೯. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ

ಅಥ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ‘‘ಭೂತಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಸ್ಸ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ –

ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ। ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ। ಚಿತ್ತೇನ, ಚಿತ್ತೇಹಿ, ಚಿತ್ತೇಭಿ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಚಿತ್ತಾನಂ। ಚಿತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಮಾ, ಚಿತ್ತಮ್ಹಾ, ಚಿತ್ತೇಹಿ, ಚಿತ್ತೇಭಿ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಚಿತ್ತಾನಂ। ಚಿತ್ತೇ, ಚಿತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ, ಚಿತ್ತೇಸು। ಭೋ ಚಿತ್ತ, ಭೋ ಚಿತ್ತಾ, ಭವನ್ತೋ ಚಿತ್ತಾನಿ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।

ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಂ ‘‘ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಞ್ಚ ಅನಾಗತಂ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತನಪುಂಸಕರೂಪಾನಂ ದಸ್ಸನತೋ ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಞ್ಚ ‘‘ಛ ಚಿತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ’’ತಿಆದಿದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವ , ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ, ಚಿತ್ತಾ। ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಾನಿ, ಚಿತ್ತೇ’’ತಿ ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾನಞ್ಹಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚತ್ತೋಪಯೋಗಬಹುವಚನಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ತಾನಿ ಚ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ವಾ ಸಲಿಙ್ಗೇನ ವಾ ಅಲಿಙ್ಗೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಕೇವಲಾನಿ ವಾ ಪಾವಚನೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ। ಅತ್ರ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ। ಸಬ್ಬೇ ಮಾಲಾ ಉಪೇನ್ತಿಮಂ। ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಧನಾ ಅತ್ಥಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತಾ। ತೀಣಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ। ದಸಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ದ್ವೇ ಮಹಾಭೂತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವೇ ಮಹಾಭೂತಾ, ಪಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾ, ಚತುರೋ ಅಙ್ಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ, ಸೇಮಿ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ, ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ। ರೂಪೇ ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಅಥೋ ರಸೇ ಚ। ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಅನೇಕಸತಾ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ಪಠಮೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಠಿತಭಾವಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದೀನಿಯೇವ ಪನ ಪದಾನಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ ನಿಯೋಗಾ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೇಹಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇಸಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸನತೋತಿ।

ಕೇಚೇತ್ಥ ವದೇಯ್ಯುಂ – ನನು ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ಪಠಮೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಠಿತಭಾವಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಏಕನ್ತತೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತಾ ಅನುಮತಾ, ನನು ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದಯೋ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಸದ್ದಾದೀನಂ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಅನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬತೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ಧಮ್ಮಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತುಂ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರೋ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಾಪೇಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ, ಚಿತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ಅಭಾಸಿ। ಕೇವಲಾ ಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನ ಚಿತ್ತಸದ್ದಾದಯೋ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಯೋಜಿತಾ ನ ಸನ್ತಿ, ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತನಪುಂಸಕಭಾವೇನ ಪನ ಯೋಜಿತಾ ಸನ್ತಿ।

ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಗಹಪತಿಸದ್ದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತನಾಮಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲವಾಚಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಚಿತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಚಿತ್ತಮಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಿಯಾ, ‘‘ಚಿತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಚಿತ್ತಸದ್ದಾದೀನಂ। ಯಥಾ ಚ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ ಪದಾನಿ ನ ಸನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ತೇ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದೀನಿಯೇವ ಪದಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ, ಏತಾನೀ’’ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ , ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ। ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಕೇಚಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ನಿಕಾರಲೋಪಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ‘‘ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ, ಪಲ್ಲಙ್ಕವರಮಾಭುಜೇ, ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ। ಅದಸ್ಸನಞ್ಹಿ ಲೋಪೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಮಾಲಾನೀ’ತಿಆದಿಕಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ।

