೨. ದೋಸಪರಿಹಾರಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದವಣ್ಣನಾ
೬೮.
ಕದಾಚಿ ಕವಿಕೋಸಲ್ಲಾ, ವಿರೋಧೋ ಸಕಲೋಪ್ಯ’ಯಂ।
ದೋಸಸಙ್ಖ್ಯಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಗುಣವೀಥಿಂ ವಿಗಾಹತೇ॥
೬೯.
ತೇನ ವುತ್ತವಿರೋಧಾನ-ಮವಿರೋಧೋ ಯಥಾ ಸಿಯಾ।
ತಥಾ ದೋಸಪರಿಹಾರಾ-ವಬೋಧೋ ದಾನಿ ನೀಯತೇ॥
೬೮-೬೯. ಇಚ್ಚೇವಂ ‘‘ಕದಾಚೀ’’ತ್ಯಾದಿ। ಸಕಲೋಪಿ ಅಯಂ ವಿರೋಧೋ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರಾದಿಕತೋ ನ ಕೋಚಿ ಏಕೋ ಏವ ದೋಸೇಸು, ದೋಸಾನಂ ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಣನಂ ದೋಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಗುಣಾನಂ ವೀಥಿಂ ಪದವಿಂ ಗುಣಸಭಾವತಂ ವಿಗಾಹತೇ ಅಬ್ಭುಪಗಚ್ಛತಿ ಕದಾಚಿ, ನ ಸಬ್ಬದಾ। ಕವಿನೋ ಪಯುಜ್ಜಕಸ್ಸ ಕೋಸಲ್ಲಾ ತಾದಿಸವಿಸಯಪರಿಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣನೇಪುಞ್ಞಕಾರಣಾ, ನ ತು ಯಥಾ ತಥಾ ಚೇತಿ। ‘‘ತೇನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯೇನೇವಂ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ವುತ್ತಾನಂ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರಾದೀನಂ ವಿರೋಧಾನಂ ಯಥಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಅವಿರೋಧೋ ನಿದ್ದೋಸತಾ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ದೋಸಾನಂ ಪರಿಹಾರೋ ದೂರೀಕರಣಂ ಅವಬುಜ್ಝತಿ ಞಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅವಬೋಧೋ, ತಸ್ಸ ಅವಬೋಧೋ, ತನ್ನಾಮಿಕೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಇದಾನಿ ನೀಯತೇ ಆನೀಯತೇ ವುಚ್ಚತೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
೬೮-೬೯. ಏವಂ ದೋಸವಿಭಾಗಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾನಂ ಪರಿಹಾರತ್ಥಮಾರಭನ್ತೋ ‘‘ಕದಾಚೀ’’ತ್ಯಾದಿಮಾಹ। ಸಕಲೋಪಿ ಅಯಂ ವಿರೋಧೋ ಪದದೋಸಾದಿಕೋ ದೋಸಸಙ್ಖ್ಯಂ ದೋಸಾನಂ, ದೋಸೇಸು ವಾ ಗಣನಂ ದೋಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕದಾಚಿ ಕವಿಕೋಸಲ್ಲಾ ಕವಿನೋ ಬ್ಯಾಕರಣಾಭಿಧಾನಛನ್ದೋಅಲಙ್ಕತಿಆದೀಸು ಪರಿಚಯಲಕ್ಖಣೇನ ಪಞ್ಞಾಪಾಟವೇನ ಯತೋ ಗುಣವೀಥಿಂ ಗುಣಪದವಿಂ ಕೇವಲಂ ಗುಣಸಭಾವಂ ವಿಗಾಹತೇ ಅಬ್ಭುಪಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ವುತ್ತವಿರೋಧಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಪದದೋಸಾದಿವಿರೋಧಾನಂ ಅವಿರೋಧೋ ಅವಿರುದ್ಧತಾ ಯಥಾ ಸಿಯಾ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ದೋಸಪರಿಹಾರಾವಬೋಧೋ ಯಥಾವುತ್ತಪದದೋಸಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ಪರಿಹರಣಕ್ಕಮಸ್ಸ ಅವಬೋಧಕಾರಣತ್ತಾ ತನ್ನಾಮಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಇದಾನಿ ಲದ್ಧಾವಸರೇ ನೀಯತೇ ವುಚ್ಚತೇ। ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾ ಕವಿಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಂ ಭಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯಸ್ಸ ಉಪದೇಸಂ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪದದೋಸಪರಿಹಾರವಣ್ಣನಾ
ತತ್ಥ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ಯಥಾ –
೭೦.
ವಿನ್ದನ್ತಂ ಪಾಕಸಾಲೀನಂ, ಸಾಲೀನಂ ದಸ್ಸನಾ ಸುಖಂ।
ತಂ ಕಥಂ ನಾಮ ಮೇಘೋ’ಯಂ, ವಿಸದೋ ಸುಖಯೇ ಜನಂ॥
೭೦. ‘‘ವಿನ್ದನ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಪಾಕೇನ ಪರಿಣತಭಾವೇನ ಸಾಲೀನಂ ಯುತ್ತಾನಂ, ಮನುಞ್ಞಾನಂ ವಾ ಸಾಲೀನಂ ರತ್ತಸಾಲಿಆದೀನಂ ಸಾಲಿಜಾತೀನಂ ದಸ್ಸನಾ ಸುಖಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ವಿನ್ದನ್ತಂ ತಂ ಜನಂ ವಿಸದೋ ಅಯಂ ಮೇಘೋ ಅಮ್ಬುದೋ ಕಥಂ ನಾಮ ಸುಖಯೇತಿ। ಏತ್ಥ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಅಸುಖಪ್ಪದಾನಂ ಗರಳಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸಾನುರೂಪನ್ತಿ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರತಾ ಪರಿಹಟಾ।
೭೦. ತತ್ಥ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ಯಥಾ ಏವಂ। ‘‘ವಿನ್ದನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಪಾಕಸಾಲೀನಂ ಪರಿಣಾಮೇನ ಯುತ್ತಾನಂ, ಮನುಞ್ಞಾನಂ ವಾ ಸಾಲೀನಂ ರತ್ತಸಾಲಿಆದೀನಂ ದಸ್ಸನಾ ದಸ್ಸನಹೇತು ಸುಖಂ ಚೇತಸಿಕಸೋಮನಸ್ಸಂ ವಿನ್ದನ್ತಂ ಅನುಭೋನ್ತಂ ತಂ ಜನಂ ತಂ ಕಸ್ಸಕಜನಂ ವಿಸದೋ ಜಲದಾಯಕೋ ಅಯಂ ಮೇಘೋ ಕಥಂ ನಾಮ ಸುಖಯೇ, ನ ಸುಖಯತೇವ। ತಾದಿಸಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ದುಕ್ಖದಾನಂ ಗರಳದಾಯಕಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸಾಪಿ ಅನುರೂಪಮಿತಿ ವಿರುದ್ಧಞ್ಞತ್ಥೋ ಅಪನೀತೋ ಹೋತಿ। ಪಾಕೇನ ಸಾಲಿನೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಸುಖಂ ಕರೋತೀತಿ ಸುಖಯೇತಿ ನಾಮಧಾತು।
ಯಥಾ ವಾ –
೭೧.
ವಿನಾಯಕೋಪಿ ನಾಗೋಸಿ,
ಗೋತಮೋಪಿ ಮಹಾಮತಿ।
ಪಣೀತೋಪಿ ರಸಾಪೇತೋ,
ಚಿತ್ತಾ ಮೇ ಸಾಮಿ ತೇ ಗತಿ॥
೭೧. ‘‘ವಿನಾಯಕೋಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ವೀನಂ ಪಕ್ಖೀನಂ ನಾಯಕೋ, ಗರುಳೋ, ಸತ್ತೇ ವಿನೇತೀತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ವುದ್ಧೋ, ಭಗವಾ ಚ। ತತ್ಥ ಯದಾ ವಿನಾಯಕೋ ಗರುಳೋ, ತದಾ ತು ನಾಗೋ ಪನ್ನಗೋಸೀತಿ ವಿರುದ್ಧಂ, ಪಕ್ಖನ್ತರೇ ತ್ವವಿರುದ್ಧಂ ಭಗವತೋ ಆಗುಸ್ಸ ರಾಗಾದಿನೋ ಅಭಾವತೋ। ಇಮೇಸಂ ಗುನ್ನಂ ಅತಿಸಯೇನ ಗೋ ಗೋತಮೋ ಹೀನಪಸು, ಗೋತಮವಂಸಾವತಿಣ್ಣತ್ತಾ ಗೋತಮೋ ಭಗವಾ ಚ। ಹೀನಪಸು ಚ ತ್ವಂ ಮಹಾಮತಿ ಅಸೀತಿ ವಿರುದ್ಧಂ ಅಚ್ಚನ್ತಹೀನಪಸುನೋ ಮಹತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ। ಪಕ್ಖನ್ತರೇ ತು ನ ಬ್ಯಾಘಾತೋ। ಪಣೀತೋ ಮಧುರೋ ರಸೋ, ಉತ್ತಮೋ ಚ ಸುಗತೋ। ತತ್ಥ ಮಧುರರಸತೋ ಅಪೇತೋ ಅಪಗತೋಸೀತಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಭಗವತೋ ತು ರಸೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಾರಾದೀಹಿ ಅಪೇತೋತಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ಮೇ ಮಮ। ಸಾಮೀತಿ ಆಮನ್ತನಂ। ತೇ ತವ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ಚಿತ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಾತಿ। ಏತ್ಥ ವಿರುದ್ಧತ್ಥನ್ತರಂ ವಿರೋಧಾಲಙ್ಕಾರಂ ಸಿಲಾಘನೀಯನ್ತಿ ತೇನ ತಂ ಪರಿಹಟಂ।
೭೧. ಯಥಾ ವಾ ಉತ್ತದೋಸಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ಈದಿಸೋ ವಾ। ‘‘ವಿನಾಯಕೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಸಾಮಿ ತ್ವಂ ವಿನಾಯಕೋಪಿ ಗರುಳೋಪಿ ನಾಗೋಸಿ ಪನ್ನಗೋ ಅಸಿ। ನೋ ಚೇ, ವಿನಾಯಕೋಪಿ ಸತ್ತೇ ವಿನೇನ್ತೋ ಏವ ನಾಗೋಸಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಅಸಿ। ಗೋತಮೋಪಿ ಪಸುತಮೋಪಿ ಮಹಾಮತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞವಾಸಿ। ನೋ ಚೇ, ಗೋತಮೋಪಿ ಗೋತ್ತತೋ ಗೋತಮೋಯೇವ ಮಹಾಮತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞವಾಸಿ। ಪಣೀತೋಪಿ ಮಧುರೋಪಿ ರಸಾಪೇತೋ ಮಧುರರಸತೋ ಅಪಗತೋಸಿ। ನೋ ಚೇ, ಪಣೀತೋಪಿ ಉತ್ತಮೋ ಏವ ರಸಾಪೇತೋ ಸಿಙ್ಗಾರಾದಿರಸತೋ ಅಪಗತೋಸಿ। ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಾ ಅಚ್ಛರಿಯಾ। ವಿನಾಯಕೋ, ಬುದ್ಧೋ। ನತ್ಥಿ ಆಗು ನಾಗೋ, ಬುದ್ಧೋ। ಗುನ್ನಮತಿಸಯೇನ ಗೋತಮೋ, ಪಸು। ಮಹತೀ ಮತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮತಿ, ಬುದ್ಧೋ। ಪಧಾನತ್ತಂ ನೀತೋ ಪಣೀತೋ, ಮಧುರೋ ರಸೋ। ರಸತೋ ಅಪೇತೋತಿ ರಸಾಪೇತೋ, ಬುದ್ಧೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಅಝತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾ –
೭೨.
ಕಥಂ ತಾದಿಗುಣಾಭಾವೇ,
ಲೋಕಂ ತೋಸೇತಿ ದುಜ್ಜನೋ।
ಓಭಾಸಿತಾಸೇಸದಿಸೋ,
ಖಜ್ಜೋತೋ ನಾಮ ಕಿಂ ಭವೇ॥
೭೨. ‘‘ಕಥ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ದುಜ್ಜನೋ ತಾದಿನೋ ಗುಣಾ ಲೋಕಂ ತೋಸೇನ್ತಿ, ತಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಅತ್ತನಿ ಅಭಾವೇ ಸತಿ ಲೋಕಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಕಥಂ ತೋಸೇತಿ, ನ ತೋಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥನ್ತರೇನ ಸಾಧೇತಿ ‘‘ಖಜ್ಜೋತೋ ನಾಮ ಓಭಾಸಿತಾ ದೀಪಿತಾ ಅಸೇಸದಿಸಾ ಯೇನ ತಥಾವಿಧೋ ಕಿಂ ಭವೇ, ನ ಭವೇಯ್ಯ ತಾದಿನೋ ಗುಣಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಖಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಅಧಿಕತ್ಥಭಾವೇನ ಸಿತೋ ಓಭಾಸಿತಾಸೇಸದಿಸತ್ತದೋಸೋ ‘‘ಕಥಂ ತಾದಿಗುಣಾಭಾವೇ’’ತಿಆದಿವಚೋಭಙ್ಗಿಯಾ ಪರಿಹಟೋ।
೭೨. ಅಝತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಹಾರೋ ಅಜ್ಝಾಹಾರೋ, ಏವಮುಪರಿಪಿ। ‘‘ಕಥಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದುಜ್ಜನೋ ಗುಣಹೀನಜನೋ ತಾದಿಗುಣಾಭಾವೇ ಸನ್ತೋಸಜನನಕಾರಣಾನಂ ತಾದಿಸಾನಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣಾನಂ ಲೋಕಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಕಥಂ ತೋಸೇತಿ, ನ ತೋಸೇತಿಯೇವ, ತಥಾ ಹಿ ಖಜ್ಜೋತೋ ನಾಮ ಓಭಾಸಿತಾಸೇಸದಿಸೋ ಕಿಂ ಭವೇ, ನ ಭವತ್ಯೇವ। ಏತ್ಥ ಖಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಸಕಲದಿಸೋಭಾಸನಸಙ್ಖಾತಮಧಿಕತ್ಥದೋಸೋ ‘‘ಕಥಂ ತಾದಿಗುಣಾಭಾವೇ’’ಚ್ಚಾದಿವಾಕ್ಯಲೀಲಾಯ ನಿರಾಕತೋ। ತಾದೀ ಚ ತೇ ಗುಣಾ ಚೇತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೭೩.
