<?xml version="1.0" encoding="UTF-16"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tipitaka-knda.xsl"?>
<TEI.2>
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>
<p rend="centre">ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ।</p>

<p rend="book">ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಾಟೀಕಾ</p>

<p rend="subsubhead">ಗನ್ಥಾರಮ್ಭ</p>

<p rend="gatha1">ಯಸ್ಸ <pb ed="M" n="0.0001"/> ಞಾಣಂ ಸದಾ ಞಾಣಂ, ನಾಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಞಾಣಕಂ ವಿನಾ।</p>

<p rend="gathalast">ನಿಸ್ಸೇಸಗುಣಯುತ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ನತ್ವಾ ಮಹೇಸಿನೋ॥</p>

<p rend="gatha1">ಸತ್ಥನ್ತರಾ ಸಮಾದಾಯ, ಸಾರಂ ಸಬ್ಬಧರಾ ತಥಾ।</p>

<p rend="gathalast">ಕರಿಯ್ಯತೇ’<hi rend="bold">ಭಿಧಾನಪ್ಪ-ದೀಪಕಸ್ಸತ್ಥವಣ್ಣನಾ॥</hi></p>

<p rend="subhead">ಪಣಾಮಾದಿವಣ್ಣನಾ</p>

<p rend="bodytext">[ಕ] ಇಧಾಯಂ ಗನ್ಥಕಾರೋ ಪಠಮಮತ್ತನೋ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾ ಹಿತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದ’ಮಾಚಿನೋತಿ <hi rend="bold">‘‘ತಥಾಗತೋ’’</hi>ಚ್ಚಾದಿನಾ। ತತ್ಥ <hi rend="bold">ಕರುಣಾಕರೋ</hi> ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಯೋ <hi rend="bold">ತಥಾಗತೋ</hi> ಭಗವಾ <hi rend="bold">ಕರೋಪಯಾತಂ</hi> ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ <hi rend="bold">ಸುಖಪ್ಪದಂ</hi> ಸುಖಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಸುಖಕಾರಣಂ ವಾ ಸುಖದಾಯಕಂ ವಾ <hi rend="bold">ಪದಂ</hi> ನಿಬ್ಬಾನಂ <hi rend="bold">ಓಸಜ್ಜ</hi> ಚಜಿತ್ವಾ <hi rend="bold">ಕಲಿಸಮ್ಭವೇ</hi> ದುಕ್ಖಕಾರಣಭೂತೇ <pb ed="M" n="0.0002"/> <hi rend="bold">ಭವೇ</hi> ಸಂಸಾರೇ <hi rend="bold">ಕೇವಲದುಕ್ಕರಂ</hi> ಸುಕರೇನಾಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಅಚ್ಚನ್ತದುಕ್ಕರಂ ಪಞ್ಚವಿಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಕಂ <hi rend="bold">ಕರಂ</hi> ಕರೋನ್ತೋ <hi rend="bold">ಪರತ್ಥಂ</hi> ಪರೇಸಮತ್ಥಂಯೇವ <hi rend="bold">ಅಕಾ</hi> ಕತವಾ, ತಮೇದಿಸಂ ತಥಾಗತಂ ಅಹಂ ನಮಾಮಿ।</p>

<p rend="bodytext">[ಖ] ಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ <hi rend="bold">ಜರಾರುಜಾದಿಮುತ್ತಾ</hi> ಜರಾರೋಗಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ <hi rend="bold">ಮುನಿಕುಞ್ಜರಾ</hi> ಮುನಿಸೇಟ್ಠಾ ಭಗವನ್ತೋ <hi rend="bold">ಅಪೂಜಯುಂ</hi> ಪೂಜಿತವನ್ತೋ, ತಥಾ <hi rend="bold">ಉತ್ತರೇ</hi> ಉತ್ತಮೇ ಸತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಂಸಾರಮಹೋಘಪಕ್ಖನ್ದಾನಂ ತತೋ ಉತ್ತರಣಸಮತ್ಥೇ <hi rend="bold">ಯಹಿಂ ತರೇ</hi> ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಪ್ಲವೇ <hi rend="bold">ಠಿತಾ</hi> ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆರೂಳ್ಹಾ <hi rend="bold">ನರಾನರಾ</hi> ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ದೇವಾ ಚ <hi rend="bold">ತಿವಟ್ಟಮ್ಬುನಿಧಿಂ</hi> ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ತೀಹಿ ವಟ್ಟೇಹಿ ಆಕುಲಿತಂ ಸಂಸಾರಮಹಮ್ಬುರಾಸಿಂ <hi rend="bold">ತರಿಂಸು</hi> ತಿಣ್ಣಾ, <hi rend="bold">ಅಘಪ್ಪಹಂ</hi> ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಕರಂ, ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾನಕರಂ ವಾ ತಂ ಧಮ್ಮಮಪಿ ಅಹಂ ನಮಾಮಿ।</p>