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಮಾಲಾ ಉಪೇನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಾಲಾಸದ್ದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭೂತಂ ಸಬ್ಬೇಸದ್ದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಮಾಲಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯುತ್ತತರಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಲಿಙ್ಗಂ ನಞ್ಞಾಸಿ, ನ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಮಾಲಾ ಉಪೇನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾನಿ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿ। ಯೋ ಏವಂ ವಿಸದಿಸಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪದಾನಿ ಉಚ್ಚಾರೇಸಿ। ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಪನ ಭಗವಾ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋಯೇವ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಮಾಲಾ ಉಪೇನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ವಿಸದಿಸಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪದಾನಿ ಉಚ್ಚಾರೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭೂತಂ ಸಬ್ಬೇಸದ್ದಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತೀಣಿನ್ದ್ರಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಯ ಲುತ್ತನಿಕಾರೇನ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇನ ಮಾಲಾಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನಿ ಮಾಲಾನೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಧನಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಏತಾನಿ ಧನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಮ್ಪೇತ್ಥ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಮಾಲಾಸದ್ದೋ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕವಸೇನ। ತಿಟ್ಠತು ತಸ್ಸಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ, ನಪುಂಸಕತ್ತೇ ಪನ ತೀಣಿ ಮಾಲಾನಿ। ‘‘ಮಾಲೇಹಿ ಚ ಗನ್ಧೇಹಿ ಚ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ಪೂಜೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಯೋ ನಪುಂಸಕಪ್ಪಯೋಗಾನಿಪಿ ಬಹೂ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ।

ಯದಿ ಪನ ಭೋ ಮಾಲಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕವಸೇನ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಮಾಲಾ ಉಪೇನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಾಲಾಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವಪರಿಕಪ್ಪನೇ ಕೋ ದೋಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥೇವ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸದ್ದಸ್ಸ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭೂತೇನ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವಸ್ಸಾಭಾವತೋ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭೂತೇನ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವಸ್ಸ ಉಪಲಬ್ಭನತೋ। ತೇನೇವ ಚ ‘‘ಏತೇ ಧನಾ’’ತಿಆದಯೋ ಪಯೋಗಾ ಪಾವಚನೇ ಬಹುಧಾ ದಿಟ್ಠಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಪನ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಧನಾತಿಆದೀನಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಿಯೇವ ‘‘ಏತೇ’’ತಿಆದೀಹಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಪದೇಹಿ ಯೋಜಿತತ್ತಾ’’ತಿ। ನ, ನಪುಂಸಕಾನಿಯೇವೇತಾನಿ। ಯದಿ ಹಿ ‘‘ಧನಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಸಿಯುಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಏಸೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಓಕಾರನ್ತಸಮಾನಾಧಿಕರಣಪದೇಹಿ ಯೋಜಿತಾ ಓಕಾರನ್ತಧನಸದ್ದಾದಯೋ ಸಿಯುಂ। ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಪನ ‘‘ಧನಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಾ’’ತಿಆದಯೋ ಸದ್ದಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ನಯೋ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ। ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಿ ಹಿ ವಿಸದಾಕಾರಾನಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪಾನಿ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತಿ, ನಪುಂಸಕಾ ವಿಯ ಪುರಿಸವೇಸಧಾರಿನೋ ಪುರಿಸೇಹೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥಾವಗನ್ತಬ್ಬಂ।

ಅಥಾಪಿ ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತವಚನಂ ಪುನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು ಚಿತ್ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಿತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಿತ್ತಾ ಯಥಾ ‘‘ಸದ್ಧೋ, ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾನಿ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ? ತನ್ನ, ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀಸು ಚ ಚಿತ್ತಸತಿಪಟ್ಠಾನಸದ್ದಾದೀನಂ ಗಹಪತಿ ಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ನಿಚ್ಚಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ।