ಪಹೇಳಿಕಾಯಮಾರುಳ್ಹಾ, ನ ಹಿ ದುಟ್ಠಾ ಕಿಲಿಟ್ಠತಾ।
ಪಿಯಾ ಸುಖಾ’ಲಿಙ್ಗಿತಂ ಕ-ಮಾಲಿಙ್ಗತಿ ನು ನೋ ಇತಿ॥
೭೩. ‘‘ಪಹೇಳಿಕಾಯಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕಿಲಿಟ್ಠತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದದೋಸೋ ಪಹೇಳಿಕಾಯ ವಿಸಯೇ ಆರುಳ್ಹಾ ಸಹೀ ನ ಹಿ ನೋ ದುಟ್ಠೋ ಸಿಯಾ। ಕೀದಿಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇತೀತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ। ಪಿಯಾ ವಲ್ಲಭಾಯ ಆಲಿಙ್ಗಿತಂ ಕಂ ಜನಂ ಸುಖಂ ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ನೋ ಆಲಿಙ್ಗತಿ ನ ಸಂಯುಜ್ಜತಿ ನು। ನುಇತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇ ನಿಪಾತೋ। ಏತ್ಥ ಪಿಯಾತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಪಹೇಳಿಕಾಯ ಸಮಾರೋಪೇನ ಪರಿಹಟಂ।
೭೩. ‘‘ಪಹೇಳಿಕೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕಿಲಿಟ್ಠತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದದೋಸಸಙ್ಖಾತಾ ಪಹೇಳಿಕಾಯಂ ವಿಸಯೇ ಆರುಳ್ಹಾ ಚೇ, ನ ಹಿ ದುಟ್ಠಾ ದುಟ್ಠಾ ನ ಹೋತಿ। ಕಿಮುದಾಹರಣಂ? ಪಿಯಾ ಸುಖಾಲಿಙ್ಗಿತಂ ಕಮಾಲಿಙ್ಗತಿ ನು ನೋ ಇತಿ, ಇತಿಸದ್ದಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥತ್ತಾ ಸೇಸಉದಾಹರಣಾನಮೇತಮುಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ। ನೋ ಚೇ, ಏವಂಪಕಾರಾನಮುದಾಹರಣಾನಮಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪಕಾರತ್ಥೋತಿ। ಪಿಯಾ ವಲ್ಲಭಾಯ ಆಲಿಙ್ಗಿತಂ ಉಪಗುಹಿತಂ ಕಂ ನಾಮ ಜನಂ ಸುಖಂ ಕಾಯಿಕಮಾನಸಿಕಂ ನೋ ಆಲಿಙ್ಗತಿ ನು, ಆಲಿಙ್ಗತೇವಾತಿ। ಏತ್ಥ ಪಿಯಾತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದಂ ಪಹೇಳಿಕಾಯಮಾರೋಪನೇನ ನಿರಾಕತಂ ಹೋತಿ।
೭೪.
ಯಮಕೇ ನೋ ಪಯೋಜೇಯ್ಯ, ಕಿಲಿಟ್ಠಪದ’ಮಿಚ್ಛಿತೇ।
ತತೋ ಯಮಕ’ಮಞ್ಞಂ ತು, ಸಬ್ಬಮೇತಂಮಯಂ ವಿಯ॥
೭೪. ‘‘ಯಮಕೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತಯಮಕತೋ ಅಞ್ಞಂ। ತುಇತಿ ವಿಸೇಸಜೋತಕೋ। ಏತಂಮಯಂ ವಿಯಾತಿ ಏತೇನ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ವಿಯ।
೭೪. ‘‘ಯಮಕೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕಿಲಿಟ್ಠಪದಂ ಇಚ್ಛಿತೇ ಯಮಕೇ ಇಟ್ಠಯಮಕೇ ನೋ ಪಯೋಜೇಯ್ಯ ನಪ್ಪಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತತೋ ಇಟ್ಠಯಮಕತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಮಕಂ ಪನ ಏತಂಮಯಂ ವಿಯ ಇಮಿನಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಪದದೋಸೇನ ಕತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಇಟ್ಠಯಮಕಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಏತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಏತಂಮಯನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ದೇಸವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೭೫.
ಬೋಧಿಸತ್ತಪ್ಪಭಾವೇನ, ಥಲೇಪಿ ಜಲಜಾನ್ಯ’ಹುಂ।
ನುದನ್ತಾನಿ’ವ ಸುಚಿರಾ-ವಾಸಕ್ಲೇಸಂ ತಹಿಂ ಜಲೇ॥
೭೫. ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾಯಾದೇವಿಯಾ ಸುತಸ್ಸ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ತದುಪ್ಪನ್ನದಿನೇ ಸಮ್ಭವಾ ಪಭಾವೇನ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವತೋ ಜಲಜಾನಿ ಅಮ್ಬುಜಾನಿ ಥಲೇಪಿ ಅಹುಂ ಅಹೇಸುಂ ಅಚಿನ್ತನೀಯತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವಸ್ಸ। ಕಿಂ ಪನ ವಾಪ್ಯಾದೀಸು ಕಿಂ ಕರೋನ್ತಾವ ತಹಿಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಲೇ ಸುಚಿರಂ ಸಬ್ಬದಾವ ಆವಸನಮಾವಾಸೋ ತೇನ ಜಾತೋ ಕ್ಲೇಸೋ ತಂ ನುದನ್ತಾನಿವ ದೂರತೋ ಜಹನ್ತಾನಿವೇತಿ। ಅಚಿನ್ತನೀಯತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವಸ್ಸ ಈದಿಸಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಮಹೋಸೀತಿ ನ ದೇಸವಿರೋಧೋ।
೭೫. ಬೋಧಿಸತ್ತಪ್ಪಭಾವೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನುಭಾವೇನ ಜಲಜಾನಿ ಜಲಜಸದಿಸತ್ತಾ ತನ್ನಾಮಕಾನಿ ಪದುಮಕೇರವಾದೀನಿ ತಹಿಂ ಜಲೇ ವಿಸಯತ್ತೇನ ಪಸಿದ್ಧೇ ತಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇ ಸುಚಿರಾವಾಸಕ್ಲೇಸಂ ಅತಿಚಿರಂ ನಿವಾಸತೋ ಜಾತಆಯಾಸಂ ನುದನ್ತಾನಿ ಇವ ಚಜನ್ತಾನಿ ಇವ ಥಲೇಪಿ ಅಹುಂ ಅಹೇಸುಂ, ವಾಪಿಆದೀಸು ಕಾ ಕಥಾ। ಏತ್ಥ ಜಲಜಾನಂ ಥಲುಪ್ಪತ್ತಿಕಥನಸಙ್ಖಾತಂ ದೇಸವಿರೋಧಂ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವೇನ ಈದಿಸಾನಂ
ಕಾಲವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೭೬.
ಮಹಾನುಭಾವಪಿಸುನೋ, ಮುನಿನೋ ಮನ್ದಮಾರುತೋ।
ಸಬ್ಬೋತುಕಮಯಂ ವಾಯಿ, ಧುನನ್ತೋ ಕುಸುಮಂ ಸಮಂ॥
೭೬. ‘‘ಮಹಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮನ್ದೋ ಮುದುಭೂತೋ ಮಾರುತೋ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋತುಕಂ ಸಬ್ಬೇಸು ಉತೂಸು ಪುಪ್ಫನಕಂ ಕುಸುಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ಸಮಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಧುನನ್ತೋ ವಿಕಿರನ್ತೋ ಮುನಿನೋ ಮುನಿಸದಿಸತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಮುನಿಭಾವೇನ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ, ಮುನಿನೋಯೇವ ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಸಮಧಿಗಮಸಮಯೇ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ಪಿಸುನೋ ಸೂಚಕೋ ವಾಯಿ ಪವಾಯತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಯದ್ಯಪೇಕದಾ ಸಬ್ಬೋತುಕಾಸಮ್ಭವೋ ನಾನಾಉತೂಸು ನಾನಾಕುಸುಮಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾ, ತಥಾಪಿ ಭಗವತೋ ಮಹಾನುಭಾವಪಿಸುನಮೀದಿಸಮೇಕಪದಿಕಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಕಾಲವಿರೋಧೋ ಇಮಿನಾ ಪರಿಹಟೋ।
೭೬. ‘‘ಮಹಾನುಭಾವೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಮನ್ದಮಾರುತೋ ಅಚಣ್ಡಸಮೀರಣೋ ಸಬ್ಬೋತುಕಂ ವಸನ್ತಾದೀಸು ಸಬ್ಬಉತೂಸು ವಿಕಸನ್ತಂ ಕುಸುಮಂ ಪುಪ್ಫಜಾತಂ ಸಮಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಧುನನ್ತೋ ಕಮ್ಪೇನ್ತೋ ಮುನಿನೋ ಏಕನ್ತಭಾವಿತ್ತಾ ಮುನಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಸಮಧಿಗಮಸಮಯೇ ಭೂತತ್ತಾ ಮುನಿನೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ವಾ ಮಹಾನುಭಾವಪಿಸುನೋ ಮಹನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ವಾಯಿ ಸಮ್ಪವಾಯೀತಿ। ಏತ್ಥ ನಾನಾಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಕುಸುಮಾನಂ ಏಕಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಕಾಲವಿರೋಧತ್ತೇಪಿ ಭಗವತೋ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೋ ತಾದಿಸಮಚ್ಛರಿಯಮೇಕಕ್ಖಣೇ ಜನೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಕಾಲವಿರೋಧಂ ‘‘ಮಹಾನುಭಾವಪಿಸುನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿರಾಕರೋತಿ। ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ, ಮಹಾನುಭಾವಂ ವಾ ಪಿಸುನೋತಿ ವಾಕ್ಯಂ।
ಕಲಾವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೭೭.
ನಿಮುಗ್ಗಮನಸೋ ಬುದ್ಧ-ಗುಣೇ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸಪಿ।
ತನ್ತಿಸ್ಸರವಿರೋಧೋ ಸೋ, ನ ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ ಕಂ ಜನಂ॥
೭೭. ‘‘ನಿಮುಗ್ಗಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗುಣೇ ಸೀಲಾದಿಕೇ ಅಪರಿಮಾಣೇ ನಿಮುಗ್ಗಂ ಓಗಾಳ್ಹಂ ಮನಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ಸರೋ ಕಿರಿಯಾಕಾಲಮಾನಲಕ್ಖಣವಿಲಮ್ಬಿತದುತಮಜ್ಝಭೇದಭಿನ್ನೋ ಛಜ್ಜಾದಿಕೋ ತಸ್ಸ ವಿರೋಧೋ ಕಲಾಸತ್ಥಪರಿನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಮವೇಸಮಂ ಕಂ ಜನಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ, ಪೀಣೇತಿಯೇವ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಗುಣಾನುಬನ್ಧಬುದ್ಧೀನಂ ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪವತ್ತಿಪಿ ತಥಾವಿಧಂ ಪೀಣೇತೀತಿ। ‘‘ಬುದ್ಧಗುಣೇ ನಿಮುಗ್ಗಮನಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಲಾವಿರೋಧೋ ಪರಿಹಟೋ।
೭೭. ‘‘ನಿಮುಗ್ಗಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ವಿಮ್ಹಯಜನಕಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಭಾರೇ ನಿಮುಗ್ಗಮನಸೋ ಓತಿಣ್ಣಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸಪಿ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವಪುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೋ ತನ್ತಿಸ್ಸರವಿರೋಧೋ ವೀಣಾಯ ತನ್ತಿಯಾ ಘಟ್ಟನಕಿರಿಯಾ, ಅದ್ಧಮತ್ತಿಕಾದಿಕಾಲೋ, ಹತ್ಥಾದೀನಂ ಸನ್ನಿವೇಸಲಕ್ಖಣೋ ಮಾನೋತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಯುತ್ತಸ್ಸ ಮನ್ದಸೀಘಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಛಜ್ಜಾದಿಸತ್ತಸರಸ್ಸ ಕಲಾಸತ್ಥಾಗತಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಿನಾಸಸಙ್ಖಾತೋ ವಿರೋಧೋ ಕಂ ಜನಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ, ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ ಏವ। ಏತ್ಥ ಅಕನ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತೋ ಕಲಾಸತ್ಥಾಗತಕ್ಕಮಭಙ್ಗೋ ಲೋಕುತ್ತರಬುದ್ಧಗುಣಾನುಗತಬುದ್ಧಿಯಾ ಜಾತೋತಿ ಸೋ ಭಙ್ಗೋ ‘‘ನಿಮುಗ್ಗಮನಸೋ ಬುದ್ಧಗುಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪೀತಿಯಾ ಕಾರಣಮೇವೇತಿ ನ ವಿರೋಧೋ। ನಿಮುಗ್ಗೋ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ತನ್ತಿಯಾ ಸರೋತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಿರೋಧೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
ಲೋಕವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೭೮.
