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ ಈಕಾರನ್ತಾನಂ ದಣ್ಡೀಸದ್ದಾದೀನಂ ‘‘ದಣ್ಡಿನೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾನಸಾಮಿವಚನರೂಪಾನಿ ವಿಯ। ಗಹಪತಿಜಾನಿಪತಿಸದ್ದಾದೀನಂ ಪನ ಸಮಾಸಪದಾನಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗರೂಪಾನಿ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ ‘‘ಗಹಪತಯೋ ಜಾನಿಪತಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಥಾಪಾವಚನಂ ಗಹೇತಬ್ಬರೂಪತ್ತಾ। ಇಸಿ ಮುನಿಸದ್ದಾನಂ ಪನಾಲಪನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇಸೇ, ಮುಸೇ’’ತಿ ರೂಪನ್ತರಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಂ ಇಸೇ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಮಹಾಮುನೇ’’ತಿ ದಸ್ಸನತೋ।
ಯೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಗ್ಗಿನಿ ಗಿನಿಸದ್ದಾ ವುತ್ತಾ, ತತ್ರೇಕೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಭಾವೇಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಭಾವೇ ಉಪಯೋಗಭಾವಾದೀಸು ವಾ’’ತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಾಳಿಯಂ ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಗಿನಿಸದ್ದೋಯೇವ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಕೇಚಿ ‘‘ಗಿನಿಸದ್ದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೋಯೇವತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿನಿ ಗಿನಿಸದ್ದಾನಮುಪಲಬ್ಭನತೋ, ಸಬ್ಬಾಸುಪಿ ವಿಭತ್ತೀಸು ದ್ವೀಸು ವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬತಾದಸ್ಸನತೋ ಚ। ತಥಾ ಹಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತೇ –
‘‘ನ ಹಿ ವಗ್ಗು ವದನ್ತಿ ವದನ್ತಾ,
ನಾಭಿಜವನ್ತಿ ನ ತಾಣಮುಪೇನ್ತಿ।
ಅಙ್ಗಾರೇ ಸನ್ಥತೇ ಸೇನ್ತಿ,
ಅಗ್ಗಿನಿಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಪವಿಸನ್ತೀ’’ತಿ
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ‘‘ಅಗ್ಗಿನಿ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ತೇನಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ‘‘ಅಗ್ಗಿನಿಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋಜಾಲಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಮಗ್ಗಿ’’ನ್ತಿ। ತತ್ರೇವ ಚ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತೇ –
‘‘ಅಥ ಲೋಹಮಯಂ ಪನ ಕುಮ್ಭಿಂ,
ಅಗ್ಗಿನಿಸಞ್ಜಲಿತಂ ಪವಿಸನ್ತಿ।
ಪಚ್ಚನ್ತಿ ಹಿ ತಾಸು ಚಿರರತ್ತಂ,
ಅಗ್ಗಿನಿಸಮಾಸು ಸಮುಪ್ಲವಾತೇ’’ತಿ
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಮಾಸವಿಸಯತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿನಿಸಞ್ಜಲಿತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನೀಹಿ ಸಞ್ಜಲಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ಅಗ್ಗಿನಿಸಮಾಸೂತಿ ಅಗ್ಗಿನೀಹಿ ಸದಿಸಾಸೂತಿ ಅತ್ಥೋಪಿ। ಏವಂ ಸಮಾಸವಿಧಾನಮುಖೇನ ‘‘ಅಗ್ಗಿನೀಹೀ’’ತಿ ಕರಣವಚನಮ್ಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಗಿನಿಸದ್ದೋಪಿ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ತಮೇವ ಕಟ್ಠಂ ದಹತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಜಾಯತೇ ಗಿನೀ’’ತಿ ಚೂಳಬೋಧಿಚರಿಯಾಯಂ ಗಿನಿಸದ್ದೋ ದಿಟ್ಠೋ। ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅಕಾರಲೋಪಂ ಸಞ್ಞೋಗಾದಿಸ್ಸ ಚ ಗಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ವದನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾತಿ ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಿನಿಸದ್ದಸ್ಸ ಉಲ್ಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ವಚನತೋ। ತಥಾ ‘‘ಛನ್ನಾ ಕುಟಿ ಆಹಿತೋ ಗಿನೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಧನಿಯಸುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆಹಿತೋತಿ ಆಭತೋ ಜಾಲಿತೋ ವಾ। ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗೀ’’ತಿ ವಚನತೋ, ತಥೇವ ಚ ‘‘ಮಹಾಗಿನಿ ಪಜ್ಜಲಿತೋ, ಅನಾಹಾರೋಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಥೇರಗಾಥಾಯ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗೀ’’ತಿ ವಚನತೋ। ಯದಿ ಹಿ ಗಿನಿಸದ್ದೋ ವಿಸುಂ ನ ಸಿಯಾ, ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ‘‘ಜಾಯತೇ ಗಿನೀ’’ತಿಆದೀನಿ ‘‘ಜಾಯತೇ ಅಗ್ಗಿನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಚ್ಛೇದವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವದೇಯ್ಯುಂ। ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ನ ವದಿಂಸು, ‘‘ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗೀ’’ತಿ ಪನ ವದಿಂಸು, ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಗಿನಿಸದ್ದೋಪಿ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ಯೇ ‘‘ಗಿನಿಸದ್ದೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಚನಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ ಸಾಸನೇ ಗಿನಿಸದ್ದಸ್ಸುಪಲಬ್ಭನತೋ। ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಛನ್ನಾ ಕುಟಿ ಆಹಿತೋ ಗಿನೀ’’ತಿ ಪಾಠಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ‘‘ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಿನಿ ‘ಗಿನೀ’ತಿ ವೋಹರಿಯತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನನ್ತರಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಮೇತ್ಥ ಗಾಥಾರಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ –
