೫. ತದ್ಧಿತಕಣ್ಡ
ಅಪಚ್ಚತದ್ಧಿತ
ಅಥ
ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾ ತಿವಿಧಲಿಙ್ಗತೋ ಪರಂ ಹುತ್ವಾ ಹಿತಾ ಸಹಿತಾತಿ ತದ್ಧಿತಾ, ಣಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತೇಸಂ ವಾ ನಾಮಿಕಾನಂ ಹಿತಾ ಉಪಕಾರಾ ತದ್ಧಿತಾತಿ ಅನ್ವತ್ಥಭೂತಪರಸಮಞ್ಞಾವಸೇನಾಪಿ ಣಾದಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ತದ್ಧಿತಾ ನಾಮ।
‘‘ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
‘‘ಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ನಿಪಚ್ಚತೇ’’ತಿ ಇತೋ ಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣಮನುವತ್ತತೇ।
೩೬೧. ವಾ ಣ’ಪಚ್ಚೇ।
ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ಲಿಙ್ಗಮ್ಹಾ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಿಕಪ್ಪೇನ ‘‘ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ।
ಸೋ ಚ –
೩೬೨. ಧಾತುಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಪರಾ ಪಚ್ಚಯಾ।
ಧಾತೂಹಿ, ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ಪರಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪರಿಭಾಸತೋ ಅಪಚ್ಚತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಿಲಿಙ್ಗತೋ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಾಯೇವ ಪರೋ ಹೋತಿ। ಪಟಿಚ್ಚ ಏತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೋ ಏತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ, ಪತೀಯನ್ತಿ ಅನೇನ ಅತ್ಥಾತಿ ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ, ‘‘ವುತ್ತತ್ಥಾನಮಪ್ಪಯೋಗೋ’’ತಿ ಅಪಚ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ, ‘‘ತೇಸಂ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಲೋಪಾ ಚೇ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ಚ।
೩೬೩. ತೇಸಂ ಣೋ ಲೋಪಂ।
ತೇಸಂ ತದ್ಧಿತಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಣಾನುಬನ್ಧಾನಂ ಣಕಾರೋ ಲೋಪಮಾಪಜ್ಜತೇ।
೩೬೪. ವುದ್ಧಾದಿಸರಸ್ಸ ವಾಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ಸಣೇ ಚ।
ಆದಿಸರಸ್ಸ ವಾ ಆದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ವಾ ಅಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ ಸಣಕಾರಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ। ಸಂಯೋಗೋ ಅನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಂಯೋಗನ್ತೋ, ತದಞ್ಞೋ ಅಸಂಯೋಗನ್ತೋ। ಅಥ ವಾ ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ಥೋಯಂ ವಾಸದ್ದೋ, ತದಾ ಚ ಪಕತಿಭೂತೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಸರಾನಮಾದಿಸರಸ್ಸ ಅಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ ಸಣಕಾರೇ ತದ್ಧಿತಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೇನ –
ವಾಸಿಟ್ಠಾದೀಸು ನಿಚ್ಚಾಯಂ, ಅನಿಚ್ಚೋಳುಮ್ಪಿಕಾದಿಸು।
ನ ವುದ್ಧಿ ನೀಲಪೀತಾದೋ, ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತೋ॥
ಚಸದ್ದಗ್ಗಹಣಮವಧಾರಣತ್ಥಂ।
ತಸ್ಸಾ ವುದ್ಧಿಯಾ ಅನಿಯಮಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ನಿಯಮತ್ಥಂ ಪರಿಭಾಸಮಾಹ।
೩೬೫. ಅಯುವಣ್ಣಾನಞ್ಚಾಯೋ ವುದ್ಧೀ।
ತೇಸಂ ಅಕಾರಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಮೇವ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಆ ಏಓಇಚ್ಚೇತೇ ವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ। ಚಸದ್ದಗ್ಗಹಣಮವುದ್ಧಿಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥಂ, ಅವಧಾರಣತ್ಥಂ ವಾ। ಇ ಚ ಉ ಚ ಯು, ಯು ಏವ ವಣ್ಣಾ ಯುವಣ್ಣಾ, ಅ ಚ ಯುವಣ್ಣಾ ಚ ಅಯುವಣ್ಣಾ। ಆ ಚ ಏ ಚ ಓ ಚ ಆಯೋ। ಪುನ ವುದ್ಧಿಗ್ಗಹಣಂ ‘‘ನೇಗಮಜಾನಪದಾ’’ತಿಆದೀಸು ಉತ್ತರಪದವುದ್ಧಿಭಾವತ್ಥಂ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಯುವಣ್ಣಾನ’’ನ್ತಿ ಠಾನನಿಯಮವಚನಂ ಆಯೋನಂ ವುದ್ಧಿಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವತ್ತನತ್ಥಂ।
ಯಥಾ
ತಥಾ ಸಭಾವವುದ್ಧೀನಂ, ಆಯೋನಂ ಪುನ ವುದ್ಧಿ ನ॥
ತತೋ ಅಕಾರಸ್ಸ ಆಕಾರೋ ವುದ್ಧಿ, ‘‘ಸರಲೋಪೋಮಾದೇಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಮ್ಹಿ ಸರಲೋಪೇ ತು ಪಕತೀ’’ತಿ ಸರಲೋಪಪಕತಿಭಾವಾ, ‘‘ನಯೇ ಪರಂ ಯುತ್ತೇ’’ತಿ ಪರನಯನಂ ಕತ್ವಾ ತದ್ಧಿತತ್ತಾ ‘‘ತದ್ಧಿತಸಮಾಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಕತೇ ಪುರೇ ವಿಯ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ।
ವಾಸಿಟ್ಠೋ, ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವಾ, ವಾಸಿಟ್ಠಾ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪುರಿಸಸದ್ದಸಮಂ। ತಸ್ಸ ನತ್ತುಪನತ್ತಾದಯೋಪಿ ತದುಪಚಾರತೋ ವಾಸಿಟ್ಠಾಯೇವ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಗೋತ್ತತದ್ಧಿತೇ ಪಠಮಪ್ಪಕತಿತೋಯೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ।
ಇತ್ಥಿಯಂ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತತ್ತಾ ‘‘ಣವ ಣಿಕ ಣೇಯ್ಯ ಣ ನ್ತೂಹೀ’’ತಿ ವಾಸಿಟ್ಠಸದ್ದತೋ ಈಪಚ್ಚಯೋ। ಸರಲೋಪಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತತ್ತಾ ‘‘ತದ್ಧಿತಸಮಾಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿಸುತ್ತೇ ಚಗ್ಗಹಣೇನ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಕತೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ, ವಾಸಿಟ್ಠೀ ಕಞ್ಞಾ, ವಾಸಿಟ್ಠೀ, ವಾಸಿಟ್ಠಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಇತ್ಥಿಸದ್ದಸಮಂ।
ನಪುಂಸಕೇ ವಾಸಿಟ್ಠಂ ಅಪಚ್ಚಂ, ವಾಸಿಟ್ಠಾನಿ ಅಪಚ್ಚಾನಿ ಇಚ್ಚಾದಿ ಚಿತ್ತಸದ್ದಸಮಂ। ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ತದ್ಧಿತನ್ತಸ್ಸ ತಿಲಿಙ್ಗತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ವೇಸಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವೇಸಾಮಿತ್ತೋ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಗೋತಮೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಅಯುವಣ್ಣತ್ತಾಭಾವಾ ಆಕಾರಾದೀನಂ ನ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ। ವಸುದೇವಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಾಸುದೇವೋ, ಬಲದೇವೋ। ‘‘ಚಿತ್ತಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ಸಂಯೋಗನ್ತತ್ತಾ ವುದ್ಧಿ ನ ಭವತಿ।
‘‘ವಚ್ಛಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ ಣಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ವಾ ಣ’ಪಚ್ಚೇ’’ತಿ ಇತೋ ವಾತಿ ತದ್ಧಿತವಿಧಾನೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವತ್ತತೇ, ತೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾಕ್ಯವುತ್ತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ। ‘‘ಅಪಚ್ಚೇ’’ತಿ ಪದಂ ಯಾವ ಸಂಸಟ್ಠಗ್ಗಹಣಾವ ವತ್ತತೇ।
೩೬೬. ಣಾಯನ ಣಾನ ವಚ್ಛಾದಿತೋ।
ವಚ್ಛ ಕಚ್ಚಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ಗೋತ್ತಗಣತೋ ಣಾಯನ ಣಾನಇಚ್ಚತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಸಬ್ಬತ್ಥ ಣಕಾರಾನುಬನ್ಧೋ ವುದ್ಧತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬಸಮಂ, ಸಂಯೋಗನ್ತತ್ತಾ ವುದ್ಧಿಅಭಾವೋವ ವಿಸೇಸೋ।
ವಚ್ಛಾಯನೋ ವಚ್ಛಾನೋ ವಚ್ಛಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವಾ। ಏವಂ ಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ ಕಚ್ಚಾನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾಯನೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ। ಏವಂ ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸಾಯನೋ ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸಾನೋ, ಕಣ್ಹಾಯನೋ ಕಣ್ಹಾನೋ, ಸಾಕಟಾಯನೋ ಸಾಕಟಾನೋ, ಮುಞ್ಚಾಯನೋ ಮುಞ್ಚಾನೋ, ಕುಞ್ಜಾಯನೋ ಕುಞ್ಜಾನೋ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಆಕತಿಗಣೋ’ಯಂ।
‘‘ಕತ್ತಿಕಾಯ ಅಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೬೭. ಣೇಯ್ಯೋ ಕತ್ತಿಕಾದೀಹಿ।
ಆದಿಸದ್ದೋಯಂ ಪಕಾರೇ ವತ್ತತೇ। ಕತ್ತಿಕಾ ವಿನತಾರೋಹಿಣೀಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ಇತ್ಥಿಯಂ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಣೇಯ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ।
ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ‘‘ಪಕತಿ ಚಸ್ಸ ಸರನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಕತಿಭಾವೋ। ಕತ್ತಿಕೇಯ್ಯೋ, ಕತ್ತಿಕಾಯ ಪುತ್ತೋ ವಾ। ಏವಂ ವಿನತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇನತೇಯ್ಯೋ, ಇಕಾರಸ್ಸೇಕಾರೋ ವುದ್ಧಿ, ರೋಹಿಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ರೋಹಿಣೇಯ್ಯೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ, ಭಗಿನಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ, ನದಿಯಾಪುತ್ತೋ ನಾದೇಯ್ಯೋ। ಏವಂ ಅನ್ತೇಯ್ಯೋ, ಆಹೇಯ್ಯೋ, ಕಾಮೇಯ್ಯೋ। ಸುಚಿಯಾ ಉಕಾರಸ್ಸೋಕಾರೋ ವುದ್ಧಿ, ಬಾಲಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಬಾಲೇಯ್ಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ದಕ್ಖಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ ಣಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –
೩೬೮. ಅತೋ ಣಿ ವಾ।
ಅಕಾರನ್ತತೋ ಲಿಙ್ಗಮ್ಹಾ ಣಿಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ದಕ್ಖಿ, ದಕ್ಖೀ, ದಕ್ಖಯೋ, ದೋಣಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ದೋಣಿ। ಏವಂ ವಾಸವಿ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿ, ನಾಟಪುತ್ತಿ, ದಾಸಪುತ್ತಿ, ದಾಸರಥಿ। ವಾರುಣಿ, ಕಣ್ಡಿ, ಬಾಲದೇವಿ, ಪಾವಕಿ, ಜಿನದತ್ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಜೇನದತ್ತಿ, ಸುದ್ಧೋದನಿ, ಅನುರುದ್ಧಿ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಪುನ ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಅದಿತಿಆದಿತೋ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಚ। ಯಥಾ – ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕೋ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಕಾರಸ್ಸ ಯಕಾರೋ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ। ಏವಂ ನಾಟಪುತ್ತಿಕೋ, ಜೇನದತ್ತಿಕೋ, ವಿಮಾತುಯಾ ಪುತ್ತೋ ವೇಮಾತಿಕೋ।