ಗಣಯೇ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಸೋ, ಚನ್ದನಾಯಪಿ ಸೀತಲಂ।
ಸಮ್ಬೋಧಿಸತ್ತಹದಯೋ, ಪದಿತ್ತಙ್ಗಾರಪೂರಿತಂ॥
೭೮. ‘‘ಗಣಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಚನ್ದನಾಯ ಅಪಿ ಸೀತಲಂ ಗಣಯೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಕಿನ್ತಂ? ಪದಿತ್ತಙ್ಗಾರಪೂರಿತಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ। ಕೋ ಸೋ? ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಸತ್ತಂ ಪರಿಬದ್ಧಂ ಹದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನುಬನ್ಧಬುದ್ಧಿನೋ ಹಿ ತಾದಿಸೋ ಮನೋಬನ್ಧೋತಿ ನ ಲೋಕವಿರೋಧೋ।
೭೮. ‘‘ಗಣಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮ್ಬೋಧಿಸತ್ತಹದಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಆಸತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪದಿತ್ತಙ್ಗಾರಪೂರಿತಂ ಆದಿತ್ತಙ್ಗಾರೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ಚನ್ದನಾಯಪಿ ಚನ್ದನತೋ ಅಪಿ ಸೀತಲಂ ಅತಿಸೀತಲಂ ಕತ್ವಾ ಗಣಯೇ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ। ಇಟ್ಠತ್ಥಲುದ್ಧಸ್ಸ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಈದಿಸತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿನೋ ಚನ್ದನತೋಪಿ ಅಧಿಕಸೀತತ್ತಕಪ್ಪನಾ ‘‘ಚನ್ದನಂ ಸೀತಲಂ, ಅಗ್ಗಿ ಉಣ್ಹೋ’’ತಿ ಪವತ್ತಲೋಕಸೀಮಾಯ ವಿರುದ್ಧಾ ನ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸತ್ತಹದಯಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಪದಿತ್ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಾನೀತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಪೂರಿತನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಞಾಯವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೭೯.
ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭವೋಪಿ ತ್ವ-ಮುಪನೀತಭವೋ ಅಸಿ।
ಅಚಿನ್ತ್ಯಗುಣಸಾರಾಯ, ನಮೋ ತೇ ಮುನಿಪುಙ್ಗವ॥
೭೯. ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿಪುಙ್ಗವ ಮುನೀನಂ ಉತ್ತಮ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ ವಿಸಟ್ಠೋ ಭವೋ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಯೇನಾತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭವೋಪಿ ತ್ವಂ ಉಪನೀತೋ ಆನೀತೋ ಪವತ್ತಿತೋ ಭವೋ ವುಡ್ಢಿ ಯೇನಾತಿ ಉಪನೀತಭವೋ ಅಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಅಚಿನ್ತ್ಯಗುಣಸಾರಾಯ ತೇ ನಮೋ ಅತ್ಥೂತಿ ಸೇಸೋ। ಈದಿಸಂ ನ ಞಾಯವಿರುದ್ಧಮೇವಂವಿಧತ್ತಾ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಸ್ಸ।
೭೯. ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿಪುಙ್ಗವ ಮುನಿಸೇಟ್ಠ ತ್ವಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭವೋಪಿ ಅಪನೀತಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿಭವೋಪಿ ಉಪನೀತಭವೋ ಲೋಕಸ್ಸಾನೀತಅಭಿವುದ್ಧಿಕೋ ಅಸಿ ಭವಸಿ, ಅಚಿನ್ತ್ಯಗುಣಸಾರಾಯ ತತೋ ಏವ ಚಿನ್ತಾವಿಸಯಾತಿಕ್ಕನ್ತಸಾರಗುಣಸ್ಸ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ನಮೋ ಅತ್ಥೂತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಭವಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ
ಆಗಮವಿರೋಧಿನೋ ಯಥಾ –
೮೦.
ನೇವಾಲಪತಿ ಕೇನಾಪಿ, ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಯತಿ।
ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಾ, ಫುಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ॥
೮೦. ‘‘ನೇವೇ’’ತಿಆದಿ। ಯತೀತಿ ಭಿಕ್ಖು ಕೇನಾಪಿ ಸಹ ನೇವಾಲಪತಿ ನ ವದತ್ಯೇವ, ತಥಾಪಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಚೋಪನವಾಚಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಹೇತುನಾ ಪವತ್ತಿತೋ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದತೋ ಕಾರಣಾ ಆಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಫುಸೇಯ್ಯ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಅನಾಲಪತೋ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಥಂ ಮುಸಾವಾದೋತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾಪನ್ನವಿರೋಧೋ ನತ್ಥಿ, ಅಪರವಚನತ್ಥೇ ತ್ವೀದಿಸೋ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ।
೮೦. ‘‘ನೇವಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯತಿ ಸಮಣೋ ಕೇನಾಪಿ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ನೇವಾಲಪತಿ ನೋ ಭಾಸತಿ, ತಥಾಪಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಚೋಪನವಾಚಾಸಙ್ಖಾತವಿಞ್ಞತ್ತಿಕಾರಣಾ ಪವತ್ತನತೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಾ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾಭಣನತೋ ಆಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಂ ಫುಸೇಯ್ಯ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ। ಏತ್ಥ ಅನಾಲಪನ್ತಸ್ಸ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಮುಸಾವಾದೋ ಕಥಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಾಪನ್ನವಿರೋಧೋ, ‘‘ಸನ್ತಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನಾವಿಕರೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದ’ಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಚೀದ್ವಾರೇ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಗಮವಿರೋಧೋ ನಿರಾಕತೋ। ಮುಸಾಭಣನಂ ವಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ಕಥಂ ಭವತೀತಿ? ಯಥಾ ಕಾಲೇ ಅವಸ್ಸಮಾನಮೇಘತೋ ಸಞ್ಜಾತದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ ‘‘ಮೇಘಕತಂ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕಥೇತಬ್ಬಕಾಲೇ ಅಕಥನತೋ ಸಞ್ಜಾತಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಪಿ
ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಯಥಾ –
೮೧.
ಮರೀಚಿಚನ್ದನಾಲೇಪ-ಲಾಭಾ ಸೀತಮರೀಚಿನೋ ಸಿತಮರೀಚಿನೋ (ಸೀ॰)।
ಇಮಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಧವಲಾ, ದಿಸಾ ರೋಚನ್ತಿ ನಿಬ್ಭರಂ॥
೮೧. ‘‘ಮರೀಚೀ’’ತ್ಯಾದಿ। ಸೀತಮರೀಚಿನೋ ಚನ್ದಸ್ಸ ಮರೀಚಿಯೋ ದೀಧಿತಿಯೋ ಏವ ಚನ್ದನಂ, ತಸ್ಸ ಆಲೇಪೋ ಉಪದೇಹೋ, ತಸ್ಸ ಲಾಭೇನ ಇಮಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಸಾ ನಿಬ್ಭರಮತಿಸಯಂ ಧವಲಾ ಸೇತಾ ರೋಚನ್ತೀತಿ ನತ್ಥೇತ್ಥ ನೇಯ್ಯತಾ ಮರೀಚಿಯಾ ಸದ್ದೋಪಾತ್ತತ್ಥಾಯ ತು।
೮೧. ‘‘ಮರೀಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸೀತಮರೀಚಿನೋ ಚನ್ದಸ್ಸ ಮರೀಚಿಚನ್ದನಾಲೇಪಲಾಭಾ ಮರೀಚಿಸಙ್ಖಾತಚನ್ದನಾಲೇಪಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತೋ ಇಮಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಸಾ ನಿಬ್ಭರಮತಿಸಯಂ ಧವಲಾ ಸೇತಾ ರೋಚನ್ತಿ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ। ದಿಸಾನಂ ಧವಲಕಾರಣಸ್ಸ ‘‘ಮರೀಚಿಚನ್ದನಾಲೇಪಲಾಭಾ ಸೀತಮರೀಚಿನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ನೇಯ್ಯದೋಸೋ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಚನ್ದನಮಿವ ಚನ್ದನಂ, ಮರೀಚಿಯೋಯೇವ ಚನ್ದನಮಿತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಆಲೇಪೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಲಾಭೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ ವಾ –
೮೧.
ಮನೋನುರಞ್ಜನೋ ಮಾರ-ಙ್ಗನಾಸಿಙ್ಗಾರವಿಬ್ಭಮೋ।
ಜಿನೇನಾ’ಸಮನುಞ್ಞಾತೋ, ಮಾರಸ್ಸ ಹದಯಾನಲೋ॥
೮೨. ‘‘ಮನೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಮನುಸ್ಸರನ್ತಾನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ಅನುರಞ್ಜೇತೀತಿ ಮನೋನುರಞ್ಜನೋ, ಮಾರಙ್ಗನಾನಂ ಸಿಙ್ಗಾರಕತೋ ವಿಬ್ಭಮೋ ವಿಲಾಸೋ ಜಿನೇನ ಅಸಮನುಞ್ಞಾತೋ ಅಬ್ಭುಪಗತೋ ಮಾರಸ್ಸ ವಸವತ್ತಿನೋ ಹದಯಾನಲೋ ಹದಯಗ್ಗಿ ಜಾತೋ। ಸೋಕೋ ಚೇತ್ಥ ಅನಲತ್ಥೇ ನಿರುಪ್ಪಿತೋ ತಸ್ಸ
೮೨. ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಞಾಯೋಪಾತ್ತತ್ತಾ ನೇಯ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರತ್ಥಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಮನೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮನೋನುರಞ್ಜನೋ ದಸ್ಸನಸವನಾನುಸ್ಸರಣಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಜನಾನಂ ಚಿತ್ತಮತ್ತನಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾರಙ್ಗನಾಸಿಙ್ಗಾರವಿಬ್ಭಮೋ ಮಾರವಧೂನಂ ರತಿಕೀಳಾಹೇತುಭೂತಕಾಮಪತ್ಥನಾಸಙ್ಖಾತಸಿಙ್ಗಾರೇನ ಕತಲೀಲಾ ಜಿನೇನ ಜಿತಪಞ್ಚಮಾರೇನ ಸತ್ಥುನಾ ಅಸಮನುಞ್ಞಾತೋ ಅನಬ್ಭುಪಗತೋ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೋ ಮಾರಸ್ಸ ವಸವತ್ತಿನೋ ಹದಯಾನಲೋ ಹದಯಗ್ಗಿ ಅಹೋಸೀತಿ। ಅನಲತ್ತೇನ ಕಪ್ಪಿತಕಾರಿಯಭೂತೋ ಸೋಕೋ ಮಾರಙ್ಗನಾಸಿಙ್ಗಾರವಿಬ್ಭಮಸಙ್ಖಾತಕಾರಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭೇದಕಪ್ಪನಾಯ
ವಿಸೇಸನಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಯಥಾ –
೮೩.
ಅಪಯಾತಾಪರಾಧಮ್ಪಿ, ಅಯಂ ವೇರೀ ಜನಂ ಜನೋ।
ಕೋಧಪಾಟಲಭೂತೇನ, ಭಿಯ್ಯೋ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುನಾ॥
೮೩. ‘‘ಅಪಯಾತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ।
೮೩. ‘‘ಅಪಯಾತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ವೇರೀ ಜನೋ ಅಪಯಾತಾಪರಾಧಮ್ಪಿ ಅಪಗತಾಪರಾಧಮ್ಪಿ ಜನಂ ಕೋಧಪಾಟಲಭೂತೇನ ಕೋಧೇನ ಭೂತಸೇತಲೋಹಿತವಣ್ಣಯುತ್ತೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಸ್ಸತೀತಿ। ‘‘ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇಪಿ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯವಚನಂ ‘‘ಕೋಧಪಾಟಲಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ಸಾತ್ಥಕಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಸೇಸನಾಪೇಕ್ಖದೋಸೋ ನಿರಾಕತೋತಿ। ಅಪಯಾತೋ ಅಪಗತೋ ಅಪರಾಧೋ ಅಸ್ಮಾತಿ ಚ, ಕೋಧೇನ ಪಾಟಲಭೂತನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಹೀನತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾ –
೮೪.
ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪಾನಂ,
ಪಭಾವಂ ನಾಸಯೇ ಬುಧೋ।
ಅಪಿ ನಿಪ್ಪಭತಾನೀತ-
ಖಜ್ಜೋತೋ ಹೋತಿ ಭಾಣುಮಾ॥
೮೪. ‘‘ಅಪ್ಪಕಾನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಬುಧೋ ಪಣ್ಡಿತಪೋಸೋ ಅಪ್ಪಕಾನಂ ಪಾಪಾನಮ್ಪಿ ಕಿಮುತಮಧಿಕಾನಂ ಪಭಾವಂ ಆನುಭಾವಂ ನಾಸಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪಾಪೇಯ್ಯ। ತಂ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೇನ ಸಾಧೇತಿ। ಭಾಣುಮಾ ಸೂರಿಯೋ ನಿಪ್ಪಭತಂ ಆನೀತೋ ಖಜ್ಜೋತೋ ಯೇನ ತಥಾವಿಧೋ ಅಪಿ ಹೋತಿ। ‘‘ಮನ್ದಪ್ಪಭೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜೋತಿರಿಙ್ಗಣಮ್ಪಿ ನೋಪೇಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಕುಹರಾನುಚರಿತಮಹಾನುಭಾವೋಪೀತಿ। ಏತ್ಥ ಅಪೀತ್ಯಾದಿನಾ ವಚೋಭಙ್ಗಿಯಾ ಹೀನತ್ಥದೋಸೋ ಪರಿಹಟೋ।
೮೪. ‘‘ಅಪ್ಪಕಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬುಧೋ ಪಞ್ಞವಾ ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಅತಿಮನ್ದಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಪಭಾವಂ ವಿಪಾಕದಾನಸಾಮತ್ಥಿಯಸಙ್ಖಾತಾನುಭಾವಂ ನಾಸಯೇ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮತಾಪಾದನೇನ ನಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿಚ್ಚಾದಿ। ಭಾಣುಮಾ ಸೂರಿಯೋ ನಿಪ್ಪಭತಾನೀತಖಜ್ಜೋತೋ ಅಪಿ ನಿಪ್ಪಭತಮಾಪಾದಿತಜೋತಿರಿಙ್ಗಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ। ಹೀನಪಭಾವೋ ಹೋತಿ ಖಜ್ಜೋಪನಕೇ ಪಹಾಯ ಅತ್ತನೋ ಆಲೋಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥ ಅಪಿ ನಿಪ್ಪಭತಿಚ್ಚಾದಿವಚನವಿಲಾಸವಸೇನ ಹೀನಪಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಸೂರಿಯಉದಾರತ್ತಸ್ಸೇವ ಪೋಸಿತತ್ತಾ ‘‘ನಿಪ್ಪಭತಾನೀತಖಜ್ಜೋತೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಪದಂ ಹೀನತ್ಥದೋಸಂ ನ ನಿಸ್ಸಯತಿ। ನತ್ಥಿ ಪಭಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತಂ ಆನೀತಾ ಖಜ್ಜೋತಾ ಯೇನೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಅನತ್ಥಸ್ಸ ಯಥಾ –
೮೫.
ನ ಪಾದಪೂರಣತ್ಥಾಯ, ಪದಂ ಯೋಜೇಯ್ಯ ಕತ್ಥಚಿ।
ಯಥಾ ವನ್ದೇ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ, ಪಾದಪಙ್ಕೇರುಹಂ ವರಂ॥
೮೫. ‘‘ನ ಪಾದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏತ್ಥ ವನ್ದೇಇಚ್ಚಾದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಯ ಪಾದಪೂರಣಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವೇನ ಅನತ್ಥಾಭಾವೋ।
೮೫. ‘‘ನ ಪಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಪಾದಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಗಾಥಾಪಾದಾನಂ ಪೂರಣಸಙ್ಖಾತಪಯೋಜನತ್ಥಾಯ ಪದಂ ನಾಮಾದಿಕಂ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಯೋಜೇಯ್ಯ ವಿಞ್ಞೂತಿ, ಯಥಾ ನಿರತ್ಥಕಪದಾಯೋಜನೇ ಉದಾಹರಣಮೇವಂ ‘‘ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ವರಂ ಪಾದಪಙ್ಕೇರುಹಂ ವನ್ದೇ’’ತಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ದುಟ್ಠೋದಾಹರಣೇ ವಿಯ ಪಾದಪೂರಣತ್ಥಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪದಸ್ಸ ಅಯೋಜಿತತ್ತಾ ಸಾತ್ಥಕಪದೇಹಿ ನಿರತ್ಥಕದೋಸೋ ನಿರಾಕತೋತಿ। ಮುದುನಿಮ್ಮಲಸೋಭಾದಿಸಾಧಾರಣಗುಣಯೋಗತೋ ಪಙ್ಕೇರುಹಸದಿಸಂ ಉಪಚಾರತೋ ಪಙ್ಕೇರುಹಂ ನಾಮ। ಪಾದಮೇವ ಪಙ್ಕೇರುಹನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ॥ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸ್ಯಪದದೋಸಪರಿಹಾರೋ।
೮೬.
ಭಯಕೋಧಪಸಂಸಾದಿ-
ವಿಸೇಸೋ ತಾದಿಸೋ ಯದಿ।
ವತ್ತುಂ ಕಾಮೀಯತೇ ದೋಸೋ,
ನ ತತ್ಥೇ’ಕತ್ಥತಾಕತೋ॥
೮೬. ‘‘ಭಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಭಯಞ್ಚ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ಕೋಧೋ ಚ ದೋಸೋ ಪಸಂಸಾ ಚ ಥುತಿ, ತಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ತುರಿತಾದಿನೋ ಸೋ ತಾದಿಸೋ ವಿಸೇಸೋ ಯದಿ ವತ್ತುಂ ಕಾಮೀಯತೇ ಇಚ್ಛೀಯತೇ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಭಯಾದಿವಿಸೇಸೇ ವಿಸಯೇ ಏಕತ್ಥತಾಯ ಏಕತ್ಥಭಾವೇನ ಕತೋ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ।
೮೬. ಇದಾನಿ ವಾಕ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರತ್ಥಮಾರಭತಿ ‘‘ಭಯಕೋಧೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಭಯಕೋಧಪಸಂಸಾದಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಪಟಿಘಥುತಿಆದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಾದಿಸೋ ವಿಸೇಸೋ ವತ್ತುಂ ಯದಿ ಕಾಮೀಯತೇ ಚೇ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಇಚ್ಛೀಯತೇ, ತತ್ಥ ಭಯಕೋಧಾದಿಕೇ ವಿಸೇಸೇ ಏಕತ್ಥತಾಕತೋ ಏಕತ್ಥಭಾವೇನ ಕತೋ ದೋಸೋ ವಾಕ್ಯದೋಸೋ ನ ಭವತಿ। ಭಯಾದಿವಿಸೇಸೇ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೇ ಪುಬ್ಬುಚ್ಚಾರಿತಪದಸ್ಸ ಪುನುಚ್ಚಾರಣೇ ಏಕತ್ಥದೋಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಯಞ್ಚ ಕೋಧೋ ಚ ಪಸಂಸಾ ಚಾತಿ ಚ, ತಾ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ತುರಿತಕೋತೂಹಲಅಚ್ಛರಾಹಾಸಸೋಕಪಸಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ತಗ್ಗುಣಸಂವಿಞ್ಞಾಣಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸತ್ತಾ ಭಯಾದೀಸು ಕಥಿತಮಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥನಮವಿರೋಧಂ। ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ಯೇಸಂ ಪದಾದೀನಂ ತೇ ಏಕತ್ಥಾ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಏಕತ್ಥತಾ, ತಾಯ ಕತೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೮೭.
ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ ಅಯಂ ಹನ್ದ, ನಿವತ್ತತು ಭವಂ ತತೋ।
ಯದಿ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ’ಸಿ, ಕಥಂ ತಮುಪಸಪ್ಪಸಿ॥
೮೭. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ಸಪ್ಪೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಅಯಂ ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ’’ತಿ ಭಯೇನಾಮೇಡಿತಂ ಹನ್ದಾತಿ ಖೇದೇ ತತೋ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ, ಸಪ್ಪತೋ ವಾ ಭವಂ ಭವನ್ತೋ ನಿವತ್ತತು ಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖೋ ಆವತ್ತತು। ತಂ ಠಾನಂ, ಸಪ್ಪಂ ವಾ। ನತ್ಥೇತ್ಥ ಏಕತ್ಥತಾದೋಸೋ ಭಯೇನಾಮೇಡಿತಪ್ಪಯೋಗತೋ।
೮೭. ‘‘ಸಪ್ಪೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹನ್ದ ನಟ್ಠೋ ವತ, ಅಯಂ ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ ಭವಂ ತತೋ ಠಾನತೋ, ಸಪ್ಪತೋ ವಾ ನಿವತ್ತತು ಆವತ್ತತು ಯದಿ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ, ಸಪ್ಪಂ ವಾ ಕಥಮುಪಸಪ್ಪಸಿ ಕಥಮುಪಗಚ್ಛಸೀತಿ। ಭಯೇ ಆಮೇಡಿತವಚನತ್ತಾ ಏಕತ್ಥತಾದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಜೀವಿತುಕಾಮೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಬಿನ್ದುಲೋಪೋ।
ಪದದೋಸಪರಿಹಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಾಕ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರವಣ್ಣನಾ
ಭಗ್ಗರೀತಿನೋ ಯಥಾ –
೮೮.
ಯೋ ಕೋಚಿ ರೂಪಾತಿಸಯೋ,
ಕನ್ತಿ ಕಾಪಿ ಮನೋಹರಾ।
ವಿಲಾಸಾತಿಸಯೋ ಕೋಪಿ,
ಅಹೋ ಬುದ್ಧಮಹೋದಯೋ॥
೮೮. ‘‘ಯೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ರೂಪಸ್ಸ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜಿತಬಾತ್ತಿಂಸವರಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೋಪಸೋಭಿತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಕೇತುಮಾಲಾವಿರಾಜಿತಸ್ಸ ಅತಿಸಯೋ ಆಧಿಕ್ಕಂ ವಾಚಾಗೋಚರಭಾವಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಅವಚನೀಯತ್ತಾ ಯೋ ಕೋಚಿಯೇವ। ಮನೋ ಅನೇಕಲೋಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹರತೀತಿ ಮನೋಹರಾ ಚಿತ್ತಮವಹರನ್ತೀ ಕನ್ತಿ ಸೋಭಾ ಕಾಪಿ ಅವಚನಪಥಾ ಕಾಪಿಯೇವ। ವಿಲಾಸಸ್ಸ ಗತ್ಯಾದಿನೋ ಅತಿಸಯೋ ವಚನಪಥಾತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಕೋಪಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಹನ್ತೋ ಉದಯೋ ಅಭಿವುಡ್ಢಿ ಅಹೋ ಅಬ್ಭುತೋತಿ। ಏತ್ಥ ಕಿಂಸದ್ದೇನಾರದ್ಧಾ ರೀತಿ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಭಗ್ಗಾ।
೮೮. ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ರೂಪಾತಿಸಯೋ ಸುಪ್ಪಹಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾದಿದ್ವತ್ತಿಂಸಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸೋಭಿತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಙ್ಗುಲಿತಾದಿಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಯೋ ಕೋಚಿಯೇವ ಮನೋಗೋಚರಭಾವಂ ವಿನಾ ವಚನವಿಸಯಾತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಯೋ ಕೋಚಿಯೇವ। ಮನೋಹರಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಹರನ್ತೀ ಕನ್ತಿ ಸೋಭಾ ಕಾಪಿಯೇವ ವಚೀವಿಸಯಾತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಕಾಪಿಯೇವ। ವಿಲಾಸಾತಿಸಯೋ ವಿಸಯಭೂತಪಿಯಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗಮನಾದಿವಿಲಾಸಸ್ಸ ಆಧಿಕ್ಯಮ್ಪಿ ಕೋಪಿಯೇವ ವುತ್ತಕಾರಣೇನೇವಕೋಪಿಯೇವ। ತತೋ ಬುದ್ಧಮಹೋದಯೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಹಾಭಿವುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತೋ ಉದಯೋ ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯೋತಿ। ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕೇನ ಕಿಂ ಸದ್ದೇನ ವತ್ತುಮಾರದ್ಧಕ್ಕಮೋ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಭಿನ್ನೋತಿ ಭಗ್ಗರೀತಿದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ।
೮೯.
ಅಬ್ಯಾಮೋಹಕರಂ ಬನ್ಧಂ, ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣಂ ಮನೋಹರಂ।
ಅದೂರಪದವಿನ್ಯಾಸಂ, ಪಸಂಸನ್ತಿ ಕವಿಸ್ಸರಾ॥
೮೯. ‘‘ಅಬ್ಯಾಮೋಹ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ನತ್ಥಿ ದೂರಮೇಸನ್ತಿ ಅದೂರಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ಪದಾನಿ, ತೇಸಂ ವಿನ್ಯಾಸೋ ಯಾಥಾವತೋ ಠಪನಂ ಯಸ್ಸ ತಂ। ತತೋಯೇವ ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣೋ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸೋ ಚ। ಸೋ ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣತಾಯ ಏವ ಮನೋಹರೋ ಚಾತಿ ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣಂ ಮನೋಹರಂ। ತೇನೇವ ‘‘ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಅಯಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಮೋಹಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಮೋಹಕರೋ, ತಂ। ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರಾಲಙ್ಕಿತಂ ಬನ್ಧಂ। ಕವೀನಂ ಇಸ್ಸರಾ ಪಧಾನಾ। ಯೇ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿಗಣನಾನಿಟ್ಠಾ, ತೇ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಥುವನ್ತಿ ತಾದಿಸಬನ್ಧಗುಣಸ್ಸಾತಿಸಯಪಸಂಸಾರಹಭಾವೇನ।
೮೯. ‘‘ಅಬ್ಯಾಮೋಹೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅದೂರಪದವಿನ್ಯಾಸಂ ನಾಮಾದಿಪದಾನಂ ವೋಹಾರಕಾಲೇ ಅದೂರಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಯಥಾ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪದಟ್ಠಪನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣಂ, ತತೋಯೇವ ಅಞ್ಞಸಮ್ಬನ್ಧೀಪದೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಮನೋಹರಂ, ತತೋಯೇವ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಚಿತ್ತಮಾರಾಧೇನ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಮೋಹಕರಂ ‘‘ಇಮಸ್ಸತ್ಥೋ ಇಮಸ್ಸತ್ಥೋ ಏಸೋ ಏಸೋ ವಾ’’ತಿ ಸಂಸಯಮನುಪ್ಪಾದೇನ್ತಂ ಬನ್ಧಂ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರಸಂಯುತ್ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಕವಿಸ್ಸರಾ ಕವೀನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಥೋಮೇನ್ತಿ। ಬ್ಯಾಮೋಹಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಬ್ಯಾಮೋಹಕರೋ। ವಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣೋ, ನ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣೋ ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣೋ। ನತ್ಥಿ ದೂರಂ ಯೇಸಂ, ತಾನಿಯೇವ ಪದಾನಿ, ತೇಸಂ ವಿನ್ಯಾಸೋ ಠಪನಂ ಯಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೯೦.