ವಿದೇಹರಟ್ಠಮಜ್ಝಮ್ಹಿ, ಯಂ ತಂ ನಾಮೇನ ವಿಸ್ಸುತಂ।
ರಟ್ಠಂ ಪಬ್ಬತರಟ್ಠನ್ತಿ, ದಸ್ಸನೇಯ್ಯಂ ಮನೋರಮಂ॥
ಧಮ್ಮಕೋಣ್ಡವ್ಹಯಂ ತತ್ಥ, ನಗರಂ ಅತ್ಥಿ ಸೋಭನಂ।
ತಮ್ಹಿ ಠಾನೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಭಾಸಾ ಏವ ಗಿನಿಚ್ಚಯಂ॥
‘‘ಗಿನಿ ಗಿನೀ ಗಿನಯೋ’’ತಿ-ಆದಿನಾ ಪವದೇ ವಿದೂ।
ಪದಮಾಲಂ ಯಥಾ ಅಗ್ಗಿ-ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಸುಮೇಧಸೋ॥
ಇತಿ ಅಲಾಬು ಲಾಬುಸದ್ದಾ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿನಿ ಗಿನಿಸದ್ದಾಪಿ ಭಗವತೋ ಪಾಚನೇ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಪನ ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ದ್ವೀಸು ವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬತಾ ಸಿದ್ಧಾ, ತಥಾ ಗಿನಿಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ಸಿದ್ಧಾವ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾತ್ರ –
ಅಗ್ಗಿನಿ
‘‘ಗಿನಿ, ಗಿನೀ, ಗಿನಯೋ। ಗಿನಿಂ, ಗಿನೀ, ಗಿನಯೋ, ಗಿನಿನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಪಾಳಿನಯಾನುಸಾರೇನ ಅಗ್ಗಿನಿ ಗಿನಿಸದ್ದಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜಿತಾ। ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ಸಕ್ಕಟಭಾಸಾಯಂ ಸತ್ವ ಪದ್ಧಸ್ವಾಮಿನೀತಿ ಸಞ್ಞೋಗವಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಮಾಗಧಭಾಸಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ತವಪದುಮಸುವಾಮಿನೀತಿ ನಿಸ್ಸಞ್ಞೋಗವಸೇನ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಉತ್ತಮಸತ್ತವೋ’’ತಿಆದಿನಾ, ತಥಾ ಸಕ್ಕಟಭಾಸಾಯಂ ಅಗ್ನೀತಿ ಸಞ್ಞೋಗವಸೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ಮಾಗಧಭಾಸಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿನೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞೋಗನಕಾರವಸೇನ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಿನಿಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಪವಿಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಾ। ಯಥಾ ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಹಿ ಸಕ್ಕಟಭಾಸಾಭೂತೋ ಅಗ್ನಿಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ತೀಸು ವಚನೇಸು ಯೋಜಿಯತಿ, ತಥಾ ಮಾಗಧಭಾಸಾಭೂತೋ ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೋಪಿ ಸಬ್ಬಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ದ್ವೀಸು ವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಇಧಮ್ಹೇಹಿ ಯೋಜಿಯತಿ, ಗಿನಿಸದ್ದೋಪಿ ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥತ್ತಾ, ಈಸಕಞ್ಚ ಸರೂಪತ್ತಾ ತಥೇವ ಯೋಜಿಯತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಯದಿ ಅಗ್ಗಿನಿಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಭತ್ತಿವಚನೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಕಚ್ಚಾಯನೇ ‘‘ಅಗ್ಗಿಸ್ಸಿನೀ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಿಮ್ಹಿ ಪರೇ ಅಗ್ಗಿಸದ್ದನ್ತಸ್ಸ ಇನಿಆದೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಯಥಾ ನವಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತೇಕಸೇಸಸ್ಸ ದಸಸದ್ದಸ್ಸ ಯೋವಚನಮ್ಹಿ ನವಾದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಯೋವಚನಸ್ಸ ಉತಿಆದೇಸಂ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ನವುತೀ’’ತಿ ರೂಪೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇ ಪುನ ‘‘ನವುತೀ’’ತಿ ಪಕತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ನಂವಚನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನವುತೀನ’’ನ್ತಿ ರೂಪಂ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ನಾದಿಏಕವಚನಾನಿ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಯಾಆದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನವುತಿಯಾ’’ತಿ ರೂಪಂ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಛನ್ನವುತೀನಂ ಪಾಸಣ್ಡಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪವರಂ ಯದಿದಂ ಸುಗತವಿನಯಂ ನವುತಿಯಾ ಹಂಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಥಾ ಸಿಮ್ಹಿ ಅಗ್ಗಿಸದ್ದನ್ತಸ್ಸ ಇನಿಆದೇಸಕರಣವಸೇನ ‘‘ಅಗ್ಗಿನೀ’’ತಿ ರೂಪೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇಪಿ ಪುನ ‘‘ಅಗ್ಗಿನೀ’’ತಿ ಪಕತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಯೋಅಂನಾದಯೋ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿನಿ, ಅಗ್ಗಿನೀ, ಅಗ್ಗಿನಯೋ। ಅಗ್ಗಿನಿಂ, ಅಗ್ಗಿನೀ, ಅಗ್ಗಿನಯೋ। ಅಗ್ಗಿನಿನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಕಥಂ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಇಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭಾವೀ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ತಂಸದಿಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ।
ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡಿನೋ। ದಣ್ಡಿಂ, ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡಿನೋ। ದಣ್ಡಿನಾ, ದಣ್ಡೀಹಿ, ದಣ್ಡೀಭಿ। ದಣ್ಡಿಸ್ಸ, ದಣ್ಡಿನೋ, ದಣ್ಡೀನಂ। ದಣ್ಡಿನಾ, ದಣ್ಡೀಹಿ, ದಣ್ಡೀಭಿ। ದಣ್ಡಿಸ್ಸ, ದಣ್ಡಿನೋ, ದಣ್ಡೀನಂ। ದಣ್ಡಿಸ್ಮಿಂ, ದಣ್ಡಿಮ್ಹಿ, ದಣ್ಡೀಸು। ಭೋ ದಣ್ಡಿ, ಭೋ ದಣ್ಡೀ, ಭವನ್ತೋ ದಣ್ಡಿನೋ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।
ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ದಣ್ಡಿನ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗೇಕವಚನಞ್ಚ ‘‘ದಣ್ಡಿಸ್ಮಾ, ದಣ್ಡಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಞ್ಚ ‘‘ದಣ್ಡಿನೀ’’ತಿ ಭುಮ್ಮೇಕವಚನಞ್ಚ ನಾಗತಂ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಂಸದಿಸಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ।
‘‘ಭಣ
ಸನ್ತಿ ಹಿ ದಹರಾ ಪಕ್ಖೀ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಜುತಿನ್ಧರಾ’’ತಿ
ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಕ್ಖೀ’’ಇತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ಪನ ‘‘ದಣ್ಡೀ’’ಇತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಬಹುವಚನಾನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಭಾವೀ, ಭಾವೀ, ಭಾವಿನೋ। ಭಾವಿಂ, ಭಾವಿನಂ, ಭಾವೀ, ಭಾವಿನೋ। ಭಾವಿನಾ, ಭಾವೀಹಿ, ಭಾವೀಭಿ। ಭಾವಿಸ್ಸ, ಭಾವಿನೋ, ಭಾವೀನಂ। ಭಾವಿನಾ, ಭಾವಿಸ್ಮಾ, ಭಾವಿಮ್ಹಾ, ಭಾವೀಹಿ, ಭಾವೀಭಿ। ಭಾವಿಸ್ಸ, ಭಾವಿನೋ, ಭಾವೀನಂ। (ಭಾವಿನಿ) ಭಾವಿಸ್ಮಿಂ, ಭಾವಿಮ್ಹಿ, ಭಾವೀಸು। ಭೋ ಭಾವಿ, ಭೋ ಭಾವೀ, ಭವನ್ತೋ ಭಾವಿನೋ।
ಏವಂ ವಿಭಾವೀ ಸಮ್ಭಾವೀ, ಪರಿಭಾವೀ ಧಜೀ ಗಣೀ।
ಸುಖೀ ರೋಗೀ ಸಸೀ ಕುಟ್ಠೀ, ಮಕುಟೀ ಕುಸಲೀ ಬಲೀ॥
ಜಟೀ ಯೋಗೀ ಕರೀ ಯಾನೀ, ತೋಮರೀ ಮುಸಲೀ ಫಲೀ।
ದನ್ತೀ ಮನ್ತೀ ಸುಧೀ ಮೇಧೀ, ಭಾಗೀ ಭೋಗೀ ನಖೀ ಸಿಖೀ॥
ಧಮ್ಮೀ ಸಙ್ಘೀ ಞಾಣೀ ಅತ್ಥೀ, ಹತ್ಥೀ ಚಕ್ಖೀ ಪಕ್ಖೀ ದಾಠೀ।
ರಟ್ಠೀ ಛತ್ತೀ ಮಾಲೀ ಚಮ್ಮೀ, ಚಾರೀ ಚಾಗೀ ಕಾಮೀ ಸಾಮೀ॥
ಮಲ್ಲಕಾರೀ ಪಾಪಕಾರೀ, ಸತ್ತುಘಾತೀ ದೀಘಜೀವೀ।
ಧಮ್ಮವಾದೀ ಸೀಹನಾದೀ, ಭೂಮಿಸಾಯೀ ಸೀಘಯಾಯೀ॥
ವಜ್ಜದಸ್ಸೀ ಚ ಪಾಣೀ ಚ, ಯಸಸ್ಸಿಚ್ಚಾದಯೋಪಿ ಚ।
ಏತೇಸಂ ಕೋಚಿ ಭೇದೋ ತು, ಏಕದೇಸೇನ ವುಚ್ಚತೇ॥
ಈಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪದೇಸು ಹಿ ‘‘ವಜ್ಜದಸ್ಸೀ, ಪಾಣೀ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಂ ಉಪಯೋಗಭುಮ್ಮವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನಂ, ಪಾಣಿನೇ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ –
‘‘ನಿಧೀನಂವ ಪವತ್ತಾರಂ, ಯಂ ಪಸ್ಸೇ ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನಂ।
ಏವಂ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚ, ಅಧಿವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಣಿನೇ॥
ಸಮುಪಗಚ್ಛತಿ
ಉಪಹಚ್ಚ ಮನಂ ಮಜ್ಝೋ, ಮಾತಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ಯಸಸ್ಸಿನೇ।
ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಹ ರಟ್ಠೇನ, ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ತದಾ ಅಹು॥
ಸುಸುಖಂ ವತ ಜೀವಾಮ, ವೇರಿನೇಸು ಅವೇರಿನೋ’’ತಿ
ಏವಮಾದಯೋ ಪಯೋಗಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಅಯಂ ನಯೋ ದಣ್ಡೀಪದಾದೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ದಣ್ಡೀಪದಾದೀನಂ ವಜ್ಜದಸ್ಸೀಪದಾದೀಹಿ। ತಸ್ಮಾ ಉಪಯೋಗಟ್ಠಾನೇ ‘‘ದಣ್ಡಿಂ, ದಣ್ಡಿನಂ, ದಣ್ಡಿನೋ, ದಣ್ಡಿನೇ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಭುಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ‘‘ದಣ್ಡಿಸ್ಮಿಂ, ದಣ್ಡಿಮ್ಹಿ, ದಣ್ಡಿನಿ, ದಣ್ಡಿನೇ, ದಣ್ಡೀಸು, ದಣ್ಡಿನೇಸೂ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಗಾಮಣೀ ಸೇನಾನೀಇಚ್ಚಾದೀನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಥಾರಹಂ ಈಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಈಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಈಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಈಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ಉಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮ। ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ? ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಹೇತು ಸೇತು ಕೇತು ರಾಹು ಭಾಣು ಖಾಣು ಸಙ್ಕು ಉಚ್ಛು ವೇಳು ಮಚ್ಚು ಜನ್ತು ಸಿನ್ಧು ಬನ್ಧು ರುರು ನೇರು ಸತ್ತು ಬಬ್ಬು ಪಟು ಬಿನ್ದು ಗರು’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ।
ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಿಕ್ಖವೋ। ಭಿಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಿಕ್ಖವೋ। ಭಿಕ್ಖುನಾ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂಭಿ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಭಿಕ್ಖುನಾ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಾ, ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಾ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂಭಿ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂಸು। ಭೋ ಭಿಕ್ಖು, ಭವನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖವೋ। ಭಿಕ್ಖುಆದೀನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ತಂಸದಿಸಾನಿ ಏವಂ ಞೇಯ್ಯಾನಿ।
ಅಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಮಂ।
ಅಥ ವಾ ‘‘ಹೇತುಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಧೇನುಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪೇನ ಸದಿಸಂ ‘‘ಹೇತುಯಾ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪಮ್ಪಿ ಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಕಾನಿಚಿ ಹಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪಾನಿ ಕೇಹಿಚಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪೇಹಿ ಸದಿಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ತಂ ಯಥಾ? ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕತ್ತೇ ತರಮಾನೋ। ಏಹಿ ಬಾಲೇಖಮಾಪೇಹಿ, ಕುಸರಾಜಂ ಮಹಬ್ಬಲಂ। ಭಾತರಾ ಮಾತರಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ ರತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಯೋ ಧೇನುಯೋ ಮತ್ಯಾ ಪೇತ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಯದಸ್ಸನೇನ ‘‘ಹೇತುಯಾ ತೀಣಿ। ಅಧಿಪತಿಯಾ ಸತ್ತ। ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕತ್ತೇ’’ತಿಆದೀಸು ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಚಿನ್ತಾ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ।
ಜನ್ತು, ಜನ್ತೂ, ಜನ್ತುಯೋ, ಜನ್ತುನೋ, ಜನ್ತವೋ। ಜನ್ತುಂ, ಜನ್ತೂ, ಜನ್ತುಯೋ, ಜನ್ತುನೋ, ಜನ್ತವೋ। ಭೋ ಜನ್ತು, ಭವನ್ತೋ ಜನ್ತೂ, ಜನ್ತವೇ ಜನ್ತವೋ। ಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಮಂ।
ಗರು, ಗರೂ, ಗರವೋ, ಗರುನೋ। ಗರುಂ, ಗರೂ, ಗರವೋ, ಗರುನೋ। ಭೋ ಗರು, ಭವನ್ತೋ ಗರೂ, ಗರವೋ, ಗರುನೋ। ಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಮಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಭತ್ತು ಚ ಗರುನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪಟಿಪೂಜೇತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿಪಾಳಿನಿದಸ್ಸನಂ। ತತ್ರ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಮನ್ತನಪದಂ ಚುಣ್ಣಿಯಪದೇಸ್ವೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಗಾಥಾಸು। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಪದಂ ಗಾಥಾಸುಯೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚುಣ್ಣಿಯಪದೇಸು, ಅಪಿಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಮನ್ತನಪದಂ ಸಾವಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಮನ್ತನಪಾಳಿಯಂ ಸನ್ಧಿವಿಸಯೇಯೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಅಸನ್ಧಿವಿಸಯೇ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಮನ್ತನಪಾಳಿಯಂ ಸನ್ಧಿವಿಸಯೇಪಿ ಅಸನ್ಧಿವಿಸಯೇಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಆಮನ್ತನಪದಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಮನ್ತನಪಾಳಿಯಂ ಗಾಥಾಸು ಚ ದಿಸ್ಸತಿ
ಚುಣ್ಣಿಯೇವ ಪದೇ ದಿಟ್ಠಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪದಂ ದ್ವಿಧಾ।
ಯತೋ ಪವತ್ತತೇ ಸನ್ಧಿ-ವಿಸಯಾವಿಸಯೇಸು ತಂ॥
‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಪದಂ ದಿಟ್ಠಂ, ಗಾಥಾಯಞ್ಚೇವ ಚುಣ್ಣಿಯೇ।
ಪದಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚ ಸನ್ಧಿಸ್ಸ, ವಿಸಯೇವಾತಿ ನಿದ್ದಿಸೇತಿ॥
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಉಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಉಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಉಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಪನ ಸಯಮ್ಭೂಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ತಂಸದಿಸಾನಞ್ಚ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ಕಥಯಾಮ –
ಸಯಮ್ಭೂ ಪಭೂ ಅಭಿಭೂವಿಭೂ ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ।
ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ। ಭೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞು, ಭವನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ, ಸೇಸಾಸು ವಿಭತ್ತೀಸು ಪದಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸದಿಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿದೂ ವಿಞ್ಞೂ ಕತಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ ಅತ್ಥಞ್ಞೂ ಕಾಲಞ್ಞೂ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ವದಞ್ಞೂ ಅವದಞ್ಞೂ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ।
ತತ್ರ ‘‘ಯೇ ಚ ಲದ್ಧಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ವದಞ್ಞೂ ವೀತಮಚ್ಛರಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವದಞ್ಞೂ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ಸಯಮ್ಭೂ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಇಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಬಹುವಚನತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚ ‘‘ವಿದೂ, ವಿಞ್ಞೂ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಪರಚಿತ್ತವಿದುನೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗದಸ್ಸನತೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ವಿದುನೀ, ವಿದುನೀ, ವಿದುನಿಯೋ। ವಿದುನಿಂ, ವಿದುನೀ, ವಿದುನಿಯೋ। ವಿದುನಿಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ‘‘ವಿಞ್ಞೂ ಪಟಿಬಲಾ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ವಿಞ್ಞೂ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಕೋಧನಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚ, ಪಿಸುಣಾ ಮಿತ್ತಭೇದಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಕತಞ್ಞೂ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗದಸ್ಸನತೋಪಿ ‘‘ವಿಞ್ಞೂ, ವಿಞ್ಞೂ, ವಿಞ್ಞುಯೋ। ವಿಞ್ಞುಂ, ವಿಞ್ಞೂ, ವಿಞ್ಞುಯೋ। ವಿಞ್ಞುಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಕತಞ್ಞೂ, ಕತಞ್ಞೂ, ಕತಞ್ಞುಯೋ। ಕತಞ್ಞುಂ, ಕತಞ್ಞೂ, ಕತಞ್ಞುಯೋ, ಕತಞ್ಞುಯಾತಿ ಚ ಜಮ್ಬೂನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಏವಂ ‘‘ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ’’ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ। ‘‘ಸಯಮ್ಭೂ’’ತಿ ಪದೇ ಪನ ಆಯುನಯೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಊಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಊಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಊಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇತಿ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ
ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ ಸಮತ್ತೋ।
ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಸಮತ್ತೋಪಿ ಪಾವಚನಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಠಾನಂ ಸೋತೂನಂ ಸಮ್ಮುಯ್ಹನಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸೋತೂನಮನುಗ್ಗಹಾಯ ಚೋದನಾಸೋಧನಾವಸೇನ ಸಂಸಯಂ ಸಮುಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪುನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪದೇಸಮೇತ್ಥ ಕಥಯಾಮ।
ಯಂ ಕಿರ ಭೋ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಞ್ಞತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ, ಅಪಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ’’ತಿ ಚ ರೂಪಂ ಇಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅಗ್ಗಯೋ’’ತಿ ರೂಪಮಿವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಥಾ ಅವತ್ವಾ ಈಕಾರನ್ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೀಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ದಣ್ಡಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಮಿವ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ’’ಇಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತತ್ಥ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಯಥಾ ಮುನಾತೀತಿ ಮುನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಇಕಾರನ್ತವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ। ‘‘ಮುನಯೋ ಅಗ್ಗಯೋ’’ತಿ ರೂಪಾನಿ ವಿಯ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ಭವತಿ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಂ ಚರಣಸೀಲೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಯಥಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಣಸೀಲೋತಿ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ಗಹಣೇ ‘‘ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಮಿವ ‘‘ದಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ದಣ್ಡೀ’’ತಿ ಈಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ದಣ್ಡಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಮಿವ ಚ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ಭವತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಧಮ್ಮಚಾರಿನೋ ಸಮಚಾರಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಸಚ್ಚವಾದಿನೋ ಇಕಾರನ್ತವಸೇನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪುನ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿನಯೇನ, ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ’’ತಿ ದಣ್ಡೀನಯೇನ ಚ ಪದಮಾಲಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