‘‘ಅದಿತಿಯಾ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ವುದ್ಧಿ ಚ।
೩೬೯. ಅವಣ್ಣೋ ಯೇ ಲೋಪಞ್ಚ।
ಅವಣ್ಣೋ ತದ್ಧಿತಭೂತೇ ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಲೋಪಮಾಪಜ್ಜತೇ। ಚಸದ್ದೇನ ಇವಣ್ಣೋಪೀತಿ ಇಕಾರಲೋಪೋ, ‘‘ಯವತಂ ತಲನದಕಾರಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ ಲ ಞ ಜಕಾರತ್ತ’’ನ್ತಿ ತ್ಯಕಾರಸಂಯೋಗಸ್ಸ ಚಕಾರೋ, ‘‘ಪರದ್ವೇಭಾವೋ ಠಾನೇ’’ತಿ ದ್ವಿತ್ತಂ, ಆದಿಚ್ಚೋ। ಏವಂ ದಿತಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ದೇಚ್ಚೋ।
‘‘ಕುಣ್ಡನಿಯಾ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಕತೇ –
‘‘ಕ್ವಚಾದಿಮಜ್ಝುತ್ತರೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೩೭೦. ತೇಸು ವುದ್ಧಿಲೋಪಾಗಮವಿಕಾರವಿಪರೀತಾದೇಸಾ ಚ।
ತೇಸು ಆದಿಮಜ್ಝುತ್ತರೇಸು ಅವಿಹಿತಲಕ್ಖಣೇಸು ಜಿನವಚನಾನುಪರೋಧೇನ ಕ್ವಚಿ ವುದ್ಧಿ ಲೋಪ ಆಗಮ ವಿಕಾರ ವಿಪರೀತಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಂಯೋಗನ್ತತ್ತೇಪಿ ಆದಿವುದ್ಧಿ, ಇಕಾರಲೋಪೇ ನ್ಯಸ್ಸಞಾದೇಸೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ, ಕುರುನೋ ಪುತ್ತೋ ಕೋರಬ್ಯೋ, ಏತ್ಥಾಪಿ ತೇನೇವ ಉಕಾರಸ್ಸ ಅವಾದೇಸೋ, ಭಾತುನೋ ಪುತ್ತೋ ಭಾತಬ್ಯೋ।
‘‘ಉಪಗುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೭೧. ಣವೋಪಗ್ವಾದೀಹಿ।
ಉಪಗು ಮನುಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ಉಕಾರನ್ತೇಹಿ ಗೋತ್ತಗಣೇಹಿ ಣವಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಆದಿಸದ್ದಸ್ಸ ಚೇತ್ಥ ಪಕಾರವಾಚಕತ್ತಾ ಉಕಾರನ್ತತೋಯೇವಾಯಂ। ಓಪಗವೋ, ಓಪಗವೀ, ಓಪಗವಂ, ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾನವೋ, ‘‘ಮಾನುಸೋ’’ತಿ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೇ, ಸಾಗಮೇ ಚ ಕತೇ ರೂಪಂ, ಭಗ್ಗುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಗ್ಗವೋ, ಪಣ್ಡುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಣ್ಡವೋ, ಉಪವಿನ್ದುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಓಪವಿನ್ದವೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ವಿಧವಾಯ ಅಪಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ –
೩೭೨. ಣೇರ ವಿಧವಾದಿತೋ।
ವಿಧವಾದಿತೋ ಣೇರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ। ವಿಗತೋ ಧವೋ ಪತಿ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ವಿಧವಾ, ವೇಧವೇರೋ, ಬನ್ಧುಕಿಯಾ ಅಭಿಸಾರಿಣಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಬನ್ಧುಕೇರೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾತಿ ಸಾಮಣೇರೋ, ನಾಳಿಕೇರೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಪಚ್ಚತದ್ಧಿತಂ।
ಸಂಸಟ್ಠಾದಿಅನೇಕತ್ಥತದ್ಧಿತ
‘‘ತಿಲೇನ
೩೭೩. ಯೇನ ವಾ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತರತಿ ಚರತಿ ವಹತಿ ಣಿಕೋ।
ಯೇನ ವಾ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ಯೇನ ವಾ ತರತಿ, ಯೇನ ವಾ ಚರತಿ, ಯೇನ ವಾ ವಹತಿ, ತತೋ ತತಿಯನ್ತತೋ ಲಿಙ್ಗಮ್ಹಾ ತೇಸು ಸಂಸಟ್ಠಾದೀಸ್ವತ್ಥೇಸು ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ। ತೇಲಿಕಂ ಭೋಜನಂ, ತಿಲೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಲಿಕೀ ಯಾಗು। ಗುಳೇನ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಏಗಾಳಿಕಂ। ಏವಂ ಘಾತಿಕಂ, ದಾಧಿಕಂ, ಮಾರಿಚಿಕಂ, ಲೋಣಿಕಂ।
ನಾವಾಯ ತರತೀತಿ ನಾವಿಕೋ, ಉಳುಮ್ಪೇನ ತರತೀತಿ ಓಳುಮ್ಪಿಕೋ, ವುದ್ಧಿಅಭಾವಪಕ್ಖೇ ಉಳುಮ್ಪಿಕೋ। ಏವಂ ಕುಲ್ಲಿಕೋ, ಗೋಪುಚ್ಛಿಕೋ। ಸಕಟೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಕಟಿಕೋ। ಏವಂ ಪಾದಿಕೋ, ದಣ್ಡಿಕೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಸೀಸೇನ ವಹತೀತಿ ಸೀಸಿಕೋ, ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ಈಕಾರಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ ನ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಅಂಸಿಕೋ, ಖನ್ಧಿಕೋ, ಹತ್ಥಿಕೋ, ಅಙ್ಗುಲಿಕೋ।
ಪುನ ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥೇಸುಪಿ ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರದಾರಿಕೋ, ಪಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಥಿಕೋ।
‘‘ವಿನಯಮಧೀತೇ, ಅವೇಚ್ಚಾಧೀತೇ’’ತಿ ವಾ ವಿಗ್ಗಹೇ –
‘‘ಣಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೩೭೪. ತಮಧೀತೇ ತೇನಕತಾದಿಸನ್ನಿಧಾನನಿಯೋಗಸಿಪ್ಪಭಣ್ಡಜೀವಿಕತ್ಥೇಸು ಚ।
ಚತುಪ್ಪದಮಿದಂ। ತಮಧೀತೇತಿ ಅತ್ಥೇ, ತೇನ ಕತಾದೀಸ್ವತ್ಥೇಸು ಚ ತಮ್ಹಿ ಸನ್ನಿಧಾನೋ, ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತೋ, ತಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ, ತಮಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ। ವೇನಯಿಕೋ। ಏವಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ, ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ।
‘‘ಬ್ಯಾಕರಣಮಧೀತೇ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ –
‘‘ವುದ್ಧಾದಿಸರಸ್ಸ ವಾಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ಸಣೇ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ –
೩೭೫. ಮಾಯೂನಮಾಗಮೋ ಠಾನೇ।
ಇ ಉಇಚ್ಚೇಭೇಸಂ ಆದಿಸರಾನಂ ಅಸಂಯೋಗನ್ತಾನಂ ಮಾ ವುದ್ಧಿ ಹೋತಿ ಸಣೇ, ತತ್ರೇವ ವುದ್ಧಿ ಆಗಮೋ ಹೋತಿ ಚ ಠಾನೇತಿ ಏಕಾರವುದ್ಧಾಗಮೋ।
‘‘ಠಾನೇ’’ತಿ ವಚನಾ ಚೇತ್ಥ, ಯೂನಮಾದೇಸಭೂತತೋ।
ಯವೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಏಓ-ವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ ಆಗಮಾ॥
ಯಕಾರಸ್ಸ ದ್ವಿಭಾವೋ।
ವೇಯ್ಯಾಕರಣಿಕೋ, ನ್ಯಾಯಮಧೀತೇತಿ ನೇಯ್ಯಾಯಿಕೋ। ಏವಂ ತಕ್ಕಿಕೋ, ವೇದಿಕೋ, ನೇಮಿತ್ತಿಕೋ, ಕಾಯೇನ ಕತೋ ಪಯೋಗೋ ಕಾಯಿಕೋ, ಕಾಯೇನ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾಯಿಕಂ, ವಚಸಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾಚಸಿಕಂ। ಏವಂ ಮಾನಸಿಕಂ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಸರೇ ವಾಗಮೋ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವವತ್ಥಿತವಾಸದ್ದೇನ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇಪಿ ಸಾಗಮೋ, ಥೇರೇಹಿ ಕತಾ ಸಙ್ಗೀತಿ ಥೇರಿಕಾ। ಏವಂ ಪಞ್ಚಸತಿಕಾ, ಸತ್ತಸತಿಕಾ, ಏತ್ಥ ‘‘ಣವಣಿಕಾ’’ದಿಸುತ್ತೇ ಅನುವತ್ತಿತವಾಗ್ಗಹಣೇನ ಈಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ।
ಸನ್ನಿಧಾನತ್ಥೇ ಸರೀರೇ ಸನ್ನಿಧಾನಾ ವೇದನಾ ಸಾರೀರಿಕಾ, ಸಾರೀರಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ। ಏವಂ ಮಾನಸಿಕಾ, ಮಾನಸಿಕಂ।
ನಿಯುತ್ತತ್ಥೇ ವಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬೇಓಕಾರಾಗಮೋ। ಏವಂ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ, ನಾಗರಿಕೋ, ನವಕಮ್ಮಿಕೋ, ವನಕಮ್ಮಿಕೋ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋ, ಓದರಿಕೋ, ರಥಿಕೋ, ಪಥಿಕೋ, ಉಪಾಯೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಓಪಾಯಿಕೋ, ಚೇತಸಿ ನಿಯುತ್ತಾ ಚೇತಸಿಕಾ।
ಸಿಪ್ಪತ್ಥೇ ವೀಣಾವಾದನಂ ವೀಣಾ, ವೀಣಾ ಅಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ವೇಣಿಕೋ। ಏವಂ ಪಾಣವಿಕೋ, ಮೋದಿಙ್ಗಿಕೋ, ವಂಸಿಕೋ।
ಭಣ್ಡತ್ಥೇ ಗನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಗನ್ಧಿಕೋ। ಏವಂ ತೇಲಿಕೋ, ಗೋಳಿಕೋ, ಪೂವಿಕೋ, ಪಣ್ಣಿಕೋ, ತಮ್ಬೂಲಿಕೋ, ಲೋಣಿಕೋ।
ಜೀವಿಕತ್ಥೇ ಉರಬ್ಭಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಜೀವತಿ, ಉರಬ್ಭಮಸ್ಸ ಜೀವಿಕಾತಿ ವಾ ಓರಬ್ಭಿಕೋ। ಏವಂ ಮಾಗವಿಕೋ, ಏತ್ಥ ವಕಾರಾಗಮೋ। ಸೂಕರಿಕೋ, ಸಾಕುಣಿಕೋ, ಮಚ್ಛಿಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ತೇನ ಕತಾದೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ತೇನ ಹತಂ, ತೇನ ಬದ್ಧಂ, ತೇನ ಕೀತಂ, ತೇನ ದಿಬ್ಬತಿ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಆವುಧೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ಆಬಾಧೋ, ತತ್ಥ ಪಸನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ, ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಂ, ತಸ್ಸ ರಾಸಿ, ತಂ ಅರಹತಿ, ತಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ತತ್ಥ ಜಾತೋ, ತತ್ಥ ವಸತಿ, ತತ್ರ ವಿದಿತೋ, ತದತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತತೋ ಆಗತೋ, ತತೋ ಸಮ್ಭೂತೋ, ತದಸ್ಸ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಅತ್ಥೇ ಚ ಣಿಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಯಥಾ – ಜಾಲೇನ ಹತೋ, ಹನತೀತಿ ವಾ ಜಾಲಿಕೋ। ಏವಂ ಬಾಳಿಸಿಕೋ, ವಾಕರಿಕೋ, ಸುತ್ತೇನ ಬದ್ಧೋ ಸುತ್ತಿಕೋ, ವರತ್ತಾಯ ಬದ್ಧೋ ವಾರತ್ತಿಕೋ ನಾಗೋ।
ವತ್ಥೇನ
ವಾತೋ ಅಸ್ಸ ಆಬಾಧೋತಿ ವಾತಿಕೋ। ಏವಂ ಸೇಮ್ಹಿಕೋ, ಪಿತ್ತಿಕೋ।
ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಿಕೋ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಸಙ್ಘಿಕೋ। ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಕೋ ಬುದ್ಧಿಕೋ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಸಙ್ಘಿಕೋ ವಿಹಾರೋ, ಸಙ್ಘಿಕಾ ಭೂಮಿ, ಸಙ್ಘಿಕಂ ಚೀವರಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ।
ಕುಮ್ಭೋ ಅಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಕುಮ್ಭಿಕಂ। ಏವಂ ಖಾರಿಕಂ, ದೋಣಿಕಂ। ಕುಮ್ಭಸ್ಸ ರಾಸಿ ಕುಮ್ಭಿಕೋ। ಕುಮ್ಭಂ ಅರಹತೀತಿ ಕುಮ್ಭಿಕೋ। ಏವಂ ದೋಣಿಕೋ, ಅಟ್ಠಮಾಸಿಕೋ, ಕಹಾಪಣಿಕೋ, ಆಸೀತಿಕಾ ಗಾಥಾ, ನಾವುತಿಕಾ, ಸಾತಿಕಂ, ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಮರಹತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ, ‘‘ಏಹಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಂ ವಿಧಿಂ ಅರಹತೀತಿ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ।