ನೀಲುಪ್ಪಲಾಭಂ ನಯನಂ,
ಬನ್ಧುಕರುಚಿರೋ’ಧರೋ।
ನಾಸಾ ಹೇಮಙ್ಕುಸೋ ತೇನ,
ಜಿನೋಯಂ ಪಿಯದಸ್ಸನೋ॥
೯೦. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ನೀಲುಪ್ಪಲಾಭ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಯಸ್ಸ ಜಿನಸ್ಸ ನಯನಂ ನೇತ್ತಂ ನೀಲುಪ್ಪಲಾಭಂ ಇನ್ದೀವರದ್ವಯನಿಭಂ, ಅಧರೋ ಅಧರೋಟ್ಠೋ ಬನ್ಧುಕಮಿವ ಬನ್ಧುಕಕುಸುಮಮಿವ ರುಚಿರೋ ಕನ್ತೋ, ನಾಸಾ ನಾಸಿಕಾ ಸಯಂ ಹೇಮಙ್ಕುಸೋ ಸುವಣ್ಣಙ್ಕುಸೋಯೇವ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಜಿನೋ ಪಿಯಂ ಮಧುರಂ ದಸ್ಸನಮಸ್ಸಾತಿ ಪಿಯದಸ್ಸನೋ। ಈದಿಸೋ ನ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣದೋಸೋ, ಅಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣೋ ಪಸಾದೋಯೇವಾತಿ।
೯೦. ಇದಾನಿ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣದೋಸಪರಿಹಾರಂ ಪರಿಹರತಿ ‘‘ನೀಲುಪ್ಪಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಯನಂ ಯಸ್ಸ ನೇತ್ತಯುಗಳಂ ನೀಲುಪ್ಪಲಾಭಂ ನೀಲುಪ್ಪಲದಲಸದಿಸಂ, ಅಧರೋ ಅಧರೋಟ್ಠೋ ಬನ್ಧುಕರುಚಿರೋ ಬನ್ಧುಕಪುಪ್ಫಮಿವ ಮನುಞ್ಞೋ, ನಾಸಾ ನಾಸಿಕಾ ಹೇಮಙ್ಕುಸೋ ಸುವಣ್ಣಙ್ಕುಸೋಯೇವ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಜಿನೋ ಪಿಯದಸ್ಸನೋ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನೋ ಹೋತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ನ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣದೋಸೋ। ಆಭಾಸದ್ದೋ ನಿಭಾಸದ್ದೋ ವಿಯ ಇವತ್ಥೋ। ನೋ ಚೇ, ಪಭಾಪರಿಯಾಯೋ ವಾ ಹೋತಿ। ಬನ್ಧುಕಮಿವ ರುಚಿರೋತಿ ಚ, ಪಿಯಂ ದಸ್ಸನಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಇಹ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಕತ್ತುಭೂತಸಾಧುಜನಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತೇಪಿ ವಿಸಯತ್ತೇನೇವ
೯೧.
ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಗಾಮ್ಮತ್ತ-ಕನ್ತವಾಚಾಭಿಸಙ್ಖತಂ।
ಬನ್ಧನಂ ರಸಹೇತುತ್ತಾ, ಗಾಮ್ಮತ್ತಂ ಅತಿವತ್ತತಿ॥
೯೧. ‘‘ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮ್ಮಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಗ್ಗತಂ। ಗಾಮ್ಮಸ್ಸ ಭಾವೋ ಗಾಮ್ಮತ್ತಂ। ಯಾಸಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮಧುರಾನಂ ವಾಚಾನಂ ತಾಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ರಚಿತಂ ಬನ್ಧನಂ ರಸಸ್ಸ ಮಾಧುರಿಯಸ್ಸ ಹೇತುತ್ತಾ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಗಾಮ್ಮತ್ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅತಿವತ್ತತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ।
೯೧. ‘‘ಸಮತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಗಾಮ್ಮತ್ತಕನ್ತವಾಚಾಭಿಸಙ್ಖತಂ ವಿಸೇಸತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಗಾಮ್ಮಭಾವಾಹಿ ಕನ್ತವಾಚಾಹಿ ರಚಿತಂ ಬನ್ಧನಂ ಮುತ್ತಕಾದಿಬನ್ಧನಂ ರಸಹೇತುತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪೀತಿರಸಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಗಾಮ್ಮದೋಸಂ ಅತಿವತ್ತತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪವತ್ತತೀತಿ। ಸಮ್ಮಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗಾಮ್ಮತ್ತಂ ಯಾಸಂ, ತಾಹಿಯೇವ ಕನ್ತವಾಚಾಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಚ, ರಸಸ್ಸ ಹೇತು, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೯೨.
ದುನೋತಿ ಕಾಮಚಣ್ಡಾಲೋ,
ಸೋ ಮಂ ಸದಯ ನಿದ್ದಯೋ।
ಈದಿಸಂ ಬ್ಯಸನಾಪನ್ನಂ,
ಸುಖೀಪಿ ಕಿಮುಪೇಕ್ಖಸೇ॥
೯೨. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ। ಕಾಮಾತುರಾ ಕಾಚಿ ವನಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಂ ಪತಿಂ ವಿರವತಿ ‘‘ದುನೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ದಯಾಯ ಸಹ ಪವತ್ತೀತಿ ಸದಯಇತಿ ಅನುನಯವಸೇನ ಪಿಯಸ್ಸ ಆಮನ್ತನಂ, ಸಾನುನಯಾಮನ್ತನಞ್ಹಿ ತತೋನುಗ್ಗಹಾಭಿಕಙ್ಖಾಯಮಚ್ಚನ್ತಮುಚಿತಂ, ಸೋ ಕಾಮೋ ಕನ್ದಪ್ಪೋ ಏವ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಅಕಣ್ಡೋ ನಿದ್ದಯೋ ನಿಕ್ಕರುಣೋ, ಇದಮಪಿ ಉಚಿತಮುಪತಾಪೇ ನಿಕ್ಕರುಣಾನಂ ತಾದಿಸೀ ಗತೀತಿ। ಮಂ ದುನೋತಿ ಅಧಿಕಮುಪತಾಪೇತಿ ನಿದ್ದಯತ್ತಾ, ನ ಭವನ್ತಂ, ತೇನೇವ ಭವಂ ಸುಖೀ। ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಾಸತ್ತತಂ ತಸ್ಸ ದೀಪೇತಿ। ಯದಿ ನಾಞ್ಞಾಸತ್ತೋಸಿ, ನಾಹಮೇಕಾಕಿನೀ ಭವಾಮಿ। ಅಸಹಾಯಾನಞ್ಹಿ ಪಟಿಸತ್ತವೋ ಹೋನ್ತಿ। ಏಕಾಕಿತ್ತಾಯೇವಾಹಮಪ್ಪಟಿಸರಣತ್ತಾನೇನ ದುಸಾಮೀತಿ ಕಿಂ ಕಸ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಸೇತಿ। ಏವಮಯಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ, ತಂ ವಿಸಯಮನುಭವನ್ತಸ್ಸ ಚ ವಿಮುಖತ್ತಂ ನಿದಸ್ಸೇತೀತೀದಿಸಂ ನ ಗಾಮ್ಮಂ।
೯೨. ಗಾಮ್ಮದೋಸಪರಿಹಾರೇ ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದುನೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕಾಮತಣ್ಹಾಭಿಭೂತಾ ಅಙ್ಗನಾ ಅತ್ತನೋ ವಲ್ಲಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ವಿಲಪತಿ ‘‘ಸದಯ ಹೇ ಕಾರುಣಿಕ ಸೋ ಕಾಮಚಣ್ಡಾಲೋ ಸೋ ಅನಙ್ಗನೀಚೋ ನಿದ್ದಯೋ ನಿಕ್ಕಾರುಣಿಕೋ ಮಂ ದುನೋತಿ ಪೀಳೇತಿ, ಸುಖೀಪಿ ಮಮ ವಿಯ ಅನಾಥಭಾವಾಭಾವತೋ ಸುಖಿತೋಪಿ ತ್ವಂ ಈದಿಸಂ ಬ್ಯಸನಾಪನ್ನಂ ಏವಂ ಕಾಮಚಣ್ಡಾಲೇನ ಅಕಾರುಣೇನ ಕತಅಸಯ್ಹಸನ್ತಾಪಸಙ್ಖಾತಬ್ಯಸನಮನುಪ್ಪತ್ತಂ ಮಂ ಕಿಮುಪೇಕ್ಖಸೇ ಕಸ್ಮಾ ಉದಾಸೀನೋಸೀ’’ತಿ। ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಾತುರತ್ತಾ ದುಕ್ಖದೂರೀಕರಣಂ ಕಾರುಣಿಕಾನಂಯೇವ ವಿಸಯನ್ತಿ ‘‘ಸದಯೇ’’ತಿ ಅನುನಯವಸೇನ ಆಮನ್ತನುಚಿತಂ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಾತುರತಂ ಪೋಸೇತುಂ ಪೀಳಾಕಾರಕೇ ಕಾಮೇ ಚಣ್ಡಾಲತ್ತಾರೋಪನಞ್ಚ ನಿದ್ದಯತ್ತಕಥನಞ್ಚ ಉಚಿತಮೇವ ಅತ್ತನಿ ಉಪೇಕ್ಖಕತ್ತಾ। ಸುಖೀಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಪರವಿಸಯಾಸತ್ತತಾಯ ಅತಿಚಾರಂ ಅಬ್ಭುಪಗಮೇತಿ। ಏವಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ವಲ್ಲಭೇ ಸಾನುರಾಗತ್ತಞ್ಚ ಅತ್ತನಿ ತಸ್ಸ ತದಭಾವತ್ತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ। ‘‘ಕಞ್ಞೇ ಕಾಮಯಮಾನಂ ಮಂ, ನ ಕಾಮಯಸಿ ಕಿಂನ್ವಿದ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಇಹ ಗಾಮ್ಮದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಪಿಸದ್ದೋ ಅಕ್ಖಮೇ।
೯೩.
ಯತಿಹೀನಪರಿಹಾರೋ, ನ ಪುನೇ’ದಾನಿ ನೀಯತೇ।
ಯತೋ ನ ಸವನುಬ್ಬೇಗಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಯೇತಂ ವಿಚಾರಿತಂ॥
೯೩. ‘‘ಯತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ‘‘ತಂ ನಮೇ ಸಿರಸಾ ಚಾಮೀ-ಕರವಣ್ಣಂ ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೩. ‘‘ಯತಿಹೀನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಸವನುಬ್ಬೇಗಂ ‘‘ದೋಸಾನಮುದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ದೋಸಪರಿಹಾರಕ್ಕಮೋ ನ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಞ್ಞೂನಮುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಇಮಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಸವನಾಸಹನಂ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಯತಿಹೀನಪರಿಹಾರೋ ಯತಿಹೀನದೋಸಸ್ಸ ಪರಿಹರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಮುದಾಹರಣಂ ಇದಾನಿ ಪುನ ನ ನೀಯತೇ ನಾಹರೀಯತೇತಿ। ಇಮಿನಾಧಿಗತಮಾದೋ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ ಸಮತ್ಥೇತಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಯೇತಂ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಯತಿಹೀನದೋಸಪರಿಹರಣಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ವಿಚಾರಿತಂ ‘‘ತಂ ನಮೇ ಸಿರಸಾ ಚಾಮೀ-ಕರವಣ್ಣಂ ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ। ಆದೋ ಯತಿಹೀನದೋಸಪಾತುಭಾವೇಯೇವ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಮಸ್ಸಾಪಿ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಇಹಾದಸ್ಸನೇಪಿ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಊನತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯತಿ ಹೀನಾ ಏತ್ಥೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಚ, ಸವನೇ ಉಬ್ಬೇಗನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಕಮಚ್ಚುತಸ್ಸ ಯಥಾ –
೯೪.
ಉದಾರಚರಿತೋ’ಸಿ ತ್ವಂ, ತೇನೇವಾ’ರಾಧನಾ ತ್ವಯಿ।
ದೇಸಂ ವಾ ದೇಹಿ ಗಾಮಂ ವಾ, ಖೇತ್ತಂ ವಾ ಮಮ ಸೋಭನಂ॥
೯೪. ‘‘ಉದಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಉದಾರಂ ಉದಾರತ್ತಂ ಚಾಗಾತಿಸಯಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ಚರಿತಂ ಅತಿಗುಣಪವತ್ತಿ ಯಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಉಚಿತತ್ತಾ
೯೪. ‘‘ಉದಾರಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತ್ವಂ ಪುಞ್ಞವನ್ತ ಉದಾರಚರಿತೋಸಿ ಚಾಗಾತಿಸಯಯೋಗತೋ ವಿಸಾರದಪವತ್ತಿಯುತ್ತೋಸಿ, ತೇನೇವ ತೇನ ಕಾರಣೇನೇವ ಆರಾಧನಾ ಮಮ ಯಾಚನಾ ತ್ವಯಿ ಹೋತಿ। ದೇಸಂ ವಾಜನಪದಂ ವಾ, ನೋ ಚೇ, ಗಾಮಂ ವಾ ಸಂವಸಥಂ ವಾ, ನೋ ಚೇ, ಸೋಭನಂ ಖೇತ್ತಂ ವಾ ಕೇದಾರಂ ವಾ ಮಮ ದೇಹೀತಿ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಹೀನಪದತ್ಥಯಾಚನಾ ದಾಯಕಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸಾಪಿ ಯಾಚಕಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪಟಿಲಾಭಸ್ಸಾಪಿ ಅನುರೂಪತ್ತಾ ಕಮಚ್ಚುತದೋಸಮಪನೇತಿ। ಉದಾರಂ ಚರಿತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಅತಿವುತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ –
೯೫.
ಮುನಿನ್ದಚನ್ದಸಮ್ಭೂತ-
ಯಸೋರಾಸಿಮರೀಚಿನಂ।
ಸಕಲೋಪ್ಯ’ಯಮಾಕಾಸೋ,
ನಾ’ವಕಾಸೋ ವಿಜಮ್ಭನೇ॥
೯೫. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದೋಯೇವ ಚನ್ದೋ, ತತೋ ಸಮ್ಭೂತಾ ಪಾತುಭೂತಾ, ಯಸೋರಾಸೀ ಏವ ಮರೀಚಿಯೋ, ತಾಸಂ। ಅಯಂ ಸಕಲೋ ಆಕಾಸೋಪಿ ಗಗನಮೇವ, ನ ತಸ್ಸೇಕೋ ಪದೇಸೋ। ವಿಜಮ್ಭನೇ ಬ್ಯಾಪನೇ ನಾವಕಾಸೋ ತಾದಿಸತ್ತಾ ತಾಸಂ ಮರೀಚಿನನ್ತಿ ನಾತಿವುತ್ತಂ।
೯೫. ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಚನ್ದಸಮ್ಭೂತಯಸೋರಾಸಿಮರೀಚಿನಂ ಮುನಿನ್ದಸಙ್ಖಾತಚನ್ದತೋ ಪಾತುಭೂತಾನಂ ಕಿತ್ತಿಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಕಿರಣಾನಂ ವಿಜಮ್ಭನೇ ಬ್ಯಾಪನೇ ಅಯಂ ಸಕಲೋಪಿ ಆಕಾಸೋ ನಾವಕಾಸೋ ನ ಓಕಾಸೋ ಹೋತೀತಿ। ಹೇತುಫಲಾದಿಏಕೇಕಕಾರಣೇನಾಪಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಸಾಮಞ್ಞಭೂತಾಕಾಸಸ್ಸ ನಿರವಕಾಸಸ್ಸ ಇವ ಕಥನಮುಚಿತನ್ತಿ ಅತಿವುತ್ತದೋಸೋ ಇಹ ನ ಭವತಿ। ಚನ್ದೋ ಇವ
೯೬.
