೩. ಗುಣಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದ
ಅನುಸನ್ಧಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೬.
ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಗುಣಾ ಯಸ್ಮಾ,
ದೋಸಾನೇ’ವ’ಮತಿಕ್ಕಮೇ।
ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ತೇ ತತೋ ದಾನಿ,
ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಯೇ॥
೧೧೬. ಏವಂ ದೋಸಪರಿಹಾರೋಪದೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದೋಸಪರಿಹಾರಾ ಸಮುಪಗತಗುಣಂ ಉಪದಸ್ಸಿತುಮಧಿಕಾರಂ ವಿರಚಯನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಭವನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದೋಸಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪದದೋಸಾದೀನಂ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಗುಣಾ ಧಮ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ‘‘ಪಸಾದೋ ಕಿಲಿಟ್ಠಾದೀನಂ ವಜ್ಜನಾ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಯೇ ಗುಣಾ ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಗುಣೇ ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ಉಪದಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ।
೧೧೬. ಏವಂ ದೋಸಪರಿಹಾರಪವೇಸೋಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಾನಂ ಪರಿಹಾರೇನ ‘‘ಬನ್ಧನಿಸ್ಸಿತಗುಣಾ ಏತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಪರಿಚ್ಛೇದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಘಟೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಭವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಗಾಥಮಾಹ। ದೋಸಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪದದೋಸಾದೀನಂ ಏವಂ ಅನನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನ ಅತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಗುಣಾ ಪಸಾದಾದಿಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತಾ ಪಸಾದಾದಯೋ ಸದ್ದಧಮ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತತೋ ಯೇ ಸದ್ದಧಮ್ಮಾ ಸದ್ದೇ ಸಮ್ಭೂಸಯನ್ತಿ ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ದಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಂ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಏತ್ಥ ಕಿಲಿಟ್ಠದೋಸಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣದೋಸಪರಿಹಾರೇಹಿ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಸೇಸಾಪಿ ಯಥಾಲಾಭತೋ ಞಾತಬ್ಬಾ।
ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೧೧೭.
ಪಸಾದೋ’ಜೋ ಮಧುರತಾ,
ಸಮತಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ।
ಸಿಲೇಸೋ’ದಾರತಾ ಕನ್ತಿ,
ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಸಮಾಧಯೋ॥
೧೧೭. ಇದಾನಿ ತೇ ವಿಭಜತಿ ‘‘ಪಸಾದೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪಸತ್ಥಿ ಪಸಾದೋ ಪಕಾಸತ್ಥತಾ, ಓಜೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಬಾಹುಲ್ಲಂ ಅತ್ಥಪಾರಿಣತ್ಯಞ್ಚ, ಮಧುರತಾ ಸದ್ದಾನಂ ರಸವನ್ತತಾ, ಸಮತಾ ಪಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಮೇಕಜಾತಿಯಸಮ್ಬನ್ಧತಾ, ಗಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ತು ಪದಾನಂ, ಸುಖುಮಾಲತಾ ಅಫರುಸಕ್ಖರಬಾಹುಲ್ಲಂ, ಸಿಲೇಸನಂ ಸಿಲೇಸೋ ಬನ್ಧಗಾರವಂ, ಉದಾರತಾ ಉಕ್ಕಂಸತಾ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥೇನ ಸನಾಥತಾ ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸೇಸನಯುತ್ತತಾ ಚ, ಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಮನೋಹರತಾ, ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ಸಿದ್ಧೇನ ಸಮಾಧಿ ಲೋಕಪ್ಪತೀತ್ಯನುಸಾರಿಅಮುಖ್ಯತ್ಥತಾ, ತೇಸು ಓಜಉದಾರತಾ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ, ಸಮಾಧಿ ಅತ್ಥಗುಣೋ, ಅತ್ಥಾನುಗಾಮಿತ್ತಾ ಏತ್ಥ ಸದ್ದಾನಂ, ಅಞ್ಞೇ ತು ಸದ್ದಗುಣಾವ।
೧೧೭. ಇದಾನಿ ‘‘ಪಸಾದೋಜೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ತೇ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇ ಕಮೇನ ವಿಭಜಿತುಂ ಉದ್ದಿಸತಿ। ಪಸಾದೋ ಪಸನ್ನಫಳಿಕಾವಲಿ ಅತ್ತನಿ ಆವುನಿತರತ್ತಕಮ್ಬಲಸುತ್ತಮಿವ ಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಸಾದನಸಙ್ಖಾತೋ ಪಸಾದಾಲಙ್ಕಾರೋ ಚ, ಓಜೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಬಾಹುಲ್ಯಅತ್ಥಪಾರಿಣತ್ಯಸಙ್ಖತೋ ಸದ್ದತ್ಥಾನಂ ಗುಣೋ ಚ, ಮಧುರತಾ ಸದ್ದಾನಂ ರಸವನ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಕಣ್ಣಮಧುರತಾ ಚ, ಸಮತಾ ಪಜ್ಜೇ ಪಾದಸ್ಸ ಸುತಿತೋ ಸದಿಸತಾ ಚ, ಗಜ್ಜೇ ಪದಾನಂ ತಥೇವ ಸದಿಸತಾತಿ ಏವಂ ಪಾದಾನಂ ಪದಾನಞ್ಚ ತುಲ್ಯಗುಣತಾ ಚ, ಸುಖುಮಾಲತಾ ವಣ್ಣಾನಂ ಅತಿಫರುಸಅತಿಸಿಥಿಲಭಾವಂ ವಿನಾ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಮುದುಗುಣೋ ಚ, ಸಿಲೇಸೋ ಠಾನಕರಣಾದಿಸಮ್ಭೂತಸಭಾಗವಣ್ಣಸುತೀಹಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಗುರುಗುಣೋ ಚ, ಉದಾರತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇನ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥೇನ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಜ್ಜಿತಭಾವೋ ಚ, ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸೇಸನಪದೇನ ಯುತ್ತತಾ ಚ, ಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯಗುಣತಾ ಚ, ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ನ್ಯಾಯೇನ ವಾ ಸುಪಾಕಟಭಾವೋ ಚ, ಸಮಾಧಯೋ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಿಅನತಿಕ್ಕನ್ತಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾರೋಪನೇನ ಅಮುಖ್ಯತ್ಥತಾ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ ದಸ ಹೋನ್ತಿ। ‘‘ಸಮಾಧಯೋ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಬಹುತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ, ಇಮೇಸು ದಸಸು ಓಜೋದಾರತಾತಿ ದ್ವೇ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣಾ, ಸಮಾಧಿ ಅತ್ಥಗುಣೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ತದತ್ಥಜೋತಕಸದ್ದಗುಣೋಪಿ, ಸೇಸಾ ಸತ್ತ ಸದ್ದಗುಣಾ ಏವ, ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಬನ್ಧಮನೇನಾತಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ನಾಮ।
ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಪಯೋಜನವಣ್ಣನಾ
೧೧೮.