ಸೀಲತ್ಥೇ ಪಂಸುಕೂಲಧಾರಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ತಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ। ಏವಂ ತೇಚೀವರಿಕೋ, ಏಕಾಸನೇ ಭೋಜನಸೀಲೋ ಏಕಾಸನಿಕೋ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸನಸೀಲೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ, ತಥಾ ಆರಞ್ಞಿಕೋ, ಸೋಸಾನಿಕೋ।
ಜಾತತ್ಥೇ ಅಪಾಯೇ ಜಾತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ। ಏವಂ ನೇರಯಿಕೋ, ಸಾಮುದ್ದಿಕೋ ಮಚ್ಛೋ, ವಸ್ಸೇಸು ಜಾತೋ ವಸ್ಸಿಕೋ, ವಸ್ಸಿಕಾ, ವಸ್ಸಿಕಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಸಾರದಿಕೋ, ಹೇಮನ್ತಿಕೋ, ವಾಸನ್ತಿಕೋ, ಚಾತುದ್ದಸಿಕೋ, ರಾಜಗಹೇ ಜಾತೋ, ರಾಜಗಹೇ
ಲೋಕೇ ವಿದಿತೋ ಲೋಕಿಕೋ, ಲೋಕಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿಪಿ ಲೋಕಿಕೋ। ತಥಾ ಮಾತಿತೋ ಆಗತಂ ಮಾತಿಕಂ, ಪಿತಿತೋ ಆಗತಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ನಾಮಂ।
ಸಮ್ಭೂತತ್ಥೇ ಮಾತಿತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ಮತ್ತಿಕಂ। ಏವಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ। ಉಪಧಿತಸ್ಸ ಪಯೋಜನಂ ಓಪಧಿಕಂ।
ಸಕತ್ಥೇಪಿ ಅಸಙ್ಖಾರೋಯೇವ ಅಸಙ್ಖಾರಿಕಂ। ಏವಂ ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಂ, ನಾಮಮೇವ ನಾಮಿಕಂ। ಏವಂ ಆಖ್ಯಾತಿಕಂ, ಓಪಸಗ್ಗಿಕಂ, ನೇಪಾತಿಕಂ, ಚತುಮಹಾರಾಜೇ ಭತ್ತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ। ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ಥೇಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
‘‘ಕಸಾವೇನ ರತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೭೬. ಣ ರಾಗಾ ತೇನರತ್ತಂ ತಸ್ಸೇದಮಞ್ಞತ್ಥೇಸು ಚ।
ರಾಗತ್ಥವಾಚಕಾ ಲಿಙ್ಗಮ್ಹಾ ‘‘ತೇನ ರತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ, ‘‘ತಸ್ಸೇ’’ತಿ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ‘‘ಇದ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಚ ಅಞ್ಞತ್ಥೇಸು ಚ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ।
ಕಾಸಾವಂ ವತ್ಥಂ। ಏವಂ ಕಾಸಾಯಂ, ಕುಸುಮ್ಭೇನ ರತ್ತಂ ಕೋಸುಮ್ಭಂ, ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ರತ್ತಂ ಹಾಲಿದ್ದಂ, ಪತ್ತಙ್ಗಂ, ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಂ, ಕುಙ್ಕುಮಂ, ನೀಲೇನ ರತ್ತಂ ನೀಲಂ। ಏವಂ ಪೀತಂ।
ಇದಮತ್ಥೇ
‘‘ಇಸಿಸ್ಸ ಇದ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಕತೇ ವುದ್ಧಿಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ –
‘‘ಸಣೇ, ಯೂನಮಾಗಮೋ ಠಾನೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ।
೩೭೭. ಆತ್ತಞ್ಚ।
ಇ ಉಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಆದಿಸರಾನಂ ಆತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ ಸಣಕಾರಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ, ಚಸದ್ದೇನ ರಿಕಾರಾಗಮೋ ಚ ಠಾನೇತಿ ಇಕಾರಸ್ಸ ಆತ್ತಂ।
ಠಾನಾಧಿಕಾರತೋ ಆತ್ತಂ, ಇಸೂಸಭಉಜಾದಿನಂ।
ಇಸಿಸ್ಸ ತು ರಿಕಾರಾಗ-ಮೋ ಚಾತ್ತಾನನ್ತರೇ ಭವೇ॥
ಆರಿಸ್ಯಂ, ಉಸಭಸ್ಸ ಇದಂ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ, ಆಸಭೀ ವಾಚಾ।
ಅಞ್ಞತ್ಥಗ್ಗಹಣೇನ ಪನ ಅವಿದೂರಭವೋ, ತತ್ರ ಭವೋ, ತತ್ರ ಜಾತೋ, ತತೋ ಆಗತೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸ ನಿವಾಸೋ, ತಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ, ಕತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ನಿಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ, ಸಾಸ್ಸ ದೇವತಾ, ತಮವೇಚ್ಚಾಧೀತೇ, ತಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ದೇಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ತಂ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಕಾರೋ, ತಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣನ್ತಿ ಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಸ್ವತ್ಥೇಸು ಚ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ಯಥಾ – ವಿದಿಸಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಭವೋ ವೇದಿಸೋ ಗಾಮೋ, ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಭವಂ ಓದುಮ್ಬರಂ ವಿಮಾನಂ।
ಭವತ್ಥೇ ಮನಸಿ ಭವಂ ಮಾನಸಂ ಸುಖಂ, ಸಾಗಮೋ। ಸರೇ ಭವೋ ಸಾರಸೋ ಸಕುಣೋ, ಸಾರಸಾ ಸಕುಣೀ, ಸಾರಸಂ ಪುಪ್ಫಂ
ಜಾತಾದೀಸು ಪಾವುಸೇ ಜಾತೋ ಪಾವುಸೋ ಮೇಘೋ, ಪಾವುಸಾ ರತ್ತಿ, ಪಾವುಸಂ ಅಬ್ಭಂ, ಸರದೇ ಜಾತೋ ಸಾರದೋ ಮಾಸೋ, ಸಾರದಾ ರತ್ತಿ, ಸಾರದಂ ಪುಪ್ಫಂ। ಏವಂ ಸಿಸಿರೋ, ಹೇಮನ್ತೋ, ವಸನ್ತೋ, ವಿಮ್ಹೋ, ಮಥುರಾಯಂ ಜಾತೋ ಮಾಥುರೋ ಜನೋ, ಮಾಥುರಾ ಗಣಿಕಾ, ಮಾಥುರಂ ವತ್ಥಂ। ಮಥುರಾಯ ಆಗತೋ ಮಾಥುರೋ, ಮಥುರಾ ಅಸ್ಸ ನಿವಾಸೋತಿ ಮಾಥುರೋ, ಮಥುರಾಯ ಇಸ್ಸರೋ ಮಾಥುರೋ ರಾಜಾ। ‘‘ಸಬ್ಬತೋ ಕೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನ ಸಬ್ಬತೋಗ್ಗಹಣೇನ ತದ್ಧಿತತೋಪಿ ಕ್ವಚಿ ಸಸರಕಕಾರಾಗಮೋ, ಮಾಥುರಕೋ ವಾ, ರಾಜಗಹೇ ಜಾತೋ, ರಾಜಗಹಾ ಆಗತೋ, ರಾಜಗಹೋ ಅಸ್ಸ ನಿವಾಸೋತಿ ವಾ, ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋತಿ ವಾ ರಾಜಗಹೋ, ರಾಜಗಹಕೋ ವಾ। ಏವಂ ಸಾಗಲೋ, ಸಾಗಲಕೋ ವಾ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೋ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೋ ವಾ, ವೇಸಾಲಿಯಂ ಜಾತೋತಿಆದಿಅತ್ಥೇ ವೇಸಾಲೋ, ವೇಸಾಲಕೋ ವಾ, ಕುಸಿನಾರೇ ಜಾತೋ ಕೋಸಿನಾರೋ, ಕೋಸಿನಾರಕೋ ವಾ। ಏವಂ ಸಾಕೇತೋ, ಸಾಕೇತಕೋ ವಾ, ಕೋಸಮ್ಬೋ, ಕೋಸಮ್ಬಕೋ ವಾ, ಇನ್ದಪತ್ತೋ, ಇನ್ದಪತ್ತಕೋ ವಾ, ಕಪಿಲ್ಲೋ, ಕಪಿಲ್ಲಕೋ ವಾ, ಭಾರುಕಚ್ಛೋ, ಭಾರುಕಚ್ಛಕೋ ವಾ, ನಗರೇ ಜಾತೋ, ನಗರಾ ಆಗತೋ, ನಗರೇ ವಸತೀತಿ ವಾ ನಾಗರೋ, ನಾಗರಕೋ ವಾ। ಏವಂ ಜಾನಪದೋ।
ಜನಪದನಾಮೇಸು ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಹುವಚನಮೇವ ಭವತಿ। ಯಥಾ – ಅಙ್ಗೇಸು ಜಾತೋ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಆಗತೋ, ಅಙ್ಗಾ ಅಸ್ಸ ನಿವಾಸೋ, ಅಙ್ಗಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ ವಾ ಅಙ್ಗೋ, ಅಙ್ಗಕೋ ವಾ, ಮಾಗಧೋ, ಮಾಗಧಕೋ ವಾ, ಕೋಸಲೋ, ಕೋಸಲಕೋ ವಾ
ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇ ಕತ್ತಿಕಾಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಯುತ್ತಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಕತ್ತಿಕೋ, ಮಗಸಿರೇನ ಚನ್ದಯುತ್ತೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಮಾಗಸಿರೋ। ಏವಂ ಫುಸ್ಸೇನ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಫುಸ್ಸೋ, ಮಘಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಮಾಘೋ, ಫಗ್ಗುನಿಯಾ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಫಗ್ಗುನೋ, ಚಿತ್ತಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಚಿತ್ತೋ, ವಿಸಾಖಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ವೇಸಾಖೋ, ಜೇಟ್ಠಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಜೇಟ್ಠೋ, ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹಾಯ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಆಸಾಳ್ಹೋ, ಆಸಾಳ್ಹೀ ವಾ, ಸವಣೇನ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಸಾವಣೋ, ಸಾವಣೀ। ಭದ್ದೇನ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಭದ್ದೋ, ಅಸ್ಸಯುಜೇನ ಯುತ್ತೋ ಮಾಸೋ ಅಸ್ಸಯುಜೋ, ಬುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಬುದ್ಧೋ। ಏವಂ ಸೋಗತೋ, ಮಾಹಿನ್ದೋ, ಯಾಮೋ, ಸೋಮೋ।
ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅವೇಚ್ಚಾಧೀತೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ। ಏವಂ ಮೋಹುತ್ತೋ, ನೇಮಿತ್ತೋ, ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜೋ, ವತ್ಥುವಿಜ್ಜೋ। ವಸಾತೀನಂ ವಿಸಯೋ ದೇಸೋ ವಾಸಾತೋ, ಉದುಮ್ಬರಾ ಅಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸನ್ತೀತಿ ಓದುಮ್ಬರೋ ದೇಸೋ।
ಸಹಸ್ಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಾಹಸ್ಸೀ ಪರಿಖಾ, ಪಯಸಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಾಯಾಸಂ, ಸಹಸ್ಸಂ ಅರಹತೀತಿ ಸಾಹಸ್ಸೀ ಗಾಥಾ, ಅಯಸೋ
ಚಗ್ಗಹಣೇನ ತತ್ಥ ಜಾತೋ, ತತ್ಥ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಹಿತಂ, ತಂ ಅರಹತೀತಿಆದೀಸು ಣೇಯ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಜಾತೋ, ವಸತೀತಿ ವಾ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕೋ, ಪುರೇ ವಿಯ ಕಕಾರಾಗಮೋ। ಏವಂ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ, ಸಾಗಲೇಯ್ಯಕೋ, ಮಿಥಿಲೇಯ್ಯಕೋ ಜನೋ, ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ ಮಚ್ಛೋ, ಸಿಲಾಯ ಜಾತಂ ಸೇಲೇಯ್ಯಕಂ, ಕುಲೇ ಜಾತೋ ಕೋಲೇಯ್ಯಕೋ ಸುನಖೋ, ವನೇ ಜಾತಂ ವಾನೇಯ್ಯಂ ಪುಪ್ಫಂ। ಏವಂ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯೋ ಮಾನುಸೋ, ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ನದೀ, ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಂ ಓಸಧಂ, ಪಥಸ್ಸ ಹಿತಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ, ಸಪತಿಸ್ಸ ಹಿತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಧನಂ, ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ ತೇಲಂ, ಮಾತು ಹಿತಂ ಮತ್ತೇಯ್ಯಂ। ಏವಂ ಪೇತ್ತೇಯ್ಯಂ। ದಕ್ಖಿಣಮರಹತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೩೭೮. ಜಾತಾದೀನಮಿಮಿಯಾ ಚ।
ಜಾತಇಚ್ಚೇವಮಾದೀನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥೇ ಇಮ ಇಯಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ।
ಪಚ್ಛಾ ಜಾತೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚಿತ್ತಂ, ಅನ್ತೇ ಜಾತೋ ಅನ್ತಿಮೋ, ಅನ್ತಿಮಾ, ಅನ್ತಿಮಂ। ಏವಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ, ಪುರಿಮೋ, ಉಪರಿಮೋ, ಹೇಟ್ಠಿಮೋ, ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೋ, ಗೋಪ್ಫಿಮೋ, ಗನ್ಥಿಮೋ।