ಯಂ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಘೋಸೋ ‘‘ಯಥಾ ಸೋಭನ್ತಿ ಯತಿನೋ, ಸೀಲಭೂಸನಭೂಸಿತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಇಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಅಗ್ಗಯೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ವಿಯ ‘‘ಯತಯೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ಅವತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಈಕಾರನ್ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೀಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ದಣ್ಡಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ವಿಯ ‘‘ಯತಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನನ್ವೇಸಾ ಪಮಾದಲೇಖಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟಾ ಮಣಯೋ ದಣ್ಡಾ ಸಿವಯೋ ದೇವ ತೇ ಕುದ್ಧಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಗತಿಯಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಯಮಾನಾಯ ‘‘ಯತಯೋ’’ತಿ ರೂಪೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಇಕಾರನ್ತತ್ತಾತಿ? ನಾಯಂ ಪಮಾದಲೇಖಾ। ‘‘ವದನಸೀಲೋ ವಾದೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ಯೋಜನೇ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯತನಸೀಲೋ ಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಂ ಚೇತಸಿ ಸನ್ನಿಧಾಯ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ‘‘ಯತಿನೋ’’ತಿ ಸಮ್ಪದಾನಸಾಮೀನಮೇಕವಚನಸದಿಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನರೂಪಂ ಭದನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಘೋಸೇನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಉಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ।
ಯತ್ಥ ಪನ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಮುನಾತಿ ಉಭೋ ಲೋಕೇ, ಮುನಿ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ‘‘ಯತತಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಯತೀ’’ತಿ ಕತ್ತುಕಾರಕವಸೇನ ಇಕಾರನ್ತಭಾವೋ ಗಯ್ಹತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಮುನಯೋ ಮಣಯೋ ಸಿವಯೋ’’ತಿ ಯೋಕಾರನ್ತರೂಪಾನಿ ವಿಯ ‘‘ಯತಯೋ’’ತಿ ಯೋಕಾರನ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನರೂಪಞ್ಚ ಈಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಯೋಕಾರನ್ತಾನೇವ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಯದಿ ಏವಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸಾರಮತಿ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಜಿರಬುದ್ಧಿ ಸದ್ದಾದೀ ಕಥನ್ತಿ? ಏತೇಸಂ ಪನ ಇಕಾರನ್ತವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಸಮಾಸಪದತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿನಯೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ದಣ್ಡೀನಯೇ ತಿಟ್ಠನತೋ ನೋಕಾರನ್ತಾನೇವ ರೂಪಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸಾರೇ ಸಾರಮತಿನೋ’’ತಿ ನೋಕಾರನ್ತಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ನನು ಚ ಭೋ ಕಚ್ಚಾಯನಪ್ಪಕರಣೇ ‘‘ಅತ್ಥೇ ವಿಸಾರದಮತಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾಸಪದಸ್ಸ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಯೋಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಪಾಠಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ಸಾರಮತಿಸದ್ದಾದೀನಮ್ಪಿ ‘‘ವಿಸಾರದಮತಯೋ’’ತಿ ರೂಪೇನ ವಿಯ ಯೋಕಾರನ್ತೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ನಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಸಮಾಸಪದಾನಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ‘‘ವಿಸಾರದಮತಯೋ’’ತಿ ರೂಪಸದಿಸಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋತಿ।