<p rend="bodytext">[ಗ] <hi rend="bold">ಮುನಿನ್ದೋರಸಸೂನುತಂ</hi> ಭಗವತೋ ಉರೇ ಸಮ್ಭವಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅರಿಯಭಾವಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತಭಾವಂ <hi rend="bold">ಗತಂ</hi> ಪತ್ತಂ <hi rend="bold">ನುತಂ</hi> ಕಿಲೇಸಖೇಪನಕಂ <hi rend="bold">ಸುಪುಞ್ಞಖೇತ್ತಂ</hi> ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ಪುಞ್ಞಬೀಜವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ ಸುಖೇತ್ತಭೂತಂ <hi rend="bold">ಭುವನೇ</hi> ಲೋಕೇ <hi rend="bold">ಸುತಂ</hi> ವಿಸ್ಸುತಂ <pb ed="M" n="0.0003"/>, ಸುತಧರಂ ವಾ ಕಿಲೇಸಸವನಾಭಾವೇನ <hi rend="bold">ಅಸ್ಸುತಂ</hi> ಅಪಾಣೋಪಿ ಪಾಣೋ ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಾಣೀಕತೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸೋವ ಸಂವರೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ <hi rend="bold">ಪಾಣೀಕತಸಂವರೋ,</hi> ತಂ ಪಾಣೀಕತಸಂವರಂ, <hi rend="bold">ವರಂ</hi> ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸದೇವಕೇಹಿ ಲೋಕೇಹಿ ಪತ್ಥನೀಯಂ। ‘‘ದೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ’’ತಿ <note>ಉದಾ॰ ೨೭</note> ಹಿ ವುತ್ತಂ। <hi rend="bold">ಸದಾ</hi> ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ <hi rend="bold">ಗುಣೋಘೇನ</hi> ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮೂಹೇನ <hi rend="bold">ನಿರನ್ತರನ್ತರಂ</hi> ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಾನಸಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚಿತ್ತಂ ವಾ <hi rend="bold">ಗಣಮ್ಪಿ</hi> ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಮೂಹಂ ಅಪಿ ಅಹಂ ನಮಾಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।</p>

<p rend="bodytext">[ಘ-ಙ] ಏವಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದಮಾಚಿನಿತ್ವಾ ಕಿಮಭಿಮತಂ ಸಾಧನೀಯಮಿಚ್ಚಾಹ <hi rend="bold">‘‘ಪಕಾಸಿಸ್ಸಮಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕ’’</hi>ನ್ತಿ। ಬುದ್ಧಾದೀನಮಭಿಧಾನಾನಂ ಸರೂಪವಸೇನ, ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಚ ಪರಿದೀಪನತೋ ಪಕಾಸನತೋ <hi rend="bold">‘‘ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕ’’</hi>ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸತ್ಥಂ <hi rend="bold">ಪಕಾಸಿಸ್ಸಂ</hi> ಅನ್ತೋಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಬಹಿಭಾವೇನ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಂ। ಅನ್ತೋಭಾವಸ್ಸ ಹಿ ಬಹಿಭಾವಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಾವಿತಮುಪಪನ್ನಂ। ನನು ಸನ್ತೇವ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನಂ ನಾಮಲಿಙ್ಗಪ್ಪಕಾಸನಾನ್ಯಮರಕೋಸತಿಕಣ್ಡೋಪ್ಪಲಿನ್ಯಾದ್ಯಭಿಧಾನಸತ್ಥಾನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಬ್ಯಾಡಿವರರುಚಿಚನ್ದಗೋಮಿ ರುದ್ದವಾಮನಾದಿವಿಹಿತಾನಿ ಚ ಲಿಙ್ಗಸತ್ಥಾನಿ, ತತೋ ಕಿಮಿದಮುಚ್ಚತೇ ಇಚ್ಚಾಹ <hi rend="bold">‘‘ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಸ್ಸಾರಹಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ’’</hi>ತಿ। ಏತೇನ ಸನ್ತೇಸ್ವಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನಂ ಸತ್ಥೇಸು ಯಸ್ಮಾ ನ ತೇಸು ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನುರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ <pb ed="M" n="0.0004"/>, ತಸ್ಮಾ ತದನುರೂಪಾನಿ ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ। ನಮ್ಯತೇ ಅಭಿಧೀಯತೇ ಅತ್ಥೋ ಅನೇನಾತಿ <hi rend="bold">ನಾಮಂ,</hi> ಸದ್ದಸತ್ಥೇ <hi rend="bold">ನಮು</hi>ಧಾತುವಸೇನ। ಲಿಙ್ಗಯತೇ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಮತೋ <hi rend="bold">ಆ</hi>ಪಚ್ಚಯೋ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಭಜ್ಜತೇತಿ, ಇತ್ಥಾದಯೋ ವಾನೇನ ಲಿಙ್ಗೀಯನ್ತೇ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯನ್ತೇತಿ <hi rend="bold">ಲಿಙ್ಗಂ,</hi> ಇತ್ಥಿಪುಮನಪುಂಸಕಂ। ಕಿಮೇತಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥಸ್ಸ ಕರಣೇ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ತಂ ಸೋತಾರೋ ಸೋತುಮುಸ್ಸಹನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ <hi rend="bold">‘‘ನಾಮಲಿಙ್ಗೇಸ್ವಿ’’</hi>ಚ್ಚಾದಿ। ಯತೋ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಪಟುನೋ ಭಾವೋ ಪಾಟವಂ, ತದೇವ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ, ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ <hi rend="bold">ಪಾಟವತ್ಥಿನೋ,</hi> ತೇಸಂ ಪಾಟವತ್ಥೀನಂ ಸೋತೂನಂ ನಾಮಲಿಙ್ಗೇಸು <hi rend="bold">ಕೋಸಲ್ಲಂ</hi> ಕುಸಲತಾ ಛೇಕಭಾವೋ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಮಹಬ್ಬಲಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಯಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, <hi rend="bold">ಅತೋ</hi> ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಸ್ಸಾರಹಾನಿ ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ದಸ್ಸಯನ್ತೋ ಅಭಿಧಾನಪ್ಪದೀಪಿಕಂ ಸತ್ಥಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।</p>