ತಥಾ ಇಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯೋ, ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯಾ, ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯಂ। ಏವಂ ಅಸ್ಸಜಾತಿಯೋ, ಹತ್ಥಿಜಾತಿಯೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತಜಾತಿಯೋ, ದಬ್ಬಜಾತಿಯೋ, ಸಮಾನಜಾತಿಯೋ, ಲೋಕಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತೋ, ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಭವೋತಿಆದೀಸ್ವಪಿ ಇಮ ಇಯಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚಸದ್ದೇನ ಇಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಚ। ಅನ್ತೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಅನ್ತಿಮೋ, ಅನ್ತಿಯೋ, ಅನ್ತಿಕೋ, ಪುತ್ತೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಪುತ್ತಿಮೋ, ಪುತ್ತಿಯೋ, ವುತ್ತಿಕೋ, ಕಪ್ಪೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ, ಜಟಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಟಿಯೋ, ಹಾನಭಾಗೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯೋ। ಏವಂ ಠಿತಿಭಾಗಿಯೋ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇ ಭವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ। ಏವಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ, ಉದರಿಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ತನಿಯಂ, ನಕಾರಾಗಮೋ।
ಚಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇನ ಕಿಯ ಯಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚ। ಜಾತಿಯಾ ನಿಯುತ್ತೋ ಜಾತಿಕಿಯೋ। ಏವಂ ಅನ್ಧಕಿಯೋ, ಜಚ್ಚನ್ಧೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಜಚ್ಚನ್ಧಕಿಯೋ। ಸಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಸಕಿಯೋ। ಏವಂ ಪರಕಿಯೋ।
ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಸಾಧುಹಿತಭವಜಾತಾದಿಅತ್ಥೇಸು। ಯಥಾ – ಕಮ್ಮನಿ ಸಾಧು ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ। ಸಭಾಯಂ ಸಾಧು ಸಬ್ಭಂ, ‘‘ಯವತಂ ತಲನಾ’’ದಿನಾ ಉಕಾರಾದಿ। ಏವಂ ಮೇಧಾಯ ಹಿತಂ ಮೇಜ್ಝಂ ಘಟಂ। ಪಾದಾನಂ ಹಿತಂ ಪಜ್ಜಂ ತೇಲಂ, ರಥಸ್ಸ ಹಿತಾ ರಚ್ಛಾ, ಗಾಮೇ ಭವೋ ಗಮ್ಮೋ ಚಸದ್ದೇನ ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇಪಿ ಅವಾದೇಸೋ। ಕವಿಮ್ಹಿ ಭವಂ ಕಬ್ಯಂ, ದಿವಿ ಭವಾ ದಿಬ್ಯಾ, ಥನತೋ ಜಾತಂ ಥಞ್ಞಂ, ಧನಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಧಞ್ಞಂ।
ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಸಾಯಂ ಸಾಧು ಪಾರಿಸಜ್ಜೋ, ದಕಾರಾಗಮೋ, ಸಮಣಾನಂ ಹಿತಾ ಸಾಮಞ್ಞಾ ಜನಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಞ್ಞಾ, ಅರೂಪೇ ಭವಾ ಆರುಪ್ಪಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ರಾಜಪುತ್ತಾನಂ ಸಮೂಹೋ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೭೯. ಸಮೂಹತ್ಥೇ ಕಣಣಾ।
ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ‘‘ತೇಸಂ ಸಮೂಹೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಣಣಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ರಾಜಪುತ್ತಕೋ, ರಾಜಪುತ್ತಕಂ ವಾ, ರಾಜಪುತ್ತೋ। ಏವಂ ಮಾನುಸ್ಸಕೋ, ಮಾನುಸ್ಸೋ, ಮಾಥುರಕೋ, ಮಾಥುರೋ, ಪೋರಿಸಕೋ, ಪೋರಿಸೋ, ವುದ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹೋ ವುದ್ಧಕೋ, ವುದ್ಧೋ। ಏವಂ ಮಾಯೂರಕೋ, ಮಾಯೂರೋ, ಕಾಪೋತೋ, ಕೋಕಿಲೋ, ಮಾಹಿಂಸಕೋ, ಮಾಹಿಂಸೋ, ಓಟ್ಠಕೋ, ಓರಬ್ಭಕೋ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮೂಹೋ ಅಟ್ಠಕೋ, ರಾಜಾನಂ ಸಮೂಹೋ ರಾಜಕೋ, ಭಿಕ್ಖಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಭಿಕ್ಖೋ, ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಸಿಕ್ಖೋ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮೂಹೋ ದ್ವಯಂ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಕಾರಸ್ಸ ಅಯಾದೇಸೋ। ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮೂಹೋ ತಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ಸಮೂಹತ್ಥೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೩೮೦. ಗಾಮಜನಬನ್ಧುಸಹಾಯಾದೀಹಿ ತಾ।
ಗಾಮಜನಬನ್ಧುಸಹಾಯಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಸಮೂಹತ್ಥೇ। ಗಾಮಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಗಾಮತಾ। ಏವಂ ಜನತಾ, ಬನ್ಧುತಾ, ಸಹಾಯತಾ, ನಾಗರತಾ। ‘‘ತಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಸಕತ್ಥೇಪಿ ದೇವೋಯೇವ ದೇವತಾ, ತಾಪಚ್ಚಯನ್ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತಾ।
೩೮೧. ತದಸ್ಸ ಠಾನಮಿಯೋ ಚ।
‘‘ತದಸ್ಸ ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ಇಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಮದನಸ್ಸ ಠಾನಂ ಮದನಿಯೋ, ಮದನಿಯಾ, ಮದನಿಯಂ, ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಠಾನಂ ಬನ್ಧನಿಯಂ। ಏವಂ ಮುಚ್ಛನಿಯಂ। ರಜನಿಯಂ, ಗಮನಿಯಂ, ದಸ್ಸನಿಯಂ, ಉಪಾದಾನಿಯಂ, ಪಸಾದನಿಯಂ। ಚಸದ್ದೇನ ಹಿತಾದಿಅತ್ಥೇಪಿ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಹಿತಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೩೮೨. ಉಪಮತ್ಥಾಯಿತತ್ತಂ।
ಉಪಮತ್ಥೇ ಉಪಮಾವಾಚಿಲಿಙ್ಗತೋ ಆಯಿತತ್ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಧೂಮೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಧೂಮಾಯಿತತ್ತಂ। ಏವಂ ತಿಮಿರಾಯಿತತ್ತಂ।
‘‘ತದಸ್ಸ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತತೇ।
೩೮೩. ತನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ಥೇ ಲೋ।
‘‘ತನ್ನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ, ‘‘ತದಸ್ಸಠಾನ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಚ ಲಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ದುಟ್ಠು ನಿಸ್ಸಿತಂ, ದುಟ್ಠು ಠಾನಂ ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ವಾಚಾ, ಲಸ್ಸ ದ್ವಿಭಾವೋ। ಏವಂ ವೇದಲ್ಲಂ।
‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾ
೩೮೪. ಆಲು ತಬ್ಬಹುಲೇ।
ಪಠಮಾವಿಭತ್ಯನ್ತತೋ ಆಲುಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸ ಬಹುಲ’’ಮಿಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಅಭಿಜ್ಝಾಲು, ಅಭಿಜ್ಝಾಲೂ, ಅಭಿಜ್ಝಾಲವೋ। ಏವಂ ಸೀತಾಲು, ಧಜಾಲು, ದಯಾಲು। ‘‘ಸಬ್ಬತೋ ಕೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪುನ ಸಬ್ಬತೋಗ್ಗಹಣೇನ ಕಕಾರಾಗಮೋ, ಅಭಿಜ್ಝಾಲುಕೋ, ಅಭಿಜ್ಝಾಲುಕಾ, ಅಭಿಜ್ಝಾಲುಕಂ। ಏವಂ ಸೀತಾಲುಕೋ, ದಯಾಲುಕೋ, ತಥಾ ಹೀನೋವ ಹೀನಕೋ। ಏವಂ ಪೋತಕೋ, ಕುಮಾರಕೋ, ಮಾಣವಕೋ, ಮುದುಕೋ, ಉಜುಕೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ, ಓರಮತ್ತಕಂ, ಸೀಲಮತ್ತಕಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ಯದನುಪಪನ್ನಾ ನಿಪಾತನಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಭಾಗಕುಚ್ಛಿತಸಞ್ಞಾನುಕಮ್ಪಾದಿಅತ್ಥೇಸು ಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ಪಟಿಭಾಗತ್ಥೇ ಹತ್ಥಿನೋ ಇವ ಹತ್ಥಿಕಾ। ಏವಂ ಅಸ್ಸಕಾ। ಕುಚ್ಛಿತತ್ಥೇ ಕುಚ್ಛಿತೋ ಸಮಣೋ ಸಮಣಕೋ। ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕೋ, ಮುಣ್ಡಕೋ, ಪಣ್ಡಿತಕೋ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಕೋ। ಸಞ್ಞಾಯಂ ಕತಕೋ, ಭಟಕೋ। ಅನುಕಮ್ಪಾಯಂ ಪುತ್ತಕೋ।
ತಥಾ ಕಿಂಯತೇತತೋ ಪರಿಮಾಣತ್ಥೇ ತ್ತಕವನ್ತುಪ್ಪಚ್ಚಯಾ। ಕಿಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಕಿತ್ತಕಂ। ಏವಂ ಯತ್ತಕಂ, ತತ್ತಕಂ, ಏತ್ತಕಂ। ವನ್ತುಮ್ಹಿ ಆತ್ತಞ್ಚ, ಯಂ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸಾತಿ ಯಾವಾ, ಯಾವನ್ತೋ
‘‘ಸುವಣ್ಣೇನ ಪಕತ’’ನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೮೫. ತಪ್ಪಕತಿವಚನೇ ಮಯೋ।
ತಪ್ಪಕತಿವಚನತ್ಥೇ ಮಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಪಕರೀಯತೀತಿ ಪಕತಿ, ತೇನ ಪಕತಿ ತಪ್ಪಕತಿ, ತಪ್ಪಕತಿಯಾ ವಚನಂ ಕಥನಂ ತಪ್ಪಕತಿವಚನಂ। ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ರಥೋ, ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ, ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಭಾಜನವಿಕತಿ, ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ಭಾಜನಂ। ಏವಂ ರೂಪಿಯಮಯಂ, ರಜತಮಯಂ, ಜತುಮಯಂ, ದಾರುಮಯಂ, ಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ, ಇದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಇದ್ಧಿಮಯಂ।
ಮನತೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಮನೋಮಯಾ, ಅಯಸಾಪಕತಂ ಅಯೋಮಯಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಮನೋಗಣಾದೀನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ –
೩೮೬. ಏತೇಸಮೋ ಲೋಪೇ।
ಏತೇಸಂ ಮನೋಗಣಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ಓತ್ತಮಾಪಜ್ಜತೇ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ಕತೇತಿ ಓಕಾರೋ।
ಗವೇನ ಪಕತಂ ಕರೀಸಂ, ಗೋತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ವಾ ಗೋಮಯಂ। ‘‘ಮಯೋ’’ತಿಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಸಕತ್ಥೇಪಿ ದಾನಮೇವ ದಾನಮಯಂ, ಸೀಲಮಯಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಂಸಟ್ಠಾದಿಅನೇಕತ್ಥತದ್ಧಿತಂ।
ಭಾವತದ್ಧಿತ
‘‘ಅಲಸಸ್ಸ
೩೮೭. ಣ್ಯತ್ತತಾ ಭಾವೇ ತು।
ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ಣ್ಯತ್ತತಾಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಭಾವೋ’’ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ, ತುಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇನ ತ್ತನಣೇಯ್ಯಾದಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚ। ಭವನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಿಸದ್ದಾ ಇತಿ ಭಾವೋ, ಸದ್ದಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ವುತ್ತಞ್ಚ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಹಿ ಭಾವಾ ದಬ್ಬೇ ಸದ್ದನಿವೇಸೋ ತದಭಿಧಾನೇಣ್ಯತ್ತತಾದಯೋ’’ತಿ। ಣ್ಯತ್ತತ್ತನನ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ನಪುಂಸಕತ್ತಂ, ತಾಪಚ್ಚಯನ್ತಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ನಿಚ್ಚಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತಾ। ಣ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋಯಂ ಗುಣವಚನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀಹಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಅವಣ್ಣೋ ಯೇ ಲೋಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಅವಣ್ಣಲೋಪೋ, ಆದಿವುದ್ಧಿ।