ವಾಕ್ಯಂ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ, ಅಪೇತತ್ಥಂ ಅನಿನ್ದಿತಂ।
ತೇನು’ಮ್ಮತ್ತಾದಿಕಾನಂ ತಂ, ವಚನಾ’ಞ್ಞತ್ರ ದುಸ್ಸತಿ॥
೯೬. ‘‘ವಾಕ್ಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ನಟ್ಠಂ ಅಯಥಾಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸಂ, ತೇಸಂ। ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯಲಕ್ಖಣೋಪೇತಂ। ಅಪೇತೋ ಅಪಗತೋ ಸುಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಸಂವೋಹಾರಿಕಂ ಯಸ್ಸ, ತಂ। ಅನಿನ್ದಿತಂ ಅಹೀಳಿತಂ। ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ। ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ಧಾತುಕ್ಖೋಭಾದಿನಾ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ, ಸೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಬಾಲಾದೀನಂ ತೇಸಂ ವಚನಾ ಅಸಙ್ಗತಾಯ ವಾಚಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತವಿಸಯೇ ದುಸ್ಸತಿ ದುಟ್ಠಂ ಜಾಯತೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಾದೀನಂಯೇವ ತಥಾವಿಧಾಯ ವಾಚಾಯ ಉಚಿತತ್ತಾತಿ।
೯೬. ‘‘ವಾಕ್ಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ವಿರುದ್ಧಭಾವಮಾಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತತ್ಯಾದ್ಯನ್ತಪದಸಮುದಾಯರೂಪಂ ವಾಕ್ಯಂ ಅಪೇತತ್ಥಂ ಅಪಗತಸಮುದಾಯತ್ಥಂ ಅನಿನ್ದಿತಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಂ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಮ್ಮತ್ತಾದಿಕಾನಂ ಉಮ್ಮತ್ತವೇದನಟ್ಟಾದೀನಂ ವಚನಾಞ್ಞತ್ರ ವಚನಂ ವಿನಾ ಅನುಮ್ಮತ್ತಾದಿವಚನೇ ತಂ ಸಮುದಾಯತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧರಹಿತಂ ವಚನಂ ದುಸ್ಸತಿ ದೋಸದುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ। ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಅಪೇತೋ ಅತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತೋ ಆದಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೯೭.
ಸಮುದ್ದೋ ಪೀಯತೇ ಸೋ’ಯ-ಮಹ’ಮಜ್ಜ ಜರಾತುರೋ।
ಇಮೇ ಗಜ್ಜನ್ತಿ ಜೀಮೂತಾ, ಸಕ್ಕಸ್ಸೇ’ರಾವಣೋ ಪಿಯೋ॥
೯೭. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ನ ಹೇತ್ಥ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ ಪೀಯತೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿನೋ ಪದಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಏಕೋ ಅತ್ಥೋ ಗಯ್ಹತಿ, ಯೋ ಸೋ ಬನ್ಧತ್ಥೋ ಸಿಯಾ। ಅವಯವತ್ಥಾ
೯೭. ‘‘ಸಮುದ್ದೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸೋ ಅಯಂ ಸಮುದ್ದೋ ಪೀಯತೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪೀಯತೇ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಜರಾತುರೋ ಜರರೋಗಾಭಿಭೂತೋ, ಇಮೇ ಜೀಮೂತಾ ಮೇಘಾ ಗಜ್ಜನ್ತಿ ಥನಯನ್ತಿ। ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಏರಾವಣೋ ಪಿಯೋತಿ। ಇದಂ ನಿನ್ದಿತಾನಿನ್ದಿತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮುದಾಹರಣಂ। ಇದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಅವಯವತ್ಥಮನ್ತರೇನ ಸಮುದಾಯತೋ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ಥಸ್ಸಾಭಾವಾ ಅಪೇತತ್ಥಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಈದಿಸಂ ವಾಕ್ಯಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀಹಿ ವುತ್ತಮಪ್ಪೀತಿಕರಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಪನ ಕಣ್ಣೇ ಅಯೋಸಲಾಕಾ ವಿಯ ಅಪ್ಪೀತಿಕರಂ। ಜರಾಯ ಆತುರೋತಿ ವಾಕ್ಯಂ।
೯೮.
ಸುಖುಮಾಲಾವಿರೋಧಿತ್ತ-ದಿತ್ತಭಾವಪ್ಪಭಾವಿತಂ।
ಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಫರುಸ-ದೋಸಂ ಸಂದೂಸಯೇಯ್ಯ ತಂ॥
೯೮. ‘‘ಸುಖುಮಾಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅವಿರೋಧೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅವಿರೋಧಿತ್ತಂ। ಸುಖುಮಾಲಸ್ಸ ಅವಿರೋಧಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ದಿತ್ತಭಾವೋ, ತೇನ ಪಭಾವಿತಂ ವಡ್ಢಿತಂ ಸಂಯುತ್ತಂ ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಫರುಸದೋಸಂ ಸಂದೂಸಯೇಯ್ಯ ನಾಸಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೮. ‘‘ಸುಖುಮಾಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುಖುಮಾಲಾವಿರೋಧಿತ್ತದಿತ್ತಭಾವಪ್ಪಭಾವಿತಂ ‘‘ಅನಿಟ್ಠುರಕ್ಖರಪ್ಪಾಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ವುಚ್ಚಮಾನಸುಖುಮಾಲಗುಣಸ್ಸ ಅವಿರುದ್ಧಭಾವಸಮನ್ನಾಗತೇನ ವಣ್ಣಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಗಭಿಲಕ್ಖಣೇನ ದಿತ್ತಭಾವೇನ ಪಿಯಭಾವೇನ ಅನುಬ್ರೂಹಿತಂ ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಫರುಸದೋಸಂ ಬನ್ಧಫರುಸಸಙ್ಖಾತದೋಸಂ ಸಂದೂಸಯೇಯ್ಯ ನಾಸೇಯ್ಯ, ತಂ ಬನ್ಧಫರುಸದೋಸನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ। ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅವಿರೋಧೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸುಖುಮಾಲಸ್ಸ ಅವಿರೋಧಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ದಿತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಪಭಾವಿತನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
ಯಥಾ –
೯೯.
ಪಸ್ಸನ್ತಾ ರೂಪವಿಭವಂ, ಸುಣನ್ತಾ ಮಧುರಂ ಗಿರಂ।
ಚರನ್ತಿ ಸಾಧೂ ಸಮ್ಬುದ್ಧ-ಕಾಲೇ ಕೇಳಿಪರಮ್ಮುಖಾ॥
೯೯. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕೇಳಿಯಾ ಕೀಳಾಯ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವಿಗತಚ್ಛನ್ದಾ ಚರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೯೯. ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಾಧೂ ಸಜ್ಜನಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ರೂಪವಿಭವಂ ತಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಚಕ್ಖುಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಮಧುರಂ ಗಿರಂ ತಸ್ಸೇವ ಭಗವತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮಧುರವಚನಂ ಸುಣನ್ತಾ ಕೇಳಿಪರಮ್ಮುಖಾ ಕೀಳಾಯ ವಿಮುಖಾ ಕೀಳಾಭಿರತಿರಹಿತಾ ಚರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ। ಕೇವಲಂ ಫರುಸಸಿಥಿಲವಣ್ಣೇಹಿ ವಿನಾ ಸುಖುಚ್ಚಾರಣೀಯವಣ್ಣೇಹಿ ಸಮ್ಭೂತಸುಖುಮಾಲಗುಣಾವಿರೋಧಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಗತವಣ್ಣವಿಸದಪ್ಪವತ್ತಗುಣಯುತ್ತತ್ತಾ ಏತ್ಥ ಬನ್ಧಫರುಸದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಕೇಳಿಯಾ ಪರಾನಿ ಪರಿವತ್ತಿತಾನಿ ಮುಖಾನಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಕಾಲೋತಿ ಕಿರಿಯಾ। ಸಾ ಚ ಅತ್ಥತೋ ತದಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಸಮ್ಬನ್ಧೋಯೇವ। ಲೋಕೋ ಪನ ವಿಸುಂ ಏಕೋ ಪದತ್ಥೋಯೇವಾತಿ ವೋಹರತಿ॥ ವಾಕ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರೋ।
ವಾಕ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಾಕ್ಯತ್ಥದೋಸಪರಿಹಾರವಣ್ಣನಾ
ಅಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ಯಥಾ –
೧೦೦.
ಭಾವನಾದಾನಸೀಲಾನಿ, ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಾನಿ’ಹ।
ನಿಬ್ಬಾನಭೋಗಸಗ್ಗಾದಿ-ಸಾಧನಾನಿ ನ ಸಂಸಯೋ॥
೧೦೦. ‘‘ಭಾವನಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏತ್ಥ ಭಾವನಾದೀನಿ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಾದೀನಂ ನಿದ್ದೇಸೇನ ಅಪಕ್ಕಮದೋಸೋ ಪರಿಹಟೋ।
೧೦೦. ‘‘ಭಾವನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇಹ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಾದಿತಾನಿ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ ಸಮ್ಪಾದಿತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಪವತ್ತಾಪಿತಾನಿ ಭಾವನಾದಾನಸೀಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಭೋಗಸಗ್ಗಾದಿಸಾಧನಾನಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಸಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಆದೀನಂ ಹೇತುಭಾವೇನ ಸಾಧಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ಸಾಧನೇ ನ ಸಂಸಯೋ ಹೋತೀತಿ। ಇಹ ಭಾವನಾದಯೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮಂ ಅನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನಿಬ್ಬಾನಾದೀನಮನುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅಪಕ್ಕಮವಾಕ್ಯತ್ಥದೋಸಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ಹೋತಿ।
೧೦೧.
ಉದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯೋ ಕೋಚಿ ಕೋಪಿ (ಕ॰ ಸೀ॰), ವಿಸೇಸೋ ತಾದಿಸೋ ಯದಿ।
ಅನುದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಅನುದಿಟ್ಠೇಸು (?) ನೇವ’ತ್ಥಿ, ದೋಸೋ ಕಮವಿಲಙ್ಘನೇ॥
೧೦೧. ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಪಠಮಂ ಯುತ್ತಾ ಅತ್ಥಾ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಸಮ್ಬನ್ಧವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಸೋ ತಾದಿಸೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಮುದ್ದೇಸಕಮಾನಮತಿಕ್ಕಮೇನ ಪುನ ಅತ್ಥನ್ತರನಿಸ್ಸಯೇನ ಪರಾಮಟ್ಠೇಸು ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಮಸ್ಸ ಯಥೋದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಅನುಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಿಲಙ್ಘನೇ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸೋ ನೇವತ್ಥಿ।
೧೦೧. ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಉದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯೋ ಪಠಮಂ ಪಯುತ್ತತ್ಥವಿಸಯೋ ತಾದಿಸೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಾನಂ ‘‘ಇದಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಥನಂ, ಇದಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಕಥನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಲಕ್ಖಣಸಮ್ಬನ್ಧಪರಿಜಾನನಲಕ್ಖಣೋ ವಿಸೇಸೋ ಅನುದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಅತ್ಥನ್ತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನ ವುತ್ತೇಸು ಯದಿ ‘‘ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸೇಸೋ। ಕಮವಿಲಙ್ಘನೇ ಉದ್ದೇಸಾನುದ್ದೇಸಾನಂ ಕಮಾತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸೋ ಸತ್ಥಞ್ಞೂನಂ ಸುತಿಕಾಲೇ ಅಸಹನಕಾರಣಂ ನೇವತ್ಥೀತಿ। ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಪಠಮುಚ್ಚಾರಿತಾ ಅತ್ಥಾ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಕಮಸ್ಸ ವಿಲಙ್ಘನನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
ಯಥಾ –
೧೦೨.
ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾ-ಕತ’ಮಿಚ್ಚೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಂ।
ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಪಾಕದಂ ನ, ಪಾಕದಂ ಪಠಮದ್ವಯಂ॥
೧೦೨. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ಕುಸಲೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕುಸಲಂ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಕಮೇಕವೀಸತಿವಿಧಂ, ಅಕುಸಲಞ್ಚ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ, ಅಬ್ಯಾಕತಂ ವಿಪಾಕಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಮಿತಿ ಏತೇಸು ತೀಸು ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಪಾಕಂ ವಿಪಾಕಂ ದದಾತೀತಿ ಪಾಕದಂ। ನೇತಿ ನಿಪಾತಪದಂ। ಪಠಮದ್ವಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಪಾಕಂ ದದಾತೀತಿ ಪಾಕದನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಅಪಾಕದತ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸೇವ, ಪಾಕದತ್ತಂ ತೇಸಮೇವ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ವಿಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೧೦೨. ‘‘ಕುಸಲೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕುಸಲಂ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಏಕವೀಸತಿಕುಸಲಞ್ಚ ಅಕುಸಲಂ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಅಕುಸಲಞ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ವಿಪಾಕಕ್ರಿಯಾರೂಪನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಮಬ್ಯಾಕತಞ್ಚ ಇಚ್ಚೇಸು ಏವಮೇತೇಸು ತೀಸು ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಪಚ್ಛಿಮಮಬ್ಯಾಕತಂ ಪಾಕದಂ ನ ವಿಪಾಕದಾಯಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಠಮದ್ವಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಪಾಕದಂ ಯಥಾಸಕಂ ವಿಪಾಕದಾಯಕಂ ಹೋತೀತಿ। ‘‘ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮನುದೇಸೋ ಸಮಾನ’’ನ್ತಿ
೧೦೩.