ತಥಾ ಹಿ ಏಕನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋಪಿ ಪುಞ್ಞಸದ್ದೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ‘‘ಪುಞ್ಞೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಜಾತೋ, ತಥಾ ಏಕನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾಪಿ ಪದುಮ ಮಙ್ಗಲಸದ್ದಾದಯೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ‘‘ಪದುಮೋ ಭಗವಾ, ಪದುಮಾ ದೇವೀ, ಮಙ್ಗಲೋ ಭಗವಾ, ಮಙ್ಗಲಾ ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ಚ ಪುಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾ ಜಾತಾ। ಏಕನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾಪಿ ಹತ್ಥಿವಿಸೇಸವಾಚಕಾ ಕಾಲಾವಕ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಸದ್ದಾದಯೋ ಕುಲಾಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ‘‘ಕಾಲಾವಕಞ್ಚ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾ ಜಾತಾ। ತದಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕಾಲಾವಕೋ ಚ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ತಂತದತ್ಥಾನಮಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ತಂತಂಪಕತಿಲಿಙ್ಗಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ಅಪರಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ತದ್ಧಿತವಸೇನ ಅಞ್ಞಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಅಥ ಖೋ ಗಹಪತಿಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅಪೇಕ್ಖನವಸೇನೇವ ಅಞ್ಞಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪೇತಾನಿ ಭೋತಿ ಪುತ್ತಾನಿ, ಖಾದಮಾನಾ ತುವಂ ಪುರೇ। ಸಿವಿಪುತ್ತಾನಿ ಚವ್ಹಯ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಾನಿ ಸುತ್ವಾನ, ವಿಪ್ಪಸೀದನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿಆದೀಸುಯೇವ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಅನಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಕತ್ತಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸದ್ದಾದೀನಂ, ನ ಪನ ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತಾ ಇತ್ಥೀ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ಚಿತ್ತಸದ್ದಾದೀನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಗಹಪತಿ ಧಮ್ಮಾದೀನಂ ಅಪೇಕ್ಖಕತ್ತಾ ತೇಸನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥಾವಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಞ್ಚ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ ಅಯಂ ನೀತಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇಹಿ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಾ।

ಬದರತಿತ್ಥವಿಹಾರವಾಸೀ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲೋ ಪನ ‘‘ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪದಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಅಕ್ಖರಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾತಿ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇ ‘ಪದಾ ಅಕ್ಖರಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಮಯಂ ‘‘ಪದಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ರೂಪಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಯ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಮೇವಾತಿ ವದಾಮ ಓಕಾರನ್ತವಸೇನ ಪಠಮೇಕವಚನನ್ತಭಾವಾಭಾವತೋ, ಇತರದ್ವಯಂ ಪನ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನ್ತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೋಕಾರನ್ತವಸೇನ ಪಠಮೇಕವಚನನ್ತಭಾವಸ್ಸೂಪಲಬ್ಭನತೋ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪುತ್ತಾನಿ ಲತಾನಿ ಪಬ್ಬತಾನಿ ಧಮ್ಮಾನೀ’’ತಿಆದೀನಂಯೇವ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತವಸೇನ ಪಠಮೇಕವಚನನ್ತತಾಯ ಅನುಪಲದ್ಧಿತೋ, ತೇಸಞ್ಚೋಕಾರನ್ತಾಕಾರನ್ತವಸೇನ ಪಠಮೇಕವಚನನ್ತತಾದಸ್ಸನತೋ। ‘‘ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಜೀರೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥವಸೇನ ನಪುಂಸಕಂ ಜಾತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

