ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಪಞ್ಚಿಕಾ ಟೀಕಾ

ಸಾರತ್ಥವಿಲಾಸಿನೀನಾಮ

ಪಞ್ಚಿಕಾಟೀಕಾ

ಪಣಾಮಾದಿಕಥಾ

ವಿಜ್ಜಾಧನಸ್ಸ ಸಮನುಸ್ಸರಣಮ್ಪಿ ಯಸ್ಸ,

ಪಞ್ಞಾವಿಸುದ್ಧರತನಾನಯನೇಕಹೇತು।

ತಂ ಧಮ್ಮರಾಜಮಮಲುಜ್ಜಲಕಿತ್ತಿಮಾಲಂ,

ಸಾಮೋದಮಾದರಮಯೇ ಹದಯೇ ನಿಧಾಯ॥

ಲದ್ಧಮ್ಮಹೋದಯ ಮಹಾದಯ (ಸಮ್ಪಸಾದಾ) ಜಪಸೋ (ಪೋತ್ಥಕೇ),

ಸಕ್ಕಾ(ದಿ) ಸಕ್ಕತಗುಣಂ ರತನ (ದ್ವಯಞ್ಚ) ತ್ತಯತಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ)।

(ಯಾಪಞ್ಚಿಕಾ) ಗುರುವರಪ್ಪ(ಭವಾತ್ಯಗಾಹಾ) ಹಪಾ ತ್ಯ ಗಾಯಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ),

ತಂ ಸಾಧು ಸಿಸ್ಸಜನ ಮಜ್ಜವಗಾಹ ಯಾಮ॥

ಜಯತೀಹ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾಯನೋ ಮುನಿ।

ಯಸ್ಸ ಸಾಧುಗುಣುಬ್ಭೂತ,ಕಿತ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥಟಾ॥

ಇಚ್ಚೇವ ಮನವಸೇಸ ಮತ್ತನೋ ಭಯಾದ್ಯೂಪದ್ದವೋಪಘಾಭಕರಸಾಮತ್ಥಿಯ ಯೋಗೇನ ಸಕಲಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿಯನ್ತರಾಯ ನಿವಾರಣ ಮಧಿಪ್ಪೇತಸಿದ್ಧಿ ವಿಸೇಸ ಮಭಿಕಙ್ಖಿಯ ರತನತ್ತಯ ವಿಸಯಭೂತಂ ತಂಸಾಧನೇ ಕನ್ತನಿದಾನ ಭೂತಸ್ಸ ಆಲೋಕಿಯಯಾತಿಸಯಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತಸ್ಸ ಮಹತೋ ಪ್ಯತಿಮಹನೀಯಸ್ಸ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಸಪ್ಪಸಾದಾನುರೂಪಂ ಪೂಜಾವಿಸಯಂ ತದನುಸ್ಸ(ರಣಂ ಕತ್ವಾ) ಗುರುಸನ್ನಿಯೋಗಮನುಟ್ಠಾತುಂ–

ಕಿನ್ತೇಹಿ ಪಾದಸುಸ್ಸೂಸಾ, ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಗುರೂನಿಹ।

ಯೇ ತಪ್ಪಾದರಜೋಕಿಣ್ಣಾ, ತೇವ ಸಾಧೂ ವಿವೇಕಿನೋತಿ॥

ವಚನತೋ ಅತ್ತನೋ ಗುರುಪೂಜಾ ಪುರಸ್ಸರಂ ಪಞ್ಚಿಕಾವಿವರಣಂ ಪಥಿ’ಯಾ ಪಞ್ಚಿಕಾ’ತಿಆದಿನಾ ಕತಪಟಿಞ್ಞತ್ತಾ ಸಮ್ಪತಿ ಮಹಾದಯೋತಿಆದಿನೋ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧುಜನವಣ್ಣನಂ ವಣ್ಣನಮಾರಭಿಸ್ಸಾಮ।

ನನು ಚ ವುತ್ತಿಗನ್ಥಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಯಂ ಕತಾಭಿನಿವೇಸೋ-ಯಮಾಚರಿಯೋತಿ ಕಥಮಿಹಾನಧಿಕತೇ ಮಹಾದಯೋತಿಆದಿಕೇ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ರತನತ್ತಪ್ಪಣಾಮಗನ್ಥಕತ್ತುಗನ್ಥನಿಸ್ಸಯಗನ್ಥಾರಮ್ಭಫಲಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತ- ಪಯೋಜನಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹನಾನಂ ಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮ ಕರಣಂ ಅನ್ತರಾಯಕರಾಪುಞ್ಞವಿಘಾತಕರಪುಞ್ಞವಿಸೇಸುಪ್ಪಾದನೇನ ಕತ್ತು ಮಿಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯೇನಂ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥಂ। ವಚೀಪಣಾಮೋ ಪನೇತ್ಥ ಸೋತೂನಮ್ಪಿ ಯಥಾವುತ್ತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನಕೋ ಆಚರಿಯೇನಾಪ್ಯಯ ಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ’ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಸನ್ದಸ್ಸನ’ನ್ತಿಆದಿನಾ, ವಾಚಸಿಕಸತ್ಥಾಧಿಕಾರತೋಪಿ ವಚೀಪಣಾಮೋತಿ ಕಾಯಪ್ಪಣಾಮೋ ಮನೋಪಣಾಮೋ ಚ। ನ ಕತೋ, ಗನ್ಥಕತ್ತುಸನ್ದಸ್ಸನಂ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಪಮಾಣ ಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ, ಗನ್ಥನಿಸ್ಸಯಸನ್ದಸ್ಸನಂ ಅತ್ತನಿಯಭಾವಸನ್ಧಸ್ಸನೇನ ತಬ್ಬಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಫಲದಸ್ಸನಂ ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಜನನಿಸೇಧಾಯ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಯಯೋಜನಸನ್ದಸ್ಸನಂ ವೀಮಂಸಾಪುಬ್ಬಕಾರೀನಂ ಪಯೋಜನೋ ಪಾಲಮ್ಭಪುಬ್ಬಿಕಾ ಸತ್ಥೇ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹನಂ (ಕತ್ವಾ) ಆದರೇನ ಗನ್ಥೇ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ, ಯದಾಹು –

ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಹಿ ಸತ್ಥಸ್ಸ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ।

ಕೇನೇತಂ ಗಯ್ಹತೇ ತಾವ, ಯಾವ-ವುತ್ತಮ್ಪಯೋಜನಂತಿ॥

ನನು ಸತ್ಥಪ್ಪಯೋಜನಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಇದಮಸ್ಸ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಯತೋ–

ಸಿದ್ಧಪ್ಪಯೋಜನಂ ಸಿದ್ಧ,ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಸೋತುಮಿಚ್ಛತಿ।

ಸೋತಾದೋ ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಪ್ಪಯೋಜನೋತಿ॥

ತತ್ರೇದಮುತ್ತರಂ–

ಸತ್ತಂ ಪಯೋಜನಞ್ಚೇವ, ಉಭೋ ಸಮ್ಬನ್ಧನಿಸ್ಸಯಾ।

ತಂ ವುತ್ತನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ನ, ಭಿನ್ನೋ ವುತ್ತೋ ಪಯೋಜನಾತಿ॥

ಪಯೋಜನಪ್ಪಯೋಜನಮ್ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಸಯಮಾಚರಿಯೇನ ‘‘ಕೋ ಪನ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅಜಾನನೇ ದೋಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ।

ತತ್ಥ‘ಮಹಾದಯೋ’ತ್ಯಾದಿನಾ ಗಾಥಾದ್ವಯೇನ ರತನತ್ತಯಪಣಾಮೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ‘ಯೋ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಸೂ’ತಿಆದಿನಾ ಗನ್ಥಕತ್ತಾ, ‘ಸದ್ದಸತ್ಥ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಗನ್ಥನಿಸ್ಸಯೋ, ‘ಸಙ್ಖೇಪನಯೇನಾ’ತಿಚ ‘ಸಾರಭೂತಂ ವಿಪುಲತ್ಥಗಾ ಹಿಂ ಅನಾಕುಲ’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇಹಿ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಫಲಂ ಸೋತುಜನಸಮುಸ್ಸಾಹನಞ್ಚ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಪ್ಪಯೋಜನಮ್ಪನ‘ಸಂವಣ್ಣನ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಅನ್ವತ್ಥ ಬ್ಯಪದೇಸೇನ ಸಂವಣ್ಣೀಯತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತಾಯಾತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾಭಿ ಕತ್ವಾ, ತಮ್ಪನ ವಿವರಿತ್ವಾ ಕಥನಂ ಸದ್ದಾನುಸಾಸನಸತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಸಮುದಿತೇನ ಸತ್ಥೇನ ವಚನೀಯತ್ಥೋ ತಂ ವಚನೀಯತ್ಥೋತಿ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ವುತ್ತಸದ್ದಾನುಸಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಪಯೋಜನಮೇವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮುದಾಯತ್ಥೋ।