ಸಗುಣಾನಾ’ವಿಕರಣೇ, ಕಾರಣೇ ಸತಿ ತಾದಿಸೇ।
ಓಚಿತ್ಯಹೀನತಾಪತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಭೂತತ್ಥಸಂಸಿನೋ॥
೧೦೩. ‘‘ಸಗುಣಾನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಕಾರಣೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭೂತಂ ಯಥಾಪವತ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಚರಿತಲಕ್ಖಣಂ ಸಂಸಿನೋ ವದನ್ತಸ್ಸ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ, ಸಾನಂ ವಾ ಗುಣಾನಂ ಆವಿಕರಣೇ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ‘‘ಪೂಜನೀಯತರೋ ಲೋಕೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಥನೇ ಓಚಿಕ್ಯಹೀನತಾಯ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಪುಣನಂ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥಿ।
೧೦೩. ‘‘ಸಗುಣಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತಾದಿಸೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಸೋತೂನಂ ಅತ್ತತ್ಥನಿಪ್ಫಾದನಾದಿಕೇ ತಾದಿಸೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಭೂತತ್ಥಸಂಸಿನೋ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಾಯಾದಿಸಂವರಲಕ್ಖಣಗುಣಸಙ್ಖಾತಮತ್ಥಂ ‘‘ಪೂಜನೀಯತರೋ ಲೋಕೇ ಅಹಮೇಕೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ತಾದಿಸಾವಸರೇ ವದನ್ತಸ್ಸ ಸಗುಣಾನಂ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ, ಸಾನಂ ವಾ ಸಕಾನಂ ಗುಣಾನಂ ಆವಿಕರಣೇ ಪಾಕಟೀಕರಣೇ ಓಚಿತ್ಯಹೀನತಾಪತ್ತಿ ಓಚಿತ್ಯಹೀನಸಙ್ಖಾತದೋಸಸ್ಸಾಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ। ಸಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ತಅತ್ತನಿಯವಾಚಕತ್ತಾ ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾ ಸೇ ಚ ತೇ ಗುಣಾ ಚೇತಿ ವಾ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಭೂತೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಸಂಸತಿ ವದತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೦೪.
ಓಚಿತ್ಯಂ ನಾಮ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಲೋಕೇ ವಿಖ್ಯಾತಮಾದರಾ।
ತತ್ಥೋ’ಪದೇಸಪಭವಾ, ಸುಜನಾ ಕವಿಪುಙ್ಗವಾ॥
೧೦೪. ‘‘ಓಚಿತ್ಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕೇ ಸತ್ತಲೋಕೇ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ ಆಬಾಲಜನಂ ಓಚಿತ್ಯಂ ಉಚಿತಭಾವೋ ನಾಮೇತಿ ಪಸಿದ್ಧಿಯಂ ಆದರಾ ಆದರೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ತತೋ ಪರಮಾದರಣೀಯಸ್ಸಾಭಾವತೋ, ನ ಹಿ ಅನುಚಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕೇನಾಪ್ಯಾದರಣೀಯಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಸ್ಸಾದನೀಯತ್ತಾ, ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ‘‘ಸೋತೂನ’’ನ್ತಿ ಸೇಸೋ। ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಓಚಿತ್ಯೇ ಉಪದೇಸಸ್ಸ ಪಠಮುಚ್ಚಾರಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಪಭವಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಸುಜನಾ ಸುಟ್ಠುಜನಾ ಕವಿಪುಙ್ಗವಾ ಉತ್ತಮಾ,
೧೦೪. ‘‘ಓಚಿತ್ಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕೇ ಸತ್ತಲೋಕೇ ವಿಖ್ಯಾತಂ ಆಬಾಲಪಸಿದ್ಧಂ ಓಚಿತ್ಯಂ ನಾಮ ಆದರಾ ಗಾರವೇನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಞಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಓಚಿತ್ಯವಿಸಯೇ ಉಪದೇಸಪಭವಾ ಪಠಮುಚ್ಚಾರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಸುಜನಾ ಸಾಧುಜನಭೂತಾ ಕವಿಪುಙ್ಗವಾ ಉತ್ತಮಕವಯೋ ಭವನ್ತೀತಿ, ಪಸಿದ್ಧಓಚಿತ್ಯಪದೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಏತ್ಥ ನಾಮಸದ್ದೋ ಪಸಿದ್ಧಿಯಂ। ಉಪದೇಸಸ್ಸ ಪಭವಾತಿ ಚ, ಪುಮಾನೋ ಚ ತೇ ಗಾವೋ ಚೇತಿ ಚ, ಕವೀನಂ ಪುಙ್ಗವಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
೧೦೫.
ವಿಞ್ಞಾತೋಚಿತ್ಯವಿಭವೋ-
ಚಿತ್ಯಹೀನಂ ಪರಿಹರೇ।
ತತೋ’ಚಿತ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪೋಸೇ,
ರಸಪೋಸೋ ಸಿಯಾ ಕತೇ॥
೧೦೫. ‘‘ವಿಞ್ಞಾತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ವಿಞ್ಞಾತೋ ಅವಬುದ್ಧೋ ಯಥಾವುತ್ತಕವಿವರಪಸಾದಾ ಓಚಿತ್ಯಮೇವ ವಿಭವೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಯೇನ ಸೋ ಓಚಿತ್ಯಹೀನಂ ನಾಮ ದೂಸನಂ ಪರಿಹರೇ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತತೋ ತಸ್ಮಾ ಪರಿಹಾರತೋ ಹೇತುತೋ ಓಚಿತ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪೋಸೇ ಸುಟ್ಠು ವಡ್ಢಿಭಾವೇ ವಡ್ಢನೇ ಕತೇ ರಸಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಿತಬ್ಬತಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಾಧುರಿಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪೋಸೋ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ।
೧೦೫. ‘‘ವಿಞ್ಞಾತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ವಿಞ್ಞಾತೋಚಿತ್ಯವಿಭವೋ ತಾದಿಸಕವೀನಮನುಗ್ಗಹೇನ ವಿಞ್ಞಾತಓಚಿತ್ಯಸಙ್ಖಾತಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕವಿ ಓಚಿತ್ಯಹೀನಂ ನಾಮ ದೂಸನಂ ಪರಿಹರೇ ನಿರಾಕರೇಯ್ಯ, ತತೋ ದೋಸಪರಿಹಾರತೋ ಓಚಿತ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪೋಸೇ ಉಪಬ್ರೂಹನೇ ಕತೇ ಸತಿ ರಸಪೋಸೋ ಮಾಧುರಿಯಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಪೂರಣಂ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ। ಓಚಿತ್ಯಮೇವ ವಿಭವೋತಿ ಚ, ವಿಞ್ಞಾತೋ ಓಚಿತ್ಯವಿಭವೋ ಯೇನೇತಿ ಚ, ರಸಸ್ಸ ಪೋಸೋ ಪುಟ್ಠಭಾವೋ
ಯಥಾ –
೧೦೬.
ಯೋ ಮಾರಸೇನಮಾಸನ್ನ-ಮಾಸನ್ನವಿಜಯುಸ್ಸವೋ।
ತಿಣಾಯಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ಸೋ ವೋ ದೇತು ಜಯಂ ಜಿನೋ॥
೧೦೬. ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ ‘‘ಯೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಿಜಯೋ ಪರಾಭಿಭವೋ ಆಸನ್ನೋ ವಿಜಯೋ ಏವ ಉಸ್ಸವೋ ಅಬ್ಭುದಯೋ ನಿಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಪವತ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಏದಿಸೋ ಯೋ ಆಸನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪಮುಪಗತಂ ಮಾರಸೇನಂ ತಿಣಾಯಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ ತಿಣಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ತಿಣತೋಪಿ ಹೀನಂ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ಸೋ ಜಿನೋ ಮಾರಜಿ ವೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಯಂ ದೇತೂತಿ ವಿದಧಾತು। ಏತ್ಥ ಜಯಾಸೀಸನಾ ‘‘ಜಿನೋ’’ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮುಚಿತಂ, ಯೋ ಅಜಿನಿ ಪಞ್ಚಮಾರೇತಿ ಜಿನೋ ಪರಾಭಿಭವೇಕರಸೋ, ತಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ವಿಜಯಪ್ಪದಾನೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇಕಯೋಗೋ ಸಿಯಾತಿ। ‘‘ಮಾರಸೇನಮಾಸನ್ನಂ ತಿಣಾಯಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತಿಸಮುಚಿತಂ ಯತೋ ಸಮೀಪಮುಪಗತಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಂ ಮಾರಸೇನಂ ತಿಣತೋಪಿ ಹೀನಂ ಮಞ್ಞಿ, ತೇನಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ವಿಜಯಪ್ಪದಾನೇಕರಸತಾ ವಿಸೇಸತೋ ಯುತ್ತಾತಿ।
೧೦೬. ಇಹ ಸತ್ಥೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪಕ್ಕಮಮಿಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಓಚಿತ್ಯಂ ನಾಮ ಆದರೇನ ಸಗ್ಗರೂಹಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಯುಜ್ಜಿತಬ್ಬಮಿಚ್ಚೇವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸಿಸ್ಸೇ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಓಚಿತ್ಯಹೀನಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ‘‘ಯೋ ಮಾರಸೇನಮಾಸನ್ನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಲಕ್ಖಿಯಮುದಾಹರತಿ। ಆಸನ್ನವಿಜಯುಸ್ಸವೋ ಅದೂರಸತ್ತುವಿಜಯಸಙ್ಖಾತಉಸ್ಸವೋ, ಅಥ ವಾ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಪಟಿಪಕ್ಖವಿರಹಪ್ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಅಭಿವುದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯೋ ಜಿನೋ ಆಸನ್ನಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಭಿಂಸನಕರೂಪೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪಮಾಗತಂ ಮಾರಸೇನಂ ಮಾರಬಲಂ ತಿಣಾಯಪಿ ತಿಣಲವಂ ಕತ್ವಾಪಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ನಾಕಾಸಿ, ಸೋ ಜಿನೋ ಸೋ ಜಿತಪಞ್ಚಮಾರೋ ವೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಯಂ ದೇತೂತಿ। ಏತ್ಥ ಯೋ ಪಞ್ಚಮಾರೇ ಜಿತತ್ತಾ ಜಿನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪರಾಭಿಭವನೇ ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ಜಯದಾನೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯಯುತ್ತೋತಿ ‘‘ಜಯಂ ದೇತೂ’’ತಿ ಕತಂ ಜಯಾಸೀಸನಮತಿಉಚಿತಂ
೧೦೭.
ಆರದ್ಧಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿ-ಕಮಾತಿಕ್ಕಮಲಙ್ಘನೇ।
ಭಗ್ಗರೀತಿವಿರೋಧೋ’ಯಂ, ಗತಿಂ ನ ಕ್ವಾಪಿ ವಿನ್ದತಿ॥
೧೦೭. ‘‘ಆರದ್ಧ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕತ್ತಾ ಚ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯೇಸಂ ಕರಣಾದೀನಂ ಆರದ್ಧಾನಿ ವತ್ತುಂ ಪಟ್ಠಪಿತಾನಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದೀನಿ ತೇಸಂ ಕಮೋ ತಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ತಸ್ಸ ಲಙ್ಘನೇ ಸತಿ, ವತ್ತುಮಾರದ್ಧಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಕಮಾನತಿಕ್ಕಮೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಭಗ್ಗರೀತಿವಿರೋಧೋ ಕ್ವಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಠಾನೇ ಗತಿಂ ನ ವಿನ್ದತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭತೇ।
೧೦೭. ‘‘ಆರದ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಆರದ್ಧಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಕಮಾತಿಕ್ಕಮಲಙ್ಘನೇ ವತ್ತುಮಾರದ್ಧಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಕಮಪರಿಚ್ಚಾಗಸ್ಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಭಗ್ಗರೀತಿವಿರೋಧೋ ಕ್ವಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಠಾನೇ ಗತಿಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ವಿನ್ದತಿ ನ ಲಭತೇತಿ। ಆರದ್ಧಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಯೇಸಂ ಕರಣಾದೀನಂ ತೇಸಂ ಕಮಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ತಸ್ಸ ಲಙ್ಘನನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೧೦೮.
ಸುಜನಞ್ಞಾನ’ಮಿತ್ಥೀನಂ, ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನೋ’ಪಪಜ್ಜತೇ।
ವಿಸಸ್ಸ ಸಿಙ್ಗಿನೋ ರೋಗ-ನದೀರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಚ॥
೧೦೯.