ಆಲಸ್ಯಂ। ಏವಂ ಆರೋಗ್ಯಂ, ಉದಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ಓದಗ್ಯಂ, ಸಖಿನೋ ಭಾವೋ ಸಖ್ಯಂ, ಅಣಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಣಣ್ಯಂ, ವಿಧವಾಯ ಭಾವೋ ವೇಧಬ್ಯಂ, ದುಬ್ಬಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ, ಚಪಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಚಾಪಲ್ಯಂ।
ವಿಯತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ, ಮಚ್ಛರಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಏವಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ಆಲಸಿಯಂ, ಮುಣ್ಡಿಯಂ, ಮೂಳ್ಹಿಯಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಮ್ಹಿ ಇಕಾರಾಗಮೋ।
‘‘ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಣ್ಡಿತ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಯವತಂ ತಲನದಕಾರಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚಲಞಜಕಾರತ್ತ’’ನ್ತಿ ತ್ಯಕಾರಸಂಯೋಗಾದೀನಂ ಚಲಞಜಕಾರಾದೇಸಾ ಉಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ಏವಂ ಪೋರೋಹಿಚ್ಚಂ, ಅಧಿಪತಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಂ, ಇವಣ್ಣಲೋಪೋ। ಕುಸಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕೋಸಲ್ಲಂ। ಏವಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ, ಸಮಾನಾನಂ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಗೇಲಞ್ಞಂ, ‘‘ಕ್ವಚಾದಿಮಜ್ಝುತ್ತರಾ’’ದಿಸುತ್ತೇನ ಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ರಸ್ಸತ್ತಂ।
ಸುಹದಸ್ಸ ಭಾವೋಸೋಹಜ್ಜಂ। ಏವಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ಕುಸೀದಸ್ಸಭಾವೋಕೋಸಜ್ಜಂ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಈಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ। ತಥಾ ‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪೋರಿಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಯವತಂ ತಲನಾ’’ದಿಸುತ್ತೇ ಕಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಯವತಂ ಸಕಾರಕಚಟಪವಗ್ಗಾನಂ ಸಕಾರಕಚಟಪವಗ್ಗಾದೇಸಾ। ಸುಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಸೋವಚಸ್ಸಂ, ದೋವಚಸ್ಸಂ, ಏತ್ಥ ಸಕಾರಾಗಮೋ। ತಥಾ ನಿಪಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪಕ್ಕಂ, ದ್ವಿತ್ತಂ। ಏವಂ ಆಧಿಕ್ಕಂ, ದುಭಗಸ್ಸ ಭಾವೋ ದೋಭಗ್ಗಂ, ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಭಾವೋ ವಾಣಿಜ್ಜಂ, ರಾಜಿನೋ ಭಾವೋ ರಜ್ಜಂ, ‘‘ಕ್ವಚಾ’’ದಿನಾ ರಸ್ಸತ್ತಂ। ಸರೂಪಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾರುಪ್ಪಂ। ಏವಂ ಓಪಮ್ಮಂ, ಸೋಖುಮ್ಮಂ।
ತಥಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಚ್ಛಂ, ದುಮ್ಮೇಧಸ್ಸ ಭಾವೋ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ, ಸಮಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ। ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಞ್ಞಂ, ನಿಪುಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ನೇಪುಞ್ಞಂ। ‘‘ತಚ್ಛ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಕಾರಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಯವತಂ ಥಧಣಕಾರಾನಂ ಛಝಞಕಾರಾದೇಸಾ।
ತ್ತತಾಪಚ್ಚಯೇಸು ತಾಪಚ್ಚಯೇ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ಅಸಂಸಗ್ಗತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಲಹುತಾ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ತ್ತನಪಚ್ಚಯೇ – ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪುಥುಜ್ಜನತ್ತನಂ, ವೇದನತ್ತನಂ, ಜಾಯತ್ತನಂ।
ಣೇಯ್ಯೇ – ಸುಚಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ। ಏವಂ ಆಧಿಪಭೇಯ್ಯಂ, ಕವಿಸ್ಸ ಭಾವೋಕಾವೇಯ್ಯಂ, ಥೇನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥೇಯ್ಯಂ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ನಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ।
‘‘ಣ್ಯತ್ತತಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಕಮ್ಮನಿ, ಸಕತ್ಥೇ ಚ ಣ್ಯಾದಯೋ, ವೀರಾನಂ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ, ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ಪಾರಿಭಟ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ। ಏವಂ ಸೋವಚಸ್ಸತಾ, ಭಿಸಗ್ಗಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಬ್ಯಾವಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ, ಸಠಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ।
ಸಕತ್ಥೇ ಪನ – ಯಥಾಭೂತಮೇವ ಯಥಾಭುಚ್ಚಂ, ಕರುಣಾಯೇವ ಕಾರುಞ್ಞಂ, ಪತ್ತಕಾಲಮೇವ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಆಕಾಸಾನನ್ತಮೇವ
‘‘ವಿಸಮಸ್ಸ ಭಾವೋ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
‘‘ತ್ತತಾ, ಭಾವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ।
೩೮೮. ಣ ವಿಸಮಾದೀಹಿ।
ವಿಸಮಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತೇಹಿ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತ್ತ ತಾ ಚ ‘‘ತಸ್ಸ ಭಾವೋ’’ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಆಕತಿಗಣೋಯಂ। ವೇಸಮಂ, ವಿಸಮತ್ತಂ, ವಿಸಮತಾ। ಸುಚಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಚಂ, ಸುಚಿತ್ತಂ, ಸುಚಿತಾ, ಗರುನೋ ಭಾವೋ ಗಾರವೋ, ಆದಿವುದ್ಧಿ, ‘‘ಓ ಸರೇ ಚಾ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಚಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇನ ಉಕಾರಸ್ಸ ಚ ಅವಾದೇಸೋ। ಪಟುನೋ ಭಾವೋ ಪಾಟವಂ, ಪಟುತ್ತಂ, ಪಟುತಾ।
ಉಜುನೋ ಭಾವೋ ಅಜ್ಜವಂ, ಮುದುನೋ ಭಾವೋ ಮದ್ದವಂ ಇಚ್ಚತ್ರ ‘‘ಆತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಣಮ್ಹಿ ಇಕಾರುಕಾರಾನಂ ಆತ್ತಂ, ದ್ವಿಭಾವೋ, ಸಂಯೋಗೇ ಆದಿರಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ। ಉಜುತಾ, ಮುದುತಾ। ಏವಂ ಇಸಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆರಿಸ್ಯಂ, ಆಸಭಂ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಾವೋಕೋಮಾರಂ, ಯುವಸ್ಸ ಭಾವೋ ಯೋಬ್ಬನಂ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ನಕಾರಾಗಮೋ, ಪರಮಾನಂ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾರಮೀ ದಾನಾದಿಕ್ರಿಯಾ, ‘‘ಣವಣಿಕಾ’’ದಿಸುತ್ತೇನ ಈಪಚ್ಚಯೋ, ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಭಾವೋ ಸಾಮಗ್ಗೀ।
೩೮೯. ರಮಣೀಯಾದಿತೋ ಕಣ।
ರಮಣೀಯಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಕಣಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತ್ತ ತಾ ಚ ಭಾವತ್ಥೇ। ರಮಣೀಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ರಾಮಣೀಯಕಂ, ರಮಣೀಯತ್ತಂ, ರಮಣೀಯತಾ
ಭಾವತದ್ಧಿತಂ।
ವಿಸೇಸತದ್ಧಿತ
‘‘ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಪಾಪಾ ಅಯಮಿಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ಪಾಪೋ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೯೦. ವಿಸೇಸೇ ತರತಮಿಸಿಕಿಯಿಟ್ಠಾ।
ವಿಸೇಸತ್ಥೇ ತರ ತಮ ಇಸಿಕ ಇಯ ಇಟ್ಠಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಾಪತರೋ, ಪಾಪತರಾ, ಪಾಪತರಂ। ತತೋಪಿ ಅಧಿಕೋ ಪಾಪತಮೋ, ಪಾಪತಮಾ, ಪಾಪತಮಂ। ಪಾಪಿಸಿಕೋ, ಪಾಪಿಸಿಕಾ, ಪಾಪಿಸಿಕಂ। ಪಾಪಿಯೋ, ಪಾಪಿಯಾ, ಪಾಪಿಯಂ। ಪಾಪಿಟ್ಠೋ, ಪಾಪಿಟ್ಠಾ, ಪಾಪಿಟ್ಠಂ। ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಪಿಟ್ಠೋ, ಪಾಪಿಟ್ಠತರೋ। ಏವಂ ಪಟುತರೋ, ಪಟುತಮೋ, ಪಟಿಸಿಕೋ, ಪಟಿಯೋ, ಪಟಿಟ್ಠೋ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅತಿಸಯೇನ ವರೋ ವರತರೋ, ವರತಮೋ, ವರಿಸಿಕೋ, ವರಿಯೋ, ವರಿಟ್ಠೋ। ಏವಂ ಪಣೀತತರೋ, ಪಣೀತತಮೋ।
‘‘ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ವುಡ್ಢಾ ಅಯಮಿಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ವುಡ್ಢೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ಇಯಇಟ್ಠಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ।
೩೯೧. ವುಡ್ಢಸ್ಸ ಜೋ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು।
ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವುಡ್ಢಸದ್ದಸ್ಸ ಜೋ ಹೋತಿ ಇಯ ಇಟ್ಠಇಚ್ಚೇತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು। ಜೇಯ್ಯೋ, ಜೇಟ್ಠೋ, ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸರಲೋಪಾದಿ’’ಸುತ್ತೇ ತುಗ್ಗಹಣೇನ ಲೋಪಮಕತ್ವಾ ‘‘ಸರಾ ಸರೇ ಲೋಪ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಸರೇ ಲುತ್ತೇ ‘‘ಕ್ವಚಾಸವಣ್ಣಂ ಲುತ್ತೇ’’ತಿ ಏಕಾರೋ।
‘‘ಇಯಿಟ್ಠೇಸೂ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ, ‘‘ಜೋ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ।
೩೯೨. ಪಸತ್ಥಸ್ಸ ಸೋ ಚ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಪಸತ್ಥಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾದೇಸೋ ಹೋತಿ, ಜೋ ಚ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ಅಯಞ್ಚ ಪಸತ್ಥೋ ಅಯಞ್ಚ ಪಸತ್ಥೋ ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಪಸತ್ಥಾ ಅಯಮಿಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸೇಟ್ಠೋ, ಜೇಯ್ಯೋ, ಜೇಟ್ಠೋ।
೩೯೩. ಅನ್ತಿಕಸ್ಸ ನೇದೋ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಅನ್ತಿಕಸದ್ದಸ್ಸ ನೇದಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ವಿಸೇಸೇನ ಅನ್ತಿಕೋತಿ ನೇದಿಯೋ, ನೇದಿಟ್ಠೋ।