<p rend="bodytext">[ಚ] ಇದಾನಿ ಸತ್ಥಲಹುಭಾವತ್ಥಮಾಹ <hi rend="bold">‘‘ಭಿಯ್ಯೋ’’</hi>ಚ್ಚಾದಿ। <hi rend="bold">ಭಿಯ್ಯೋ</hi> ಬಾಹುಲ್ಲೇನ <hi rend="bold">ರೂಪನ್ತರಾ</hi> ರೂಪಭೇದೇನ ಇತ್ಥಿಪಚ್ಚಯಪುಮ್ಭಾವಾದಿಕಾರಿಯಕತೇನ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಚ ನಾಮಾನಂ ನಾಮವಿಸೇಸನಸ್ಸ, ನಾಮಪರಾಮಸಿಸಬ್ಬನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಞೇಯ್ಯೋ ಪಕಾರನ್ತರಾಭಾವಾ। ತತ್ರ ನಾಮಾನಂ ರೂಪಭೇದೋ ಯಥಾ – ಛುರಿಕಾ ಸತ್ಯ’ಸಿಪುತ್ತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೩೯೨ ಗಾಥಾ</note>। ಅಸಿ ಖಗ್ಗೋ ಚ ಸಾಯಕೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೩೯೧ ಗಾಥಾ</note>। ಪಾನೀಯಂ ಸಲಿಲಂ ದಕನ್ತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೬೬೧ ಗಾಥಾ</note>। ನಾಮವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಯಥಾ – ನಿಸೀಥೋ ಮಜ್ಝಿಮಾ ರತ್ತೀತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೭೦ ಗಾಥಾ</note>। ನಾಮಪರಾಮಸಿಸಬ್ಬನಾಮಸದ್ದಸ್ಸ ಯಥಾ – <pb ed="M" n="0.0005"/> ಆಕಙ್ಖಾ ರುಚಿ ವುತ್ತಾ ಸಾ, ತ್ವಧಿಕಾ ಲಾಲಸಾ ದ್ವಿಸೂತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೬೩ ಗಾಥಾ</note>। <hi rend="bold">ಸಾಹಚರಿಯೇನ</hi> ನಿಯತಲಿಙ್ಗೇನಾವಿಪ್ಪಯೋಗತೋ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ। <hi rend="bold">ಕತ್ಥಚೀ</hi>ತಿ ಯತ್ರ ರೂಪಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಯಥಾ – ಮರೀಚಿ ಮಿಗತಣ್ಹಿಕಾ <note>ಅಭಿಧಾನ ೬೫ ಗಾಥಾ</note>। ರಂಸಿಮಾ ಭಾಕರೋ ಭಾನು <note>ಅಭಿಧಾನ ೬೩ ಗಾಥಾ</note>। ಆಪೋ ಪಯೋ ಜಲಂ ವಾರಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೬೬೧ ಗಾಥಾ</note>। ಮರೀಝಾದಯೋ ಹ್ಯಭಿನ್ನರೂಪತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗನ್ತರೇಪಿ ಸಮ್ಭಾವಿಯನ್ತೇಹಿ ನಿಯತಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಮಿಗತಣ್ಹಿಕಾಭಾಕರಜಲಾದಿಸದ್ದೇಹಿ ಸಾಹಚರಿಯೇನ ತಂಲಿಙ್ಗೇ ನಿಚ್ಛೀಯನ್ತೇ। <hi rend="bold">ಆಹಚ್ಚವಿಧಾನೇನ</hi> ಇತ್ಥಿಪುಮನಪುಂಸಕಾನಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಥನೇನ ಥೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ಞೇಯ್ಯಂ। <hi rend="bold">ಕ್ವಚೀ</hi>ತಿ ಯತ್ರ ನ ರೂಪಭೇದೋ ಲಿಙ್ಗನಿಣ್ಣಯಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ, ನ ಚ ಸಾಹಚರಿಯಂ ಲಿಙ್ಗಭೇದೋಭಿಮತೋ, ನೇಕಮೇವ ವಾ ಲಿಙ್ಗಮಿಚ್ಛತೇ, ತಂ ಯಥಾ – ವಲ್ಲರೀ ಮಞ್ಜರೀ ನಾರೀ <note>ಅಭಿಧಾನ ೫೫೦ ಗಾಥಾ</note>। ವಿಟಪೋ ವಿಟಭೀತ್ಥಿಯಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೫೪೭ ಗಾಥಾ</note>। ಭೀತಿತ್ಥೀ ಭಯಮುತ್ತಾಸೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೬೬ ಗಾಥಾ</note>। ವಜಿರಂ ಪುನ್ನಪುಂಸಕೇಚ್ಚಾದಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪ ಗಾಥಾ</note>।</p>