ಅಯಮ್ಪನೇತ್ಥ ಅವಯವತ್ಥೋ-ಯೋತಿ ಅನಿಯಮವಚನಂ ಧಮ್ಮರಾಜಸದ್ದಾ ಪೇಕ್ಖಾಯ ಚೇತ್ಥ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತಾ, ತೇನೇತ್ಥ ವುಚ್ಚಮಾನಗುಣವಿಸೇಸಾ ಧಾರಪುಗ್ಗಲವಿಸೇಸನಿದಸ್ಸನಂ, ದಯತಿ ದುಕ್ಖಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಸುಖಂ ದದಾತಿ, ದಯೀಯತಿ ವಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಗಮಿಯ(ತಿ ಸ) ಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತೀಯತಿ, ದಯತಿ ವಾ ಪರದುಕ್ಖಂ ಹಿಂಸತಿ, ದಯತಿ ವಾ ಪರದುಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ತಂವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಹದಯಖೇದಂ ಕರೋತೀತಿ ದಯಾ, ‘‘ದಯ=ದಾನಗತಿ ಹಿಂಸಾದಾನೇಸು’’ ಇಚ್ಚಸ್ಮಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮಣತ್ತಿಕಯಕ್ಯಾಚೇ’’ತಿ (೫-೪೯) ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ವಿಸಯಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹತೀ ಪಸತ್ಥಾ ವಾ ದಯಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾದಯೋ, ವಿಸೇಸನ ಸಮಾಸೇ ‘‘ಸದ್ಧಾದಿತ್ವ’’ (೪-೮೪) ವಕ್ಖಮಾನಪಾರಮಿತಾಸಮ್ಭರಣದುಕ್ಖಾನುಭವ ನಾನಮಿದಂ ಹೇತುವಚನಂ, ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಜನಿತಾತಿ ಜನಾ ಸತ್ತಲೋಕೋ, ಇಮಿನಾ ಖೀಣಾಸವಾಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸುಖವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತ ಹಿತಸ್ಸ ದಾನತೋ, ಜನಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಜನತಾ ತಸ್ಸಾ ಹಿತಾಯ ಅಭಿವಡ್ಢಿಯಾ ಸಕಲವಟ್ಟ ದುಕ್ಖನಿಸ್ಸಟನಿಬ್ಬಾನಸುಖಭಾಗಿಯಕರಣಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸಚ’ಸಮ್ಪೂರಯ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ’ದುಕ್ಖಮನುಭವೀ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಮ್ಬೋಧೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸದ್ದೋ ಸಾಮನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಂಸಯಮೇವ ಅನಞ್ಞಬೋಧಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿ, ಸಂಪುಬ್ಬಾ ಬುಧಧಾತುತೋ ‘‘ಇ’’ಇತಿ ಣ್ವಾದಿ (ಕೋ) ಇಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಸವಾಸನಸಕಲಸಂಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾಯಕಂ ಭಗವತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ಸಮ್ಪಾಪಯತೀತಿ ಸಮ್ಪಾಪಕಂ, ಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಸಮ್ಪಾಪಕನ್ತಿ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ, ಕಿನ್ತಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ಧಮ್ಮಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಪಾರಮಿಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಯೋ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತೇಪಿ ಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಧಾರೇನ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಸಮ್ಪಾಪನಸಾಮತ್ಥಿಯಯೋಗೇನ ಪರೇಪಿ ಧಾರೇನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಧಮ್ಮಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ‘ಧರ=ಧಾರಣೇ’ಇಚ್ಚಸ್ಮಾ ಖೀಸು, ವಿಯಾದಿಸುತ್ತೇನ ಣ್ವಾದಿ(ಕೋ) ಮಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಧಮ್ಮಾನಂಜಾತಂ, ಧಮ್ಮಾಏವವಾ ಜಾತಂ, ಸಮ್ಬೋಧಿಸಮ್ಪಾಪಕಞ್ಚ ತಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ಚೇತಿ ವಿಸೇಸನಸಮಾಸೋ, ‘ಸಮ್ಪೂರಯ’ನ್ತಿ ಮಸ್ಸೇತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಮ್ಪೂರಯನ್ತಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋಗಾ ದೀಪಙ್ಕರ (ಪಾದ)ಮೂಲೇ ಹತ್ಥೋಪಗತಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಹಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಕರುಣಾಗುಣಯೋಗಸೀತಲೀಭೂತಹದಯತಾಯ ‘‘ಕಥನ್ನಾಮೇತೇ ಅಚ್ಚನ್ತ ದುಸ್ಸಹವಟ್ಟದುಕ್ಖೋಪಗತೇ ಸತ್ತೇ ತಂಮಹಾದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣೇಕಹೇತುತಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಗಮೇನ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಹೇತುಯೇವೇದಮಪಿ ದುಕ್ಖಾನುಭವನಸ್ಸ, ಮಹಾದಯತಾ ಪನಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಹೇತು, ದುಟ್ಠು ಖನತಿ ಕಾಯಿಕಂ ಅಸ್ಸಾದನ್ತಿ’ದುಪುಬ್ಬಾ ಖನಿಸ್ಮಾ’ ‘‘ಕ್ವೀ’’ತಿ (೫-೪) ಕ್ವಿ, ದುಕ್ಖಂ ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖ ವೇದನಾ, ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ-’ಅನನ್ತರೂಪ’ನ್ತಿ, ಸಭಾವವಚನೋ ಯಂ ರೂಪಸದ್ದೋ ‘‘ಪಿಯರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀಸುವಿಯ, ತೇ ಚ ದುಕ್ಖಸಭಾವಾ (ಅನನ್ತಾ) ಅನನ್ತಕಾರಣಾನಂ ವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ಅನನ್ತಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನನ್ತರೂಪಂ, ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವೀ ವಿನ್ದೀ, ಕಿಮಿವಾತಿ ಆಹ-‘ಸುಖಂ ವಾ’ತಿ, ಸುಟ್ಠು ಖನತಿ ಕಾಯಿಕಂ ಆಬಾಧನ್ತಿ ಸುಖಂ, ಇವಸದ್ದೋ ಸಧಮ್ಮತ್ತಸಙ್ಖಾತೋಪಮಾಜೋತಕೋ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಞ್ಹಿ ಉಪಮಾ, ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಿಯೋ ಪಮಾ’’ತಿ, ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಅನಿಟ್ಠಾನುಭವನಸಭಾವಾಯಾಪಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಅನುಭವನಸಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಸೇಸಯೋಗಾ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಸದಿಸತಾಪತ್ತಿಹೋತೀತಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ತಂ ಸುಖಮಿವ ವಿನ್ದೀ’’ತಿ। ಕಥಮಞ್ಞಥಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಸ ಸಮುದ್ಧರಣಂ ಸಿಯಾತಿ, ಅಥವಾ ಸುಖಮಿವ ಸುಖಂ ವಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಅನಞ್ಞವಿನ್ದಿಯಮಪಿ ತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಕಲಲೋಕಹಿತಾವ ಹಿತಮನತಾಯ ವಿನ್ದೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ‘ಅಖಿನ್ನರೂಪೋ’ತಿ, ಅಖಿನ್ನಂ ಪರಿಸ್ಸಮಮಪ್ಪತ್ತಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ತಂ ಧಮ್ಮರಾಜನ್ತಿ ಯೋತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ವುತ್ತಗುಣವಿಸೇಸಾಧಾರ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸನಿಯಮನವಚನಂ, ಧಮ್ಮೇನ ರಾಜತಿ ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ವಾ, ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ರಾಜಾ ಸಾಮೀತಿ ವಾ, ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋವ ತತ್ಥ ರಾಜತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ವಾ, ಪರೂಪಕಾರವಸೇನ ತದತ್ಥಾಯೇವ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ರಾಜೇತಿ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ವಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ, ತಂ ಧಮ್ಮರಾಜಂ ನಮಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ-‘ಜಿತಮಾರವೀರಂ ಸುಧನ್ತ ಸೋವಣ್ಣನಿಭ’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಮಾರೋ ಚ ಸೋ ವೀರೋಚಾತಿ ಮಾರವೀರೋ ಜಿತೋ ವಿದ್ತೇಧಸ್ತಬಲೋ ಮಾರವೀರೋ ನಾತಿ ಜಿತಮಾರವೀರೋ, ತಂ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದೇವಪುತ್ತಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಮಚ್ಚುಕ್ಖನ್ಧ ಮಾರಾ-ನೇನ ಜಿತಾ ಏವ, ತಥಾಪಿ ವೀರಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೇ ಗಹಿತೇ ತಂವಿಜಯಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಜಿತಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಸುಟ್ಠು ಧನ್ತಂ ಧಮಿತಂ ಉದ್ಧರಿತಂ ಸುಧನ್ತಂ, ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಸೋವಣ್ಣಂ, ಸುಧನ್ತ ಚ ತಂ ಸೋವಣ್ಣಞ್ಚ, ತಸ್ಸೇವ ನಿಭಾ ಸೋಭಾ ಅಸ್ಸೇತಿ ಸಮಾಸೋ, ಅಥವಾ ಸುಧನ್ತಞ್ಚ ತಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಚೇತಿ ಸಮಾಸೇ ತಸ್ಸಿದನ್ತಿ ‘‘ಣೋ’’ತಿ (೪-೩೪) ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ (೪-೧೨೬) ಮಜ್ಝವುದ್ಧಿಯಂ ಸುಧನ್ತಸೋವಣ್ಣಂ ಪಟಿಮಾರೂಪಂ, ತೇನ ನಿಭೋ ಸದಿಸೋ, ತಂ।

