೮. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ
ಅಥ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಸು ಆಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಭೂಧಾತುಮಯಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಭೂತಸ್ಸ ಭಾವಿಕಾಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಾಯಮ್ಪಿ ಪಸಿದ್ಧಸ್ಸ ತಾವ ಕಞ್ಞಾಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ –
ಕಞ್ಞಾ, ಕಞ್ಞಾ, ಕಞ್ಞಾಯೋ। ಕಞ್ಞಂ, ಕಞ್ಞಾ, ಕಞ್ಞಾಯೋ। ಕಞ್ಞಾಯ, ಕಞ್ಞಾಹಿ, ಕಞ್ಞಾಭಿ। ಕಞ್ಞಾಯ, ಕಞ್ಞಾನಂ। ಕಞ್ಞಾಯ, ಕಞ್ಞಾಹಿ, ಕಞ್ಞಾಭಿ। ಕಞ್ಞಾಯ, ಕಞ್ಞಾನಂ। ಕಞ್ಞಾಯ, ಕಞ್ಞಾಯಂ, ಕಞ್ಞಾಸು। ಭೋತಿ ಕಞ್ಞೇ, ಭೋತಿಯೋ ಕಞ್ಞಾ, ಕಞ್ಞಾಯೋ। ಅಯಮಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿ।
ಏತ್ಥ ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ನಯೋ ನತ್ಥಿ। ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಸದ್ಧಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸದ್ಧಾಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಸದ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸದ್ಧಾಯೋ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ನ ಆಗತಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾಗತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕ್ಕನ್ದುಂ, ಸಿವಿಕಞ್ಞಾ ಸಮಾಗತಾ। ಅಹೇತು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಪೀ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ಬಾಹಾಕಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಸದ್ದಾದೀನಂ ಬಹುವಚನತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಚೂಳನಿರುತ್ತಿಯಂ ‘‘ಭೋತಿ ಕಞ್ಞೇ, ಭೋತಿ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭೋತಿಯೋ ಕಞ್ಞಾಯೋ’’ತಿ ಏಕಂ ಬಹುವಚನಂ ವುತ್ತಂ। ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಪನ ‘‘ಭೋತಿ ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಏಕವಚನಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಭೋತಿಯೋ ಸದ್ಧಾಯೋ’’ತಿ ಏಕಂ ಬಹುವಚನಂ ವುತ್ತಂ। ಮಯಂ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಏಹಿ ಬಾಲೇ ಖಮಾಪೇಹಿ, ಕುಸರಾಜಂ ಮಹಬ್ಬಲಂ। ಫುಸ್ಸತೀ ವರವಣ್ಣಾಭೇ। ಏಹಿ ಗೋಧೇ ನಿವತ್ತಸ್ಸೂ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಭೋತಿ ಕಞ್ಞೇ, ಭೋತಿಯೋ ಕಞ್ಞಾ, ಕಞ್ಞಾಯೋ’’ತಿ ಏವಂಪಕಾರಾನಿಯೇವ ಆಲಪನೇಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ ಇಚ್ಛಾಮ। ಏತ್ಥ ‘‘ಭೋತಿ ಕಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಅಮ್ಮಾದೀಸು ಮಾತಾದೀಸು ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ।
ಭಾವಿಕಾ, ಭಾವಿಕಾ, ಭಾವಿಕಾಯೋ। ಭಾವಿಕಂ, ಭಾವಿಕಾ, ಭಾವಿಕಾಯೋ। ಭಾವಿಕಾಯ, ಭಾವಿಕಾಹಿ, ಭಾವಿಕಾಭಿ। ಭಾವಿಕಾಯ, ಭಾವಿಕಾನಂ। ಭಾವಿಕಾಯ, ಭಾವಿಕಾಹಿ, ಭಾವಿಕಾಭಿ। ಭಾವಿಕಾಯ, ಭಾವಿಕಾನಂ। ಭಾವಿಕಾಯ, ಭಾವಿಕಾಯಂ, ಭಾವಿಕಾಸು। ಭೋತಿ ಭಾವಿಕೇ, ಭೋತಿಯೋ ಭಾವಿಕಾ, ಭಾವಿಕಾಯೋ।
ಏವಂ ಹೇಟ್ಠುದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ‘‘ಭಾವನಾ ವಿಭಾವನಾ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಂಆಕಾರನ್ತಪದಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚಾಕಾರನ್ತಪದಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥಞ್ಞಾನಿ ಆಕಾರನ್ತಪದಾನಿ ನಾಮ ಸದ್ಧಾದೀನಿ।
ಸದ್ಧಾ
ಇಚ್ಛಾ ಪುಚ್ಛಾ ಜಾಯಾ ಮಾಯಾ, ಮೇತ್ತಾ ಮತ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಙ್ಖಾ॥
ಜಙ್ಘಾ ಬಾಹಾ ಗೀವಾ ಜಿವ್ಹಾ, ವಾಚಾ ಛಾಯಾ ಗಙ್ಗಾ ನಾವಾ।
ನಿದ್ದಾ ಕನ್ತಾ ಸಾಲಾ ಮಾಲಾ, ವೇಲಾ ವೀಣಾ ಭಿಕ್ಖಾ ಲಾಖಾ॥
ಗಾಥಾ ಸೇನಾ ಲೇಖಾ’ಪೇಕ್ಖಾ, ಆಸಾ ಪೂಜಾ ಏಸಾ ಕಙ್ಖಾ।
ಅಞ್ಞಾ ಮುದ್ದಾ ಖಿಡ್ಡಾ ಭಸ್ಸಾ, ಭಾಸಾ ಕೀಳಾ ಸತ್ತಾ ಚೇತಾ॥
ಪಿಪಾಸಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ, ಚೇತನಾ ತಸಿಣಾ ಪಜಾ।
ದೇವತಾ ವಟ್ಟಕಾ ಗೋಧಾ, ಬಲಾಕಾ ವಸುಧಾ ಸಭಾ॥
ಉಕ್ಕಾ ಸೇಫಾಲಿಕಾ ಸಿಕ್ಕಾ, ಸಲಾಕಾ ವಾಲಿಕಾ ಸಿಖಾ।
ಕಾರಣಾ ವಿಸಿಖಾ ಸಾಖಾ, ವಚಾ ವಞ್ಝಾ ಜಟಾ ಘಟಾ॥
ಪೀಳಾ ಸೋಣ್ಡಾ ವಿತಣ್ಡಾ ಚ, ಕರುಣಾ ವನಿತಾ ಲತಾ।
ಕಥಾ ನಿನ್ದಾ ಸುಧಾ ರಾಧಾ, ವಾಸನಾ ಸಿಂಸಪಾ ಪಪಾ॥
ಪಭಾ ಸೀಮಾ ಖಮಾ ಏಜಾ,
ಖತ್ತಿಯಾ ಸಕ್ಖರಾ ಸುರಾ।
ದೋಲಾ ತುಲಾ ಸಿಲಾ ಲೀಲಾ,
ಲಾಲೇ’ಳಾ ಮೇಖಲಾ ಕಲಾ॥
ವಳವಾ ಸುಣಿಸಾ ಮೂಸಾ, ಮಞ್ಜೂಸಾ ಸುಲಸಾ ದಿಸಾ।
ನಾಸಾ ಜುಣ್ಹಾ ಗುಹಾ ಈಹಾ, ಲಸಿಕಾ ಪರಿಸಾ ನಿಸಾ।
ಮಾತಿಕಿಚ್ಚಾದಯೋ ಚೇವ, ಭಾವಿಕಾಪದಸಾದಿಸಾ॥
ಅಮ್ಮನ್ನಮ್ಬಾ ಚ ತಾತಾ ಚ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಮಾ ಸಿಯುಂ।
ಮಾತಾ ಧೀತಾ ಪನತ್ತಾದೀ, ಪುಥಗೇವ ಇತೋ ಸಿಯುಂ॥
ಪರಿಸಾಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ತಮೀಠಾನೇ ‘‘ಪರಿಸಾಯ, ಪರಿಸಾಯಂ, ಪರಿಸತಿ, ಪರಿಸಾಸೂ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಏಕಮಿದಂ ಭೋ ಗೋತಮ ಸಮಯಂ ತೋದೇಯ್ಯಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿಸತಿ ಪರೂಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ। ಅಮ್ಮಾದೀನಂ ಪನ ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಮಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ವತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಭೋತಿ ಅಮ್ಮ, ಭೋತಿ ಅಮ್ಮಾ, ಭೋತಿಯೋ ಅಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಮಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಮಾತಾ, ಮಾತಾ, ಮಾತರೋ। ಮಾತರಂ, ಮಾತರೋ। ಮಾತರಾ, ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ, ಮಾತೂಹಿ, ಮಾತೂಭಿ। ಮಾತು, ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ, ಮಾತರಾನಂ, ಮಾತಾನಂ, ಮಾತೂನಂ। ಮಾತರಾ, ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ, ಮಾತೂಹಿ, ಮಾತೂಭಿ। ಮಾತು, ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ, ಮಾತರಾನಂ, ಮಾತಾನಂ, ಮಾತೂನಂ। ಮಾತರಿ, ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ, ಮಾತುಯಂ, ಮತ್ಯಂ, ಮಾತೂಸು। ಭೋತಿ ಮಾತಾ, ಭೋತಿಯೋ ಮಾತಾ, ಮಾತರೋ।
ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸಕಾರನ್ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಏಹಿ ಏಭಿ ಏಸುಕಾರನ್ತಾದೀನಿ ಚ ಏನನ್ತಾದೀನಿ ಚ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕೇಹಿಚಿ ವುತ್ತಾನಿಪಿ ‘‘ಮಾತುಸ್ಸ ಮಾತರೇಹೀ’’ತಿಆದೀನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ಏಸ ನಯೋ ಇತರೇಸುಪಿ। ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿತ್ಥಿಕತಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಮಾತುಯಾ ಚ ತೇ। ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಅಹಂ ಮತ್ಯಾ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ ಪನ ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮಿಭುಮ್ಮವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಮಾತುಯಾ, ಮತ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಚನಾನಂ। ತಥಾ ಹಿ ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಜಾತಕೇ ‘‘ಮತ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪಞ್ಚಮೀತತಿಯೇಕವಚನವಸೇನ ಆಗತಂ, ಯಥಾ ಪನ ‘‘ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ಮಜ್ಝಸರಲೋಪವಸೇನ ‘‘ಖತ್ಯಾ’’ತಿ ಭವತಿ, ತಥಾ ‘‘ಮಾತುಯಾ ಮಾತುಯ’’ನ್ತಿ ಚ ಪದಂ ‘‘ಮತ್ಯಾ, ಮತ್ಯ’’ನ್ತಿ ಭವತಿ, ಅಯಂ ನಯೋ ಧೀತುಸದ್ದಾದೀಸು ನ ಲಬ್ಭತಿ।
ಧೀತಾ, ಧೀತಾ, ಧೀತರೋ। ಧೀತಂ, ಧೀತರಂ, ಧೀತರೋ। ಧೀತುಯಾ, ಧೀತೂಹಿ, ಧೀತೂಭಿ। ಧೀತು, ಧೀತುಯಾ, ಧೀತರಾನಂ, ಧೀತಾನಂ, ಧೀತೂನಂ। ಧೀತರಾ, ಧೀತುಯಾ, ಧೀತೂಹಿ, ಧೀತೂಭಿ। ಧೀತು, ಧೀತುಯಾ, ಧೀತರಾನಂ, ಧೀತಾನಂ, ಧೀತೂನಂ। ಧೀತರಿ, ಧೀತುಯಾ, ಧೀತುಯಂ, ಧೀತೂಸು। ಭೋತಿ ಧೀತು, ಭೋತಿ ಧೀತಾ, ಭೋತಿಯೋ ಧೀತಾ, ಧೀತರೋ। ಏತ್ಥ ಪನ।
‘‘ಜಾಲಿಂ
ಚಜಮಾನೋ ನ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ಬೋಧಿಯಾಯೇವ ಕಾರಣಾ’’ತಿ
ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಧೀತ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸನತೋ ಉಪಯೋಗವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಧೀತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಾರತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತಿ ಅಸಕ್ಯಧೀತರಾ’’ತಿ ಸಮಾಸಪದಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ತತಿಯೇಕವಚನನ್ತಪದಸದಿಸಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪಠಮೇಕವಚನನ್ತಮ್ಪಿ ಸಮಾಸಪದಂ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ, ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಪನ ‘‘ಮಾತಾ ಧೀತಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಂ ಸದ್ಧಾನಯೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತ, ತಮಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸದ್ಧಾಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಯ ‘‘ಮಾತಾಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಾಳಿಆದೀಸು ಬ್ಯಾಸೇ ಅದಸ್ಸನತೋ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಂ ಸಮಾಸೇಯೇವ ಹಿ ಈದಿಸಿಂ ಸದ್ದಗತಿಂ ಪಸ್ಸಾಮ ‘‘ರಾಜಮಾತಾಯ ರಾಜಧೀತಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಕಞ್ಞಾನಯೋಪಿ ಏಕದೇಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ನನ್ದಮಾತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ ನನ್ದಮಾತೇ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನನ್ದಮಾತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಭೋತಿ ರಾಜಮಾತೇ, ಭೋತಿ ರಾಜಧೀತೇ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತತ್ರ ನನ್ದಮಾತೇತಿ ನನ್ದಸ್ಸ ಮಾತಾ ನನ್ದಮಾತಾ, ಭೋತಿ ನನ್ದಮಾತೇ, ಏವಂ ಸಮಾಸೇಯೇವ ಈದಿಸೀ ಸದ್ದಗತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಾಸಪದತ್ತೇ ‘‘ಮಾತು ಧೀತು ದುಹಿತು’’ಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಪಕತಿರೂಪಾನಂ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಪಠಮಂ ದಸ್ಸಿತರೂಪಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಚ ಕಞ್ಞಾನಯೋ ರೂಪಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಚಾತಿ। ನತ್ತಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಿಪಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ವಿಸಾಖಾಯ ನತ್ತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ। ಚತಸ್ಸೋ ಮೂಸಿಕಾ ಗಾಧಂ ಕತ್ತಾ, ನೋ ವಸಿತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ ಸಾಸನೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ನತ್ತಾ, ನತ್ತಾ, ನತ್ತಾರೋ। ನತ್ತಂ, ನತ್ತಾರಂ, ನತ್ತಾರೋ। ನತ್ತಾರಾ, ನತ್ತುಯಾ, ನತ್ತೂಹಿ, ನತ್ತೂಭಿ। ನತ್ತು, ನತ್ತುಯಾ, ನತ್ತಾರಾನಂ
ಏವಂ ‘‘ಕತ್ತಾ ವಸಿತಾ ಭಾಸಿತಾ’’ ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ ಸಮಾಸಪದತ್ತೇ ಪನ ‘‘ರಾಜಮಾತಾಯ ನನ್ದಮಾತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಯ ‘‘ರಾಜನತ್ತಾಯ, ರಾಜನತ್ತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಆಕಾರನ್ತುಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಆಕಾರನ್ತುಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ
ಆಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭೂಮಿಪದಾದೀನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ –
ರತ್ತಿ, ರತ್ತೀ, ರತ್ತಿಯೋ। ರತ್ತಿಂ, ರತ್ತೀ, ರತ್ತಿಯೋ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ತೀಹಿ, ರತ್ತೀಭಿ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ತೀನಂ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ತೀಹಿ, ರತ್ತೀಭಿ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ತೀನಂ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ತಿಯಂ, ರತ್ತೀಸು। ಭೋತಿ ರತ್ತಿ, ಭೋತಿಯೋ ರತ್ತಿಯೋ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।
‘‘ಭೂಮಿ, ಭೂಮೀ, ಭೂಮಿಯೋ। ಭೂಮಿಂ, ಭೂಮೀ, ಭೂಮಿಯೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ನೇಯ್ಯಂ। ಏವಂ ‘‘ಭೂತಿ ಸತ್ತಿ ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಿ ಮುತ್ತಿ ಕಿತ್ತಿ ಖನ್ತಿ ತಿತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿ ಇದ್ಧಿ ವುದ್ಧಿ ಸುದ್ಧಿ ಬುದ್ಧಿ ಬೋಧಿ ಪೀತಿ ನನ್ದಿ ಮತಿ ಅಸನಿ ವಸನಿ ಸತಿ ಗತಿ ವುಡ್ಢಿ ಯುವತಿ ಅಙ್ಗುಲಿ ಬೋನ್ದಿ ದಿಟ್ಠಿ ತುಟ್ಠಿ ನಾಭಿ’’ ಇಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಅಪಿಚ ‘‘ರತ್ಯೋ ಅಮೋಘಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಹರನ್ತಿ ಯೇ ಬಲಿಂ। ನ ಭೂಮ್ಯಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೋ। ಸೇತಿ ಭೂಮ್ಯಾ ಅನುತ್ಥುನಂ। ಭೂಮ್ಯಾ ಸೋ ಪತಿತಂ ಪಾಸಂ। ಗೀವಾಯ ಪಟಿಮುಞ್ಚತಿ। ಇಮಾ ಚ ನಭ್ಯೋ ಸತರಾಜಿಚಿತ್ತಿತಾ। ಸತೇರತಾ ವಿಜ್ಜುರಿವಪ್ಪಭಾಸರೇ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ರತ್ತಿ ಭೂಮಿ ನಾಭಿಸದ್ದಾದೀನಂ ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಥಂ?
ರತ್ತಿ, ರತ್ತೀ, ರತ್ತಿಯೋ, ರತ್ಯೋ। ರತ್ತಿಂ, ರತ್ತೀ, ರತ್ತಿಯೋ, ರತ್ಯೋ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ತೀಹಿ, ರತ್ತೀಭಿ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ತೀನಂ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ತೀಹಿ, ರತ್ತೀಭಿ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ತೀನಂ। ರತ್ತಿಯಾ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ತಿಯಂ ರತ್ಯಂ, ರತ್ತೋ, ರತ್ತೀಸು। ಭೋತಿ ರತ್ತಿ, ಭೋತಿಯೋ ರತ್ತೀ, ರತ್ತಿಯೋ, ರತ್ಯೋ।
ಏತ್ಥ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿ ರೂಪನಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಭೂಮಿ, ಭೂಮೀ, ಭೂಮಿಯೋ, ಭೂಮ್ಯೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ನೇಯ್ಯಂ।
ನಾಭಿ, ನಾಭೀ, ನಾಭಿಯೋ, ನಭ್ಯೋ। ನಾಭಿಂ, ನಾಭೀ, ನಾಭಿಯೋ, ನಭ್ಯೋ। ನಾಭಿಯಾ, ನಭ್ಯಾ, ನಾಭೀಹಿ, ನಾಭೀಭಿ। ನಾಭಿಯಾ, ನಭ್ಯಾ, ನಾಭೀನಂ। ನಾಭಿಯಾ, ನಭ್ಯಾ, ನಾಭೀಹಿ, ನಾಭೀಭಿ। ನಾಭಿಯಾ, ನಭ್ಯಾ, ನಾಭೀನಂ। ನಾಭಿಯಾ, ನಭ್ಯಾ, ನಾಭಿಯಂ, ನಭ್ಯಂ, ನಾಭೀಸು। ಭೋತಿ ನಾಭಿ, ಭೋತಿಯೋ ನಾಭೀ, ನಾಭಿಯೋ, ನಭ್ಯೋ।
ಬೋಧಿ, ಬೋಧೀ, ಬೋಧಿಯೋ, ಬೋಜ್ಝೋ। ಬೋಧಿಂ, ಬೋಧಿಯಂ, ಬೋಜ್ಝಂ, ಬೋಧೀ, ಬೋಧಿಯೋ, ಬೋಜ್ಝೋ। ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಜ್ಝಾ, ಬೋಧೀಹಿ, ಬೋಧೀಭಿ। ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಜ್ಝಾ, ಬೋಧೀನಂ। ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಜ್ಝಾ, ಬೋಧೀಹಿ, ಬೋಧೀಭಿ। ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಜ್ಝಾ, ಬೋಧೀನಂ। ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಜ್ಝಾ, ಬೋಧಿಯಂ, ಬೋಜ್ಝಂ, ಬೋಧೀಸು। ಭೋತಿ ಬೋಧಿ, ಭೋತಿಯೋ ಬೋಧೀ, ಬೋಧಿಯೋ, ಬೋಜ್ಝೋ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಜಿನ ಬೋಧಿಯಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಾ ತಪಸಾ’’ತಿ ವಿಚಿತ್ರಪಾಳಿನಯದಸ್ಸನತೋ ವಿಚಿತ್ರನಯಾ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುತ್ತಾ। ಸಬ್ಬೋಪಿ ಚಾಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಇಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಇಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಇಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ
ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭೂರೀಸದ್ದಾದೀನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ –
ಇತ್ಥೀ, ಇತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಯೋ। ಇತ್ಥಿಂ, ಇತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಯೋ। ಇತ್ಥಿಯಾ, ಇತ್ಥೀಹಿ, ಇತ್ಥೀಭಿ। ಇತ್ಥಿಯಾ, ಇತ್ಥೀನಂ। ಇತ್ಥಿಯಾ, ಇತ್ಥೀಹಿ, ಇತ್ಥೀಭಿ। ಇತ್ಥಿಯಾ, ಇತ್ಥೀನಂ। ಇತ್ಥಿಯಾ, ಇತ್ಥಿಯಂ, ಇತ್ಥೀಸು। ಭೋತಿ ಇತ್ಥಿ, ಭೋತಿಯೋ ಇತ್ಥಿಯೋ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।
‘‘ಭೂರೀ, ಭೂರೀ, ಭೂರಿಯೋ। ಭೂರಿಂ, ಭೂರೀ, ಭೂರಿ ಯೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಮಂ। ಏವಂ ಭೂತೀ ಭೋತೀ ವಿಭಾವಿನೀ ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಈಕಾರನ್ತಸದ್ದಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥಞ್ಞೇ ಈಕಾರನ್ತಸದ್ದಾ ನಾಮ –
‘‘ಮಾತುಲಾನೀ ಚ ಭಗಿನೀ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಾಮುಗೀ ಅಜೀ।
ವಾಪೀ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ದೇವೀ, ನಾಗೀ ಯಕ್ಖಿನೀ ರಾಜಿನೀ॥
ದಾಸೀ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮುಟ್ಠ-ಸ್ಸತಿನೀ ಸೀಘಯಾಯಿನೀ।
ಸಾಕಿಯಾನೀ’’ತಿ ಚಾದೀನಿ, ಪಯೋಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ॥
ತತ್ರ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣೀ ದಾಸೀ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಂ ಗತಿ।
ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ಗಾಥಾ-ಚುಣ್ಣಿಯೇಸು ಯಥಾರಹಂ॥
‘‘ಕುಸಾವತೀ’’ತಿಆದೀನಂ, ಗಾಥಾಸ್ವೇವ ವಿಸೇಸತೋ।
ರೂಪಾನಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕವಚನತೋ ವದೇ॥
‘‘ಕಾಸೀ ಅವನ್ತೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀ, ಬಹುವಚನತೋ ವದೇ।
‘‘ಚನ್ದವತೀ’’ತಿಆದೀನಿ, ಪಯೋಗಸ್ಸಾನುರೂಪತೋ॥
ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞೋ ಸುಮಾಪಿತಾ। ತಾ ಚ ಸತ್ತಸತಾ ಭರಿಯಾ, ದಾಸ್ಯೋ ಸತ್ತಸತಾನಿ ಚ। ದಾರಕೇ ಚ ಅಹಂ ನೇಸ್ಸಂ
ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಕರಾಜಾ ನಿವಾಸಕೋ।
ಅಸೀತಿಯಾ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಸುಪತ್ತೋ ಪರಿವಾರಿತೋ॥
ರಾಜಾ ಯಥಾ ವೇಸ್ಸವಣೋ ನಳಿಞ್ಞ’’ನ್ತಿ