ಗುಣೇಹೇ’ತೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಬನ್ಧೋ ಕವಿಮನೋಹರೋ।
ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ಕತ್ತೂನಂ, ಕಿತ್ತಿಮಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ॥
೧೧೮. ‘‘ಗುಣೇಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏತೇಹಿಯೇವ ವುತ್ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಬ್ಭಾವೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯುತ್ತೋ ಸಮಿದ್ಧೋ ವಾ ಕವೀನಂ ಮನೋ ಹರತಿ ಸವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ಕವಿಮನೋಹರೋ ಕವಿಹದಯಹಿಲಾದಕಾರೀ ಬನ್ಧೋ ಕತ್ತೂನಂ ಬನ್ಧನ್ತಾನಂ ಕವೀನಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ ಅತಿಸಯಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಗುಣಲೇಸೇನಾಪ’ನಾಲಿಮ್ಪತ್ತಾ ಕಿತ್ತಿಂ ಗುಣಘೋಸಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ।
೧೧೮. ‘‘ಗುಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಸಙ್ಖಾತದಸವಿಧಸದ್ದಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮಿದ್ಧೋ ವಾ ಬನ್ಧೋ ಪಜ್ಜಾದಿಬನ್ಧೋ ಕವಿಮನೋಹರೋ ಅತ್ತನೋ ನಿರವಜ್ಜತ್ತಾ ಕವೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಪೀಣೇನ್ತೋ ಕತ್ತೂನಂ ರಚಯನ್ತಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ ಅಪ್ಪಕದೋಸೇನಾಪಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಬನ್ಧನವಿಸಯಭೂತಯಸೋರಾಸಿಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತೀತಿ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತದಸವಿಧಗುಣಪರಿಗ್ಗಹೋ ಸಉಸ್ಸಾಹಂ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮನೋ ಹರತೀತಿ ಮನೋಹರೋ, ಕವೀನಂ ಮನೋಹರೋ ಕವಿಮನೋಹರೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೧೧೯.
ಅದೂರಾಹಿತಸಮ್ಬನ್ಧ-ಸುಭಗಾ ಯಾ ಪದಾವಲಿ।
ಸುಪಸಿದ್ಧಾಭಿಧೇಯ್ಯಾ’ಯಂ, ಪಸಾದಂ ಜನಯೇ ಯಥಾ॥
೧೧೯. ಇದಾನಿ ಯಥೋದ್ದೇಸಾನಮೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ಸೋದಾಹರಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದೂರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅದೂರೇ ಆಸನ್ನೇ ಅದೂರೇನ ವಾ ಅದೂರಾಹಿತಕ್ರಿಯಾಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಪದವಸೇನ ಆಹಿತೋ ಠಪಿತೋ ಕತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅನ್ವಯೋ, ತೇನ ಸುಭಗಾ ಮನೋಹರಾ ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ಸುಪ್ಪಕಾಸೋ ಸುಗಮ್ಮೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾತಿ ತಥಾ, ನ ತು ಭಾವತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ಸಭಾವಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
‘‘ಕವೀನ’ಧಿಪ್ಪಾಯ’ಮಸದ್ದಗೋಚರಂ,
ವಿಸನ್ತಿ ಭಾವಾವಗಮಾ ಕತಸ್ಸಮಾ,
ಪಕಾಸಯನ್ತ್ಯಾ’ಕತಿಯೋ ತು ತಾದಿಸಾ’’ತಿ॥
ತಾದಿಸಾ ಯಾ ಪದಾವಲಿ ಪದಪನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಸಾದಂ ತನ್ನಾಮಕಂ ಗುಣಂ ಜನಯೇ ಉಪ್ಪಾದಯತಿ। ಯಥಾತಿ ತಮುದಾಹರತಿ।