ಭೂತಂ, ಭೂತಾನಿ, ಭೂತಾ। ಭೂತಂ, ಭೂತಾನಿ, ಭೂತೇ। ಭೂತೇನ, ಭೂತೇಹಿ, ಭೂತೇಭಿ। ಭೂತಸ್ಸ, ಭೂತಾನಂ। ಭೂತಾ, ಭೂತಸ್ಮಾ, ಭೂತಮ್ಹಾ, ಭೂತೇಹಿ, ಭೂತೇಭಿ। ಭೂತಸ್ಸ, ಭೂತಾನಂ। ಭೂತೇ, ಭೂತಸ್ಮಿಂ, ಭೂತಮ್ಹಿ, ಭೂತೇಸು। ಭೋ ಭೂತ, ಭವನ್ತೋ ಭೂತಾನಿ, ಭವನ್ತೋ ಭೂತಾ। ಏವಂ ಚಿತ್ತನಯೇನ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ।

ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ಮಹಾಭೂತಂ ಭವಿತ್ತಂ ಭೂನಂ ಭವನ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀನಂ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪದಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ‘‘ವತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪದಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

ವತ್ತಂ ರೂಪಂ ಸೋತಂ ಘಾನಂ, ದುಕ್ಖಂ ಪುಪ್ಫಂ ಝಾನಂ ಞಾಣಂ।

ದಾನಂ ಸೀಲಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಪಂ, ವಜ್ಜಂ ಸಚ್ಚಂ ಯಾನಂ ಛತ್ತಂ॥

ಸಕಟಂ ಕನಕಂ ತಗರಂ ನಗರಂ, ತರಣಂ ಚರಣಂ ಧರಣಂ ಮರಣಂ।

ನಯನಂ ವದನಂ ಕರಣಂ ಲವನಂ, ವಸನಂ ಪವನಂ ಭವನಂ ಗಗನಂ॥

ಅಮತಂ ಪುಳಿನಂ ಮಾಲಂ, ಆಸನಂ ಸವನಂ ಮುಖಂ।

ಪದುಮಂ ಉಪ್ಪಲಂ ವಸ್ಸಂ, ಲೋಚನಂ ಸಾಧನಂ ಸುಖಂ॥

ತಾಣಂ ಮೂಲಂ ಧನಂ ಕೂಲಂ, ಮಙ್ಗಲಂ ನಳಿನಂ ಫಲಂ।

ಹಿರಞ್ಞಂ ಅಮ್ಬುಜಂ ಧಞ್ಞಂ, ಜಾಲಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಪದಂ ಜಲಂ॥

ಅಙ್ಗಂ ಪಣ್ಣಂ ಸುಸಾನಂ ಸಂ, ಆವುಧಂ ಹದಯಂ ವನಂ।

ಸೋಪಾನಂ ಚೀವರಂ ಪಾಣಂ, ಅಲಾತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಕುಲಂ॥

ಲೋಹಂ ಕಣಂ ಬಲಂ ಪೀಠಂ, ಅಣ್ಡಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುರಂ।

ಅರಞ್ಞಂ ತೀರಮಸ್ಸತ್ಥ-ಮಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಸಮುದ್ಧರೇ॥

ಇಮಾನಿ ಚಿತ್ತಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಸದಿಸಾನಿ, ಇಮಾನಿ ಪನ ವಿಸದಿಸಾನಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ –

‘‘ಚಮ್ಮಂ ವೇಸ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ, ಏಕಧಾಯೇವ ಭಿಜ್ಜರೇ।

‘‘ಕಮ್ಮಂ ಥಾಮಂ ಗುಣವ’’ನ್ತಿ-ಆದೀನಿ ತು ಅನೇಕಧಾ॥

ಕಥಂ?