ಏವಮಾದೀನಂ ಪಾಳೀನಂ ದಸ್ಸನತೋ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯೋ ಸವಿಸೇಸಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಕಥಂ? ‘ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞೋ। ಪೋಕ್ಖರಣಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮಿವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞಾ’’ತಿ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಭುಮ್ಮವಚನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞಾ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಚ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಪದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ತಥಾ ‘‘ದಾಸೀ, ದಾಸೀ, ದಾಸಿಯೋ, ದಾಸ್ಯೋ। ದಾಸಿಂ, ದಾಸಿಯಂ, ದಾಸೀ, ದಾಸಿಯೋ, ದಾಸ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕರಣವಚನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ದಾಸಿಯಾ, ದಾಸ್ಯಾ’’ತಿ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಭುಮ್ಮವಚನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ‘‘ದಾಸಿಯಾ, ದಾಸ್ಯಾ, ದಾಸಿಯಂ, ದಾಸ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಯಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಕೋಟೇತಿ, ಘರೇ ಜಾತಂವ ದಾಸಿಯಂ। ಫುಸಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಮುತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಯೋಗಾನಂ ದಸ್ಸನತೋ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಯಮಾದೇಸವಸೇನ ‘‘ದಾಸಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಸು ಚ ‘‘ಘರೇ ಜಾತಂವ ದಾಸಿಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಯಮಾದೇಸತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸದ್ದನಯೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಕಥಂ? ಯಥಾ ದಹರೀ ಏವ ‘‘ದಹರಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ದಾಸೀ ಏವ ‘‘ದಾಸಿಯಾ’’ತಿ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೋಹಂ ದಹರಿಂ, ಕುಮಾರಿಂ ಚಾರುದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಯೇ ತಂ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಾದಂಸು, ಏವಂ ದಹರಿಯಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಾಳಿ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಞ್ಞಾನಯೇನೇವ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ ‘‘ಕುಮಾರಿಯಾ’’ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸೇವ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕುಮಾರಿಯೇ ಉಪಸೇನಿಯೇ’’ತಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಥಾ ‘‘ಪುಪ್ಫವತಿಯಾ, ಪುಪ್ಫವತಿಯಂ, ಪುಪ್ಫವತಿಯಾಯ, ಪುಪ್ಫವತಿಯಾಯಂ, ಭೋತಿ ಪುಪ್ಫವತಿಯೇ’’ತಿ ಕಞ್ಞಾನಯನಿಸ್ಸಿತೇನ ಏಕವಚನನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅತೀತೇ ಅಯಂ ಬಾರಾಣಸೀ ಪುಪ್ಫವತಿಯಾ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾಸಿ ಲುದ್ದಕಮ್ಮೋ, ಏಕರಾಜಾ ಪುಪ್ಫವತಿಯಾಯಂ। ಉಯ್ಯಸ್ಸು ಪುಬ್ಬೇನ ಪುಪ್ಫವತಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಪಾಳಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ ಚ ನಿದಸ್ಸನಂ। ಅಪರೋ ನಯೋ – ‘‘ದಾಸಿಯಾ ದಹರಿಯಾ ಕುಮಾರಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕಕಾರಸ್ಸ ಯಕಾರಾದೇಸೋಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಸದ್ದಸ್ಸ ತು ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಕರಣವಚನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾ’’ತಿ ಏಕವಚನಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಪದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ನದೀಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ನದೀ, ನದೀ, ನದಿಯೋ, ನಜ್ಜೋ। ನದಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ‘‘ನದಿಯಾ, ನಜ್ಜಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ನದಿಯಂ, ನಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಪದಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಸು ಹಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಂ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ, ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮಿಭುಮ್ಮವಚನಾನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಅಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ದಾಸಾ ಚ ದಾಸ್ಯೋ ಅನುಜೀವಿನೋ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ದಾಸ್ಯೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಅಪರಮ್ಪಿ ‘‘ದಾಸ್ಯೋ’’ತಿ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ ತಂಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ।
‘‘ಸಕ್ಕೋ
ಏಕರತ್ತಂ ದ್ವಿರತ್ತಂ ವಾ, ಭವೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಪಾರಕೋ।
ಉಮ್ಮಾದನ್ತ್ಯಾ ರಮಿತ್ವಾನ, ಸಿವಿರಾಜಾ ತತೋ ಸಿಯ’’ನ್ತಿ
ಏತ್ಥ ‘‘ಉಮ್ಮಾದನ್ತ್ಯಾ’’ತಿ ಕರಣವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ತಂಸದಿಸಾನಿ ಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮಿಭುಮ್ಮವಚನಾನಿಪಿ ದಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾ ಪರಿಚಾರಕೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾ’’ತಿ ಸಾಮಿವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ತಂಸದಿಸಾನಿ ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಭುಮ್ಮವಚನಾನಿಪಿ ದಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಸೇತಿ ಭೂಮ್ಯಾ ಅನುತ್ಥುನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಥಬ್ಯಾ ಚಾರುಪುಬ್ಬಙ್ಗೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಭೂಮ್ಯಾ, ಪಥಬ್ಯಾ’’ತಿ ಸತ್ತಮಿಯಾ ಏಕವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ತಂಸದಿಸಾನಿ ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮಿವಚನಾನಿಪಿ ದಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಬಾರಾಣಸ್ಯ’’ನ್ತಿ ಭುಮ್ಮವಚನೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ತಂಸದಿಸಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ಏಕಾದಸ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಭುಮ್ಮವಚನಾನಿ ದಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ।
ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚ ತಾದಿಸಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾಸಭಾಪಿ ಗಾಥಾಭಿಸಙ್ಖರಣವಸೇನ। ಸಾಸನೇಪಿ ಪನ ಏತಾದಿಸಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗಾಥಾಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ಕುಸಾವತೀ। ಕುಸಾವತಿಂ। ಕುಸಾವತಿಯಾ, ಕುಸಾವತ್ಯಾ। ಕುಸಾವತಿಯಂ, ಕುಸಾವತ್ಯಂ। ಭೋತಿ ಕುಸಾವತಿ।
ಬಾರಾಣಸೀ। ಬಾರಾಣಸಿಂ। ಬಾರಾಣಸಿಯಾ, ಬಾರಾಣಸ್ಯಾ। ಬಾರಾಣಸಿಯಂ, ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ, ಬಾರಾಣಸ್ಸಂ ಇಚ್ಚಪಿ, ಭೋತಿ ಬಾರಾಣಸಿ।
ನಳಿನೀ। ನಳಿನಿಂ। ನಳಿನಿಯಾ, ನಳಿಞ್ಞಾ। ನಳಿನಿಯಂ, ನಳಿಞ್ಞಂ। ಭೋತಿ ನಳಿನಿ। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ।
ಗಾಥಾವಿಸಯಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಾವತಿಮ್ಹಿ, ಬಾರಾಣಸಿಮ್ಹಿ, ನಳಿನಿಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸದ್ದರೂಪಾನಿಪಿಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕುಸಾವತಿಮ್ಹಿ’’ಆದೀನಿ ಮ್ಹಿಯನ್ತಾನಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪಾನಿ ಗಾಥಾಸುಯೇವ ನಾ ಸ ಸ್ಮಾ ಸ್ಮಿಂ ಮ್ಹಾ ಮ್ಹಿಇಚ್ಚೇತೇ ಸದ್ದಾ ಸರೂಪತೋ ಪರತ್ತಂ ನ ಯನ್ತಿ। ಮ್ಹಿಸದ್ದೋ ಪನ ಗಾಥಾಯಂ ಇವಣ್ಣನ್ತೇಹಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರತ್ತಂ ಯಾತಿ। ತತ್ರಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ –
‘‘ಗಾಥಾಯಂ ಚುಣ್ಣಿಯೇ ಚಾಪಿ, ನಾ ಸಸ್ಮಾದೀ ಸರೂಪತೋ।
ನಾಕಾರನ್ತಇವಣ್ಣನ್ತ-ಇತ್ಥೀತಿ ಪರತಂ ಗತಾ॥
ಮ್ಹಿಸದ್ದೋ ಪನ ಗಾಥಾಯಂ, ಇವಣ್ಣನ್ತಿತ್ಥಿಭೀ ಸಹ।
ಯ’ತೋ ಪರತ್ತಮೇತಸ್ಸ, ಪಯೋಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ॥
ಯಥಾ ಬಲಾಕಯೋನಿಮ್ಹಿ, ನ ವಿಜ್ಜತಿ ಪುಮೋ ಸದಾ।
ಕುಸಾವಭಿಮ್ಹಿ ನಗರೇ, ರಾಜಾ ಆಸಿ ಮಹೀಪತೀ’’ತಿ॥
ಏವಂ ಕುಸಾವತೀ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಭವನ್ತಿ, ನಗರನಾಮತ್ತಾ ಪನೇಕವಚನಾನಿಪಿ, ನ ಜನಪದನಾಮಾನಿ ವಿಯ ಬಹುವಚನಾನಿ। ‘‘ಕಾಸೀ, ಕಾಸಿಯೋ। ಕಾಸೀಹಿ, ಕಾಸೀಭಿ। ಕಾಸೀನಂ। ಕಾಸೀಸು। ಭೋತಿಯೋ ಕಾಸಿಯೋ। ಏವಂ ಅವನ್ತೀ ಅವನ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪದಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಏವಂ ಕಾಸೀಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಜನಪದನಾಮತ್ತಾ ರೂಳ್ಹೀವಸೇನ ಬಹುವಚನಾನೇವ ಭವನ್ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಏಕತ್ತೇಪಿ।
ಚನ್ದವತೀ, ಚನ್ದವತಿಂ, ಚನ್ದವತಿಯಾ, ಚನ್ದವತಿಯಂ, ಭೋತಿ ಚನ್ದವತಿ, ಏವಂ ಏಕವಚನವಸೇನ ವಾ, ಚನ್ದವತಿಯೋ, ಚನ್ದವತಿಯೋ, ಚನ್ದವತೀಹಿ, ಚನ್ದವತೀಭಿ, ಚನ್ದವತೀನಂ, ಚನ್ದವತೀಸು, ಭೋತಿಯೋ
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಈಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಈಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಈಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ಉಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಉಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮ –
ಯಾಗು, ಯಾಗೂ, ಯಾಗುಯೋ। ಯಾಗುಂ, ಯಾಗೂ, ಯಾಗುಯೋ। ಯಾಗುಯಾ, ಯಾಗೂಹಿ, ಯಾಗೂಭಿ। ಯಾಗುಯಾ, ಯಾಗೂನಂ। ಯಾಗುಯಾ, ಯಾಗೂಹಿ, ಯಾಗೂಭಿ। ಯಾಗುಯಾ, ಯಾಗೂನಂ। ಯಾಗುಯಾ, ಯಾಗುಯಂ, ಯಾಗೂಸು। ಭೋತಿ ಯಾಗು, ಭೋತಿಯೋ ಯಾಗೂ, ಯಾಗುಯೋ।