ನನು ಚ ಭೋ ಬುದ್ಧವಚನೇ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಗಹಪತಯೋ ಆನಿಸಂಸಾ। ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಜಾನಿಪತಯೋ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಂವದಾ’’ತಿ ಸಮಾಸಪದಾನಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ‘‘ವಿಸಾರದಮತಯೋ’’ತಿ ರೂಪಸದಿಸಾನಿ ಯೋಕಾರನ್ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಬುದ್ಧವಚನೇ ಸಮಾಸಪದಾನಂ ಇಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ‘‘ವಿಸಾರದಮತಯೋ’’ತಿ ರೂಪಸದಿಸಸ್ಸ ಯೋಕಾರನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ವಿಸದಿಸತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ। ಗಹಪತಿಸದ್ದಾದೀಸು ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪತಿಸದ್ದೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ, ನ ತು ಸಮಾಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಕತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವಂ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ‘‘ಗಹಪತಯೋ, ಜಾನಿಪತಯೋ’’ತಿ ಯೋಕಾರನ್ತಾನಿ, ‘‘ಸೇನಾಪತಯೋ, ಸೇನಾಪತಿನೋ’’ತಿ ಯೋ ನೋಕಾರನ್ತಾನಿ ಮತಿದಿಟ್ಠಿಸದ್ದಾದಯೋ ಸಮಾಸತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಕತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಸಮಾಸವಸೇನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ‘‘ಸಾರಮತಿನೋ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿನೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿನೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿನೋ ವಜಿರಬುದ್ಧಿನೋ’’ತಿಆದೀನಿ’ನೋಕಾರನ್ತಾನಿಯೇವ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಸಮ್ಪದಾನಸಾಮೀನಮೇಕವಚನೇಹಿ ಸದಿಸಾನೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥಾವಗನ್ತಬ್ಬಂ।
ಸೇಟ್ಠಿ ಸಾರಥಿಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಾಮಿಇಚ್ಚೇತೇಸು ಕಥನ್ತಿ? ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಕತ್ಥಚಿ ಪಾಠೇ ‘‘ಸೇಟ್ಠೀ ಸಾರಥೀ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತಕ್ಖರಸ್ಸ ದೀಘತ್ತಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಸಾರಥಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಸಾಮಿ’’ಇತಿ ಅನ್ತಕ್ಖರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಸ್ಸತ್ತಮೇತೇಸಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಾದಿಭಾವೇನ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಾರಥಿನೋ’’ತಿಆದಿಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಏತಾನಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯನ್ತೀತಿ ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಚನತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ – ಸೇಟ್ಠಂ ಧನಸಾರಂ, ಠಾನನ್ತರಂ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೇಟ್ಠೀ। ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾದಯೋ ಸಾರಣಸೀಲೋತಿ ಸಾರಥೀ। ಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತನಸೀಲೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಸಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಮೀತಿ। ಅಸ್ಸತ್ಥಿಕತಸ್ಸೀಲತ್ಥಸದ್ದಾ ಹಿ ನೋಕಾರನ್ತರೂಪವಸೇನ ಸಮಾನಗತಿಕಾ ಭವನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ದಣ್ಡಿನೋ ಭೂಮಿಸಾಯಿನೋ’’ತಿ। ಅಪರೋಪಿ ನಿಬ್ಬಚನತ್ಥೋ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಾದಯೋ ಸಾರೇತೀತಿ ಸಾರಥೀ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪುರಿಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಏವಂ ಕತ್ತುಕಾರಕವಸೇನ ಈಕಾರನ್ತತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಇಕಾರನ್ತತ್ತಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನಾನುರೂಪೇನ ‘‘ಸಾರಥಿನೋ ನೋಕಾರನ್ತರೂಪಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಣ್ಡೀನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ ‘‘ದಣ್ಡಿನೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ। ಏವಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಾರಥಿನೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಸಾಮಿನೋ’’ತಿಆದೀನಿ ನೋಕಾರನ್ತಾನಿಯೇವ ರೂಪಾನಿ ಞೇಯ್ಯಾನಿ।
ಅತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಗಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಕಥಯಾಮ। ‘‘ತಾತ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ತೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದಿಂಸೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಾರಥಿನೋ ಆಹಂಸೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ದ್ವೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ’’ತಿ ಚ ಏವಮಾದೀನಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಸಾರಥಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ ರಸ್ಸತ್ತಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಸೋ ಸಭಾವೇನ ರಸ್ಸತ್ತಭಾವೋ ಪಾಠೋ ನ ಹೋತಿ, ದೀಘಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಕರಣಪಾಠೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪದಮಾಲಾ ಚಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಮಹೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ? ‘‘ಮಹೇಸೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹೇಸೀಸದ್ದೋ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ನಿದ್ದಿಸಿಯತಿ, ತಥಾಪಿ ಇಸಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ಇಸಿಸದ್ದಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನಪದಮಾಲತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ನನು ಚ ಭೋ ಏತ್ಥ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥೋ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಏಸನಸೀಲೋತಿ ಮಹೇಸೀ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭೂಮಿಸಾಯೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ದಣ್ಡೀನಯೇನೇವ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ? ನ ಕಾತಬ್ಬಾ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ। ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಏಸಿ ಗವೇಸಿ ಏಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಮಹೇಸೀ’’ತಿ ಅತಸ್ಸೀಲತ್ಥೋ ಏವ ಯುಜ್ಜತಿ। ಕತಕರಣೀಯೇಸು ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಅರಿಯೇಸು ಪವತ್ತನಾಮತ್ತಾ। ಇಸಿಸದ್ದೇನ ಚಾಯಂ ಸದ್ದೋ ಈಸಕಂ ಸಮಾನೋ ಕೇವಲಂ ಸಮಾಸಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೀಘವಸೇನ ಉಚ್ಚಾರಿಯತಿ, ರಸ್ಸವಸೇನ ಪನ ‘‘ಮಹಾ ಇಸಿ ಮಹೇಸೀ’’ತಿ ಸನ್ಧಿವಿಗ್ಗಹೋ ಇಕಾರನ್ತರೂಪಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ನ ಹಿ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ತೇಪಿಟಕೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೇಕವಚನರೂಪಂ ವಿಯ ‘‘ಮಹೇಸಿನೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಬಹುವಚನರೂಪಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಮಾ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ಉಚ್ಚಾರಿತಸ್ಸಪಿ ಸತೋ ರಸ್ಸವಸೇನ ಉಚ್ಚಾರಿತಸ್ಸ ವಿಯ ‘‘ಮಹೇಸಿ, ಮಹೇಸೀ, ಮಹೇಸಯೋ। ಮಹೇಸಿಂ, ಮಹೇಸೀ, ಮಹೇಸಯೋ। ಮಹೇಸಿನಾ’’ತಿ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಅಪಿಚ ಮಹೇಸೀಸದ್ದೋ ಯತ್ಥ ರಾಜಗ್ಗುಬ್ಬರಿವಾಚಕೋ, ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತಬ್ಬಸೇನ ಪನ ‘‘ಮಹೇಸೀ, ಮಹೇಸೀ, ಮಹೇಸಿಯೋ। ಮಹೇಸಿಂ, ಮಹೇಸೀ, ಮಹೇಸಿಯೋ। ಮಹೇಸಿಯಾ’’ತಿ ಚ ವಕ್ಖಮಾನಇತ್ಥೀನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಹತ್ಥೀಸದ್ದೇ ಕಥನ್ತಿ? ಹತ್ಥೀಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ಹತ್ಥೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ಗಹಣೇ ‘‘ಹತ್ಥಿನೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ಭವತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವನೇ ಹತ್ಥಿನೋ’’ತಿ ಪಯೋಗೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಸೇವ ತಸ್ಮಿಂಯೇವತ್ಥೇ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಣೇ ‘‘ಹತ್ಥಯೋ’’ತಿ ರೂಪಂ ಭವತಿ। ತಥಾ ಹಿ –
‘‘ಹಂಸಾ ಕೋಞ್ಚಾ ಮಯೂರಾ ಚ, ಹತ್ಥಯೋ ಪಸದಾ ಮಿಗಾ।
ಸಬ್ಬೇ ಸೀಹಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಕಾಯಸ್ಮಿ ತುಲ್ಯತಾ॥
ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ದಹರೋ ಚೇಪಿ ಪಞ್ಞವಾ।
ಸೋಪಿ ತತ್ಥ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ನೇವ ಬಾಲೋ ಸರೀರವಾ’’ತಿ
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕೇಳಿಸೀಲಜಾತಕೇ ‘‘ಹತ್ಥಯೋ’’ತಿ ಆಹಚ್ಚಪದಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ದಣ್ಡೀನಯೇನ ಚ ಅಗ್ಗಿನಯೇನ ಚ ದ್ವಿಧಾ ಪದಮಾಲಾ, ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅವುತ್ತೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಪಾಳಿನಯಾನುರೂಪೇನ
ಏತ್ತಾವತಾ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಸದ್ಧಿಂ ಲಿಙ್ಗನ್ತರೇಹಿ ಸದ್ದನ್ತರೇಹಿ ಅತ್ಥನ್ತರೇಹಿ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ದಸ್ಸಿತಾ।
ಇಮಂ ಸದ್ದನೀತಿಂ ಸುನೀತಿಂ ವಿಚಿತ್ತಂ,
ಸಪಞ್ಞೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರೀಪಾಲನೀಯಂ।
ಸದಾ ಸುಟ್ಠು ಚಿನ್ತೇತಿ ವಾಚೇತಿ ಯೋ ಸೋ,
ನರೋ ಞಾಣವಿತ್ಥಿನ್ನತಂ ಯಾತಿ ಸೇಟ್ಠಂ॥
ಇತಿ ನವಙ್ಗೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಬ್ಯಪ್ಪಥಗತೀಸು ವಿಞ್ಞೂನಂ
ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಸದ್ದನೀತಿಪ್ಪಕರಣೇ
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾದಿಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ
ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ
ಸತ್ತಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಸಮತ್ತಂ।