೩೯೪. ಬಾಳ್ಹಸ್ಸ ಸಾಧೋ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಬಾಳ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾಧಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ವಿಸೇಸೇನ ಬಾಳ್ಹೋತಿ ಸಾಧಿಯೋ, ಸಾಧಿಟ್ಠೋ।
೩೯೫. ಅಪ್ಪಸ್ಸ ಕಣ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ಕಣ ಹೋತಿ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ವಿಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪೋತಿ ಕಣಿಯೋ, ಕಣಿಟ್ಠೋ।
‘‘ವಿಸೇಸೇನ ಯುವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಕಣ’’ಇತಿ ವತ್ತತೇ।
೩೯೬. ಯುವಾನಞ್ಚ
ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಯುವಸದ್ದಸ್ಸ ಕಣ ಹೋತಿ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಣಕಾರಸ್ಸ ನಕಾರೋ। ಕನಿಯೋ, ಕನಿಟ್ಠೋ।
೩೯೭. ವನ್ತು ಮನ್ತು ವೀನಞ್ಚ ಲೋಪೋ।
ವನ್ತುಮನ್ತುವೀ ಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ಇಯಿಟ್ಠೇಸು। ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಗುಣವನ್ತೋ ಅಯಮಿಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೇನ ಗುಣವಾತಿ ಗುಣಿಯೋ, ಗುಣಿಟ್ಠೋ, ವಿಸೇಸೇನ ಸತಿಮಾತಿ ಸತಿಯೋ, ಸತಿಟ್ಠೋ, ವಿಸೇಸೇನ ಮೇಧಾವೀತಿ ಮೇಧಿಯೋ, ಮೇಧಿಟ್ಠೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ವಿಸೇಸತದ್ಧಿತಂ।
ಅಸ್ಸತ್ಥಿತದ್ಧಿತ
‘‘ಮೇಧಾ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೩೯೮. ತದಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವೀ ಚ।
ಪಠಮಾವಿಭತ್ಯನ್ತಾ ‘‘ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತಿ’’ ಇಚ್ಚೇತೇಸ್ವತ್ಥೇಸು ವೀಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಮೇಧಾಮಾಯಾ ಸದ್ದೇಹಿ ಚಾಯಂ। ಮೇಧಾವೀ, ಮೇಧಾವಿನೋ। ಇತ್ಥಿಯಂ ಈಕಾರನ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪತಿಭಿಕ್ಖುರಾಜೀಕಾರನ್ತೇಹಿ ಇನೀ’’ತಿ ಇನೀ, ಮೇಧಾವಿನೀ, ಮೇಧಾವಿನಿಯೋ। ನಪುಂಸಕೇ ಮೇಧಾವಿ ಕುಲಂ। ಏವಂ ಮಾಯಾವೀ, ಮಾಯಾವಿನೀ, ಮಾಯಾವಿ ಚಿತ್ತಂ।
ಚಗ್ಗಹಣೇನ ಸೋ ಇ ಲವ ಆಲಾದಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚ। ಯಥಾ – ಸುಮೇಧಾ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸುಮೇಧಸೋ, ರಸ್ಸತ್ತಂ। ಏವಂ ಲೋಮಸೋ। ಪಿಚ್ಛಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ
‘‘ತಪೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ।
೩೯೯. ತಪಾದಿತೋ ಸೀ।
ತಪಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಸೀಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥಿ’’ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಸಸ್ಸ ದ್ವಿಭಾವೋ। ತಪಸ್ಸೀ, ತಪಸ್ಸಿನೋ, ತಪಸ್ಸಿನೀ, ತಪಸ್ಸಿ। ಏವಂ ತೇಜಸ್ಸೀ, ಯಸಸ್ಸೀ, ಮನಸ್ಸೀ, ಪಯಸ್ಸೀ।
‘‘ದಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೦೦. ದಣ್ಡಾದಿತೋ ಇಕಈ।
ಆದಿಸದ್ದೋಯಂ ಪಕಾರತ್ಥೋ, ದಣ್ಡಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಅವಣ್ಣನ್ತಾ ಇಕ ಈ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥಿ’’ ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ದಣ್ಡಿಕೋ, ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡಿನೋ, ದಣ್ಡಿನೀ। ಏವಂ ಮಾಲಿಕೋ, ಮಾಲೀ, ಮಾಲಿನೀ, ಛತ್ತಿಕೋ, ಛತ್ತೀ, ರೂಪಿಕೋ, ರೂಪೀ, ಕೇಸಿಕೋ, ಕೇಸೀ, ಸಙ್ಘೀ, ಞಾಣೀ, ಹತ್ಥೀ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೦೧. ಮಧ್ವಾದಿತೋ ರೋ।
ಮಧುಆದಿತೋ ರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ। ಮಧು ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಮಧುರೋ ಗುಳೋ, ಮಧುರಾ ಸಕ್ಖರಾ, ಮಧುರಂ ಖೀರಂ, ಕುಞ್ಜಾ ಹನೂ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಕುಞ್ಜರೋ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ
‘‘ಗುಣೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೦೨. ಗುಣಾದಿತೋವನ್ತು।
ಗುಣಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ವನ್ತುಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ। ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ, ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಚ ಕತೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ। ಗುಣವನ್ತು ಸಿ, ‘‘ಸವಿಭತ್ತಿಸ್ಸ, ನ್ತುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ‘‘ಆ ಸಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆತ್ತಂ, ಗುಣವಾ ಪುರಿಸೋ, ಸೇಸಂ ಞೇಯ್ಯಂ। ಏವಂ ಗಣವಾ, ಕುಲವಾ ಇಚ್ಚಾದಯೋ। ಇತ್ಥಿಯಂ ‘‘ಣವ ಣಿಕ ಣೇಯ್ಯಣನ್ತೂಹೀ’’ತಿ ಈಪಚ್ಚಯೋ, ‘‘ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ನ್ತುಸ್ಸ ತಮೀಕಾರೇ’’ತಿ ತಕಾರೋ, ಗುಣವತೀ, ಗುಣವನ್ತೀ ಇಚ್ಚಾದಿ। ನಪುಂಸಕೇ ‘‘ಅಂ ನಪುಂಸಕೇ’’ತಿ ಸವಿಭತ್ತಿಸ್ಸ ನ್ತುಸ್ಸ ಅಮಾದೇಸೋ, ಗುಣವಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ಸತಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೪೯೩. ಸತ್ಯಾದೀಹಿ ಮನ್ತು।
ಸತಿಇಚ್ಚೇವಮಾದೀಹಿ ಅವಣ್ಣನ್ತರಹಿತೇಹಿ ಪಠಮಾವಿಭತ್ಯನ್ತೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಮನ್ತುಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ। ಸೇಸಂ ಗುಣವನ್ತುಸಮಂ। ಸತಿಮಾ, ಸತಿಮತೀ, ಸತಿಮನ್ತೀ, ಸತಿಮಂ। ಏವಂ ಧಿತಿಮಾ, ಗತಿಮಾ ಇಚ್ಚಾದಯೋ।
ತಥಾ ‘‘ಆಯು ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಯು ಮನ್ತು’’ಇಚ್ಚತ್ರ –
೪೦೪. ಆಯುಸ್ಸುಕಾರಾಸಮನ್ತುಮ್ಹಿ
ಆಯುಸ್ಸ ಉಕಾರೋ ಅಸ ಹೋತಿ ಮನ್ತುಮ್ಹೀತಿ ಅಸಾದೇಸೋ। ಆಯಸ್ಮಾ, ಸೇಸಂ ಸಮಂ। ಗಾವೋ ಅಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ಗೋಮಾ, ಗೋಮನ್ತೋ, ಗೋಮತೀ, ಗೋಮನ್ತೀ, ಗೋಮಂ ಕುಲಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
‘‘ಸದ್ಧಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೦೫. ಸದ್ಧಾದಿತೋ ಣ।
ಸದ್ಧಾ ಪಞ್ಞಾಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥಿ’’ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ। ಸದ್ಧೋ ಪುರಿಸೋ, ಸದ್ಧಾ ಕಞ್ಞಾ, ಸದ್ಧಂ ಕುಲಂ। ಏವಂ ಪಞ್ಞೋ, ಅಮಚ್ಛರೋ, ತಥಾ ಬುದ್ಧಂ, ಬುದ್ಧಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಬುದ್ಧೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಸ್ಸತ್ಥಿತದ್ಧಿತಂ।
ಸಙ್ಖ್ಯಾತದ್ಧಿತ
‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪೂರಣೋ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೦೬. ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣೇ ಮೋ।
ಪೂರಯತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಅನೇನಾತಿ ಪೂರಣೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಪೂರಣೋ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣತ್ಥೇ ಛಟ್ಠಿಯನ್ತತೋ ಮಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚಮೋ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ಪಞ್ಚಮೀ, ‘‘ನದಾದಿತೋ ವಾ ಈ’’ತಿ ಈಪಚ್ಚಯೋ। ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತೋ ಆಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಆಪಚ್ಚಯೋ, ಪಞ್ಚಮಾ ವೀರಿಯಪಾರಮೀ, ಪಞ್ಚಮಂ ಝಾನಂ। ಏವಂ ಸತ್ತಮೋ, ಸತ್ತಮೀ, ಸತ್ತಮಾ, ಸತ್ತಮಂ, ಅಟ್ಠಮೋ, ಅಟ್ಠಮೀ, ಅಟ್ಠಮಾ, ಅಟ್ಠಮಂ, ನವಮೋ
‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣೇ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ।
೪೦೭. ಚತುಚ್ಛೇಹಿ ಥಠಾ।
ಚತುಛಇಚ್ಚೇತೇಹಿ ಥಠಇಚ್ಚೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣತ್ಥೇ। ಚತುನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಚತುತ್ಥೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಚತುತ್ಥೀ, ಚತುತ್ಥಾ, ಚತುತ್ಥಂ, ಛನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಛಟ್ಠೋ, ಛಟ್ಠೀ, ಛಟ್ಠಾ, ಛಟ್ಠಂ, ಛಟ್ಠೋ ಏವ ಛಟ್ಠಮೋ।
ಛಾಹಂ, ಛಳಾಯತನಂ ಇಚ್ಚತ್ರ –
೪೦೮. ಸ ಛಸ್ಸ ವಾ।
ಛಸ್ಸ ಸಕಾರಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ। ಛಾಹಮಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಸಾಹಂ, ಛಾಹಂ ವಾ, ಸಳಾಯತನಂ।
‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೂರಣೋ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೦೯. ದ್ವಿತೀಹಿ ತಿಯೋ।
ದ್ವಿತಿಇಚ್ಚೇತೇಹಿ ತಿಯಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣತ್ಥೇ। ವಿಪರಿಣಾಮೇನ ‘‘ದ್ವಿ ತಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ –
೪೧೦. ತಿಯೇ ದುತಾಪಿ ಚ।
ದ್ವಿತಿಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ದುತಇಚ್ಚಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ತಿಯಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ। ದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ, ದುತಿಯಾ, ದುತಿಯಂ। ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪೂರಣೋ ತತಿಯೋ, ತತಿಯಾ, ತತಿಯಂ। ಅಪಿಗ್ಗಹಣೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ದ್ವಿಸದ್ದಸ್ಸ ದುಆದೇಸೋ ಹೋತಿ, ಚಸದ್ದೇನ ದಿ ಚ। ದ್ವೇ ರತ್ತಿಯೋ ದುರತ್ತಂ, ದುವಿಧಂ, ದುವಙ್ಗಂ, ದಿರತ್ತಂ, ದಿಗುಣಂ, ದಿಗು।
೪೧೧. ತೇಸಮಡ್ಢೂಪಪದೇನ ಅಡ್ಢುಡ್ಢದಿವಡ್ಢದಿಯಡ್ಢಡ್ಢತಿಯಾ।
ತೇಸಂ ಚತುತ್ಥದುತಿಯತತಿಯಾನಂ ಅಡ್ಢೂಪಪದಾನಂ ಅಡ್ಢೂಪಪದೇನ ಸಹ ಅಡ್ಢುಡ್ಢದಿವಡ್ಢದಿಯಡ್ಢಅಡ್ಢತಿಯಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ –
ಅಡ್ಢೂಪಪದಪಾದಾನ-ಸಾಮತ್ಥಾ ಅಡ್ಢಪುಬ್ಬಕಾ।
ತೇಸಂಸದ್ದೇನ ಗಯ್ಹನ್ತೇ, ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾದಯೋ॥
ಅಡ್ಢೇನ ಚತುತ್ಥೋ ಅಡ್ಢುಡ್ಢೋ, ಅಡ್ಢೇನ ದುತಿಯೋ ದಿವಡ್ಢೋ, ದಿಯಡ್ಢೋ, ಅಡ್ಢೇನ ತತಿಯೋ ಅಡ್ಢತಿಯೋ।
‘‘ಏಕಞ್ಚ ದಸ ಚಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸೇ, ‘‘ಏಕೇನ ಅಧಿಕಾ ದಸಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೇ ತಪ್ಪುರಿಸಸಮಾಸೇ ವಾ ಕತೇ ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ದ್ವೇಕಟ್ಠಾನಮಾಕಾರೋ ವಾ’’ತಿ ಆತ್ತಂ। ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ಥೋಯಂ ವಾಸದ್ದೋ।