ಏವಂ ‘‘ಧಾತು ಧೇನು ಕಾಸು ದದ್ದು ಕಣ್ಡು ಕಚ್ಛು ರಜ್ಜು’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ। ತತ್ರ ಧಾತುಸದ್ದೋ ರಸರುಧಿರಮಂಸಮೇದನ್ಹಾರುಅಟ್ಠಿಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಸುಕ್ಕಸಙ್ಖಾತಧಾತುವಾಚಕೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ, ಸಭಾವವಾಚಕೋ ಪನ ಸುಗತಾದೀನಂ ಸಾರೀರಿಕವಾಚಕೋ ಲೋಕಧಾತುವಾಚಕೋ ಚ ಚಕ್ಖಾದಿವಾಚಕೋ ಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ, ಭೂ ಹೂ ಕರಪಚಾದಿಸದ್ದವಾಚಕೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋಚೇವ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಚ। ಅತ್ರ ಪನಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂಉಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಉಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಉಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಭೂಸದ್ದಾದೀನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ –
ಜಮ್ಬೂ, ಜಮ್ಬೂ, ಜಮ್ಬುಯೋ। ಜಮ್ಬುಂ, ಜಮ್ಬೂ, ಜಮ್ಬುಯೋ। ಜಮ್ಬುಯಾ, ಜಮ್ಬೂಹಿ, ಜಮ್ಬೂಭಿ। ಜಮ್ಬುಯಾ, ಜಮ್ಬೂನಂ। ಜಮ್ಬುಯಾ, ಜಮ್ಬೂಹಿ, ಜಮ್ಬೂಭಿ। ಜಮ್ಬುಯಾ ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।
ಏತ್ಥ ಜಮ್ಬೂಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ‘‘ಅಮ್ಬಾ ಸಾಲಾ ಚ ಜಮ್ಬುಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಸಿದ್ಧಂ। ‘‘ಇಮೇ ತೇ ಜಮ್ಬುಕಾ ರುಕ್ಖಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ರುಕ್ಖಸದ್ದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಜಮ್ಬುಕಾ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಹಿ ಜಮ್ಬೂತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾತಿ ಜಮ್ಬುಕಾ। ಕೇ ರೇ ಗೇ ಸದ್ದೇತಿ ಧಾತು। ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಜಮ್ಬೂ ಏವ ಜಮ್ಬುಕಾ, ಜಮ್ಬುಕಾ ಚ ತಾ ರುಕ್ಖಾ ಚಾತಿ ಜಮ್ಬುಕಾರುಕ್ಖಾ, ಯಥಾ ಲಙ್ಕಾದೀಪೋ, ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪಕ್ಖೇ ವಾ ಸಮಾಸವಸೇನ ‘‘ಜಮ್ಬುಕರುಕ್ಖಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾವಿಸಯತ್ತಾ ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಜಮ್ಬುಕಾರುಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸರಣಾಗಮನೇ ಕಞ್ಚೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ।
ಭೂ, ಭೂ, ಭುಯೋ। ಭುಂ, ಭೂ, ಭುಯೋ। ಭುಯಾ, ಭೂಹಿ, ಭೂಭಿ। ಭುಯಾ, ಭೂನಂ। ಭುಯಾ, ಭೂಹಿ, ಭೂಭಿ। ಭುಯಾ, ಭೂನಂ। ಭುಯಾ, ಭುಯಂ, ಭೂಸು। ಭೋತಿ ಭು, ಭೋತಿಯೋ ಭೂ, ಭುಯೋ।
ಏವಂ ‘‘ಅಭೂ, ಅಭೂ, ಅಭುಯೋ। ಅಭುಂ, ಅಭೂ, ಅಭುಯೋ। ಅಭುಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಅತ್ರ ‘‘ಅಭುಂ ಮೇ ಕಥಂ ನು ಭಣಸಿ, ಪಾಪಕಂ ವತ ಭಾಸಸೀ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಪದಂ।
‘‘ವಧೂ ಚ ಸರಭೂ ಚೇವ, ಸರಬೂ ಸುತನೂ ಚಮೂ।
ವಾಮೂರೂ ನಾಗನಾಸೂರೂ’’, ಇಚ್ಚಾದೀ ಜಮ್ಬುಯಾ ಸಮಾ॥
ಇದಂ ಪನ ಸುಖುಮಂ ಠಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ವದಞ್ಞೂ, ವದಞ್ಞೂ, ವದಞ್ಞುಯೋ। ವದಞ್ಞುಂ, ವದಞ್ಞೂ, ವದಞ್ಞುಯೋ। ವದಞ್ಞುಯಾ’’ತಿ ಜಮ್ಬೂಸಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ‘‘ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ ಧಮ್ಮಞ್ಞೂ ಕತಞ್ಞೂ’’ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ।
ನನು ಚ ಭೋ –
‘‘ಸೋಹಂ ನೂನ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯೋನಿಂ ಲದ್ಧಾನ ಮಾನುಸಿಂ।
ವದಞ್ಞೂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಾಹಾಮಿ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ
ಏವಮಾದಿಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ವದಞ್ಞೂಸದ್ದಾದೀನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಪಸಿದ್ಧೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ? ವದಞ್ಞೂಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಏಕನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವಾಭಾವತೋ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗಾನಿ ತೇಸಂ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ –
‘‘ಸಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ವದಞ್ಞೂ ವೀತಮಚ್ಛರಾ।
ಸಙ್ಘೇ ದಾನಾನಿ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ಚ,
‘‘ಕೋಧನಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚಾ’’ತಿ ಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪಯೋಗಿಕಾ ಬಹೂ ಪಾಳಿಯೋ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನೀತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಠಪಿತಾ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಊಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಊಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಊಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಓಕಾರನ್ತಪದಂ ಭೂಧಾತುಮಯಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಮಪ್ಪಸಿದ್ಧಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪನೋಕಾರನ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಸಿದ್ಧಂ।
ಓಕಾರನ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ಗೋಸದ್ದೋತಿ ವಿಭಾವಯೇ।
ಗೋಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ, ರೂಪಮಸ್ಸಾಹು ಕೇಚನ।
ತಥಾ ಹಿ ಕೇಚಿ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೋ, ಗವೋ। ಗಾವು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪಾನಿ ವಿಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪಾನಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಾನಂ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾಭಾವೋ ವಿಯ ರೂಪವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವಪಟಿಪಾದನಂ ಅನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯಸ್ಮಾ ಮಾತುಗಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ, ಮಾತುಗಾಮಾ। ಮಾತುಗಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದ್ವೇ ಪದಮಾಲಾ ಕತ್ವಾ ಏಕಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾ, ಏಕಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪದಮಾಲಾತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿಯ ಇದಂ ವಚನಂ ಅಮ್ಹೇ ಪಟಿಭಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ।
ಅಪಿಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪೇಸು ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪೇಹಿ ಸಮೇಸು ಸನ್ತೇಸು ಕಥಂ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ರತ್ತಿ ಅಗ್ಗಿ ಅಟ್ಠಿಸದ್ದಾನಂ ಇಕಾರನ್ತಭಾವೇನ ಸಮತ್ತೇಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪುಮನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಲಕ್ಖಣಭೂತೋ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಥಾ ತೇಹಾಚರಿಯೇಹಿ ಅಭಿಮತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ಭವತಿ, ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯುಸದ್ದಾನಂ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಅವಿಸೇಸತ್ತೇ ಸತಿ ಕಥಂ ತೇಸಂ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವವತ್ಥಾನಂ ಸಿಯಾ, ಕಥಞ್ಚ ವಿಸದಾವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಸಿಯಾ। ಇದಂ ಠಾನಂ ಅತೀವ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಂ ಮಹಾಗಹನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಮೂಲಭಾಸಾಭೂತಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಜಿನೇರಿತಾಯ ಮಾಗಧಿಕಾಯ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಯಾ ನಯಂ ಸಮ್ಮಾ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಅಕತಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇನ ಕೇನಚಿ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತುಂ ವಾ ವಿಜಟೇತುಂ ವಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಮತೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ಚೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವವತ್ಥಾನಞ್ಚ ದಿಸ್ಸತಿ, ವಿಸದಾವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ದಿಸ್ಸತಿ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ತದುಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇಮಂ ನೀತಿಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನೇ ಪಟಿಪನ್ನಕಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವೇನ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ತಾವ ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಕೋಸಲ್ಲುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯೋ ಕಥೇಸ್ಸಾಮ – ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ?