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

ಹೇತು ಫಲಂ ಪರತ್ಥೋ ಚ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಥುತಿಸಙ್ಗಹೋ।

ಹೇತು ಸಮ್ಬೋಧಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇವ, ಯಮಞ್ಞಂ ತತೋಪರೀತಿ॥

ವುತ್ತಹೇತುಫಲಸತ್ತೋಪಕಾರವಸೇನ ಬುದ್ಧರತನಸ್ಸ ಥುತಿಪುಬ್ಬಕಮ್ಪಣಾಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ತೇನಾಪಿ ಪೂಜನೀಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮರತನಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಮೋಹನ್ಧತಮಪ್ಪಧಂಸಿ’ನ್ತಿ ಆಹ, ತತ್ಥ ಚ ಸದ್ದೋ ‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ನಮಿತ್ವಾ’ತಿ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ನಮಸ್ಸನಕ್ರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ, ಕಿಮ್ಭೂತನ್ತಿ ಆಹ, ‘ಮೋಹನ್ಧತಮಪ್ಪಧಂಸಿ’ನ್ತಿ, ಮುಯ್ಹತೀತಿ ಮೋಹೋ=ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಅನ್ಧಯತಿ ಸಮತ್ಥಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಪರಿಹಾನೇನಾತಿ ಅನ್ಧಂ, ಅನ್ಧಞ್ಚ ತಂ ತಮಞ್ಚೇತಿ ಅನ್ಧತಮಂ=ಬಾಳ್ಹತಿಮಿರಂ, ಮೋಹೋಯೇವ ತಂಸದಿಸತಾಯ ಅನ್ಧತಮನ್ತಿ ಮೋ ಹನ್ಧತಮಂ, ತಂ ಪಧಂಸೇತಿ ಪಕಾರೇನ ನಾಸೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಮೋಹನ್ಧತಮಪ್ಪಧಂಸೀ, ಪಸದ್ದಸ್ಸಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಹಿತ್ವಾ ಪಕಾರತ್ಥಸ್ಸೇವ ಗಹಣತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಸಹ–

ಸೋತಾಪತ್ತಾದಯೋ ಮಗ್ಗಾ,ಚತ್ತಾರೋ ತಪ್ಫಲಾನಿಚ।

ಚತ್ತಾರಿ ಅಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನವಾತಿ॥

ವುತ್ತನವಲೋಕುತ್ತರಮ್ಮೋ ಗಹಿತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋವ ಗಯ್ಹೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಮೋಹಸ್ಸೇವ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ, ನೇತರೇಸನ್ತಿ ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ, ತಪ್ಪಹಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ತಮ್ಮುಖೇನೇತರೇಸಮ್ಪಿ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ।

ಏವಂ ಧಮ್ಮರತನಸ್ಸ ನಮಕ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತದಾಧಾರಭೂತಸಙ್ಘರತನಂ ನಮಸ್ಸಿತುಂ ‘ಸಙ್ಘಂ ತಥಾ ಸಙ್ಘಟಿತಂ ಗುಣೇಹೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ತಥಾಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ವಾ, ವಚೋಯುತ್ತಿಯಂ ವಾ, ವಚೋಯುತ್ತಿಪಕ್ಖೇ ಚ ಸದ್ದೋ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋ, ಕಿಲೇಸಾದಯೋ ಸಂಹನತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸಙ್ಘೋ, ಸಂಪುಬ್ಬತೋ ಹನತಿಸ್ಮಾ ಕ್ವಿಮ್ಹಿ ‘‘ಕ್ವಿಮ್ಹಿ ಘೋಪರಿಪಚ್ಚಸಮೋ ಹೀ’’ತಿ (೫.೧೦೦) ಹನಸ್ಸ ಘೋ, ಕಿಲೇಸಹಿಂಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಗಹಿತಂ, ಗುಣೇಹೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸತೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ

ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಫಲೇಠಿತಾ।

ಏಸ ಸಙ್ಘೋ ಉಜುಭೂತೋ, ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಹಿತೋತಿ॥

ವುತ್ತಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಗುಣೇಹೀತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ, ಸಙ್ಘಟಿತನ್ತಿ ಸಂಹತಂ।

ಏವಮನನ್ತರಾಯೇನ ಗನ್ಥಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥಮನನ್ತ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠಲೋಕತ್ತಯಗ್ಗಸೀಖಾಮಣಿಭೂತಸ್ಸ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಪಣಾಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗನ್ಥ ಕತ್ತಾದಿಯಥಾವುತ್ತತ್ಥೋಪದಸ್ಸನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಮತ್ತನಾ ಸಮಾರಭಿತಬ್ಬಂ ಗನ್ಥ ಕರಣಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ’ಯೋ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಸೂ’ತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ‘ಯೋ’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘ತನ್ನಾಮಧೇಯ್ಯೇನಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ಇಜ್ಝನ್ತಿ ಇದ್ಧಾ ವುದ್ಧಾ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇದ್ಧಿ=ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಯೋ ಲೋಕಿಯಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ ಚ ಸಾ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇಸು ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಸು, ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಮಹತ್ತಂ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಗತೋ, ತನ್ನಾಮಧೇಯ್ಯೇನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಧೇಯ್ಯಮಸ್ಸಾತಿ ತನ್ನಾಮಧೇಯ್ಯೋ, ತೇನ, ತಪೋಧನೇನಾತಿ ಮುನಿನಾ, ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ- ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಭಗವತಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಯೋ ದುತಿಯೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ… (ತೇನ ಸಮಾನನಾಮಧೇಯ್ಯೇನಾತಿ) ತಮಪದಿಸನ್ತೋ-ಯಮಾಚರಿಯೋ ಅನುದ್ಧತಭಾವೇನ ಉಜುನಾಕ್ಕಮೇನ ನಾಮಾದಿಕಮವತ್ವಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋತಿ ನಾಮಂ ಮಹಾಸಾಮಿಟ್ಠಾನನ್ತರಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕಾಲೋಚಿತಪಞ್ಞಾ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೋಪಕಾರಿತಾದಿಞ್ಚ ವಿಭಾವೇತಿ। ‘ಯಂ ರಚಿತ’ನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ರಚಿತನ್ತಿ ಕತಂ, ಕಿನ್ತಿ ಆಹ ಸದ್ದಸತ್ಥ’ನ್ತಿ, ಸದ್ದಸತ್ಥಂ ನಾಮ ಸುತ್ತ, ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಬ್ಯಾಕರಣಾದ್ಯಪರನಾಮಧೇಯ್ಯಂ, ಸುತ್ತಂ(ಹಿ) ‘ಸದ್ದಾ (ಲಕ್ಖೀಯನ್ತಿ) ಸಾಸೀಯನ್ತಿ ಅನುಸಾಸೀಯನ್ತಿ ಪಕತಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಾಗಕಪ್ಪನಾಯ ಏತೇನಾ’ತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಚ ‘ಬ್ಯಾಕರೀಯನ್ತಿ ಸದ್ದನಿಪ್ಫಾದನವಸೇನ ಕಥೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾ’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಮ್ಪನ ವುತ್ಯಾದಿ ತದುಪಕರಣಭಾವೇನ ಸದ್ದಸತ್ಥಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ ಬ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅನುನನ್ತಿ ತಬ್ಬಿಸೇಸನಂ, ಅಸೇಸಲಕ್ಖಿಯೋಪಸಙ್ಗಾಹಕಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸಾಪರಸ್ಸಾಭಾವಾ ಸಮ್ಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಥಾತಿ ಅನನ್ತರತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸದ್ದಸತ್ಥರಚನಾನನ್ತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸೇತಿ ಸದ್ದಸತ್ಥಸ್ಸ, ವುತ್ತಿ ಚ ಸಮಾಸಾ ಕತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸುತ್ತಂ ವಿವರೀಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಿ, ಸಮಸ್ಸತೇ ಸಙ್ಖಿಪೀಯತೀತಿ ಸಮಾಸಾ।

ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ವುತ್ತಿಯಾಪಿ, ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸದ್ದವಸೇನ ಸಙ್ಕುಚಿತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಖಿಪನಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ತಸ್ಸ ನಯೋ ಕಮೋ ಸಙ್ಖೇಪನಯೋ, ತೇನ, ಭೋವಾತಿ ಯೋ ಸದ್ದಸತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತಿಯಾ ಚ ಕತ್ತಾ ಸೋ ಏವ, ಇದಾನಿ ಸುತ್ತವುತ್ತಿರಚನಾನನ್ತರಮವಸರಪ್ಪತ್ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಸಮಾರಭೇಯ್ಯ ಸಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಭಂ ಕರೇಯ್ಯ ಬಹುನ್ನಂ ಕ್ರಿಯಾಕ್ಖಣಾನಮಾದಿಭೂತಂ ಕ್ರಿಯಾಕ್ಖಣಮನುತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಕಿನ್ತಿ ಸಂವಣ್ಣನಂ, ಸಂವಣ್ಣೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತಾಯಾತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾ, ಪಞ್ಚೀಯತಿ ವಿಪಞ್ಚೀಯತಿ ಬ್ಯತ್ತೀ ಕರೀಯತಿ ವುತ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ, ತಂ ಪಞ್ಚಯತೀತಿ ವಾ ಲದ್ಧನಾಮಪಞ್ಚಿಕಾ, ತಂ।

ಏವಮತ್ತನಾ ಕರಣೀಯಸತ್ಥಮ್ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದಾಯ (ಕತಮೇ ದ್ವೇ) ಪರತೋ ಚ ಘೋಸೋ (ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ) ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸಮ್ಮಾಸವನಪಟಿಬದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾಸನ (ಪ್ಪಟಿ) ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಾಸನಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣತ್ತಾ ತಂ ಸವನೇ ಸಾಧುಜನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ‘ತಂ ಸಾರಭೂತ’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ಯಸದ್ದವಿರಹೇಪಿ ಅಧಿಕತತ್ತಾ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಪರಾಮಸತಿ, ತಂ ಸುಣನ್ತೂ’ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಾಧೂತಿ ಸವನಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾನುರೂಪಞ್ಚ ಅತ್ಥಂಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಮನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾವಿಯ ಅವಿನಸ್ಸಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಹದಯೇ ಠಪನವಸೇನ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಸವನಮೇವ ಹಿ ಸೋತೂನಮತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತೀತಿ, ಸನ್ತೋತಿ ಸವನಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತಾರೋ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಥಾ ಸಾತಿಸಯಬ್ಯಾಕರಣಂ… ತಥಾವಿಧಾ ಏವ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಸಾಧುಕಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ, ಕಿಮ್ಭೂತನ್ತಿ ಆಹ ‘ಸಾರಭೂತ’ನ್ತಿಆದಿ, ಭೂತಸದ್ದೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೋ, ಫೇಗ್ಗುತ್ತಾಭಾವೇನ ಅಪರಿಚ್ಚಜನೀಯತಾಯ ಸಾರೋ ಥಿರಂ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾರಾ ಚ ಸಾ ಭೂತಾಚ, ಅಥ ವಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣಾತಿಸಯಸಾಧನೇಕಸಾಧನಭಾವತೋ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಾರಞ್ಚ ಸಾ ಭೂತಾಚಾತಿ ಸಾರಭೂತಾ, ತಂ ಗನ್ಥೋ ಯೇವೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಿತೋ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ನಯಗ್ಗಾಹಿತತಾಯಪಿ ಸಬ್ಬಥಾ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವಾತಿ ವಿಪುಲಂ ಅತ್ಥಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವಿಪುಲತ್ಥಗಾಹೀ, ತಂ, ವಿಧೀಯಮಾನವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮವಿಸೇಸೇನ ಬ್ಯಾಕುಲಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮಸ್ಸ ನಿರಸನತೋ ನತ್ಥಿ ಆಕುಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಕುಲಂ, ತಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ಕಚ್ಚಾಯನವುತ್ತಿವಣ್ಣನಾಸು ನ ತಥಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ।

ತದೇವಮಧಿಕತತ್ತಾಯೇವಾಯಮಾಚರಿಯೋ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭೇ’ಮಹಾದಯೋ ಯೋ’ತಿಆದಿಕೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಾನಿ ಅತ್ತನಾ ವಣ್ಣನೀಯಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸಾದಿ ಭೂತಂ ವಾಕ್ಯಮನಧಿಕತಪರಿಹಾರಮುಖೇನೇವೋಪನ್ಯಸ್ಯ ಬ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮಾಹ- ‘ಇಧಾ’ತಿಆದಿ, ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಾಗಧಿಕಸದ್ದಲಕ್ಖಣವಿರಚನಾಧಿಕಾರೇ, ಮಾಗಧಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಮಾಗಧಿಕಂ, ಮಾಗಧಿಕಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವಿಸೇಸನ ಸಮಾಸೋ, ವಿರಚಯಿತುಕಾಮೋತಿ ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ರತಿಂಜನೇತೀತಿ ರತನಂ, ರಮಯತೀ ರ ತಯತೀ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ತಿ (ವಾ) ರತನಂ ಅನಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ, ಅಥವಾ ಯಂ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಕಂ ರತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತಂ ಸದಿಸತಾಯ ರತನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾಚಾಹು–

ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ।

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ॥

ಬುದ್ಧಾದೀನಮೇತಮಧಿವಚನಂ, ತಯೋ ಅವಯವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಯಂ, ಸಮುದಾಯೋ, ರತನಾನಂ ತಯಂ ರತನತ್ತಯಂ, ಅವಯವವಿನಿಮ್ಮುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ತೀಣಿ ಏವ ರತನಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಪಣಮನಂ ಪಣಾಮೋ, ರತನತ್ತಯಗುಣನಿನ್ನತಾ, ಪಣಮನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ಪಣಾಮೋ, ಪಣಾಮಕ್ರಿಯಾನಿಪ್ಫಾದಿಕಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಪಣಾಮೋತಿ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ, ಅಭಿಧೀಯತಿ ಪಟಿಪಾದೀಯತೀತ್ಯಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಸಮುದಿತೇನ ಸತ್ಥೇನ ವಚನೀಯತ್ಥೋ, ಯೇನ ಚ ಯೋ ಪಟಿಪಾದೀಯತಿ ಸೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ, ಸೋ ಚ ಪಕತಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಾಗಕಪ್ಪನಾಯ ಸದ್ದಾನಂ ಸಙ್ಖರಣಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥೇನ ಹಿ ಸದ್ದಸಙ್ಖರಣಮೇವ ಪಟಿಪಾದೀಯತಿ, (ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮೋ ಚ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಚ) ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಾಭಿಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ಥಸಮಾಸೋ, ತಸ್ಸ ಸನ್ದಸ್ಸನಂ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ, ಕಿನ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ, ತಾ ವಾತಿ ವಾಕ್ಯಾಲಙ್ಕಾರೇ, ನನುಚೇವಮಧಿಕತತ್ತೇಪಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಮತ್ತಮೇವದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಕಿಂ ವಾಚಾಪಣಾಮೇನ, ಕಾಯಮನೋಮಯೇನಾಪಿ ಪುಞ್ಞಾತಿ ಸಯಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಸಮೀಹಿತತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಹೋತೇವಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ನಿಧಾಯ ವಚೀಪಣಾಮಸ್ಸ ಪರತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಯತಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ವಿಭಾಗೇನ ಪಯೋಜನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ- ‘ತತ್ಥ’ಇಚ್ಚಾದಿ, ಗುಣಸದ್ದೋ ಏತ್ಥ ‘‘ಸತಗುಣಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಆನಿಸಂಸಟ್ಠೋ, ಗುಣಾನಮಾನಿಸಂಸಾನಂ ಅನುಕೂಲಂ ಅನುಗುಣಂ, ಹೇತುಮನ್ತವಿಸೇಸನಮೇತಂ, ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತಂ ಪಣೀತಂ ಅತಿಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅತೀಸಯೇನ ಪಣೀತಂ ಪಣೀತತರಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸಸನ್ತಾನಂ ಪಬನ್ಧೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ, ಪಣೀತತರಞ್ಚ ತಂ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಞ್ಚ, ಅನುಗುಣಞ್ಚ ತಂ ಪಣೀತತರಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಞ್ಚಾತಿ ವಿಸೇಸನಸಮಾಸೋ, ತಪ್ಪಣಾಮಕರಣೇನ ಅನುಗುಣ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಾನಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೋ, ತೇಸಂ, ಯಥಾ ತೇ ಸೋತಾರೋ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಪಣಾಮಕರಣೇನ ಪುಞ್ಞಾತಿಸಯಪ್ಪಟಿಲಾಭಾ ಅನೇಕಾನಿಸಂಸಾತಿಸಯಪ್ಪಟಿಲಾಭಾನುಕೂಲ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನತಾಯ ಪಧಾನತರಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಪವತ್ತಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಅಧಿಗತಾ…ಪೇ॰… ನ್ತರಾಧಾನನ್ತೀಮೇಸಂ ಹೇತುಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಧಿಗತಾ ಪತ್ತಾ ಅನೇಕೇ ಬಹೂ ಆನಿಸಂಸವಿಸೇಸಾ ಆಯು ವಣ್ಣಸುಖಬಲಪಟಿಭಾನಾದಯೋ ಯೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ವಿಸೋಸಿತಾ ಸುಕ್ಖಾಪಿತಾ ಅನ್ತರಾಯಾ ಭಯಾದಯೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಬಾಹಿಯಾ ವಾ ಯೇಸಂ ತಥಾವಿಧಾನಂ ಸೋತೂನಂ, ಏತೇಪಿ ಅಭಿ,ಪೇ,ದ್ಧತ್ಥನ್ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಹೇತೂ, ಅಭಿಸಮೀಹಿತಸ್ಸ ಅನುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಕತನಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಅವಬೋಧೋಯೇವ ಫಲಂ, ತಸ್ಸ ಸಿಜ್ಝನತ್ಥಂ, ಕಿನ್ತಂ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಣಾಮಸನ್ದಸ್ಸನಂ।