ತೇನ ಚೇತ್ಥ –
ದ್ವೇಕಟ್ಠಾನಂ ದಸೇ ನಿಚ್ಚಂ, ದ್ವಿಸ್ಸಾ’ನವುತಿಯಾ ನವಾ।
ಇತರೇಸ’ಮಸನ್ತಞ್ಚ, ಆತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ ವಾಸುತಿ॥
‘‘ಏಕಾದಿತೋ ದಸರ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ’’ತಿ ರತ್ತಂ।
ರಾದೇಸೋ ವಣ್ಣಮತ್ತತ್ತಾ, ವಣ್ಣಮತ್ತಪ್ಪಸಙ್ಗಿಪಿ।
ಸಿಯಾ ದಸಸ್ಸ ದಸ್ಸೇವ, ನಿಮಿತ್ತಾಸನ್ನಭಾವತೋ॥
ತತೋ ಬಹುವಚನಂ ಯೋ, ‘‘ಪಞ್ಚಾದೀನಮಕಾರೋ’’ತಿ ಸವಿಭತ್ತಿಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತಂ। ಏಕಾರಸ, ಏಕಾದಸ, ಲಿಙ್ಗತ್ತಯೇಪಿ ಸಮಾನಂ।
‘‘ವಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೪೧೨. ಏಕಾದಿತೋ ದಸಸ್ಸೀ।
ಏಕಾದಿತೋ ಪರಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ಈಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ಪೂರಣತ್ಥೇ।
ದಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಯೋಗಾ, ಲದ್ಧಮನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥತೋ।
ತದನ್ತಸ್ಸ ಸಭಾವೇನ, ಇತ್ಥಿಯಂಯೇವ ಸಮ್ಭವೋ॥
ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ಏಕಾದಸೀ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕಾದಸಮೋ, ಏಕಾದಸಮಂ।
ದ್ವೇ ಚ ದಸ ಚ, ದ್ವೀಹಿ ವಾ ಅಧಿಕಾ ದಸಾತಿ ‘‘ದ್ವಿ ದಸ’’ಇಚ್ಚತ್ರ ‘‘ವಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
‘‘ವೀಸತಿ ದಸೇಸು ಬಾ ದ್ವಿಸ್ಸ ತೂ’’ತಿ ಬಾದೇಸೋ, ದಸ್ಸ ರಾದೇಸೋ। ಬಾರಸ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಆತ್ತಂ, ದ್ವಾದಸ। ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಬಾರಸಮೋ, ದ್ವಾದಸಮೋ, ದ್ವಾದಸೀ।
ತಯೋ ಚ ದಸ ಚ, ತೀಹಿ ವಾ ಅಧಿಕಾ ದಸಾತಿ ತೇರಸ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧಿ ಲೋಪಾ’’ದಿನಾ ತಿಸ್ಸ ತೇಆದಸೋ ಆನವುತಿಯಾ, ತೇರಸಮೋ, ತೇರಸೀ।
ಚತ್ತಾರೋ ಚ ದಸ ಚ, ಚತೂಹಿ ವಾ ಅಧಿಕಾ ದಸಾತಿ ಚತುದ್ದಸ ಇಚ್ಚತ್ರ ‘‘ಗಣನೇ ದಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ಚತೂಪಪದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ತುತ್ತರಪದಾದಿ ಚಸ್ಸ ಚುಚೋಪಿ ನವಾ’’ತಿ ತುಲೋಪೋ, ಚುಚೋ ಚ। ಚುದ್ದಸ, ಚೋದ್ದಸ, ಚತುದ್ದಸ। ಚುದ್ದಸಮೋ, ಚತುದ್ದಸಮೋ, ಚಕುದ್ದಸೀ, ಚಾತುದ್ದಸೀ ವಾ।
ಪಞ್ಚ ಚ ದಸ ಚ, ಪಞ್ಚಹಿ ವಾ ಅಧಿಕಾ ದಸಾತಿ ಪಞ್ಚದಸ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧಿ ಲೋಪಾ’’ದಿನಾ ಪಞ್ಚಸದ್ದಸ್ಸ ದಸ ವೀಸೇಸು ಪನ್ನಪಣ್ಣಆದೇಸಾಪಿ, ‘‘ಅಟ್ಠಾದಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ರತ್ತಂ। ಪನ್ನರಸ, ಪಞ್ಚದಸ। ಪನ್ನರಸಮೋ, ಪಞ್ಚದಸಮೋ, ಪನ್ನರಸೀ, ಪಞ್ಚದಸೀ।
‘‘ಛ ಸೋ, ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ, ವಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ, ‘‘ಲ ದರಾನ’’ನ್ತಿ ಲತ್ತಂ, ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ಥೋಯಂ ವಾಸದ್ದೋ।
ಳೋ ನಿಚ್ಚಂ ಸೋಳಸೇ ದಸ್ಸ, ಚತ್ತಾಲೀಸೇ ಚ ತೇರಸೇ।
ಅಞ್ಞತ್ರ ನ ಚ ಹೋತಾಯಂ, ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತೋ॥
ಲಳಾನಮವಿಸೇಸೋ ಕ್ವಚಿ, ಸೋಳಸ। ತೇಳಸ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಚತ್ತಾರೀಸಂ। ಸೋಳಸಮೋ, ಸೋಳಸೀ।
‘‘ವಾ, ದಸರ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ’’ತಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ‘‘ಅಟ್ಠಾದಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ರತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಾರಸ, ಅಟ್ಠಾದಸ, ಆತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಅಟ್ಠಾರಸಮೋ, ಅಟ್ಠಾದಸಮೋ। ಏವಂ ಸತ್ತರಸ, ಸತ್ತದಸ। ಸತ್ತರಸಮೋ, ಸತ್ತದಸಮೋ।
ಅಟ್ಠಾದಿತೋತಿ ಕಿಮತ್ಥಂ? ಚತುದ್ದಸ।
ಏಕೇನ ಊನಾ ವೀಸತೀತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ, ಏಕೂನವೀಸತಿ। ಏಕೂನವೀಸತಾದಯೋ ಆನವುತಿಯಾ ಏಕವಚನನ್ತಾ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತೇ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ, ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಚ ವತ್ತನ್ತೇ, ಯದಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ ವತ್ತನ್ತೇ, ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂನಮೇಕೂನವೀಸತಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಭೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಮೇಕೂನವೀಸತಿ ತಿಟ್ಠತು, ಭಿಕ್ಖೂನಮೇಕೂನವೀಸತಿಂ ಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖೂನಮೇಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಕತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಪನ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖವೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖವೋ ತಿಟ್ಠಥ, ಏಕೂನವೀಸತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸ, ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏವಂ ವೀಸತಾದೀಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪೂರಣೋ ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ।
ದಸ ಚ ದಸ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೇ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಸದಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸರೂಪಾನಮೇಕಸೇಸ್ವಸಕಿ’’ನ್ತಿ ಏಕಸೇಸೇ ಕತೇ ದಸಸದ್ದತೋ ಪಠಮಾಬಹುವಚನಂ ಯೋ। ‘‘ದಸ ಯೋ’’ಇತೀಧ –
೪೧೩. ಗಣನೇ ದಸಸ್ಸ ದ್ವಿತಿ ಚತು ಪಞ್ಚ ಛ ಸತ್ತ ಅಟ್ಠನವಕಾನಂ ವೀತಿ ಚತ್ತಾರ ಪಞ್ಞಾ ಛ ಸತ್ತಾಸ ನವಾ ಯೋಸು ಯೋನಞ್ಚೀ ಸಮಾಸಂ ಠಿರಿ ತೀತುತಿ।
ಗಣನೇ ದಸಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೀನಂ ದ್ವಿಕ ತಿಕ ಚತುಕ್ಕ ಪಞ್ಚಕ ಛಕ್ಕಸತ್ತಕ ಅಟ್ಠಕ ನವಕಾನಂ ಕತೇಕಸೇಸಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ವೀತಿ ಚತ್ತಾರ ಪಞ್ಞಾ ಛ ಸತ್ತ ಅಸ ನವ ಇಚ್ಚಾದೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ ಯೋಸು ಪರೇಸು, ಯೋನಞ್ಚ ಈಸಂ ಆಸಂ ಠಿ ರಿತಿ ಈತಿ ಉತಿಇಚ್ಚೇತೇ ಆದೇಸಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದ್ವಿದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ವೀಆದೇಸೋ ಹೋತಿ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಈಸಞ್ಚ, ಸರಲೋಪಾದಿ।
‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ, ವಾ, ಅನ್ತೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ।
೪೧೪. ತಿ ಚ।
ತಾಸಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಮನ್ತೇ ತಿಕಾರಾಗಮೋ ಹೋತಿ ವಾ। ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ಥೋಯಂ ವಾಸದ್ದೋ।
ವಿಭಾಸಾ ವೀಸ ತಿಂಸಾನ-ಮನ್ತೇ ಹೋತಿ ತಿಆಗಮೋ।
ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಚ ಹೋತೇವ, ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತೋ॥
‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಚಾ’’ತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ, ಪುನ ತದ್ಧಿತತ್ತಾ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೀಸತಿ, ವೀಸಂ ವಾ, ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ, ವೀಸಂ ವಾ ಇಚ್ಚಾದಿ। ವೀಸತಿಮೋ। ತಥಾ ಏಕವೀಸತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ, ಏಕವೀಸಂ ವಾ। ಏಕವೀಸತಿಮೋ। ಬಾವೀಸತಿ, ಬಾವೀಸಂ ವಾ। ಬಾವೀಸತಿಮೋ। ದ್ವಾವೀಸತಿ, ದ್ವಾವೀಸಂ ವಾ। ದ್ವಾವೀಸತಿಮೋ। ತೇವೀಸತಿ, ತೇವೀಸಂ ವಾ। ತೇವೀಸತಿಮೋ। ಚತುವೀಸತಿ, ಚತುವೀಸಂ ವಾ। ಚತುವೀಸತಿಮೋ। ಪಣ್ಣವೀಸತಿ, ಪಣ್ಣವೀಸಂ ವಾ। ಪಣ್ಣವೀಸತಿಮೋ। ಪಞ್ಚವೀಸತಿ, ಪಞ್ಚವೀಸಂ ವಾ। ಪಞ್ಚವೀಸತಿಮೋ। ಛಬ್ಬೀಸತಿ
ದಸ ಚ ದಸ ಚ ದಸ ಚಾತಿ ‘‘ದಸ ದಸ ದಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕಸೇಸೇ ಕತೇ ‘‘ಗಣನೇ ದಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಿಈಸಮಾದೇಸಾ, ‘‘ಕ್ವಚಾ’’ದಿನಾ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಚ, ಸೇಸಂ ವೀಸತಿಸಮಂ। ತಿಂಸತಿ, ತಿಂಸಂ, ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೋ, ತಿಂಸಂ, ತಿಂಸಾಯ ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏಕತಿಂಸತಿ, ಏಕತಿಂಸಂ ವಾ, ಬಾತ್ತಿಂಸಂ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಂ, ತೇತ್ತಿಂಸಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಚತುದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ಕತೇಕಸೇಸಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಚತ್ತಾರ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಈಸಂ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ‘‘ಲ ದರಾನ’’ನ್ತಿ ರಸ್ಸ ಲತ್ತಂ, ತಾಲೀಸಂ ವಾ। ಚತ್ತಾಲೀಸತಿಮೋ। ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ದ್ವಿಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ತಿಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಪಞ್ಚದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಆಸಞ್ಚ। ಪಞ್ಞಾಸಂ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧಿ ಲೋಪಾ’’ದಿನಾ ಪಣ್ಣಾದೇಸೋ, ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ। ಏಕಪಞ್ಞಾಸಂ, ದ್ವೇಪಞ್ಞಾಸಂ, ದ್ವಿಪಞ್ಞಾಸಂ।
ಛದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಛ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಠಿಆದೇಸೋ, ‘‘ಸ ಛಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಸಕಾರಾದೇಸೋ, ಸಟ್ಠಿ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ, ದ್ವೇಸಟ್ಠಿ, ದ್ವಿಸಟ್ಠಿ, ತೇಸಟ್ಠಿ, ತಿಸಟ್ಠಿ।
ಸತ್ತದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಸತ್ತ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ರಿ, ತಿ ಚ। ಸತ್ತರಿ, ಸತ್ತತಿ, ದ್ವಾಸತ್ತರಿ, ದ್ವಾಸತ್ತತಿ, ದ್ವಿಸತ್ತರಿ, ದಿಸತ್ತತಿ, ತೇಸತ್ತತಿ, ತಿಸತ್ತತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಟ್ಠದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಅಸ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಈತಿಆದೇಸೋ ಚ। ಅಸೀತಿ, ಏಕಾಸೀತಿ, ದ್ವೇಅಸೀತಿ, ತೇಅಸೀತಿ, ಚತುರಾಸೀತಿ, ‘‘ಕ್ವಚಾ’’ದಿನಾ ದೀಘೋ।
ನವದಸತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ನವ, ಯೋವಚನಸ್ಸ ಉತಿ ಚ, ನವುತಿ, ದ್ವಾನವುತಿ, ದ್ವೇನವುತಿ, ದ್ವಿನವುತಿ, ತೇನವುತಿ, ತಿನವುತಿ, ಚತುನವುತಿ, ಛನ್ನವುತಿಯಾ, ಛನ್ನವುತೀನಂ ಪಾಸಣ್ಡಾನಂ।
‘‘ಗಣನೇ, ದಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ।
೪೧೫. ದಸದಸಕಂ ಸತಂ ದಸಕಾನಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಯೋಮ್ಹಿ।
ಗಣನೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ದಸದಸಕತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸದ್ದಸ್ಸ ಸತಂ ಹೋತಿ, ಸತದಸಕತ್ಥವಾಚಕಸ್ಸ ದಸಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ ಯೋಮ್ಹಿ। ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನೇನ ಯೋಲೋಪೋ, ತದ್ಧಿತತ್ತಾ ಪುನ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸೇ ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ, ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಲೋಪೋ, ‘‘ಸಿ’’ನ್ತಿ ಅಮಾದೇಸೋ, ಯೋಜನಾನಂ ಸತಂ, ಸಹಸ್ಸಂ। ಸತಂ ನಪುಂಸಕಮೇಕವಚನನ್ತಞ್ಚ, ತಥಾ ಸಹಸ್ಸಂ, ವಗ್ಗಭೇದೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಹುವಚನಮ್ಪಿ ಭವತಿ। ದ್ವೇ ವೀಸತಿಯೋ। ಏವಂ ತಿಂಸಾದೀಸುಪಿ, ದ್ವೇ ಸತಾನಿ, ಬಹೂನಿ ಸತಾನಿ, ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಬಹೂನಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ।
ಸತಸ್ಸ ದ್ವಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಛಟ್ಠೀತಪ್ಪುರಿಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸತಂ ದ್ವಿಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ದ್ವಿಕಾದೀನಂ ತದುತ್ತರಪದಾನಞ್ಚ ನಿಪಚ್ಚನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಿಯಂ ವಚನತೋ ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನೇನ ಉತ್ತರಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಪಾತೋ, ಕಕಾರಲೋಪೋ ಚ ಹೋತಿ। ದ್ವಿಸತಂ। ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ತಿಕಂ ತಿಸತಂ, ತಥಾ ಚತುಸತಂ, ಪಞ್ಚಸತಂ, ಛಸತಂ, ಸತ್ತಸತಂ, ಅಟ್ಠಸತಂ, ನವಸತಂ, ದಸಸತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ದ್ವಿಸತನ್ತಿ ದಿಗುಸಮಾಸೋ। ಏವಂ ತಿಸತಂ, ಚತುಸತಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
೪೧೬. ಯಾವ ತದುತ್ತರಿ ದಸಗುಣಿತಞ್ಚ।
ಯಾವ ತಾಸಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಮುತ್ತರಿ, ತಾವ ದಸಗುಣಿತಞ್ಚ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಏತ್ಥ ದಕಾರೋ ಸನ್ಧಿಜೋ। ಯಥಾ – ದಸಸ್ಸ ಗಣನಸ್ಸ ದಸಗುಣಿತಂ ನಹುತನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ದಸಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ದಸಗುಣಿತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ತಂ ಲಕ್ಖನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ದಸಗುಣಿತಂ ದಸಸತಸಹಸ್ಸಂ।
‘‘ಯದನುಪಪನ್ನಾ ನಿಪಾತನಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತತೇ।
೪೧೭. ಸಕನಾಮೇಹಿ।
ಯಾಸಂ ಪನ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠನಾಮಧೇಯ್ಯಾನಂ ಯಾನಿ ರೂಪಾನಿ, ತಾನಿ ಸಕೇಹಿ ನಾಮೇಹಿ ನಿಪಚ್ಚನ್ತೇ। ಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಕೋಟಿ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾ, ಏಕವಚನನ್ತಾ ಚ, ವಗ್ಗಭೇದೇ ಬಹುವಚನಞ್ಚ ಭವತಿ, ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಪಕೋಟಿ, ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸತಂ ಕೋಟಿಪ್ಪಕೋಟಿ। ಏವಂ ನಹುತಂ, ನಿನ್ನಹುತಂ, ಅಕ್ಖೋಭಿನೀ, ಬಿನ್ದು, ಅಬ್ಬುದಂ, ನಿರಬ್ಬುದಂ, ಅಹಹಂ, ಅಬಬಂ, ಅಟಟಂ, ಸೋಗನ್ಧಿಕಂ, ಉಪ್ಪಲಂ, ಕುಮುದಂ, ಪುಣ್ಡರೀಕಂ, ಪದುಮಂ, ಕಥಾನಂ, ಮಹಾಕಥಾನಂ, ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯನ್ತಿ।
ಇಚ್ಚೇವಂ ಠಾನತೋ ಠಾನಂ, ಸತಲಕ್ಖಗುಣಂ ಮತಂ।
ಕೋಟಿಪ್ಪಭುತಿನಂ ವೀಸ-ಸಙ್ಖ್ಯಾನಞ್ಚ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ॥
‘‘ದ್ವೇ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಏತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
೪೧೮. ದ್ವಾದಿತೋ ಕೋನೇಕತ್ಥೇ ಚ।
ದ್ವಿಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಗಣನತೋ ಕಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಅನೇಕತ್ಥೇ। ದ್ವಿಕೋ ರಾಸಿ ದ್ವಿಕಂ। ಏವಂ ತಿಕಂ, ಚತುಕ್ಕಂ, ಪಞ್ಚಕಂ, ಛಕ್ಕಂ, ಸತ್ತಕಂ, ಅಟ್ಠಕಂ, ನವಕಂ, ದಸಕಂ, ಪಣ್ಣಾಸಕಂ, ಸತಕಂ, ಸಹಸ್ಸಕಂ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಸಙ್ಖ್ಯಾತದ್ಧಿತಂ।
ಅಬ್ಯಯತದ್ಧಿತ
‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ
೪೧೯. ಏಕಾದಿತೋ ಸಕಿಸ್ಸ ಕ್ಖತ್ತುಂ।
ಏಕದ್ವಿತಿಇಚ್ಚೇವಮಾದಿತೋ ಗಣನತೋ ಸಕಿಸ್ಸ ಠಾನೇ ವಾರತ್ಥೇ ಕ್ಖತ್ತುಂಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಏಕಕ್ಖತ್ತುಂ, ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಾಸಮಾವುಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಿಲೋಪೋ। ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ, ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ, ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ, ಅಟ್ಠಕ್ಖತ್ತುಂ, ನವಕ್ಖತ್ತುಂ, ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಂ, ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ, ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ, ಕತಿಕ್ಖತ್ತುಂ।
‘‘ಏಕೇನ ವಿಭಾಗೇನಾ’’ತಿ ವಿಗ್ಗಹೇ –
ಮಣ್ಡೂಕಗತಿಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಗ್ಗಹಣಮನುವತ್ತತೇ।
೪೨೦. ವಿಭಾಗೇ ಧಾ ಚ।
ವಿಭಾಗತ್ಥೇ ಏಕಾದಿಸಙ್ಖ್ಯಾತೋ ಧಾಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ಚಸದ್ದೇನ ಏಕದ್ವಿತೋ ಜ್ಝ ಚ, ಸುತ್ತಾದಿತೋ ಸೋ ಚ। ಏಕಧಾ। ದ್ವೀಹಿ ವಿಭಾಗೇಹಿ ದ್ವಿಧಾ, ದುಧಾ ವಾ, ದ್ವೇಧಾ। ತೀಹಿ ವಿಭಾಗೇಹಿ ತಿಧಾ, ತೇಧಾ ವಾ, ‘‘ತೇಸು ವುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಕಾರಸ್ಸೇಕಾರೋ। ಏವಂ ಚತುಧಾ, ಪಞ್ಚಧಾ, ಛಧಾ, ಸತ್ತಧಾ, ಅಟ್ಠಧಾ, ನವಧಾ, ದಸಧಾ, ಸತಧಾ, ಸಹಸ್ಸಧಾ, ಕತಿಧಾ, ಬಹುಧಾ।
ಜ್ಝಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಏಕಧಾ ಕರೋತೀತಿ ಏಕಜ್ಝಂ। ಏವಂ ದ್ವೇಜ್ಝಂ।
ಸೋಪಚ್ಚಯೇ ಸುತ್ತೇನ ವಿಭಾಗೇನ ಸುತ್ತಸೋ। ಏವಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ, ಪದಸೋ, ಅತ್ಥಸೋ, ಬಹುಸೋ, ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಸೋ
೪೨೧. ಸಬ್ಬನಾಮೇಹಿ ಪಕಾರವಚನೇ ತು ಥಾ।
ಸಬ್ಬನಾಮೇಹಿ ಪಕಾರವಚನತ್ಥೇ ಥಾಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತುಸದ್ದೇನ ಥತ್ತಾಪಚ್ಚಯೋ ಚ। ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭೇದಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಪಕಾರೋ, ತಸ್ಸಾಭಿಧಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸೋ ಪಕಾರೋ ತಥಾ, ತಂ ಪಕಾರಂ ತಥಾ, ತೇನ ಪಕಾರೇನ ತಥಾ, ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಯಥಾ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾ, ಅಞ್ಞಥಾ, ಇತರಥಾ, ಉಭಯಥಾ, ಥತ್ತಾಪಚ್ಚಯೇ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ತಥತ್ತಾ। ಏವಂ ಯಥತ್ತಾ, ಅಞ್ಞಥತ್ತಾ।
ಕೋ ಪಕಾರೋತಿ ಅತ್ಥೇ –
೪೨೨. ಕಿಮಿಮೇಹಿ ಥಂ।
ಕಿಂಇಮಇಚ್ಚೇತೇಹಿ ಥಂಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಪಕಾರವಚನತ್ಥೇ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಕ ವೇ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚಸದ್ದೇನ ಕಿಸ್ಸ ಕಾದೇಸೋ। ಕಥಂ, ಕಂ ಪಕಾರಂ ಕಥಂ, ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಥಂ, ಅಯಂ ಪಕಾರೋ ಇತ್ಥಂ, ಇಮಂ ಪಕಾರಂ ಇತ್ಥಂ। ಅನೇನ ಪಕಾರೇನ ಇತ್ಥಂ, ‘‘ಇಮಸ್ಸಿ ಥಂ ದಾನಿಹ ತೋ ಧೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಇಮಸದ್ದಸ್ಸ ಇಕಾರೋ, ದ್ವಿತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಕ್ಖತ್ತುಂ ಆದಿಥಂಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಾನಂ ಅಬ್ಯಯತದ್ಧಿತತ್ತಾ ನಾಮಬ್ಯಪದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ‘‘ಸಬ್ಬಾಸಮಾವುಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ, ‘‘ಕ್ವಚಿ ತೋ ಪಞ್ಚಮ್ಯತ್ಥೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತತೋಆದಿಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಾ ಚ ಇಧೇವ ಅಬ್ಯಯತದ್ಧಿತೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ।
೪೨೩. ಯದನುಪಪನ್ನಾ ನಿಪಾತನಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ।
ಯೇ ಸದ್ದಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅನುಪಪನ್ನಾ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಲಕ್ಖಣಾ ಅಕ್ಖರಾದಿತೋ, ನಾಮೋಪಸಗ್ಗನಿಪಾತತೋ ವಾ ಸಮಾಸತದ್ಧಿತಾದಿತೋ ವಾ, ತೇ ನಿಪಾತನಾ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ।
ತದ್ಧಿತತೋ ತಾವ –
ಇಮಸ್ಮಾ ಜ್ಜ ಸಿಯಾ ಕಾಲೇ, ಸಮಾನಾಪರತೋ ಜ್ಜು ಚ।
ಇಮಸದ್ದಸ್ಸ’ಕಾರೋ ಚ, ಸಮಾನಸ್ಸ ಚ ಸೋ ಸಿಯಾ॥
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ವಾ ಅಜ್ಜ, ಸಮಾನೇ ಕಾಲೇ ಸಜ್ಜು, ಅಪರಸ್ಮಿಂದಿವಸೇ ಅಪರಜ್ಜು। ನಿಪಾತೇಹಿ ಭವತ್ಥೇ ತನಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ಅಜ್ಜ ಭವಂ ಅಜ್ಜತನಂ, ಅಜ್ಜ ಭವಾ ಅಜ್ಜತನೀ, ಸ್ವೇ ಭವಂ ಸ್ವಾತನಂ। ಏವಂ ಪುರಾತನಂ, ಹಿಯ್ಯೋ ಭವಂ ಹಿಯ್ಯತ್ತನಂ, ಹಿಯ್ಯೋ ಭವಾ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೀ ಇಚ್ಚಾದಿ।
ಅಬ್ಯಯತದ್ಧಿತಂ।
ಸಾಮಞ್ಞವುತ್ತಿಭಾವತ್ಥಾ-ಬ್ಯಯತೋ ತದ್ಧಿತಂ ತಿಧಾ।
ತತ್ರಾದಿ ಚತುಧಾಪಚ್ಚಾ-ನೇಕತ್ಥಸ್ಸತ್ಥಿಸಙ್ಖ್ಯಾತೋ॥
ಇತಿ ಪದರೂಪಸಿದ್ಧಿಯಂ ತದ್ಧಿತಕಣ್ಡೋ
ಪಞ್ಚಮೋ।