ಗಾವೀ, ಗಾವೀ, ಗಾವಿಯೋ। ಗಾವಿಂ, ಗಾವೀ, ಗಾವಿಯೋ। ಗಾವಿಯಾ, ಗಾವೀಹಿ, ಗಾವೀಭಿ। ಗಾವಿಯಾ, ಗಾವೀನಂ। ಗಾವಿಯಾ, ಗಾವೀಹಿ, ಗಾವೀಭಿ। ಗಾವಿಯಾ
ಅಯಂ ಗೋಸದ್ದತೋ ವಿಹಿತಸ್ಸ ಈಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಸ್ಸ ಇತ್ಥಿವಾಚಕಸ್ಸ ಈಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗಾವೀಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ।
ಗೋ, ಗಾವೋ, ಗವೋ। ಗಾವುಂ, ಗಾವಂ, ಗವಂ, ಗಾವೋ, ಗವೋ। ಗಾವೇನ, ಗವೇನ, ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ। ಗಾವಸ್ಸ, ಗವಸ್ಸ, ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ। ಗಾವಾ, ಗಾವಸ್ಮಾ, ಗಾವಮ್ಹಾ, ಗವಾ, ಗವಸ್ಮಾ, ಗವಮ್ಹಾ, ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ। ಗಾವಸ್ಸ, ಗವಸ್ಸ, ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ। ಗಾವೇ, ಗಾವಸ್ಮಿಂ, ಗಾವಮ್ಹಿ, ಗವೇ, ಗವಸ್ಮಿಂ, ಗವಮ್ಹಿ, ಗಾವೇಸು, ಗವೇಸು, ಗೋಸು। ಭೋ ಗೋ, ಭವನ್ತೋ ಗಾವೋ, ಗವೋ।
ಅಯಂ ಪುಮವಾಚಕಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ।
ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ। ಗಾವಂ, ಗವಂ, ಗಾವಿಂ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ ಗವೋ। ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ। ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ। ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ। ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ। ಗೋಸು। ಭೋತಿ ಗೋ, ಭೋತಿಯೋ ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ। ಅಯಂ ಪುಮಿತ್ಥಿವಾಚಕಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಸ್ಸಿತ್ಥಿಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ।
ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಗಾವು’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಏಕನ್ತಪುಮವಾಚಕತ್ತಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಏಕನ್ತಪುಮವಾಚಕತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಆಹಚ್ಚಪಾಳಿಯಾ ಞಾಯತಿ ‘‘ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಸ್ಸೂಪಗತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಇತ್ಥೀ ನಿಮನ್ತೇಸಿ ‘ಏಹಿ ಭನ್ತೇ, ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಖೇತ್ತಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ವತ್ಥುಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಗಾವುಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಗಾವಿಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ। ದಾಸಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ದಾಸಿಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಧೀತರಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ ಭರಿಯತ್ಥಾಯ, ಅಹಂ ವಾ ತೇ ಭರಿಯಾ ಹೋಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ತೇ ಭರಿಯಂ ಆನೇಮೀ’ತಿ’’ ಏವಂ ಆಹಚ್ಚಪಾಳಿಯಾ ಞಾಯತಿ।
ಏತ್ಥ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪದಮಾಲಾಯಂ ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ ಪದಂ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಇತರೇಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ಸಮಾನಸುತಿಕಭಾವೇನ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗತಪದಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ ಇತ್ಥಿಪುಮೇಸು ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ಪವತ್ತಿಂ ಉಪರಿ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ। ಯಾ ಪನಮ್ಹೇಹಿ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ। ಗಾವಂ, ಗವಂ, ಗಾವಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಕತಾ, ತತ್ಥ ಗೋಸದ್ದತೋ ಸಿಯೋನಂ ಈಕಾರಾದೇಸೋ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಚ ಇಂಕಾರಾದೇಸೋ ಭವತಿ, ತೇನ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವೀ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ಮುಖಮತ್ತದೀಪನಿಯಂ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದುನಾ ವಜಿರಬುದ್ಧಾಚರಿಯೇನ ನಿರುತ್ತಿನಯೇ ಕೋಸಲ್ಲವಸೇನ ಗೋಸದ್ದತೋ ಯೋನಮೀಕಾರಾದೇಸೋ ವುತ್ತೋ। ಯಥಾ ಪನ ಗೋಸದ್ದತೋ ಯೋನಮೀಕಾರಾದೇಸೋ ಭವತಿ, ತಥಾ ಸಿಸ್ಸೀಕಾರಾದೇಸೋ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಚ ಇಂಕಾರಾದೇಸೋ ಭವತಿ। ಅತ್ರಿಮಾ ನಯಗ್ಗಾಹಪರಿದೀಪನಿಯೋ ಗಾಥಾ –
ಈಪಚ್ಚಯಾ ಸಿದ್ಧೇಸ್ವಪಿ, ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವೀ’’ತಿಆದಿಸು।
ಪಠಮೇಕವಚನಾದಿ-ಅನ್ತೇಸು ಜಿನಸಾಸನೇ॥
ವದತಾ ಯೋನಮೀಕಾರಂ, ಗೋಸದ್ದಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಂ ಪನ।
ಅವಿಸದತ್ತಮಕ್ಖಾತುಂ, ನಯೋ ದಿನ್ನೋತಿ ನೋ ರುಚಿ॥
ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ –
‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ-ವಚನೇನ ಪನಿತ್ಥಿಯಂ।
ಅವಿಸದತ್ತಮಕ್ಖಾತುಂ, ನಯೋ ದಿನ್ನೋತಿ ನೋ ರುಚಿ॥
ತಥಾ ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾದೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಛೇಕೋ ಹಿ ಗೋಪಾಲಕೋ ಸಕ್ಖರಾಯೋ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜ್ಜುದಣ್ಡಹತ್ಥೋ ಪಾತೋವ ವಜಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಾವೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಿಘಥಮ್ಭಮತ್ಥಕೇ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ವಿಹಿತಾ। ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಇತ್ಥಿಪುಮಭೂತಾ ಗೋಣಾ ಗಹಿತಾ, ತಥಾ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಇತ್ಥಿಭೂತೋ ಪುಮಭೂತೋ ಚ ಗೋಣೋ। ಏವಂ ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇ ಸದ್ದಾ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ನಿರುತ್ತಿನಯಕುಸಲತಾಯ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಕರಣೇ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾಕ್ಯೇ ಪಿಣ್ಡೀಕತಾ। ಯದಿ ಹಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಪುಮವಾಚಕಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾಯಂ ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವಿ’’ಮಿಚ್ಚೇತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ನ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯುಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಾವ’’ನ್ತಿಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಚ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಪುಮವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗುನ್ನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಂ ವತ್ವಾ ತೇಯೇವ ಗಾವೋ ಸನ್ಧಾಯ ಪುನ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಸದ್ದರಚನಂ ಕುಬ್ಬಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಂ ಇದಂ ಗಾವೀಸದ್ದೇನ ಇತ್ಥಿಯಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ಪಕರಣವಸೇನ ಅತ್ಥನ್ತರಸ್ಸ ವಿದಿತತ್ತಾ। ನ ಹಿ ಸಬ್ಬವಜೇಸು ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋಯೇವ ವಸನ್ತಿ, ನ ಪುಮಾನೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಪುಮಾನೋಯೇವ ವಸನ್ತಿ, ನ ಇತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಚ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಅಪಿಚ ‘‘ಗಾವಿಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ’’ತಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಇತ್ಥಿಭೂತೋ ಪುಮಭೂತೋ ಚ ಸಬ್ಬೋ ಗೋ ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇತರಥಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಭೂತೋಯೇವ ಗೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಇತಿ ಪಾಳಿನಯೇನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನಮ್ಹಾ ಇತ್ಥಿಪುಮವಾಚಕಸ್ಮಾ ಗೋಸದ್ದತೋ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಇಂಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ।
ವಜಿರಬುದ್ಧಾಚರಿಯೇನಪಿ ಗೋಸದ್ದತೋ ಈಪಚ್ಚಯೇ ಕಾತಬ್ಬೇಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಯೋನಮೀಕಾರಾದೇಸೋ ಕತೋ। ತಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಏವಂ ಸಿಯಾ ಗೋಸದ್ದತೋ ಈಪಚ್ಚಯೇ ಕತೇ ಸತಿ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನ ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ ನಿಪ್ಫನ್ನಸದ್ದೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಸಯೇ ‘‘ಮಿಗೀ ಮೋರೀ ಕುಕ್ಕುಟೀ’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ ವಿಯ ಇತ್ಥಿವಾಚಕೋಯೇವ ಸಿಯಾ, ನ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಇತ್ಥಿಪುಮವಾಚಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನಾನುಕೂಲಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಯೋನಮೀಕಾರಾದೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ। ಇತಿ ವಜಿರಬುದ್ಧಾಚರಿಯಮತೇ ಗೋಸದ್ದತೋ ಯೋನಂ ಈಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಞಾಯತಿ।
ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ‘‘ಗಾವೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ರಚಿತಾಯ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಗಾವಿಂ ‘ಏಕೋ ದ್ವೇ’ತಿ ಸಕ್ಖರಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣೇತೀ’’ತಿ ವಚನಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ಸದ್ದರಚನಾಯಂ ‘‘ಏಕೋ ಗಾವೀ, ದ್ವೇ ಗಾವೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾನಯೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಞ್ಚ ದಿಸ್ಸತಿ। ಇತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಮತೇ ಗೋಸದ್ದತೋ ಸಿಯೋನಮೀಕಾರಾದೇಸೋ ಅಂವಚನಸ್ಸ ಇಂಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಞಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾಯೇವಮ್ಹೇಹಿ ಯಾ ಸಾ ಓಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ, ಗಾವಂ, ಗಾವಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಠಪಿತಾ, ಸಾ ಪಾಳಿನಯಾನುಕೂಲಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯಾನುಕೂಲಾ ಕಚ್ಚಾಯನಾಚರಿಯಮತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪದನಿಪ್ಫತ್ತಿಜನಕಸ್ಸ ಗರುನೋ ಚ ಮತಾನುಕೂಲಾ, ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗತತ್ತಾ ಪನ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತ್ತಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ। ಇಚ್ಚೇಸಾ ಪಾಳಿನಯಾದೀಸು ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಯಮಾನೇಸು ಅತೀವ ಯುಜ್ಜತಿ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ದೋಸೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಾನಂ ಬಹುವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಗಾವಿಯೋ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ಕರಣಸಮ್ಪದಾನನಿಸ್ಸಕ್ಕಸಾಮೀನಮೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಗಾವಿಯಾ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ಕರಣನಿಸ್ಸಕ್ಕಾನಂ ಬಹುವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಗಾವೀಹಿ ಗಾವೀಭೀ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಚ ಸಮ್ಪದಾನಸಾಮೀನಂ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಏಕನ್ತಿತ್ಥಿವಾಚಕತ್ತಾ ಚ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ನಿಚ್ಛಯೋ ವುಚ್ಚತೇ ಸೋತೂನಂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವಾಯ – ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪದೇಸು ಹಿ ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಾ ಈಕಾರಿಂಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ವಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ। ಏತೇಸು ಪಚ್ಛಿಮನಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಪುಬ್ಬನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ। ತಥಾ ‘‘ಗಾವೀ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನಪಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಇತ್ಥಿವಾಚಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಈಕಾರಿಂಕಾರಾದೇಸವಸೇನಪಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಇತ್ಥಿಪುಮವಾಚಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಏತೇಸುಪಿ ಪಚ್ಛಿಮೋಯೇವ ನಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಪುಬ್ಬನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ। ‘‘ಗಾವಿಯೋ। ಗಾವಿಯಾ, ಗಾವೀಹಿ, ಗಾವೀಭಿ। ಗಾವೀನಂ। ಗಾವಿಯಂ, ಗಾವೀಸೂ’’ತಿ ಏತಾನಿ ಪನ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇತ್ಥೀನಂಯೇವ ವಾಚಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಇತ್ಥಿಭೂತೇಸ್ವೇವ ಗೋದಬ್ಬೇಸು ಲೋಕಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಏಕನ್ತತೋ ಇತ್ಥಿದಬ್ಬೇಸು ಪವತ್ತಾನಿ ‘‘ಮಿಗೀ ಮೋರೀ ಕುಕ್ಕುಟೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ವಿಯ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪನ ‘‘ನದೀ ಮಹೀ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಿ ಈಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ ಸಿದ್ಧಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತಾನಿ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕತ್ತಾ ತದತ್ಥಾನಂ ಇತ್ಥಿದಬ್ಬೇಸು ವತ್ತನ್ತೀತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಇತ್ಥಿಪುಮನಪುಂಸಕಭಾವರಹಿತಾ ಹಿ ತದತ್ಥಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಗೋಸದ್ದೇ ಏನಯೋಗೋ ಏಸುಕಾರೋ ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಾವೇನ ಗವೇನ ಗಾವೇಸು ಗವೇಸೂ’’ತಿ ಪದಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇನ ಗೋಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಸ್ಮಾಸ್ಮಿಂವಚನಾನಿ ಸರೂಪತೋ ಪರತ್ತಂ ನ ಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಾವಸ್ಸ ಗವಸ್ಸ ಗಾವಸ್ಮಾ ಗವಸ್ಮಾ ಗಾವಸ್ಮಿಂ ಗವಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ತತ್ಥ ಸ್ಮಾವಚನಸ್ಸ ಆದೇಸಭೂತೋ ಆಕಾರೋ ಚ ಮ್ಹಾಕಾರೋ ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಾವಾ ಗವಾ ಗಾವಮ್ಹಾ ಗವಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪದಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸ್ಮಿಂವಚನಸ್ಸ ಆದೇಸಭೂತೋ ಏಕಾರೋ ಮ್ಹಿಕಾರೋ ಚ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಾವೇ ಗವೇ ಗಾವಮ್ಹಿ ಗವಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪದಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ಅಪಿಚ ‘‘ಯಾಯ ತಾಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತುಂ ಅಯುತ್ತತ್ತಾಪಿ ‘‘ಗಾವೇನ ಗವೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಯಾಯ ತಾಯ’’ಇಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಗಾವೇನ ಗವೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ ಏಕನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪತ್ತಾ।
ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ವದೇಯ್ಯುಂ – ಯಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಓಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಮಾಲಾ ಠಪಿತಾ, ಸಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ಇತ್ಥೀ ಮಾತುಗಾಮಾ ಇತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಸದಿಸಾ ಚ ಹೋತೀತಿ? ತನ್ನ। ಮಾತುಗಾಮಇತ್ಥೀಸದ್ದಾ ಹಿ ನಾನಾಲಿಙ್ಗಾ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ, ನಾನಾಧಾತುಕಾ ಚ ಗಮು ಇಸುಧಾತುವಸೇನ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಗೋ ಗಾವೀಸದ್ದಾ ಏಕಲಿಙ್ಗಾ ಇತ್ಥಿ ಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ, ಏಕಧಾತುಕಾ ಚ ಗಮುಧಾತುವಸೇನಾತಿ। ಯಜ್ಜೇವಂ ಗೋಣಸದ್ದಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸಾದೇಸವಸೇನ ಕಚ್ಚಾಯನೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದಾದೇಸತ್ತಂ ಏಕಧಾತುಕತ್ತಞ್ಚಾಗಮ್ಮ ತೇನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪದಮಾಲಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ನ, ಗೋಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ಅಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕತ್ತಾ ಚ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ವಿಸುಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಅಯಂ ಪನ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಪದಮಾಲಾ ಓಕಾರೀಕಾರನ್ತಪದಾನಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಾತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ, ಅಥ ಖೋ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಗೋಸದ್ದತೋ ಪರೇಸಂ ಸಿ ಯೋ ಅಂವಚನಾನಂ ಈಕಾರಿಂಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಪದವನ್ತತ್ತಾ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪದಮಾಲಾ ಇಚ್ಚೇವ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಾ।
ಇದಾನಿ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವಸಾಧಕಾನಿ ಸುತ್ತಪದಾನಿ ಲೋಕಿಕಪ್ಪಯೋಗಾನಿ ಚ ಕಥಯಾಮ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ವಸ್ಸಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಸರದಸಮಯೇ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧೇ ಗೋಪಾಲಕೋ
ಅನ್ನದಾ ಬಲದಾ ಚೇತಾ, ವಣ್ಣದಾ ಸುಖದಾ ಚ ತಾ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಸಂ ಞತ್ವಾ, ನಾಸ್ಸು ಗಾವೋ ಹನಿಂಸು ತೇ॥
ಸಬ್ಬಾ ಗಾವೋ ಸಮಾಹರತಿ। ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭನ್ತೇ ಗಾವೋ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಿನಿಯೋ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಸುತ್ತಪದಾನಿ। ‘‘ಗೋಸು ದುಯ್ಹಮಾನಾಸು ಗತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಲೋಕಿಕಪ್ಪಯೋಗಾನಿ। ಇತಿ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೋಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ವಿಯ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋ।
ತತ್ರ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ಯಥಾಪಯೋಗಂ ‘‘ಪಜಾ ದೇವತಾ’’ತಿಪದಾನಿ ವಿಯ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸವಾಚಕಾನೇವ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಸಾ ಗೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಾ ಗಾವೋ’’ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಪುಮಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಗೋಣಾ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ನ ಹಿ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ಏಕನ್ತತೋ ಲಿಙ್ಗಂ ಪಧಾನಂ, ಅತ್ಥೋಯೇವ ಪಧಾನೋ। ‘‘ವಜೇಗಾವೋ ದುಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ ಪುಮೇಪಿ ವತ್ತತಿ, ತಥಾಪಿ ದುಹನಕ್ರಿಯಾಯ ಪುಮೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಅತ್ಥವಸೇನ ಇತ್ಥಿಯೋ ಞಾಯನ್ತೇ। ‘‘ಗಾವೀ ದುಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಅತ್ಥವಸೇನ ಚ ವಚನತೋ ಕೋ ಸಂಸಯಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ವಿಞ್ಞೂ। ‘‘ತಾ ಗಾವೋ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವಚನತೋ ಕದಾಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಂಸಯೋ ಸಿಯಾ ‘‘ನನು ಇತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ, ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪನ ‘‘ತೇ ಗಾವೋ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಂಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಚ ಪುಮಾನೋ ಚ ಞಾಯನ್ತೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಬಹುವಚನೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಇತ್ಥಿಪುಮಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ। ‘‘ಅಥೇತ್ಥ ಸೀಹಾ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಗಾವೀ ಚರತೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಗಾವಿಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಇತ್ಥೀ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ ಗಾವೀಸದ್ದೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಗಾವೀಸದ್ದೇನ ಇತ್ಥೀ ಗಯ್ಹತಿ। ಏಕಚ್ಚಂ ಪನ ಸಾಸನಿಕಪ್ಪಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ, ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸಾಧಾರಣವಚನಮವೋಚುಮ್ಹ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಗಾವಿಂ ವಧಿತ್ವಾ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಬಿಲಸೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ‘‘ಗಾವೋ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಪುಮಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ದರಚನಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತದೇವ ಇತ್ಥಿಪುಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ರಚಿತಾ ಸದ್ದರಚನಾ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಏತ್ಥ ಹಿ ಗೋಜಾತಿಯಂ ಠಿತಾ ಇತ್ಥೀಪಿ ಪುಮಾಪಿ ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ। ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ‘‘ಗಾವೀ’’ತಿ ಇದಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ। ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಾದೀಸು ‘‘ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಬಾಹಿಯಂ ದಾರುಚೀರಿಯಂ ಗಾವೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಅಧಿಪತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀ’’ತಿ, ‘‘ಗಾವುಂ ವಾ ತೇ ದೇಮಿ, ಗಾವಿಂ ವಾ ತೇ ದೇಮೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ತಿಣಸೀಹೋ ಕಪೋತವಣ್ಣಗಾವೀಸದಿಸೋ’’ತಿ ಚ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಇತ್ಥೀ ಕಥಿಯತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಗೋಸದ್ದೇನ ಪನ ‘‘ಗೋದುಹನಂ। ಗದ್ದುಹನಂ। ಗೋಖೀರಂ ಗೋಧನೋ ಗೋರೂಪಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತೋ ಇತ್ಥೀಪಿ ಪುಮಾಪಿ ಕಥಿಯತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಇದಾನಿ ಓಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾಯಂ ಪಾಳಿನಯಾದಿನಿಸ್ಸಿತೋ ಅತ್ಥಯುತ್ತಿನಯೋ ವುಚ್ಚತೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಕೋಸಲ್ಲಜನನತ್ಥಂ –
ಸಾ ಗೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಗಾವೀ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾ ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಂ ಗಾವಂ, ಗಾವಿಂ, ಗವಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಾ ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ ಪಸ್ಸತಿ। ತಾಹಿ ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ ಕತಂ। ತಾಸಂ ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ ದೇತಿ। ತಾಹಿ ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ ಅಪೇತಿ। ತಾಸಂ ಗವಂ
ಅಪರೋಪಿ ವುಚ್ಚತೇ –
ಸಾ ಗೋ ನದಿಂ ತರನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಗಾವೀ ನದಿಂ ತರನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾ ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ ನದಿಂ ತರನ್ತೀಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಂ ಗಾವಂ, ಗಾವಿಂ, ಗವಂ ನದಿಂ ತರನ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಾ ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ ನದಿಂ ತರನ್ತಿಯೋ ಪಸ್ಸತಿ। ತಾಹಿ ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ ನದಿಂ ತರನ್ತೀಹಿ ಕತಂ। ತಾಸಂ ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ ನದಿಂ ತರನ್ತೀನಂ ದೇತಿ। ತಾಹಿ ಗೋಹಿ, ಗೋಭಿ ನದಿಂ ತರನ್ತೀಹಿ ಅಪೇತಿ। ತಾಸಂ ಗವಂ, ಗುನ್ನಂ, ಗೋನಂ ನದಿಂ ತರನ್ತೀನಂ ಸನ್ತಕಂ। ತಾಸು ಗೋಸು ನದಿಂ ತರನ್ತೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ।
ತತ್ರ ಯಾ ಸಾ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೀ, ಗಾವೋ, ಗಾವೀ, ಗವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಓಕಾರನ್ತಸ್ಸಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾ ಠಪಿತಾ, ಸಾ ‘‘ಗೋ, ಗಾವೋ ಗವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾತೋ ಸವಿಸೇಸಾ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಾಲಪನಟ್ಠಾನೇ ಚತುನ್ನಂ ಕಞ್ಞಾಸದ್ದಾನಂ ವಿಯ ಗಾವೀಸದ್ದಾನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ವಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಿಯ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ, ನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಿಯ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ, ನಾಪಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಿಯ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ। ಏತ್ಥ ನಿಚ್ಛಯಕರಣೀ ಗಾಥಾ ವುಚ್ಚತಿ –
ದುವಿನ್ನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ, ಯಥಾ ದಿಸ್ಸತಿ ನಾನತಾ।
ಗೋಸದ್ದಾನಂ ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾವ ನಾನತಾ॥
ತಥಾ ಹಿ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ಯಥಾ?