ಚಮ್ಮೇ, ಚಮ್ಮಸ್ಮಿಂ, ಚಮ್ಮಮ್ಹಿ, ಚಮ್ಮನಿ, ವೇಸ್ಮೇ, ವೇಸ್ಮಸ್ಮಿಂ, ವೇಸ್ಮಮ್ಹಿ, ವೇಸ್ಮನಿ, ಘಮ್ಮೇ, ಘಮ್ಮಸ್ಮಿಂ, ಘಮ್ಮಮ್ಹಿ, ಘಮ್ಮನಿ। ಏವಂ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ।

ಕಮ್ಮಂ, ಕಮ್ಮಾನಿ, ಕಮ್ಮಾ। ಕಮ್ಮಂ, ಕಮ್ಮಾನಿ, ಕಮ್ಮೇ। ಕಮ್ಮೇನ, ಕಮ್ಮುನಾ, ಕಮ್ಮನಾ, ಕಮ್ಮೇಹಿ, ಕಮ್ಮೇಭಿ। ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ಕಮ್ಮುನೋ, ಕಮ್ಮಾನಂ। ಕಮ್ಮಸ್ಮಾ, ಕಮ್ಮಮ್ಹಾ, ಕಮ್ಮುನಾ, ಕಮ್ಮೇಹಿ, ಕಮ್ಮೇಭಿ। ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ಕಮ್ಮುನೋ, ಕಮ್ಮಾನಂ। ಕಮ್ಮೇ, ಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ, ಕಮ್ಮಮ್ಹಿ, ಕಮ್ಮನಿ, ಕಮ್ಮೇಸು। ಭೋ ಕಮ್ಮ, ಭವನ್ತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಭವನ್ತೋ ಕಮ್ಮಾ।

ಥಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ತತಿಯೇಕವಚನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಥಾಮೇನ, ಥಾಮುನಾ, ಥಾಮಸ್ಸ, ಥಾಮುನೋ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಥಾಮಾ, ಥಾಮಸ್ಮಾ, ಥಾಮಮ್ಹಾ, ಥಾಮುನಾ’’ತಿ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ವನ್ತು ಮನ್ತು ಇಮನ್ತುಪಚ್ಚಯವತಂ ಪನ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಸದ್ದಾನಂ ‘‘ಗುಣವಂ ಚಿತ್ತಂ, ರುಚಿಮಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಪಾಪಿಮಂ ಕುಲಂ’’ ಇಚ್ಚಾದಿಪಯೋಗವಸೇನ –

ಗುಣವಂ , ಗುಣವನ್ತಾನಿ, ಗುಣವನ್ತಾ, ಗುಣವನ್ತಿ। ಗುಣವನ್ತಂ, ಗುಣವನ್ತಾನಿ, ಗುಣವನ್ತೇ ಗುಣವನ್ತಿ। ಗುಣವತಾ, ಗುಣವನ್ತೇನ, ಗುಣವನ್ತೇಹಿ, ಗುಣವನ್ತೇಭಿ। ಗುಣವತೋ, ಗುಣವನ್ತಸ್ಸ, ಗುಣವತಂ, ಗುಣವನ್ತಾನಂ। ಗುಣವತಾ, ಗುಣವನ್ತಾ, ಗುಣವನ್ತಸ್ಮಾ, ಗುಣವನ್ತಮ್ಹಾ, ಗುಣವನ್ತೇಹಿ, ಗುಣವನ್ತೇಭಿ। ಗುಣವತೋ, ಗುಣವನ್ತಸ್ಸ, ಗುಣವತಂ, ಗುಣವನ್ತಾನಂ। ಗುಣವತಿ, ಗುಣವನ್ತೇ, ಗುಣವನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಗುಣವನ್ತಮ್ಹಿ, ಗುಣವನ್ತೇಸು। ಭೋ ಗುಣವ, ಭವನ್ತೋ ಗುಣವನ್ತಾನಿ, ಗುಣವನ್ತಿ।

ಏವಂ ‘‘ರುಚಿಮಂ, ರುಚಿಮನ್ತಾನಿ, ರುಚಿಮ’’ನ್ತಿಇಚ್ಚಾದಿನಾ, ‘‘ಪಾಪಿಮಂ, ಪಾಪಿಮನ್ತಾನಿ, ಪಾಪಿಮ’’ನ್ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಗುಣವಂ ಬಲವಂ ಯಸವಂ ಸತಿಮಂ ಗತಿಮಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪಯೋಗಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ।

ಕರೋನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಕರೋನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕರೋನ್ತಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ಪಯೋಗವಸೇನ –

ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತಾನಿ, ಕರೋನ್ತಾ, ಕರೋನ್ತಿ। ಕರೋನ್ತಂ, ಕರೋನ್ತಾನಿ, ಕರೋನ್ತೇ, ಕರೋನ್ತಿ। ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತೇನ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ। ಕರೋತೋ, ಕರತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ। ಕರೋತಾ, ಕರೋನ್ತಾ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಾ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಾ, ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಭಿ। ಕರೋತೋ, ಕರತೋ, ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕರೋತಂ। ಕರೋತಿ, ಕರೋನ್ತೇ, ಕರೋನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಕರೋನ್ತಮ್ಹಿ, ಕರೋನ್ತೇಸು। ಭೋ ಕರೋನ್ತ, ಭವನ್ತೋ, ಕರೋನ್ತಾನಿ, ಕರೋನ್ತಾ, ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ಗಚ್ಛನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ತು ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ಪಯೋಗವಸೇನ –

ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ। ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ। ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇನ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಭಿ। ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ। ಗಚ್ಛತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ , ಗಚ್ಛನ್ತೇಭಿ। ಗಚ್ಛತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ಗಚ್ಛತಂ। ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಿಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು। ಭೋ ಗಚ್ಛಂ, ಭೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ, ಭವನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ಏವಂ ‘‘ಚರನ್ತಂ ದದನ್ತಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ।

ಮಹನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ಕೋಚಿ ಭೇದೋ, ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಮಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ‘‘ಮಹಾ’’ಇತಿ ನಪುಂಸಕಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಮಹನ್ತಂ, ಮಹಾ, ಮಹನ್ತಾನಿ, ಮಹನ್ತಾ। ಮಹನ್ತಂ, ಮಹನ್ತಾನಿ, ಮಹನ್ತೇ। ಮಹತಾ’’ತಿ ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಾನೇತಾನಿ ಚಿತ್ತಸದ್ದೇನ ವಿಸದಿಸಾನಿ।

ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।

ಅವಣ್ಣುಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಂ

ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।

ಇದಾನಿ ತಸ್ಸೀಲತ್ಥಸ್ಸ ಕತರಸ್ಸಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಭಾವಿ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ –

ಅಟ್ಠಿ, ಅಟ್ಠೀ, ಅಟ್ಠೀನಿ। ಅಟ್ಠಿಂ, ಅಟ್ಠೀ, ಅಟ್ಠೀನಿ। ಅಟ್ಠಿನಾ, ಅಟ್ಠೀಹಿ, ಅಟ್ಠೀಭಿ। ಅಟ್ಠಿಸ್ಸ, ಅಟ್ಠಿನೋ, ಅಟ್ಠೀನಂ। ಅಟ್ಠಿನಾ, ಅಟ್ಠೀಹಿ, ಅಟ್ಠೀಭಿ। ಅಟ್ಠಿಸ್ಸ, ಅಟ್ಠಿನೋ, ಅಟ್ಠೀನಂ। ಅಟ್ಠಿಸ್ಮಿಂ, ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಿ, ಅಟ್ಠೀಸು। ಭೋ ಅಟ್ಠಿ, ಭವನ್ತೋ ಅಟ್ಠೀ, ಭವನ್ತೋ ಅಟ್ಠೀನಿ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।

ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಟ್ಠಿಸ್ಮಾ, ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಅನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಂಸದಿಸಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಯಥಾ ಪನ ಅಟ್ಠಿಸದ್ದಸ್ಸ, ಏವಂ ‘‘ಸತ್ಥಿ ದಧಿ ವಾರಿ ಅಕ್ಖಿ ಅಚ್ಛಿ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ।