<p rend="bodytext">[ಛ] ಇದಾನಿ ರೂಪಭೇದೋತಿ ಲಿಙ್ಗನಿಣ್ಣಯಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುಕೋ ಯೋ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂ ದ್ವನ್ದೋ, ತಕ್ಕರಣಪಟಿಸೇಧೇನ ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮೇವ ದ್ವನ್ದೋ ಕತೋತಿ ಪರಿಭಾಸಿತುಮುಪಕ್ಕಮತೇ <hi rend="bold">‘‘ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಿನ’’</hi>ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಅಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೀನಂಯೇವ ನಾಮಾನಂ ದ್ವನ್ದೋ ಕತೋ, ನ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೀನಂ, ಯಥಾ – ವಿಮುತ್ಯಸಙ್ಖತಧಾತು, ಸುದ್ಧಿನಿಬ್ಬುತಿಯೋ ಸಿಯುನ್ತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೯ ಗಾಥಾ</note>। ನ ಕೇವಲಂ ದ್ವನ್ದೋಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಏಕಸೇಸೋಪ್ಯಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂಯೇವ ಕತೋ, ಯಥಾ – ನಗ್ಗೋ ದಿಗಮ್ಬರಾವತ್ಥಾ। <note>ಅಭಿಧಾನ ೭೩೪ ಗಾಥಾ</note> <hi rend="bold">ಸಬ್ಬಧರಕತೇ</hi> ಪನ ‘‘ಜೀಮೂತಾ ಮೇಘಪಬ್ಬತಾ’’ ಇಚ್ಚುದಾಹಟಂ। ನನು ಚ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೋ ಕತೋ, ಯಥಾ <pb ed="M" n="0.0006"/> – ಮಾತಾ ಪಿತಾ ತು ಪಿತರೋ, ಪುತ್ತಾ ತು ಪುತ್ತಧೀತರೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೯ ಗಾಥಾ</note>। ಸಸುರಾ ಸಸ್ಸು ಸಸುರಾ, ಭಾತುಭಗಿನಿ ಭಾತರೋತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೫೦ ಗಾಥಾ</note>। ಏತ್ಥ ಹಿ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಪಿತರೋ, ಪುತ್ತೋ ಚ ಧೀತಾ ಚ ಪುತ್ತಾ, ಸಸ್ಸು ಚ ಸಸುರೋ ಚ ಸಸುರಾ, ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಭಾತರೋತಿ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ। ಠಾನನ್ತರೇ ತೇಸಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗತಾಯ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ನ ದೋಸೋ। ತಾತೋ ತು ಜನಕೋ ಪಿತಾ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೩ ಗಾಥಾ</note>। ಅಮ್ಮಾ’ಮ್ಬಾ ಜನನೀ ಮಾತಾ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೪ ಗಾಥಾ</note>। ಅಪಚ್ಚಂ ಪುತ್ತೋತ್ರಜೋ ಸುತೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೦ ಗಾಥಾ</note>। ನಾರಿಯಂ ದುಹಿತಾ ಧೀತಾ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೧ ಗಾಥಾ</note>। ಜಾಯಾಪತೀನಂ ಜನನೀ, ಸಸ್ಸು ವುತ್ತಾಥ ತಪ್ಪಿತಾ। ಸಸುರೋತಿ ಇಚ್ಚಾದಿಕಞ್ಹಿ ತೇಸಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪೬ ಗಾಥಾ</note> ಠಾನನ್ತರನ್ತಿ। ತಥಾ ಏತ್ಥ ಕಮಂ ವಿನಾ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂ ಗಣನಪಾಠೋ ವಿಯ ಸಙ್ಕರೋಪಿ ನ ಕತೋ। ತತ್ರ ಹಿ ಸಗ್ಗದಿಸಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಚ ಸಕ್ಕವಿದಿಸಾದಯೋ ಅತ್ಥಾ ಸಕಸಕಸಮ್ಬನ್ಧಸಹಿತಾ ಯಥಾಭಿಧಾನಂ ಸರೂಪಪಟಿಪತ್ಯಮತ್ಥಭಿಧೇಯ್ಯಾ, ತಥಾ ತಪ್ಪರಿಯಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಾನಿ ಚ ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತದಭಿಧಾನಾವಸರೇ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸುಖೇನೇಕತ್ರೇವ ಸಕಲನಾಮಪಟಿಪತ್ತಿ ಸರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ಯಥಾ ಸಿಯಾತಿಚ್ಚೇತದತ್ಥಂ ಕಮೋ ಅಭ್ಯುಪಗಮ್ಯತೇ, ತಥಾ ಚ ಸತ್ಯಾವಸ್ಸಂ ಸಗ್ಗಾದಿಪರಿಯಾಯೇ ದಿವಸದ್ದಾದಯೋ, ಹರಾದ್ಯವಸರೇ ಕುಮಾರಾದಯೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಾ ಇತಿ ಕಮಾನುರೋಧೇನ ಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೋ ಪರಿಹರಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ, ಯಥಾವುತ್ತನ್ತು ಕಮಂ ವಿನಾ ನೇಹ ಸಙ್ಕರೋ ಕತೋ, ಇತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಪ್ಪಕರಣಾದಿಕ್ಕಮೇನ ಯಥಾಸಮ್ಭವಮಭಿಧಾನತೋ, ತಂ ಯಥಾ – ಈತಿ ತ್ವಿತ್ಥೀ ಅಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಉಪಸಗ್ಗೋ ಉಪದ್ದವೋತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೪೦೧ ಗಾಥಾ</note>। ಅತ್ರ ಹಿ ಯೇ ತಿಲಿಙ್ಗಾ, ತೇ ತಿಲಿಙ್ಗಾವಸರೇ ಏವ ನಿಬದ್ಧಾ, ನ ಗಣನಪಾಠಾ ವಿಯ ಉಚ್ಚಾರಣವಸೇನ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ರ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನೀಯತೇ। ವುತ್ತಞ್ಚ –</p>

<p rend="gatha1">‘‘ಭೇದಾಖ್ಯಾನಾಯ <pb ed="M" n="0.0007"/> ನ ದ್ವನ್ದೋ, ನೇಕಸೇಸೋ ನ ಸಙ್ಕರೋ।</p>

<p rend="gathalast">ಕತೋತ್ರ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನ-ಮವುತ್ತಾನಂ ಕಮಂ ವಿನಾ’’ತಿ <note>ಅಮರ ೧.೪</note>॥</p>

<p rend="bodytext">ಇದಾನಿ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಂ ಠಾನವಸೇನತ್ಥೇಸು ಗಮನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ <hi rend="bold">‘‘ಲಿಙ್ಗವಾಚಕೇ’’</hi>ಚ್ಚಾದಿ। <hi rend="bold">ಗಾಥಾಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ</hi> ಗಾಥಾನಂ ಪಾದಾನಞ್ಚ ಅನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ <hi rend="bold">ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾ</hi> ಅನೇಕತ್ಥಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ <hi rend="bold">ಪುಬ್ಬ</hi>ಮತ್ಥಂ ವಾಚಕವಸೇನ <hi rend="bold">ಯನ್ತಿ</hi> ಗಚ್ಛನ್ತಿ। <hi rend="bold">ಅಪರೇ</hi> ಗಾಥಾಪಾದಾನಮಾದಿಟ್ಠಾ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾ <hi rend="bold">ಪರ</hi>ಮತ್ಥಂ <hi rend="bold">ಯನ್ತಿ</hi> ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಂ ಯಥಾ –</p>

<p rend="gatha1">ಫಲೇ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿಬ್ಬ-ಚಕ್ಖುಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸು ಚ।</p>

<p rend="gathalast">ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮ್ಹಿ, ಮಗ್ಗೇ ಚ <hi rend="bold">ಞಾಣದಸ್ಸನಂ</hi> <note>ಅಭಿಧಾನ ೭೯೪ ಗಾಥಾ</note>॥</p>

<p rend="gatha1">ಣಾದೋ ಸದ್ಧಾಚೀವರಾದಿ-ಹೇತ್ವಾಧಾರೇಸು <hi rend="bold">ಪಚ್ಚಯೋ।</hi></p>

<p rend="gathalast">ಕೀಳಾದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದೋ, <hi rend="bold">ವಿಹಾರೋ</hi> ಸುಗತಾಲಯೇ <note>ಅಭಿಧಾನ ೮೫೭ ಗಾಥಾ</note>॥</p>

<p rend="gatha1">ಖಗ್ಗೇ ಕುರೂರೇ <hi rend="bold">ನೇತ್ತಿಂಸೋ,</hi> ಪರಸ್ಮಿಞ್ಚಾತ್ರ ತೀಸ್ವ<hi rend="bold">ಮು</hi> <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೦೮೯ ಗಾಥಾ</note>।</p>

<p rend="gathalast">ಕುಸಲೇ <hi rend="bold">ಸುಕತಂ</hi> ಸುಟ್ಠು-ಕತೇ ಚ <hi rend="bold">ಸುಕತೋ</hi> ತಿಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೯೩೮ ಗಾಥಾ</note>॥</p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">ಸಮಯೋ</hi> ಸಮವಾಯೇ ಚ, ಸಮೂಹೇ ಕಾರಣೇ ಖಣೇ।</p>

<p rend="gathalast">ಪಟಿವೇಧೇ ಸಿಯಾ ಕಾಲೇ, ಪಹಾನೇ ಲಾಭದಿಟ್ಠಿಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೭೭೮ ಗಾಥಾ</note>॥</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">ಕನ್ತಾರೋ</hi> ವನದುಗ್ಗೇಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೧೦೭ ಗಾಥಾ</note>।</p>

<p rend="bodytext">ಏತ್ಥ ಚ –</p>

<p rend="gatha1">ಯೇಭುಯ್ಯತಾಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸೇಸು, ವಿಸಂಯೋಗೇ ಚ <hi rend="bold">ಕೇವಲಂ।</hi></p>

<p rend="gathalast">ದಳ್ಹತ್ಥೇನತಿರೇಕೇ ಚಾ-ನವಸೇಸಮ್ಹಿ ತಂ ತಿಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೭೮೬ ಗಾಥಾ</note>॥</p>

<p rend="bodytext">ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪು<hi rend="bold">ಮೇಕಗ್ಗೋ-</hi>ನಾಕುಲೇ ವಾಚ್ಚಲಿಙ್ಗಿಕೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೦೩೫ ಗಾಥಾ</note>।</p>

<p rend="bodytext">ಜಳೇ <hi rend="bold">ಥೂಲೋ</hi> ಮಹತ್ಯಪಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೦೬೬ ಗಾಥಾ</note> ಚ್ಚಾದೀಸು</p>

<p rend="bodytext">ಗಾಥಾಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ <pb ed="M" n="0.0008"/>, ಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಲಿಙ್ಗವಾಚಕಾನಂ ಪುಬ್ಬಪರತ್ಥೇಸ್ವಪಿ ಗಮನಭಾವತೋ ‘‘ಪುಬ್ಬಂ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಥ ವಾ ಗಾಥಾನಂ ಮಜ್ಝನ್ತಟ್ಠಾ ಪುಬ್ಬಂ ಯನ್ತಿ, ಗಾಥಾಮಜ್ಝಟ್ಠಾ, ಪಾದನ್ತಮಜ್ಝಟ್ಠಾ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಞ್ಚ ಯನ್ತೀತಿ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।</p>