ಭೇಸಜ್ಜೇ ವಿಹಿತೇ ಸುದ್ಧ-ಬುದ್ಧಾದಿರತನತ್ತಯೇ।
ಪಸಾದ’ಮಾಚರೇ ನಿಚ್ಚಂ, ಸಜ್ಜನೇ ಸಗುಣೇಪಿ ಚ॥
೧೦೮-೧೦೯. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುಜನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿಕೇ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕೇ ಚ ಗಾಥಾದ್ವಯೇ ಛಟ್ಠಿಯಾ, ಸತ್ತಮಿಯಾ ಚ ಅಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ನಾತ್ಥರೀತಿಯಾ ಭಙ್ಗೋ, ಚಕಾರಸ್ಸೇಕಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ನ ಸದ್ದರೀತಿಯಾ
೧೦೮. ‘‘ಸುಜನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುಜನಞ್ಞಾನಂ ಸಜ್ಜನೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದುಜ್ಜನಾನಞ್ಚ ಇತ್ಥೀನಞ್ಚ ವಿಸಸ್ಸ ಜೀವಿತಹರಣಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಙ್ಗಿನೋ ವಿಸಾಣವತೋ ಚ ರೋಗನದೀರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಚ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೇ ಕಿಞ್ಚಿಕಾಲೇ ವಿರುಜ್ಝನತೋ ನ ಯುಜ್ಜತೇತಿ। ಏತ್ಥ ಆರದ್ಧಸ್ಸ ಛಟ್ಠುನ್ತಕ್ಕಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಅತ್ಥರೀತಿಭಙ್ಗೋ ಚ, ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಸ್ಸೇವ ಚಕಾರಸ್ಸ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸದ್ದರೀತಿಭಙ್ಗೋ ಚ ನತ್ಥಿ। ಚಸದ್ದಸ್ಸ ಅನೇಕತ್ಥಸಮುಚ್ಚಯತ್ತಾ ‘‘ಸುಜನಞ್ಞಾನಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ವಾ, ಇಹ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನ ಅವಸಾನೇ ವಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ಯೋಜನಮರಹತಿ।
೧೦೯. ‘‘ಭೇಸಜ್ಜೇ’’ಚ್ಚಾದಿಗಾಥಾಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ ಸತ್ತಮೀಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ। ವಿಹಿತೇ ಪಥ್ಯೇ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಓಸಧೇ ಚ ಸುದ್ಧಬುದ್ಧಾದಿರತನತ್ತಯೇ ಚ ಸಜ್ಜನೇ ಸಾಧುಜನೇ ಚ ಅಪಿ ಪುನಪಿ ಸಗುಣೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣೇ ಚ ಪಸಾದಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಪಸಾದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಸತತಂ ಆಚರೇ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಕರೇಯ್ಯ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ।
ಸಸಂಸಯಸ್ಸ ಯಥಾ –
೧೧೦.
ಮುನಿನ್ದಚನ್ದಿಮಾಲೋಕ-
ರಸಲೋಲವಿಲೋಚನೋ।
ಜನೋ’ವಕ್ಕನ್ತಪನ್ಥೋ’ವ,
ರಂಸಿದಸ್ಸನಪೀಣಿತೋ॥
೧೧೦. ‘‘ಮುನಿನ್ದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏತ್ಥ ರಂಸಿಸದ್ದೋ ಸಸಂಸಯಂ ಪರಿಹರತಿ।
೧೧೦. ಸಸಂಸಯಪರಿಹಾರಲಕ್ಖಿಯಭೂತಾ ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿಗಾಥಾ ಅನನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ವುತ್ತತ್ಥಾವ। ರಂಸಿಸದ್ದೋಯೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ, ಏತ್ಥ ರಂಸಿಸದ್ದೇನ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸಂಸಯೇನ ಸಸಂಸಯಭೂತಂ ಬನ್ಧದೋಸಮೋಹತೀತಿ।
೧೧೧.
ಸಂಸಯಾಯೇವ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಯದಿ ಕೀಳಾದಿಹೇತುನಾ।
ಪಯುಜ್ಜತೇ ನ ದೋಸೋ’ವ, ಸಸಂಸಯಸಮಪ್ಪಿತೋ॥
೧೧೧. ‘‘ಸಂಸಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕೀಳಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಆಕಿಣ್ಣಸಮ್ಮನ್ತನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಕೀಳಾದಿಹೇತುನಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಂಸಯಾಯೇವ ಯದಿ ಪಯುಜ್ಜತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೧೧. ‘‘ಸಂಸಯಾಯೇವೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕೀಳಾದಿಹೇತುನಾ ಕೀಳಾಸಮ್ಬಾಧಸಮ್ಮನ್ತನಾದಿಕಾರಣೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಂಸಯುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪದಂ ಸಂಸಯಾಯ ಏವ ಸೋತೂನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸಂಸಯತ್ಥಮೇವ ಯದಿ ಪಯುಜ್ಜತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನೇ ವತ್ತಾರೇಹಿ ಪಯುಜ್ಜತೇ ಚೇ, ಸಸಂಸಯಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಸಂಸಯದೋಸಸಹಿತೋ ಬನ್ಧೋ ನ ದೋಸೋವ ಅದುಟ್ಠೋವಾತಿ। ಸಸಂಸಯೇನ ಸಮಪ್ಪಿತೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಯಥಾ –
೧೧೨.
ಯಾತೇ ದುತಿಯಂನಿಲಯಂ, ಗುರುಮ್ಹಿ ಸಕಗೇಹತೋ।
ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾಮ ನಿಯತಂ, ಸುಖ’ಮಜ್ಝಯನಾದಿನಾ॥
೧೧೨. ‘‘ಯಾತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಗುರುಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝಾಪಕೇ ಸಕಗೇಹತೋ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲನಿಲಯತೋ ದುತಿಯಂ ನಿಲಯಂ ದುತಿಯಂ ಘರಂ ಯಾತೇ ಸತಿ ನಿಯತಮೇಕನ್ತಮಜ್ಝಯನಾದಿನಾ ಸುಖಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅಯಮನಿಚ್ಛಿತತ್ಥೋ। ಗುರುಮ್ಹಿ ಸುರಾಚರಿಯೇ ಸಕಗೇಹತೋ ಅತ್ತನೋ ಜಾತರಾಸಿತೋ ದುತಿಯಂ ನಿಲಯಂ ದುತಿಯಂ ರಾಸಿಂ ಯಾತೇ ಸತಿ ನಿಯತಮಜ್ಝಯನಾದಿನಾ ಸುಖಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥೋ।
೧೧೨. ‘‘ಯಾತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಗುರುಮ್ಹಿ ಆಚರಿಯೇ ಸಕಗೇಹತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾಸಾಗಾರತೋ ದುತಿಯಂ ನಿಲಯಂ ದುತಿಯಂ ಘರಂಯಾತೇ ಸತಿ, ಅಯಮನಿಚ್ಛಿತತ್ಥೋ। ಗುರುಮ್ಹಿ ಸುರಾಚರಿಯೇ ಸಕಗೇಹತೋ ಅತ್ತನೋ ಜಾತರಾಸಿತೋ ದುತಿಯಂ ನಿಲಯಂ ದುತಿಯಂ ಯಾತೇ ಗತೇ ಸತಿ ಅನುಕೂಲತ್ತಾ ನಿಯತಮೇಕನ್ತೇನ ಅಜ್ಝಯನಾದಿನಾ ಉಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಸುಖಂ ಮಾನಸಿಕಸುಖಂ, ನೋ ಚೇ ಸುಖಕಾರಣಂ ಗನ್ಥಪರಿಸಮತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾಮಾತಿ। ಉಭಯಪಕ್ಖಸ್ಸಾಪಿ ಅಪರತ್ಥೇ ಅತ್ಥೋ ಸಾಧಾರಣೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝಯನಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಪಯುತ್ತಗುರುಸದ್ದಸ್ಸ ಆಚರಿಯತ್ಥವಾಚಕತ್ತೇಪಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಗೋಪನತ್ಥಂ ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಅದುಟ್ಠೋತಿ।
೧೧೩.
ಸುಭಗಾ ಭಗಿನೀ ಸಾ’ಯಂ, ಏತಸ್ಸಿ’ಚ್ಚೇವಮಾದಿಕಂ।
ನ ‘‘ಗಾಮ್ಮ’’ಮಿತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಕವೀಹಿ ಸಕಲೇಹಿಪಿ॥
೧೧೩. ‘‘ಸುಭಗಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿಕಂ ಭಗಿನೀಇಚ್ಚೇವಮಾದಿಕಂ।
೧೧೩. ‘‘ಸುಭಗೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಾ ಅಯಂ ಭಗಿನೀ ಸುಭಗಾ ಸುನ್ದರಾತಿ ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿಕಂ ಸಕಲೇಹಿ ಕವೀಹಿ ಅಪಿ ನ ಗಾಮ್ಮಮಿತಿ ಗಾಮ್ಮದೋಸೇನ ನ ದುಟ್ಠಮಿತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಸುಭಂ ಸುನ್ದರಭಾವಂ ಗತಾತಿ ‘‘ಸುಭಗಾ’’ತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿಸಮಾಸೇ ಕತೇ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಬ್ಭಭಾವೇಪಿ ಕವೀನಂ ಚಿತ್ತಖೇದಂ ನ ಜನೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇತಿ ಏವಂ ಅಯಂ ಪಕಾರೋ ಆದಿ ಅಸ್ಸ ಈದಿಸಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಸ್ಸಾತಿ ವಾಕ್ಯಂ।
೧೧೪.
ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕಾರವಿಗಮೇ, ಸೋಭನಾಲಙ್ಕತಿಕ್ಕಮೋ।
ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದೇ, ಆವಿಭಾವಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
೧೧೪. ‘‘ದುಟ್ಠ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ದೋಸದೂಸಿತಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ವಿಗಮೇ ಅಪಗಮೇ ಸತಿ।
೧೧೪. ‘‘ದುಟ್ಠಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕಾರವಿಗಮೇ ದೋಸದುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಅಪಗಮೇ ಸತಿ ಸೋಭನಾಲಙ್ಕತಿಕ್ಕಮೋ ಪಸತ್ಥಾನಮಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೋ ಅಲಙ್ಕಾರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಅಲಙ್ಕಾರಪಕಾಸಕತ್ತಾ ತನ್ನಾಮಕೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಆವಿಭಾವಂ ಪಕಾಸತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀತಿ। ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಅಲಙ್ಕಾರಪಕಾಸಕತ್ತಾ ತದತ್ಥೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಚ ಸೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೧೫.
ದೋಸೇ ಪರೀಹರಿತುಮೇಸ ವರೋ’ಪದೇಸೋ,
ಸತ್ಥನ್ತರಾನುಸರಣೇನ ಕತೋ ಮಯೇವಂ।
ವಿಞ್ಞಾಯಿ’ಮಂ ಗುರುವರಾನ’ಧಿಕಪ್ಪಸಾದಾ,
ದೋಸೇ ಪರಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ ಯಸೋಭಿಲಾಸೀ॥
ಇತಿ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಮಹಾಸಾಮಿಪಾದವಿರಚಿತೇ
ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ
ದೋಸಪರಿಹಾರಾವಬೋಧೋ ನಾಮ
ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
೧೧೫. ‘‘ದೋಸೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದೋಸೇ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪದದೋಸಾದಿಕೇ ಪರಿಹರಿತುಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತುಂ ಏಸೋ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ ಉಪದೇಸೋ ಸತ್ಥನ್ತರಾನಂ ಬಹೂನಂ ಅನುಸರಣೇನ ಅನುಗಮೇನ ಕತೋ ನಿಪ್ಫಾದಿತೋ, ಇಮಂ ಉಪದೇಸಂ ಗುರುವರಾನಂ ಅಧಿಕಪ್ಪಸಾದಾ ಮಹತಾ ಪಸಾದೇನ ನ ಅಪ್ಪಕೇನ, ತಥಾವಿಧೇನ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಪಸಿಜ್ಝನತೋ, ವಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಆದರತೋ ಕರೇಯ್ಯ ದೋಸೇ ಯಥಾವುತ್ತೇ ದೋಸೇ ಯಸೋ ಪರಿಸುದ್ಧಬನ್ಧನಂ ಕ್ರಿಯಾಲಕ್ಖಣತೋ ಏಕನ್ತೇನ ಕಿತ್ತಿಹೇತುತ್ತಾ, ತಂಸಬ್ಭಾವಾ ಕಿತ್ತಿ ವಾ, ತಂ ಅಭಿಲಸತಿ ಸೀಲೇನೇತಿ ಯಸೋಭಿಲಾಸೀ ಪರಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ ದೂರತೋ ಕರೇಯ್ಯ।
ಇತಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಮಹಾಸಾಮಿನಾಮಿಕಾಯಂ ಟೀಕಾಯಂ
ದೋಸಪರಿಹಾರಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದೋ ದುತಿಯೋ।
೧೧೫. ‘‘ದೋಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದೋಸೇ ಯಥಾವುತ್ತಪದದೋಸಾದಿಕೇ ಪರಿಹರಿತುಮಪನೇತುಂ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ ಏಸೋ ಉಪದೇಸೋ ಸತ್ಥನ್ತರಾನುಸರಣೇನ ಬಹೂನಂ ಬಾಹಿರಸತ್ಥಾನಂ ಅನುಸ್ಸತಿಯಾ ಮಯಾ ಏವಂ ಅನನ್ತರುದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನ ಕತೋ ವಿರಚಿತೋ, ಇಮಂ ಉಪದೇಸಂ ಗುರುವರಾನಂ ಅಧಿಕಪ್ಪಸಾದಾ ಅಧಿಕಪ್ಪಸಾದೇನ ವಿಞ್ಞಾಯ ಸಭಾವತೋ ಞತ್ವಾ ಯಸೋಭಿಲಾಸೀ ಯಸಪಟಿಲಾಭಕಾರಣತ್ತಾ ದೋಸೇ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸೇ ಪರಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ ದೂರತೋ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ। ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ದೋಸಪರಿಹಾರಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಪಸತ್ಥಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಪರದ್ಧೇನ ಸಿಸ್ಸಜನಾನುಸಾಸನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಅಪರದ್ಧೇನ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಕರುಣಾಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ತಥಾ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಅತ್ತಹಿತಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಪರದ್ಧೇನ ಪರಹಿತಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ। ಏವಮನೇಕಾಕಾರದೀಪಿಕಾಯ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನಿಗಮೇತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ಥಾ ಸತ್ಥನ್ತರಾ, ಅನ್ತರಸದ್ದೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ। ಯಥಾ ‘‘ಗಾಮನ್ತರಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಯಸಂ ಅಭಿಲಸತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ವಾಕ್ಯಂ।
ಇತಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರನಿಸ್ಸಯೇ
ದುತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।