ಅತ್ಥವಿಭಾವಿ , ಅತ್ಥವಿಭಾವೀ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀನಿ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಂ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀನಿ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿನಾ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀಹಿ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀಭಿ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಸ್ಸ, ಅತ್ಥವಿಭಾವಿನೋ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀನಂ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿನಾ, ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಸ್ಮಾ ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಮ್ಹಾ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀಹಿ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀಭಿ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಸ್ಸ, ಅತ್ಥವಿಭಾವಿನೋ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀನಂ। ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಸ್ಮಿಂ, ಅತ್ಥವಿಭಾವಿಮ್ಹಿ, ಅತ್ಥವಿಭಾವೀಸು। ಭೋ ಅತ್ಥವಿಭಾವಿ, ಭವನ್ತೋ ಅತ್ಥವಿಭಾವೀ, ಭವನ್ತೋ ಅತ್ಥವಿಭಾವೀನಿ।

ಏವಂ ‘‘ಧಮ್ಮವಿಭಾವಿ, ಚಿತ್ತಾನುಪರಿವತ್ತಿ, ಸುಖಕಾರಿ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಿಪಿ। ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಿ ಸತ್ಥಿಆದೀನಿ ಪಧಾನಲಿಙ್ಗಾನಿ ಅನಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಕತ್ತಾ, ಅತ್ಥವಿಭಾವಿ ಧಮ್ಮವಿಭಾವಿಆದೀನಿ ಅಪ್ಪಧಾನಲಿಙ್ಗಾನಿ ಅಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಕತ್ತಾ।

ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಇಕಾರನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।

ಇವಣ್ಣನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ ಇಕಾರನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।

ಇದಾನಿ ಕತರಸ್ಸಸ್ಸ ಗೋತ್ರಭು ಇಚ್ಚೇತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ವಕ್ಖಾಮ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಮತಂ ಪುರೇಚರಂ ಕತ್ವಾ –

ಆಯು, ಆಯೂ, ಆಯೂನಿ। ಆಯುಂ, ಆಯೂ, ಆಯೂನಿ। ಆಯುನಾ, ಆಯೂಹಿ, ಆಯೂಭಿ। ಆಯುಸ್ಸ, ಆಯುನೋ, ಆಯೂನಂ। ಆಯುನಾ, ಆಯೂಹಿ, ಆಯೂಭಿ। ಆಯುಸ್ಸ, ಆಯುನೋ, ಆಯೂನಂ। ಆಯುಸ್ಮಿಂ, ಆಯುಮ್ಹಿ, ಆಯೂಸು। ಭೋ ಆಯು, ಭವನ್ತೋ ಆಯೂ, ಭವನ್ತೋ ಆಯೂನಿ। ಯಮಕಮಹಾಥೇರಮತಂ।

ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಆಯುಸ್ಮಾ, ಆಯುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪದಾನಿ ಅನಾಗತಾನಿ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಂಸದಿಸಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಆಯುಸದ್ದೋ ಪುಂನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಚ ತಸ್ಸ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗತಾ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಪುನರಾಯು ಚ ಮೇ ಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಮಾರಿಸ। ಆಯು ಚಸ್ಸಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ಆಯುಸದ್ದೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ, ತಬ್ಬಸೇನ ‘‘ಆಯು, ಆಯೂ, ಆಯವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಯೇನ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ‘‘ಅಗ್ಗಂ ಆಯು ಚ ವಣ್ಣೋ ಚ। ಕಿತ್ತಕಂ ಪನಸ್ಸ ಆಯೂ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋ, ತಬ್ಬಸೇನ ‘‘ಆಯು, ಆಯೂ, ಆಯೂನೀ’’ತಿ ಯೋಜಿತಾ।