<p rend="bodytext">[ಜ] ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸತ್ಥಲಹುಭಾವತ್ಥಂ ಪರಿಭಾಸತೇ <hi rend="bold">‘‘ಪುಮಿತ್ಥಿಯ’’</hi>ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಪುಮಿತ್ಥಿಯಂ <hi rend="bold">‘‘ದ್ವೀಸೂ’’</hi>ತಿ ಪದಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ – ಅಸನಿ ದ್ವೀಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೪ ಗಾಥಾ</note>। <hi rend="bold">ಸಬ್ಬಲಿಙ್ಗೇ</hi> ಲಿಙ್ಗತ್ತಯೇ <hi rend="bold">‘‘ತೀಸೂ’’</hi>ತಿ ಪದಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ – ಸತ್ತನ್ನಂ ಪೂರಣೇ ಸೇಟ್ಠೇ’ತಿಸನ್ತೇ ಸತ್ತಮೋ ತಿಸು <note>ಅಭಿಧಾನ ೯೪೨ ಗಾಥಾ</note>। ಏತ್ಥ ಚ ನಿಸಿದ್ಧಲಿಙ್ಗನಾಮಂ ಪಾರಿಸೇಸತೋ ‘‘ಸೇಸಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಞೇಯ್ಯಂ <note>ನಿಸಿದ್ಧಲಿಙ್ಗ ಸೇಸತ್ಥಂ (ಅಮರ ೧.೫.)</note>, ಯಥಾ – ವಸ್ಸ ಸಂವಚ್ಛರಾ ನಿತ್ಥೀತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೮೧ ಗಾಥಾ</note>। ಅತ್ರ ಚೇಕಲಿಙ್ಗನಿಸೇಧಬ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ಲಿಙ್ಗದ್ವಯವಿಧಾನನ್ತಿ <note>ಏಕಲಿಙ್ಗನಿಸೇಧಬ್ಯಾಜೇನ ಲಿಙ್ಗದ್ವಯಾಭಿಧಾನಮಿತಿ (ಅಮರಕೋಸಚಿನ್ತಾಮಣಿಟೀಕಾ)</note>।</p>

<p rend="bodytext">ಗನ್ಥಲಾಹವಂ ವಿಧಾಯೇದಾನಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಲಾಹವತ್ಥಮಾಹ <hi rend="bold">‘‘ಅಭಿಧಾನನ್ತರಾರಮ್ಭೇ’’</hi>ಇಚ್ಚಾದಿ। <hi rend="bold">ಅಭಿಧಾನನ್ತರಸ್ಸ</hi> ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸ ಆರಮ್ಭೇ ಸತಿ, <hi rend="bold">ತು</hi> ಅನ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸ, <hi rend="bold">ಅಥ</hi> ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಭಿಧಾನದ್ವಯಞ್ಚ ಞೇಯ್ಯಂ। ತ್ವನ್ತಮಥಾದಿಕಂ ನಾಮಾದಿಪದಂ ಪುಬ್ಬೇನ ನ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇತಿ ಭಾವೋ। ತತ್ರ ನಾಮಪದಂ ಯಥಾ – ಜಿನೋ ಸಕ್ಕೋ ತು ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ <note>ಅಭಿಧಾನ ೪ ಗಾಥಾ</note>। ಕೇಸವೋ ಚಕ್ಕಪಾಣ್ಯಥ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೬ ಗಾಥಾ</note>। ಮಹಿಸ್ಸರೋ ಸಿವೋ ಸೂಲೀ <note>ಅಭಿಧಾನ ೧೬ ಗಾಥಾ</note>। ಲಿಙ್ಗಪದಂ ಯಥಾ – ಪುಮೇ ತು ಪಣ್ಹಿ ಪಾಸಣಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೭೭ ಗಾಥಾ</note>। ಪುಮೇ ತೂತು ರಜೋ ಪುಪ್ಫಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೩೮ ಗಾಥಾ</note>। ಸಾ ತಿರೋಕರಣೀಪ್ಯಥ <pb ed="M" n="0.0009"/> <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೯೮ ಗಾಥಾ</note>। ಪುನ್ನಪುಂಸಕಮುಲ್ಲೋಚಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೨೯೯ ಗಾಥಾ</note>। ಅತ್ಥಪದಂ ಯಥಾ – ಉದರೇ ತು ತಥಾ ಪಾಚಾ’ನಲಸ್ಮಿಂ ಗಹಣೀತ್ಥಿಯಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೯೭೩ ಗಾಥಾ</note>। ಪಣೀತೋ ತೀಸು ಮಧುರೇ, ಉತ್ತಮೇ ವಿಹಿತೇಪ್ಯಥ। ಅಞ್ಜಸೇ ವಿಸಿಖಾಯಞ್ಚ, ಪನ್ತಿಯಂ ವೀಥಿ ನಾರಿಯಂ <note>ಅಭಿಧಾನ ೯೪೦ ಗಾಥಾ</note>। <hi rend="bold">ಅಥ</hi>ಸದ್ದೇನ ಚತ್ರ ಅನನ್ತರಿಯತ್ಥೇನ ಸಕಪರಿಯಾಯೋಪಲಕ್ಖಣತೋ <hi rend="bold">ಅಥೋ</hi> ಸದ್ದಾದೀಸು ಚ ನ ಪುಬ್ಬೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ। ಪಾಣಕೋ ಚಾಪ್ಯಥೋ ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗೋ ಲೋಮಸಪಾಣಕೋತಿ <note>ಅಭಿಧಾನ ೬೨೩ ಗಾಥಾ</note>।</p>