ಸಚ್ಚಂ ಪುನಪಿ ಸಚ್ಚನ್ತಿ, ಭುಜಮುಕ್ಖಿಪ್ಪ ವುಚ್ಚತೇ।

ಸಕತ್ಥೋ ನತ್ಥೀ ನತ್ಥೇವ,ಪರಸ್ಸತ್ಥಮಕುಬ್ಬತೋತಿ॥

ವಚನತೋ ಪರತ್ಥೋವ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಪರತ್ಥೇ ಸಮ್ಪಾದಿತೇ ಪನ ಸಕತ್ಥೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋವ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ- ‘ಏತದೇವಾ’ತಿಆದಿ। ಕಾಯಮನೋಸಮಾಚರಣೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನಞ್ಚ ವಚೀಸಮಾಚರಣೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇವಾತಿ ಅನೇನೇವ ವಾಕ್ಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಅವಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಬುದ್ಧಿ ಪುಬ್ಬಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕರಣೇ ತಂ ಬುದ್ಧಿ ಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ಸೀಲೇನ ಕರೋನ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಪುಬ್ಬಕಾರಿನೋ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೋ ಜಾನನಂ ಪುಬ್ಬೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾಧಿಗಮಪುಬ್ಬಕೋ , ಅವತಾರೋ ಪವತ್ತಿ, ಏಕದೇಸದಸ್ಸನೇ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಿಯ ಏಕದೇಸೇಪಿ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರದಸ್ಸನತೋ ಪಚ್ಛಿಮ ಪಾದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದಸ್ಸೇಕದೇಸಭೂತೇನ ‘ಸದ್ದಲಕ್ಖಣ’ಮಿಚ್ಚನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಾಧಿಯಂ ಸದ್ದಾನಂ ಸಙ್ಖರಣಂ, ಸಾಧನಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ, ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಸಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಧಿಯಸಾಧನಲಕ್ಖಣೋ, ಸಾಧಿಯಸ್ಸೇದಂ ಸಾಧನಂ, ಸಾಧನಸ್ಸ ಚೇದಂ ಸಾಧಿಯನ್ತಿ ಏವಮಸ್ಸೇದಮ್ಭಾವಹೇತುಸಭಾವೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪಯೋಜನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸದ್ದೋಪದಸ್ಸಿತಂ ಸದ್ದಸಙ್ಖರಣಂ, ತತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸನ್ತೋಗಧತ್ತಂ… ಸಾಧಿಯೋಪದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಸಾಧನಸ್ಸಾಪಿ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಯೋಪದಸ್ಸನತೋ, ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಂ, ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಪೂರೇತ್ವಾತಿ–

ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಹೇತು ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನಂ।

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರೋ ಚ ಛನ್ದತಾ।

ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಾ, ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ॥

ವುತ್ತಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಅಭಿನೀಹಾರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪಾರಮಿತಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಆಗತಾತಿ ಸತ್ತತ್ತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನುಬ್ರೂಹನೇನ ಆಗತಾ, ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ, ಆಗತಾತಿ ಪತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಥಾಗತೋತಿ ಯಥಾ ಸಮ್ಪತಿ ಜಾತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗತಾ, ತಥಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖಂ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮುಹುತ್ತಜಾತೋವಾತಿ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಏವ, ಜಾತಸಮನನ್ತರಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ವಿಕ್ಕಮೀತಿ ಅಗಮಾಸಿ, ಸತ್ತ ಪದಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾನ ದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇಸೀತಿ ಇದಂ ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮ್ಪತಿ ಜಾತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವ ಮಾದಿಕಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೂಪರಿಠಿತಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಿಸಾನುವಿಲೋಕನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ದಿಸಾ ವಿಲೋಕೇಸಿ ಸಮನ್ತತೋತಿ ಇದಮ್ಪನ ‘ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಫುಸೀ ವಸುನ್ಧರ’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ… ಪಾದೇಹಿ ವಸುನ್ಧರಾಫುಸನಾನನ್ತರಮೇವ ದಸದಿಸಾವಲೋಕಿತತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ–

ವಿಸಟ್ಠಂ ಮಞ್ಜು ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಸವನೀಯಾ-ವಿಸಾರಿನೋ।

ಬಿನ್ದು ಗಮ್ಭೀರನಿನ್ನಾದಿ,ಚ್ಚೇವಮಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸರೋತಿ॥

ವುತ್ತಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ, ತಥಾಗತೋತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥಪರಿಯಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಅಥವಾ’ತಿಆದಿಮಾಹ, ಅರಿಯೇನ ಸೇತುನಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಉತ್ತಮೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಏವಮಾದಿನಾತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವಸರಸಲಕ್ಖಣಂ ತಥಂ ಆಗತೋ ಯಥಾವತೋ ಅಧಿಗತೋ’ಯೇಗತ್ಯತ್ಥಾ ತೇ ಬುದ್ಧ್ಯತ್ಥಾ, ಯೇ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ತೇ ಗತ್ಯತ್ಥಾ’ತಿತಥಾಗತೋತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತತ್ಥತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ದೀಘಾಗಮಾದೀಸು, ತಥಾಗತಭಾವೋತಿ ತಥಾಗತೋತಿ ಭವನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ನಮಸ್ಸನಕಿರಿಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾತಿ’ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ’ತಿ ಏತ್ಥ ನಮಸ್ಸನಕಿರಿಯಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಇಮಿನಾ ತಥಾಗತಾದೀನಂ ಕಮ್ಮತ್ತಂ ವಿಭಾವೇತಿ, ನಮಸ್ಸನಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನತ್ತಾತಿ ‘ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ’ತಿ ನಮಸ್ಸನಂ ಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ನಮಸ್ಸನನ್ತಿ ವುತ್ತನಮಸ್ಸನಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ, ಬೋಧಿಯಾತಿ ಬೋಧಿವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ, ತಂ ಭಗವಾ ಏತ್ಥ ಪತ್ತೋತಿ (ಬೋಧಿ, ತಸ್ಸಾ) ಬೋಧಿರುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮೂಲೇತಿ ಮೂಲಸಮೀಪೇ ‘‘ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಛಾಯಾ ಫರತಿ ನಿವಾತೇ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪತನ್ತಿ ಏತಾವತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ನನು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಖೀಣಾಸವಾ ‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ವಕ್ಖಮಾನ ನಯೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಏವಾತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘ಸಹೇವ ವಾಸನಾಯಾ’ತಿ, ನ ಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ಪಹಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏತೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಭಗವತೋ ಅರಹತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನೇವ ಇದ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ’ತೇಪಿ ಹಿ’ಚ್ಚಾದಿಕಂ ವಕ್ಖತಿ, ಕಾಪನಾಯಂ ವಾಸನಾ ನಾಮ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸ್ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಯೋಗಸದಿಸಪಯೋಗಹೇತುಭೂತೋ ಕಿಲೇಸನಿಹಿತೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಸೇಸೋ’ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛಸ್ಸ ವಸಲಸಮುದಾಚಾರನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ’, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ರಾಗಾದಿಕೇ, ಅರಹತ್ತಂ ಅಗ್ಗಫಲಂ, ಸಮ್ಮುತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಸುದ್ಧಿ ದೇವಭಾವೇನಾತಿನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಆಹ-‘ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಭಾವೇನಾ’ತಿ, ಸಕಲಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಾಪಗಮೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಾ ಲಙ್ಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