ಗೋತ್ರಭು, ಗೋತ್ರಭೂ, ಗೋತ್ರಭೂನಿ। ಗೋತ್ರಭುಂ, ಗೋತ್ರಭೂ, ಗೋತ್ರಭೂನಿ। ಗೋತ್ರಭುನಾ, ಗೋತ್ರಭೂಹಿ, ಗೋತ್ರಭೂಭಿ। ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ, ಗೋತ್ರಭುನೋ, ಗೋತ್ರಭೂನಂ। ಗೋತ್ರಭುನಾ, ಗೋತ್ರಭುಸ್ಮಾ, ಗೋತ್ರಭುಮ್ಹಾ, ಗೋತ್ರಭೂಹಿ, ಗೋತ್ರಭೂಭಿ। ಗೋತ್ರಭುಸ್ಸ, ಗೋತ್ರಭುನೋ, ಗೋತ್ರಭೂನಂ। ಗೋತ್ರಭುಸ್ಮಿಂ, ಗೋತ್ರಭುಮ್ಹಿ, ಗೋತ್ರಭೂಸು। ಭೋ ಗೋತ್ರಭು, ಭವನ್ತೋ ಗೋತ್ರಭೂ, ಭವನ್ತೋ ಗೋತ್ರಭೂನಿ। ಭೋ ಗೋತ್ರಭೂ, ಭೋ ಗೋತ್ರಭೂನಿ, ಏವಂ ಬಹುವಚನಂ ವಾ। ಅಯಮಮ್ಹಾಕಂ ಮತಂ, ಏವಂ ‘‘ಚಿತ್ತಸಹಭು’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಭೂಧಾತುಮಯಾನಂ ಉಕಾರನ್ತಸದ್ದಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತಂಸದಿಸಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಪುಗ್ಗಲವಾಚಕೋ ಪನ ಊಕಾರನ್ತೋ ಗೋತ್ರಭೂಸದ್ದೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂನಯೇ ಪವಿಟ್ಠೋ। ತತ್ರಞ್ಞೇ ಸದ್ದಾ ನಾಮ ‘‘ಚಕ್ಖು ವಸು ಧನು ದಾರು ತಿಪು ಮಧು ಸಿಙ್ಗು ಹಿಙ್ಗು ಚಿತ್ತಗು’’ಇಚ್ಚಾದಯೋ।

ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋಯಂ ಉಕಾರನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ।

ಉವಣ್ಣೋಕಾರನ್ತತಾಪಕತಿಕಂ

ಉಕಾರನ್ತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।

ಏವಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತ ಇಕಾರನ್ತ ಉಕಾರನ್ತವಸೇನ ತಿವಿಧಾನಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸು ಕೇಸಞ್ಚಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾನಂ ಕ್ವಚಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಸ್ಸ ಬಹುವಚನಸ್ಸ ಏಕಾರಾದೇಸವಸೇನ ಭೇದೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ‘‘ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇ। ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಕಸತೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇ’’ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿ। ನನು ಭೋ ಏವಂವಿಧಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಏಕಾರನ್ತಮ್ಪಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೋಗಧರೂಪವಿಸೇಸತ್ತಾ ತೇಸಂ ರೂಪಾನಂ। ಆದೇಸವಸೇನ ಹಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಏಕಾರನ್ತಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ತಿವಿಧತಾಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ।

ನಪುಂಸಕಾನಮಿಚ್ಚೇವಂ, ಲಿಙ್ಗಾನಂ ನಯಸಾಲಿನೀ।

ಪದಮಾಲಾ ವಿಭತ್ತಾ ಮೇ, ಸಾಸನತ್ಥಂ ಮಹೇಸಿನೋ॥

ಯಸ್ಸೇಸಾ ಪಗುಣಾ ಸದ್ದ-ನೀತಿರೇಸಾ ಸುಭಾವಿತಾ।

ಸಾಸನೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ಸರಣಂ ಸೋ ಪರಾಯಣಂ॥

ಇತಿ ನವಙ್ಗೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಬ್ಯಪ್ಪಥಗತೀಸು ವಿಞ್ಞೂನಂ

ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಸದ್ದನೀತಿಪ್ಪಕರಣೇ

ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪಕತಿರೂಪಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ

ನವಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।