<p rend="bodytext">[ಝ] ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನಮನುರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಪಚುರಪ್ಪಯೋಗಾನಮೇವ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಗಹಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥನ್ತರಾಪಸಯ್ಹತಾವಸೇನ ಅಹಂಕಾರಪುಬ್ಬಿಕಾಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ <hi rend="bold">‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಪಯೋಗ’’</hi>ಮಿಚ್ಚಾದಿ। <hi rend="bold">ಸೋಗತೇ</hi> ಸುಗತಸ್ಸ ವಚನಭೂತೇ <hi rend="bold">ಆಗಮೇ</hi> ಪಿಟಕತ್ತಯೇ, ತಞ್ಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಏತೇನಾತಿ ಆಗಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಯೋಗಂ ಬಾಹುಲ್ಲೇನ ಪಯುಜ್ಜತೇತಿ <hi rend="bold">ಪಯೋಗೋ,</hi> ತಂ <hi rend="bold">ಆಗಮ್ಮ</hi> ಗಹೇತ್ವಾ ಕ್ವಚಿ ಅರಞ್ಞವಗ್ಗಾದೀಸು <hi rend="bold">ನಿಘಣ್ಟುಯುತ್ತಿಞ್ಚ</hi> ನಿಘಣ್ಟುನಾಮಕೇ ಸತ್ಥೇ ಆಗತಂ ಬುದ್ಧವಚನಾನುರೂಪಂ ಯುತ್ತಿಞ್ಚ <hi rend="bold">ಆನೀಯ</hi> ಆನೇತ್ವಾ ನಾಮಲಿಙ್ಗಂ <hi rend="bold">ಕಥೀಯತಿ</hi> ಅನ್ತೋಭಾವೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಬಹಿಭಾವೇನ ಪಕಾಸೀಯತೇ। ಆವಿಭಾವತ್ತಮೇವ ಹಿ ಜಞ್ಞತ್ತಂ ಸನ್ತಕಾರಿಯಕಾರಿನೋ। ಆಸೀಸಾಯಂ ವಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೋಪಿ ವಚನಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನತ್ಥವತ್ತಿಚ್ಛಾಯ ವತ್ತಮಾನತ್ತಂ, ತಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೋ ಸಿದ್ಧಿಮಭಿಸನ್ಧಾಯ ಭಾವಿನಮಪ್ಪತ್ತಂ ವತ್ತಮಾನತ್ತೇನ ವಾ ಅತೀತತ್ತೇನ ವಾ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ, ತಂ ಯಥಾ – ‘‘ಇದಂ ಮಮಮಪಾಪಯೇ’’ತಿ ಕೋಚಿ ಕೇನಚಾಭಿಹಿತೋ ಸನ್ತೋ ಅವಸ್ಸಂ ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಾಪಿಯಮಾನಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ <pb ed="M" n="0.0010"/>, ತತೋಯೇವ ‘‘ಆಸೀಸಾಯಂ ಭೂತಮಿವ ಚೇ’’ತಿ <note>ಪಾಣಿನಿ ೩.೩.೧೩೨</note> ತದತಿದೇಸವಚನಂ ಪಚ್ಚಾಖ್ಯಾಯತೇ।</p>

<p rend="centre">ಪಣಾಮಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।</p>

</body>
<back></back>
</text>
</TEI.2>