‘ಇಧ=ಸಂಸಿದ್ಧಿಯಂ’ ಇದ್ಧವನ್ತೋ ಇದ್ಧಾತ್ತಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ, ‘ಗುಣ=ಆಮನ್ತಣೇ’ ಭೂವಾದಿಸೇಸೋ, ಗುಣೀಯನ್ತಿ ಪರಿಚೀಯನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯತ್ತಿಕೇಹೀತಿ ಗುಣಾ ಕಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ, ತೇಪೀತಿ ಸಾವಕಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾಪಿ, ಹಿ ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಯಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗಂ…ಪೇ॰… ಅನೂನಗುಣಾ , ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾದೀನನ್ತಿಆದಿಕಂ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇಹಿ ಊನಗುಣತಾಯ ಹೇತುವಚನಂ, ಕೇಚಿ ‘ಸಿದ್ಧೋ ಮಿದ್ಧಗುಣೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಿದ್ಧಮಿದ್ಧಗುಣನ್ತಿ ದುಟ್ಠಮತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾಕ್ಯಮಿದಂ ದೂಸೇನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ‘ಮಿದ್ಧೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಗುಣೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಚ, ‘ತಥಾಗತೋ ನಾಮ ಮಿದ್ಧ ಗುಣೋ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ಚ, ‘ತಾದಿಸೋ ಚೇ ಸಿಯಾ ನ ಞಾಣನಿಸ್ಸಿತಪೂಜಾ ಪಕತೋಪಯೋಗಿನೀ ಭವತೀ’ತಿ ಚ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವದಥ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ಮಙ್ಗಲತ್ಥಞ್ಚೇತ್ಥಾದೋ ಸಿದ್ಧಸದ್ದೋಪಾದಾನಂ, ಮಙ್ಗಲಾದೀನಿ ಹಿ ಸತ್ಥಾನ್ಯಬ್ಯಾಹತಪ್ಪಸರಾನಿ ಹೋನ್ತ್ಯಾಯಸ್ಮನ್ತಬ್ಯಾಖ್ಯಾತುಸೋತುಕಾನಿ ಚ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಯವೇನ ವಿಗ್ಗಹೇಪಿ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಸಮಾಸತ್ಥತ್ತಾ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋಯಂ ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣೋತಿ ದೀಪೇತಿ, ತೇನಾಹ- ‘ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಗುಣೀಭೂತಾನಮ್ಪೀತಿ ಅಪ್ಪಧಾನಭೂತಾನಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸನಭೂತಾನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸ್ಸ ಪಧಾನತ್ತಾ, ಕಿರಿಯಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಗಮ್ಯತೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂ ಗುಣೀಭೂತಾನಮ್ಪಿ ತದವಿನಾಭಾವಿತ್ತೇನ ನಮಸ್ಸನಾತಿಸಮ್ಬನ್ಧಾ, ತದೇವ ಸಮತ್ಥೇತಿ ‘ತಥಾಹ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಪುತ್ತೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸತ್ತಾ ತುಲ್ಯಮುಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆಗಮನನ್ತಿ ಪುತ್ತೋಪಿ ಆಗತೋತಿ ಪತೀಯತೇ, ತತ್ಥಾತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸತ್ತಧೀ, ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಧಾರೇನ್ತೇತಿ ಅತ್ತನಿ ಠಪೇನ್ತೇ ಪವತ್ತೇನ್ತೇ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೇ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಪಾಯಾ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ’ಅಪಾಯೇ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಕಿಲೇಸವಟ್ಟ ಕಮ್ಮವಟ್ಟ ವಿಪಾಕವಟ್ಟವಸೇನ ತಯೋ ವಟ್ಟಾ, ತೇಸು ದುಕ್ಖಂ, ತಸ್ಮಿಂ, ಧಾರೇತೀತಿ ವುತ್ತಧಾರಣಂ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಅಪಾಯಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನಂ, ತಞ್ಚ ಯಥಾರೂಪಂ ಕಿಲೇಸಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನತಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಆಲಮ್ಬನಭಾವೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ- ‘ಸೋ…ಪೇ॰… ವಸೇನಾ’ತಿ, ನವನ್ನಮ್ಪಿ, ತೇ ಸಮಧಿಗಮಹೇತುತಾಯ ಧಮ್ಮೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ‘ದಸಾ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ- ‘ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾ’ತಿಆದಿ, ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾತಿ ತಂ ಕಾರಣತ್ತಾ, ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲೇನ ಅರಿಯಾಯ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮಾನಭಾವೇನ, ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಯೋ ಮಗ್ಗೇನಾಗತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಮಾನಾವ, ತೇನ ತೇ ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಾಪಿ ಸಹಗತಾವಾತಿ ಸಂಹತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸಙ್ಘೋತಿ ಪದಸಿದ್ಧಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅಧಿಪ್ಪೇತವಸೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಲೋಕಿಯಸೀಲದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಂಹತತ್ತಾ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋಪಿ ಪಣಾಮಾರಹೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