ಧಾತು
ಧಾತು, ಧಾತೂ, ಧಾತುಯೋ। ಧಾತುಂ, ಧಾತೂ, ಧಾತುಯೋ। ಧಾತುಯಾ, ಧಾತೂಹಿ, ಧಾತೂಭಿ। ಧಾತುಯಾ, ಧಾತೂನಂ। ಧಾತುಯಾ, ಧಾತೂಹಿ, ಧಾತೂಭಿ। ಧಾತುಯಾ, ಧಾತೂನಂ। ಧಾತುಯಾ, ಧಾತುಯಂ, ಧಾತೂಸು। ಅಯಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ।
ಯಥಾ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತುಸದ್ದಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ। ಯಥಾ ಚ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯುಸದ್ದಾನಂ ‘‘ಆಯು, ಆಯೂ, ಆಯವೋ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಆಯು, ಆಯೂ, ಆಯೂನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ವಿಸೇಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ। ತಥಾ ಹಿ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ, ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ।
ಇದಾನಿ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಥಯಾಮ – ಪುರಿಸೋತಿ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ, ಕಞ್ಞಾತಿ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ, ರೂಪನ್ತಿ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರೋ। ಪುರಿಸೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಞ್ಞಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಞ್ಞಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಕಞ್ಞಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಭೋತಿಯೋ ಕಞ್ಞಾ ತಿಟ್ಠಥ, ಏತ್ಥೇಕಪದಮಸಮಂ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಮಾನಿ। ಪುರಿಸಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಪುರಿಸಾ ನಿಸ್ಸಟಂ, ಭವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ಗಚ್ಛಥ। ಕಞ್ಞಾಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಕಞ್ಞಾಯೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಭೋತಿಯೋ ಕಞ್ಞಾಯೋ ಗಚ್ಛಥ, ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಸಮಾನಿ। ಪುರಿಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಕಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದ್ವೇ ಅಸಮಾನಿ। ಪುರಿಸೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಪುರಿಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ದ್ವೇ ಸಮಾನಿ। ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಕತಂ, ತಾಯ ಕಞ್ಞಾಯ ಕತಂ, ತಾಯ ಕಞ್ಞಾಯ ದೇತಿ, ತಾಯ ಕಞ್ಞಾಯ ನಿಕಾರಾಯ ವಿಸೇಸಾಯ ರೂಪಮಾಲಾಯ ವಸೇನ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸನಿಕಾರಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಸಬ್ಬದಾ ನ ಸನ್ತಿ, ಇತಿ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ, ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಯಂ ನಯೋ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಸತಿ ಹಿರೀ, ಯಾ ಇತ್ಥೀ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ಪಹೂತಂ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ, ಸದ್ಧಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮಾನಸುತಿಕಸದ್ದೇಸುಪಿ ಪದಮಾಲಾವಸೇನ ಲಬ್ಭತೇವ। ಯಾ ಚ ಪನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಏಕಚ್ಚೇಸುಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದೇಸು ಲಬ್ಭತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವೀಸತಿಆದಯೋ ನವುತಿಪರಿಯನ್ತಾ ಸದ್ದಾ ಏಕವಚನನ್ತಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾತಿ ವುತ್ತಾ, ಏತ್ಥ ‘‘ವೀಸತಿಯಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ‘‘ತಿಂಸಾಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ‘‘ನವುತಿಯಾ’’ತಿ ಪದಪರಿಯನ್ತಾನಂ, ಏವಂ ವೀಸತಿಆದೀನಂ ಕಞ್ಞಾಸದ್ದಸ್ಸೇವ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅವಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಯದಿ ಏವಂ ತಿಚತುಸದ್ದೇಸು ಕಥನ್ತಿ? ತಿಚತುಸದ್ದಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ತಯೋ ತಿಸ್ಸೋ ತೀಣಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಚತುರೋ ಚತಸ್ಸೋ ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಾನಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಲಿಙ್ಗಾನುಗಭತ್ತಾ ಯಥಾಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಪುರಿಸಾ ಕಞ್ಞಾಯೋ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ವಿಸದಾವಿಸದೋಭಯರಹಿತಾಕಾರವೋಹಾರಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚೇಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವಿಸದಾವಿಸದೋಭಯರಹಿತಾಕಾರವೋಹಾರಾತಿ ವತ್ತುಮರಹನ್ತಿ।
ಸಬ್ಬನಾಮೇಸುಪಿ
ನನು ಅಲಾಬು ಲಾಬುಸದ್ದೇಸು ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ‘‘ಲಾಬೂನಿ ಸೀದನ್ತಿ ಸಿಲಾ ಪ್ಲವನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಅಕಾರಲೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ಅಕ್ಖರಲೋಪೋ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಕರಿಯತಿ। ತಥಾ ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹೀ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಬುದ್ಧಿಯಾ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ಥಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ। ವೇಸ್ಸನ್ತರೇ ವರಂ ದತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಯುತ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ನ ಯುತ್ತೋ, ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಚ ನಾಮ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ‘‘ನೇವ ದಾನಂ ವಿರಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಗಾಥಾಸು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ।
ತಥಾಪಿ ವದೇಯ್ಯ ಯಾ ಸಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿ ಆಭತಾ, ನ ಸಾ ಸತ್ತಮೀಪಯೋಗಾ। ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ತಸ್ಸಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂಯೇವ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ। ನನು ಚ ಭೋ ತತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ? ‘‘ಅತಿವಿಯ ತ್ವಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸನಯೇ ಕುಸಲೋಸಿ, ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸಿಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಭವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಯೋ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ವುತ್ತಪಾಳಿಮ್ಪಿ ಉಲ್ಲಙ್ಘಸಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮ್ಪಿ ಉಲ್ಲಙ್ಘಸಿ, ಅಪರಮ್ಪಿ ತೇ ನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮ। ಸಚೇ ತ್ವಂ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ, ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ। ಸಚೇ ಅಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ, ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಂ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೋಯೇವ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಾಸನೇ ಚಿತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸುಣೋಹೀತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖೇಥ ಇಧೇವ ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೇನ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇನ ಸತ್ಥುಕಪ್ಪೇನ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ‘‘ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಖನ್ತಿಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ರುಚಿಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆದಾಯೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿ ಏವಂ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ಭುಮ್ಮವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ‘‘ಇಧಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥವಾಚಕತ್ತಾ ಸತ್ತಮಿಯಾ ರೂಪನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಇತಿ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸತ್ತಮಿಯಾ ರೂಪೇ ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ‘‘ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕತರಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಸತ್ತಮಿಯಾ ರೂಪಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಾನಿಪಿ ದಿಟ್ಠಾನಿಯೇವ ನಾಮ।
ಅಪರಮ್ಪಿ ತೇ ಸಬ್ಬಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನಾ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಂ ಪಾಳಿಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಚಿತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸುಣೋಹಿ, ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ
‘‘ತಸ್ಸಾ’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ ಸದ್ದಾ, ‘‘ತಾಯ’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ ವಿಯ।
ಞೇಯ್ಯಾ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು, ತತಿಯಾದೀಸು ಧೀಮತಾ॥
ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಪನ ನಾದೀನಂ, ಹೋತಿ ಸಬ್ಯಪದೇಸತೋ।
‘‘ತಸ್ಸಾ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀನಿ, ಭವನ್ತಿ ತತಿಯಾದಿಸು॥
ಅತ್ರ ಪನಾಯಂ ಪಾಳಿನಯವಿಭಾವನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯವಿಭಾವನಾ ಚ – ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಕತಂ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ದೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಅಪೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಅಯಂ ಕಞ್ಞಾ ಹೀನಾ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಅಯಂ ಕಞ್ಞಾ ಅಧಿಕಾ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಸನ್ತಕಂ, ತಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ। ದುಲ್ಲಭಾಯಂ ನೀತಿ ಸಾಧುಕಂ ಚಿತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಯಾಪುಣಿತಬ್ಬಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾನಯಾನುಸಾರೇನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಞಾತಬ್ಬಾ।
ಏವಂ ಪನ ಞತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿನಾ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾವಿಸೇಸೇನ ಲಿಙ್ಗನಾನತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥಾವಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಗೋಸದ್ದೋ ಹಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಓರೋಧೋ ಆಪೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿಆದಯೋ ವಿಯ ನ ನಿಯೋಗಾ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ, ನಾಪಿ ‘‘ಕಞ್ಞಾ ರತ್ತಿ ಇತ್ಥೀ’’ತಿಆದಯೋ ವಿಯ ನಿಯೋಗಾ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ। ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೇ ಧಾತುಸದ್ದೋ ವಿಯ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಾ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುತ್ತಾ। ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಗಾವಿ’’ನ್ತಿ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಮಾಗತಂ, ‘‘ಗೋ ಗೋಹೀ’’ತಿಆದೀನಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಗಾವೋ ಗಾವೀ ಗಾವ’’ನ್ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಗಾವಿಯಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ಏವಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗತಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅವಿಸದಾಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇಮಞ್ಹಿ ನಯಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞೋ ನಯೋ ಯೇನ ಗೋಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಸಿಯಾ। ತಸ್ಮಾ ಇದಮೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ। ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ರೂಪಮಾಲಾಯ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸತಂ ವದನ್ತಾನಂ ಪನ ಆಚರಿಯಾನಂ ಮತಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನೇನ ಗೋಸದ್ದೇನಿ’ತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ರೂಪಮಾಲಾಯ ಸದಿಸತ್ತೇ ಸತಿ ಮಾತುಗಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯೋ ಸಮಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವಪರಿಕಪ್ಪನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ।
ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಿಙ್ಗಸಂಸನ್ದನಂ ಕಥಯಾಮ – ಹೇಟ್ಠಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಗೋಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯಂ ‘‘ಗಾವುಂ ಗಾವಂ ಗಾವೇನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಮಾಗತಾನಿ, ‘‘ಗೋ ಗೋಹೀ’’ತಿಆದೀನಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಗಾವೋ ಗವೋ ಗವ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಯ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಆಗತಪದಾನಿ ನ ಸನ್ತಿ। ತದಭಾವತೋ ವಿಸದಾಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಪುರಿಸಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಪುರಿಸ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಮಾಗತಾನಿ, ‘‘ಪುರಿಸೇ’’ತಿಆದೀನಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ। ಏವಂ ವಿಸದಾಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಆಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಮಾಗತಾನಿ, ‘‘ಕಞ್ಞಾಹೀ’’ತಿಆದೀನಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಕಞ್ಞಾಯೋ’’ತಿಆದೀನಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಇದಂ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ, ‘‘ಕಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ। ಏವಂ ಅವಿಸದಾಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಆಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸತು ‘‘ಸತ್ಥರೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಮಾಗತಾನಿ, ‘‘ಸತ್ಥೂ’’ತಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಿ ಆಯುಸದ್ದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಆಗತಪದಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವಿಸದಾಕಾರೋ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಅಟ್ಠಿ ಆಯೂ’’ತಿಆದೀನಿ ನಪುಂಸಕಾನಿ ‘‘ಗಚ್ಛಂ ಅಗ್ಗಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದೀನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಯೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ ವಿಸದಾಕಾರಞ್ಚ, ‘‘ರತ್ತಿ ಯಾಗೂ’’ತಿಆದೀನಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಯೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ ಅವಿಸದಾಕಾರಞ್ಚ ಉಭಯಮನುಪಗಮ್ಮ ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ, ಚಿತ್ತಾ। ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಸನಿಕಾರಾಯ ರೂಪಮಾಲಾಯ ರೂಪವನ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮಾಕಾರೋ ಉಭಯಮುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತಿವಿಧೋಪಾಯಂ ಆಕಾರೋ ಸಕ್ಕಟಭಾಸಾಸು ನ ಲಬ್ಭತಿ। ತೇನೇಸ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಬ್ಯಾಕರಣಸತ್ಥೇಸು ನ ವುತ್ತೋ। ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಮೂಲಭಾಸಾಭೂತಾಯ ಜಿನೇರಿತಾಯ ಮಾಗಧಿಕಾಯ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಯಾ ಲಬ್ಭತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ನಿರುತ್ತಿಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ವುತ್ತೋ –
ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ? ಕೇಚಿ ತಾವ ವದನ್ತಿ –
‘‘ಥನಕೇಸವತೀ ಇತ್ಥೀ, ಮಸ್ಸುವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಿಯಾ। ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರಂ ಏತಂ, ಇತರೋ’ಭಯಮುತ್ತಕೋ’ತಿ
ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಥನಕೇಸಾದಯೋ ಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ, ಏತಂ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಗಙ್ಗಾಸಾಲಾರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಥನಾದಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಾವತೋ।
ಅಪರೇ ತಟಂ ತಟೀ ತಟೋತಿ। ಯದಿ ಚ ಪರಮತ್ಥತೋ ಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಕಥಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾನಂ ತೇಸಂ ಏಕತ್ಥ ಸಮಾವೇಸೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ, ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ, ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಪನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಸಙ್ಖಾತಪಬನ್ಧವಸೇನೇವ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿತಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನ ಏಕೇಕಪದವಸೇನ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕಞ್ಞಾ ಪುರಿಸೋ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಕಞ್ಞಾಯೋ ಪುರಿಸಾ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚ ಏವಮಾದಿಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಪದಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿತಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಬನ್ಧವಸೇನ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿಭಾವೇ ಸಿದ್ಧೇಯೇವ ಸಮುದಾಯಾವಯವತ್ತಾ ಏಕೇಕಪದಸ್ಸಪಿ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿತಾ ಸಿಜ್ಝತೇವ।
ಕೇಚಿ ಪನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾಸಙ್ಖಾತಂ ಪಬನ್ಧಂ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಪದವಸೇನೇವ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿಕಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಯದಿ ಏಕೇಕಪದಸ್ಸೇವ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿತಾ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ಕಞ್ಞಾ ಪುರಿಸಾ ಸತ್ಥಾ ಗುಣವಾ ರಾಜಾ’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಆಕಾರಸುತಿವಸೇನ, ‘ಪುರಿಸೋ ಸತ್ಥಾರೋ ಕಞ್ಞಾಯೋ’ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಓಕಾರಸುತಿವಸೇನ, ‘ಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಂ ಕಞ್ಞ’ನ್ತಿಆದೀನಂ ಅನುಸಾರಸುತಿವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾನಸುತಿಸಮ್ಭವಾ ಕಥಂ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿತಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಸಿಯಾ ಏವ, ನಾನತ್ತಂ ಪನ ತೇಸಂ ದುಪ್ಪಟಿವೇಧ’’ನ್ತಿ। ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಏವಮವಚುತ್ಥ, ದುಜ್ಜಾನತರಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥನಸಮತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ವದೇಥಾ’’ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ಬೋಧಿಸದ್ದೋ ಆಯುಸದ್ದೋ ಚ ಕತರಲಿಙ್ಗೋ’’ತಿ। ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಏವಂ ವಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಬೋಧಿಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಚೇವ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಚ, ಆಯುಸದ್ದೋ ಚ ಪನ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ ಚ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗಾ ಏತೇ ಸದ್ದಾ’’ತಿ। ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ಯದಿ ಬೋಧಿಸದ್ದೋ ಚ ಆಯುಸದ್ದೋ ಚ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗಾ ಏತೇ ಸದ್ದಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬೋಧಿಸದ್ದಾನಂ ಏಕಪದಭಾವೇನ ವವತ್ಥಿತಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾನಸುತಿಕಾನಂ ಕಥಂ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ಸಿಯಾ, ಕಥಞ್ಚ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯುಸದ್ದಾನಂ ಏಕಪದಭಾವೇನ ವವತ್ಥಿತಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾನಸುತಿಕಾನಂ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರತಾ ಚ ಸಿಯಾ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತಾ ತೇ ಅದ್ಧಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ನಿರುತ್ತರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ಪನ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವದನ್ತಿ –
‘‘ಏಸೇ’ಸಾ ಏತ’ಮಿತಿ ಚ,
ಪಸಿದ್ಧಿ ಅತ್ಥೇಸು ಯೇಸು ಲೋಕಸ್ಸ।
‘ಥೀಪುಮನಪುಂಸಕಾನೀ’ತಿ,
ವುಚ್ಚನ್ತೇ ತಾನಿ ನಾಮಾನೀ’’ತಿ॥
ತೇಸಂ ಕಿರ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಏಸೋ ಪುರಿಸೋ, ಏಸೋ ಮಾತುಗಾಮೋ, ಏಸೋ ರಾಜಾ, ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ, ಏಸಾ ಲತಾ, ಏತಂ ನಪುಂಸಕಂ, ಏತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪುರಿಸಾದೀಸು ಯೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ಲೋಕಸ್ಸ ‘‘ಏಸೋ ಏಸಾ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ‘‘ಪುಮಿತ್ಥಿನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಂದ್ವಾರೇನ ಅಞ್ಞಾನಿಪೀತಿ। ಏವಂ ವದನ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಆಕಾರೇನ ‘ಏಸೋ ಏಸಾ ಏತ’ನ್ತಿ ನಾಮಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾದಿನಾಮಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ನ ದಸ್ಸಿತೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮನಯಞ್ಞೂಹಿ ಪನ ನೇರುತ್ತಿಕೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ।
ಕೇಚಿ
‘‘ಅತ್ಥಕಾಮೋಸಿ ಮೇ ಯಕ್ಖ, ಹಿತಕಾಮಾಸಿ ದೇವತೇ।
ಕರೋಮಿ ತೇ ತಂ ವಚನಂ, ತ್ವಂಸಿ ಆಚರಿಯೋ ಮಮಾ’’ತಿ॥
ಯದಿ ಚ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ವಾಚಕೋ ವೋಹಾರೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ತಿಣರುಕ್ಖಾದೀಸು ‘‘ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ನಿಯಮಾಭಾವತೋ ಲಿಙ್ಗವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಸಿಯಾ। ಅಪಿಚ ‘‘ಪಞ್ಞಾರತನಂ। ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಸಾವಕಯುಗ’’ನ್ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಚನೇನ ತದತ್ಥಾನಮ್ಪಿ ಉಭಯಮುತ್ತಾಕಾರತಾ ವುತ್ತಾ ಸಿಯಾ। ಅಪಿಚ ಏಕಮ್ಪಿ ತೀರಂ ‘‘ತಟಂ ತಟೀ ತಟೋ’’ತಿ ತೀಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಏಕಮ್ಪಿ ಚ ಞಾಣಂ ‘‘ಪಞ್ಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ಅಮೋಹೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತೀಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನಯಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೋಯೇವ ನಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೋ ವಿಸದೋ ಹೋತಿ, ಉಪರಿಮಕಾಯೋ ಅವಿಸದೋ, ಉರಮಂಸಂ ಅವಿಸದಂ, ಗಮನಾದೀನಿಪಿ ಅವಿಸದಾನಿ
ವಿಸದಾವಿಸದಾಕಾರಾ, ಆಕಾರೋ’ಭಯಮುತ್ತಕೋ।
ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಏತಂ, ಞೇಯ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿಪ್ಪಬನ್ಧತೋ॥
ಇದಂ ಗೋಸದ್ದಾನಂ ಪಬನ್ಧನಿಸ್ಸಿತೇನ ಅವಿಸದಾಕಾರವೋಹಾರಾದಿಭಾವೇನ ಯಥಾಸಕಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾದಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।
ಓಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಓಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಆಕಾರನ್ತ ಇವಣ್ಣನ್ತ ಉವಣ್ಣನ್ತೋಕಾರನ್ತವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಾನಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ಗಹಿತಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಏತೇಸು ಪನ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಆಕಾರನ್ತಾನಂ ಈಕಾರನ್ತಾನಞ್ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ಯೋ ಪಭೇದೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಥಾ ಹಿ –
‘‘ನ ತ್ವಂ ರಾಧ ವಿಜಾನಾಸಿ, ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಅನಾಗತೇ।
ಅಬ್ಯಯತಂ ವಿಲಪಸಿ, ವಿರತ್ತೇ ಕೋಸಿಯಾಯನೇ’’ತಿ
ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಧಜಾತಕೇ ‘‘ವಿರತ್ತಾ’’ತಿ ಆಕಾರನ್ತವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ‘‘ವಿರತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ‘‘ಕೋಸಿಯಾಯನೀ’’ತಿ ಈಕಾರನ್ತವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ‘‘ಕೋಸಿಯಾಯನೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೋ ‘‘ವಿರತ್ತೇ ಕೋಸಿಯಾಯನೇತಿ ಮಾತಾ ನೋ ಕೋಸಿಯಾಯನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಿರತ್ತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಿ ನಿಪ್ಪೇಮಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಂವಣ್ಣೇಸಿ। ನನು ಚ ಭೋ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ವಿರತ್ತೇ’’ತಿ, ‘‘ಕೋಸಿಯಾಯನೇ’’ತಿ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಏಕಾರನ್ತಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಆಕಾರೀಕಾರನ್ತೋಗಧರೂಪವಿಸೇಸತ್ತಾ ತೇಸಂ ರೂಪಾನಂ। ಆದೇಸವಸೇನ ಏಕಾರನ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಛಬ್ಬಿಧತಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ।
ಇಚ್ಚೇವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ, ಪಕಿಣ್ಣನಯಸಾಲಿನೀ।
ಪದಮಾಲಾ ವಿಭತ್ತಾ ಮೇ, ಸಾಸನತ್ಥಂ ಸಯಮ್ಭುನೋ॥
ಸದ್ದನೀತಿಸೂರಿಯೋಯಂ,
ಅನೇಕಸುವಿನಿಚ್ಛಯರಸ್ಮಿಕಲಾಪೋ।
ಸಂಸಯನ್ಧಕಾರನುದೋ,
ಕಸ್ಸ ಮತಿಪದುಮಂ ನ ವಿಕಾಸೇ॥
ಇತಿ ನವಙ್ಗೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಬ್ಯಪ್ಪಥಗತೀಸು ವಿಞ್ಞೂನಂ
ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಸದ್ದನೀತಿಪ್ಪಕರಣೇ
ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ
ಅಟ್ಠಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।