ಅಥ ಕೇತೇ ಸದ್ದಾ, ಯೇಸಮಿದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಆಹ-‘ಸದ್ದಾ ಘಟಪಟಾದಯೋ’ತಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ರುಕ್ಖಾದಯೋ, ನನು ಸನ್ತಿ ಮೇಘಸದ್ದಸಮುದ್ದಸದ್ದಾದಯೋಪೀತಿ ನ ನಿರತ್ಥಕಾನಮಿಧಾನುಪಯೋಗಿತ್ತಾ, ಯೇ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತಾನುರೋಧೇನಾತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಕಾ ತೇಸಂ ಸಾತ್ಥಕಾನಮೇ ವಿದಂ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ, ಅಪಿಚ ‘ಸದ್ದಾ ಘಟಪಟಾದಯೋ’ತಿ ವದನ್ತೋ ವೇದಿಕಾನಂ ವಿಯ ಉನ್ತಿ ಞತ್ಥಿ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ಆದೀನಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀನಿಯಮಾವತ್ಥಾನಮಸಮ್ಭವಾ ತದನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಪ್ಫಾದಿಯಮಾನನಮ್ಪಿ ಸದ್ದಾನಂ ಲೋಕಿಯತ್ತಾನಭಿವತ್ತನಞ್ಚ ಬೋಧೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನು ತತ್ಥ ಪಕಾಸಕತ್ಥಂ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮುದಾಯವಸೇನ ವಾ ಸಿಯಾ ಪಚ್ಚೇಕವಣ್ಣವಸೇನ ವಾ, ತತ್ಥ ಯದಿ ಪಚ್ಚೇಕವಣ್ಣಾ ಪಕಾಸಯೇಯ್ಯುಂ, ಘಟಸದ್ದೇ ಘಕಾರೋಯೇವ ಘಟತ್ಥಂ, ಪಕಾಸಯೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಚಾಞ್ಞೇಸಮಕಾರಾದೀನಮನತ್ಥ ಕತಾ ಸಿಯಾ, ಅಥ ಸಮುದಿತಾ ಪಕಾಸಯೇಯ್ಯುಂ, ತದಾ ವಣ್ಣಾನಮುಚ್ಚಾರಣಾನನ್ತರವಿನಾಸಿತ್ತಾ ಸಮುದಾಯೋಯೇವ ನ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಸತಿ ಕಥ ಮತ್ಥಂ ಸದ್ದೋ ಪಕಾಸಯತೀತಿ ಚೇ ಕಮೇನ ಸೋತಚಿತ್ತಾದಿಗಹಿತಕ್ಖರ ಪಾಳಿಯಾ ಚ ಯೋ ಸದ್ದೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಸಾತ್ಥಕೋ ಚಿತ್ತಗೋಚರೋ, ಚಿತ್ತಗೋಚರಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ಬಾಲಜನಪ್ಪಬೋಧಾಯ ಕಪ್ಪನಾಮತ್ತೇನ ಪಕತ್ಯಾದಿವಿಭಾಗತೋ, ನ ಸಭಾವೇನಾನ್ವಾಖ್ಯಾನಂ, ತೇನಾಹ-‘ಪಕತ್ಯಾ’ದಿ ಆದಿ, ನನು ಗೋಇಚ್ಚಾದಿಸಾಧುಸದ್ದನಿಯಮೇ ಸತಿ ಗೋತಾದಯೋ ಅಸಾಧು ಸದ್ದಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗನಿಯಮೇ ಅಗನ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗೋ ವಿಯ, ಗೋತಾದಿ ಅಸಾಧುಸದ್ದನಿಯಮೇ ವಾ ಗೋಇಚ್ಚಾದಯೋ ಸದ್ದಾ ಸಾಧವೋತಿ ಅಗನ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗನಿಯಮೇ ಗನ್ತಬ್ಬಮಗ್ಗೋ ವಿಯ, ಕಿಂ ಸದ್ದಾನಮನ್ವಾಖ್ಯಾನೇನಾ ತಿದಮಾಸಙ್ಕಿಯ ಪಯೋಜನಮಾಹ- ‘ಲಕ್ಖಣಾಭಿಧಾನಂಚೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಸದ್ದಾನಮ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಪಟಿಪದಪಾಠಸ್ಸಾನೂಪಾಯತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ- ‘ಅಞ್ಞಥೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಸತಿ ಲಕ್ಖಣಾಭಿಧಾನೇ, ಸಕ್ಕತಾದೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಪಾಕತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಬಹುವಿಧತ್ತಂ ಸಕ್ಕತಪಾಕತಪೇಸಾಚಿಕಅಪಬ್ಭಂಸವಸೇನ, ಮಗಧೇಸು ವಿದಿತಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ (೪-೧೨೧) ಮಾಗಧಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಣೋ’’ತಿ (೪-೩೪) ಣಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ಮಾಗಧಾ ಮಾಗಧನ್ತಿ ಚ ಪದನಿಪ್ಫತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ- ‘ಮಗಧೇಸ್ಮಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಮಗಧೇಸು ವಿದಿತಾತಿಆದಿನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರಿತುಮಾಹ- ‘ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’ತಿಆದಿ, ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಮಾಗಧಂ…ಪೇ॰… ಹೋತೀತಿ ಏತಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಮಗಧೇಸು…ಪೇ॰… ಲಕ್ಖಣಂ ಮಾಗಧನ್ತಿ ವದತಾ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಹಿಸದ್ದೋ’ಮಗಧೇಸ್ವಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಮತ್ಥಯತಿ, ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸೇಸಯತಾತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣ ಸದ್ದಸ್ಸ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಮಾಗಧನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸೇಸಯತಾ ಬ್ಯವಚ್ಛೇದಯತಾ ವುತ್ತಿಕಾರೇನ, ಅತ್ಥತೋತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ, ಸದ್ದೇ ಚ ವಿಸೇಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸದ್ದೋ ಮಾಗಧೇ ಏವ ಸದ್ದೇಏವ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ಬ್ಯವಚ್ಛೇದಿತೋ ಹೋತಿ, ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘ಮಗಧೇಸು ವಿದಿತಾ ಮಾಗಧಾತಿ ಸದ್ದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಮಿದಂ ಮಾಗಧನ್ತಿ ಮಾಗಧಸದ್ದೇನ ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸದ್ದೇ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸೇಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸದ್ದೇ ಸದ್ದೋ ಯದಿ ಅಮಾಗಧೋ ಕಥಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಮಾಗಧಂ ಸಿಯಾತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ದೋಪಿ ವಿಸೇಸಿತೋ ಹೋತೀ’ತಿ, ನನು ಮಾಗಧನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಾಗಧ ಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ತಝಾಪನತೋ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸದ್ದಸದ್ದಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕ ತಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ, ನ ಹೋತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಯೋಗಮ್ಪತಿ ಕಾಮಚಾರತ್ತಾ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸದ್ದಸ್ಸ ವಾ ಸಮಾಸತ್ಥೇ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸುಗತಸ್ಸ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಕೋಪನಾತಿಆದಿಸದ್ದಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಪಯೋಜನಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ತಪ್ಪಯೋಜನಪುಚ್ಛನಪರಾ ಚೋದನಾ, ವುಚ್ಚತೇಚ್ಚಾದಿ ಪರಿಹಾರೋ, ಯಥಾ ಸಬ್ಬಥಾತ್ತಪರಹಿತಕಾಮೇನ।

ಪಿಯೋ ಚ ಗರು ಭಾವನೀಯೋ, ವತ್ತಾ ಚ ವಚನಕ್ಖಮೋ।

ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ,ನೋಚಾ ಠಾನೇ ನಿಯೋಜಕೋತಿ॥

ವುತ್ತೇಹಿ ತತೋ ಪರೇಹಿ ಚ ಪಸತ್ಥತರೇಹಿ ಗುಣವಿಸೇಸೇಹಿ ಸಮುಪೇತಂ ಗುರುಂ।

ತಸ್ಮಾ ಅಕ್ಖರಕೋಸಲ್ಲಂ, ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ ಹಿತತ್ಥಿಕೋ।

ಉಪಟ್ಠಹಂ ಗುರುಂ ಸಮ್ಮಾ, ಉಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹೀತಿ॥

ವಚನತೋ ಉಟ್ಠಾನ-ಉಪಟ್ಠಾನ-ಪರಿಚರಿಯಾ-ಸುಸ್ಸೂಸಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಸಿಪ್ಪಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಸವನ,ಉಗ್ಗಹನ-ಧಾರಣ-ಪರಿಪುಚ್ಛಾ-ಭಾವನಾ ಹಿ ಕಙ್ಖಾವಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ, ತಥಾ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಮನೇನಾತಿ ಅವಿಞ್ಞಾತಸದ್ದಲಕ್ಖಣೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಹಿಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ, ಸೋ ‘ಧಮ್ಮವಿನಯೇಸು ಕುಸಲೋ ನ ಹೋತೀ’ತಿ ಏತ್ಥ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಕುಸಲೋ ದಕ್ಖೋ ನ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಧಮ್ಮವಿನಯೇಸು ಸುತ್ತನ್ತಾತಾಭಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚೇವ ವಿನಯೇ ಚ, ಕಸ್ಮಾ–

ಯೋ ನಿರುತ್ತಿಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಿಟಕತ್ತಯಂ।

ಪದೇಪದೇ ವಿಕಙ್ಖೇಯ್ಯ, ವನೇ ಅನ್ಧಗಜೋ ಯಥಾತಿ॥

ವಚನತೋ, ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಯಥಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಭೂತಪದ ಬ್ಯಾಮೋಹವಸೇನ ಪದತ್ಥೇಪಿ ಬ್ಯಾಮೋಹಸಮ್ಭವತೋ ಸುತ್ತನ್ತೋಪದಸ್ಸಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಟ್ಠನಾಯ ಚ ಅಭಿಧಮ್ಮಾಗತೇ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಚ ವಿನಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಸಂವರಾಸಂವರೇ ಚ ಅಕೋಸಲ್ಲಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ಯಥಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯ ಸದ್ದಸ್ಸ ಯೋ-ತ್ಥೋ ವಿನಯಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ, ತಸ್ಸ ಸೋ-ತ್ಥೋ, ತದನತಿಕ್ಕಮೇನ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ತತ್ಥತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಾಸು ಅಧಿಸೀಲ ಅಧಿಚಿತ್ತ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾಸು ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ಕುಸಲೋ ಪನ ಸಮತ್ಥೋ ಪಞ್ಞಾವಿಸೇಸಾಲೋಕಪಟಿಲಾಭತೋ, ವುತ್ತಂ ಹಿ–

ಯಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಾ, ವಿನಯೋ ಯಾವ ದಿಪ್ಪತಿ।

ತಾವ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಆಲೋಕಂ, ಸೂರಿಯೇ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೇ ಯಥಾತಿ॥

ಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜೀಯತೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ, ವಿರಾಧೇತ್ವಾತಿ ನಾಸೇತ್ವಾ, ನಸ್ಸತಿ ಹಿ ಪಟಿಪತ್ತಿ ತೇಸುಯೇವಾ ಕೋ ಸಲ್ಲತಮಗತತ್ತಾ, ತಥಾ ಚಾಹು–

ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಅಸನ್ತೇಸು, ಪಮುಟ್ಠೇ ವಿನಯಮ್ಹಿ ಚ।

ತಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕೇ, ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಯಥಾತಿ॥

ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಭಾಗೀ ಹೋತಿ… ಯಥಾವುತ್ತಾ-ನುಕ್ಕಮಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಅನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಧಿಗಮವಿಸಯಸ್ಸ ವಿಸಥತ್ತಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ) ಯೋ ಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ, ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸಾನುಲೋಮಪಟಿಪತ್ತಿಮೂಲಕತ್ತಂ–

ಸುತ್ತನ್ತೇ ರಕ್ಖಿತೇ ಸನ್ತೇ, ಪಟಿಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ರಕ್ಖಿತಾ।

ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಧೀರೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ನ ಧಂಸತೀತಿ॥

ಏತಾವತಾ ಅವಿಞ್ಞಾತಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಕತ್ಥಪರಿಹಾನಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಕತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಮೂಲಿಕಾ ಪರತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ತದಭಾವಾ ತಾದಿಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ನಚಾ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಧಾರಣಂ, ತಞ್ಚೇತ್ಥ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲ ಪುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಿಕ್ಖಾಪನಂ ತಂತಂ ಕಮ್ಮತೋ ನಿತ್ಥರಣಾದಿ ಚ, ತದುಭಯ ಮೇವಾ-ನ್ಹಸಙ್ಗಿಕಂ ಪತಿಟ್ಠಂ, ಮುಖ್ಯಭೂತಮ್ಪನ ತಮ್ಮೂಲಕೇ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಮೇವ, ತದುಪಕರಣತ್ಥೋ ಸಿಕ್ಖಾಪನಾದಿ, ಇಧ ಪನ ತಂ ಸಾಧನಭೂತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಚಾರತೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಹಿಸದ್ದೋ ಯಥಾವುತ್ತ ಸಮತ್ಥನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಮ್ಪನ ತೇಸು ತಬ್ಬಿದೂಯೇವ ಸಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪಕರಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಸುಗುತ್ತಸೀಲಕ್ಖನ್ಧವಿರಹೇನ ಕದಾಚಿ ಕೋಚಿ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ… ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ ಸಪರಪತಿಟ್ಠಾ ಭಾವಸ್ಸ ಚ, ತೇನೇವ ವಿನಯಧರೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ತಪ್ಪಧಾನಂ ತಪ್ಪಮುಖಂವ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಆನಿಸಂಸಾ ವಿನಯಧರ ಪುಗ್ಗಲೇ, ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಸುಗುತ್ತೋ ಹೋತಿ ಸು ರಕ್ಖಿತೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಸಙ್ಘ ಮಜ್ಝೇ ವಿಹರತಿ, ಪಚ್ಚತ್ತ್ಥಿಕೇ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚನೀಯಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ವಾಚಕತ್ತೇನ ಯೋಗ್ಯಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾನುರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಕಸ್ಸ ವಚನೀಯತ್ತೇನ ಯೋಗ್ಯಂ, ಪರಿವಾಸಾದೀಸೂತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಬ್ಭಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂತಂಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪರಿವಾಸಾದಿಕಂ ತಂತಂಕಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞೋತಿ ಅಸದ್ದಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂ, ನ ಕೇವಲಮನೇನ ಸಕತ್ಥಪರತ್ಥಾವ ನಾಸಿತಾ, ಅಥ ಖೋತಿ ವಿಧೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೋಪಿ ನಾಸಿತೋಯೇವಾತಿ ವತ್ಥುಮಾಹ ‘ಅಜಾನನ್ತೋ ಪನಾ’ತಿಆದಿ, ಅಯಥಾಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಞ್ಞುನಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನುರೂಪಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ, ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ– ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣ ಮಜಾನನ್ತೋ’ತಿಆದಿ। ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಅಧಿಗಮವಸೇನತಿ ವಿಧಮೇವ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ತತ್ಥ ತಿಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತೇರಸ ಧುತಗುಣಾ ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನೀತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಅಯಂ ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತಥಾಹಿಚ್ಚಾದಿನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಯಾ ಥಿರೀಕಾತುಂ ‘ವುತ್ತಂ ಹೇತ’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಾತಿ ಹೇತೂ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ತಿವಿಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಪದಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಪದಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ತಂ, ತತ್ಥ ಪದಂ ನಾಮ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತಂ ತ್ಯಾದ್ಯನ್ತಞ್ಚ, ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ-ವಾಕ್ಯಂ ಅಥವಾ ಪಜ್ಜತೇ ಗಮ್ಯತೇ ಅತ್ಥೋ ಏತೇನಾತಿ ಪದಂ-ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತಾದಿ, ವಾಕ್ಯಂವ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿಪದಮೇವವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ತಂ, ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದುಟ್ಠು ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಠಪಿತಂ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ, ಅತ್ಥೋ ಚ ದುನ್ನೀತೋತಿ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾಯೇವ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ತಬ್ಬಚನೀಯೋಪಿ ದುಟ್ಠುವಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ, ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖತೋತಿ ‘ಅವಿಞ್ಞಾತಸದ್ದಲಕ್ಖಣೋಹಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಸದ್ದಲಕ್ಖಣತ್ತಾದಿನಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ, ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ,ತ್ತಪ್ಪಚ್ಚಯಲೋಪೋ ವಾ, ನ ಹಿ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯುತ್ತನ್ತಿ।

ತದೇವನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಿಗಮೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನೇ ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತನ್ತಿ ಹೇತ್ವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಜಾನನಂಸಾನಿ ಸಂಸಂ ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಏವಂ ಸಪ್ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತದೇವನ್ತಿ ವಾ ನಿಪಾತಸಮುದಾಯೋ ಯಂ, ವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನೇತ್ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ವತ್ತತೇ। ನನುಚ ಸಞ್ಞೀನಂ ಸಞ್ಞಾನಂ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತೇ ‘‘ಅಆದಯೋ ತಿತಾಲೀಸವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀನಂ ವಾಕ್ಯಾನಂ ವಿಸುಂವಿಸುಂ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಕುತೋ ಲಾಘವಂ ಸತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘ತಥಾಹಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನೇ ಲಾಘವಸಬ್ಭಾವಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ, ಹೋತೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಪರಸತ್ಥೇ ವಿಯ ನೋ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಲಾಘವಮ್ಪಿ ಚೇತ್ಥ ಹೋತೇವ, ತಥಾಹಿ ‘‘ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ’’ಚ್ಚಾದೋ (೧-೨೪) ವಣ್ಣಾದಿಸಞ್ಞಾಸಮುದ್ಧರಿತಾ ನಾತ್ತಾನಮತ್ತಾವಗಮೇತುಮಲನ್ತಿ ಪರೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ ಅಸ್ಸ, ತತೋ ಸಞ್ಞಾ-ವಸೇಯಾ, ತತೋಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾತಿ ಸಞ್ಞಾಸಞ್ಞೀವಿವೇಚನಂ ತದನುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪರಮ್ಪರಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಗಾರವಾಭಾವಾ। ಇದಾನಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಸತ್ಥಕ್ಕಮಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-ಏವಂ ತಾವಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ತಾವಾತಿ ಪಠಮಂ, ಉಪಯುಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾರಿಯಮಾನತ್ತಾ, ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯತ್ಥೇತೇ ಸ್ಯಾದಯೋ ವಿಧೀ ಯನ್ತೇ, ಸಹ ವಿಸಯೇನಾತಿ ಸವಿಸಯಾ, ಪಠಮಂ ಕರೀಯತೀತಿ ಪಕತಿ ಯತೋ ಸ್ಯಾದಯೋ ವಿಧೀಯನ್ತೇ, ಸಹ ಪಕತಿಯಾತಿ ಸಪ್ಪಕತಿಕಾ, ಲಿಙ್ಗಾದಿಕನ್ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ‘ಸಲಭಚ್ಛಾಯ’ಮಿಚ್ಚಾದೋ ಏಕತ್ತಾದಿ, ಲಿಙ್ಗೇಭವಾ ಲಿಙ್ಗಿಕಾ-ಇತ್ಥಿವಿಧಯೋ, ಏಕತ್ಥೀಭಾವೋ ಸಮಾಸೋ, ತೇನ, ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಮಾನತ್ತಾ, ಸಮಾನತ್ತನ್ತುಣಾದಿವುತ್ತಿಯಾ ‘‘ರಾಜಾದಿವಿಸಿಟ್ಠೇ ಪುರಿಸಾ ದೋವಿಯ’ವಸಿಟ್ಠಾದಿವಿಸಿಟ್ಠೇ ಅಪಚ್ಚಾದಿಮ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಪವತ್ತನತೋ।

ಇತಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪಞ್ಚಿಕಾಟೀಕಾಯಂ ಸಾರತ್ಥವಿಲಾಸಿನಿಯಂ

ರತನತ್ತಯಪಣಾಮಾದಿಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।