೧೧೯. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಏತೇಸಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಂ ನಿದ್ದೇಸಂ ಸೋದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅದೂರಾಹಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅದೂರೇ ಆಸನ್ನಪದೇಸೇ ತದುಪಚಾರೇನ ಆಸನ್ನೇ ವಾ ಆಹಿತೋ ಕ್ರಿಯಾಯ, ಲದ್ಧಕ್ರಿಯಾಯೋಗಕತ್ತುಕಮ್ಮಾದಿಪದಾನಂ ವಸೇನ ಚ ಕತೋ, ನೋ ಚೇ ವಿನ್ಯಾಸವಸೇನ ಠಪಿತೋ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪತೀತಿಕ್ಕಮೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಲಕ್ಖಣಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಯೋಗೋ ತೇನ ಸುಭಗಾ ಮನೋಹರಾ, ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ಪಸಿದ್ಧತ್ಥವಿಸಯೇ ಸದ್ದಪಯೋಗತೋ ಅತಿಪಾಕಟೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಸದ್ದತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಅಯಂ ಪದಾವಲಿ ಪದಪನ್ತಿ ಪಸಾದಂ ಪಸಾದನಾಮಕಂ ಗುಣಂ ಜನಯೇ ಉಪ್ಪಾದಯತಿ। ಯಥಾತಿ ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅದೂರೇ ಆಹಿತೋತಿ ವಾ, ಉಪಚರಿತತ್ತಾ ಅದೂರೋ ಚ ಸೋ ಆಹಿತೋ ಚಾತಿ ವಾ, ಸೋ ಚ ಸೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚೇತಿ ಚ, ತೇನ ಸುಭಗಾತಿ ಚ, ಸು ಅತಿಸಯೇನ ಪಸಿದ್ಧೋತಿ ಚ, ಸೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಏತ್ಥ ಸುಪಸಿದ್ಧೋ ನಾಮ ಸದ್ದತ್ಥೋ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ ಪನ ಪಕತಿಗಮ್ಭೀರೋ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
‘‘ಕವೀನ’ಧಿಪ್ಪಾಯ’ಮಸದ್ದಗೋಚರಂ,
ಪದೇ ಫುರನ್ತಂ ಮುದುಕಮ್ಹಿ ಕೇವಲಂ।
ವಿಸನ್ತಿ ಭಾವಾವಗಮಾ ಕತಸ್ಸಮಾ,
ಪಕಾಸಯನ್ತ್ಯಾ’ಕತಿಯೋ ತು ತಾದಿಸಾ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಸದ್ದಗೋಚರಂ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಿಸಯಂ ಹುತ್ವಾ ಮುದುಕಮ್ಹಿ ಪದೇ ಕೇವಲಂ ವಿಸುಂ ಫುರನ್ತಂ ಚಾಪೇನ್ತಂ ಕವೀನಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಕವೀನಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಕತಸ್ಸಮಾ ಸದ್ದತ್ಥವಿಸಯೇ ಕತಪರಿಚಯಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಭಾವಾವಗಮಾ ಪದತ್ಥಾವಬೋಧೇನ ವಿಸನ್ತಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸಾ ಆಕತಿಯೋ ತು ಸದ್ದಸದ್ದತ್ಥಾನಂ ಆಕಾರಾ ಪಕಾಸಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥಂ ಜೋತೇನ್ತೀತಿ।
೧೨೦.
ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ವದನಂ, ಮುನಿನೋ’ಧರರಂಸಿಯೋ।
ಸೋಭನ್ತೇ’ರುಣರಂಸೀ’ವ, ಸಮ್ಪತನ್ತಾ’ಮ್ಬುಜೋದರೇ॥
೧೨೦. ‘‘ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವದನಂ ಸಭಾವಮಧುರಪಕತಿಮುಖಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ಸಜ್ಜನ್ತಾ ಸೋಭಯಮಾನಾ ಅಧರಾನಂ ರಂಸಿಯೋ ಸುಪಕ್ಕಬಿಮ್ಬಫಲೋಪಮಓಟ್ಠಯುಗಳವಿನಿಸ್ಸಟಬಹುತರಕನ್ತಿಚ್ಛಿತಾಭಾ ಮುನಿನೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಸುತತ್ತಾ। ಅಮ್ಬುಜೋದರೇ ತಾ ಕಾಲೋಪನತಪುಪ್ಫಕಾಸರಮಣೀಯೇ ಪದುಮಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಮ್ಪತನ್ತಾ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅರುಣರಂಸೀವ ಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸಿಯೋ ವಿಯ ಸೋಭನ್ತೇ ವಿರಾಜನ್ತಿ।
೧೨೦. ‘‘ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ವದನಂ ಪಕತಿಸುನ್ದರಮುಖಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾ ಸಜ್ಜನ್ತಾ ಅಧರರಂಸಿಯೋ ತಸ್ಸೇವ ಮುನಿನೋ ಓಟ್ಠದ್ವಯತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತಿಸಮೂಹಾ ಅಮ್ಬುಜೋದರೇ ವಿಕಸನಾನುರೂಪಕಾಲಾಭಿಮುಖೇ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ಉಪಡ್ಢವಿಕಸಿತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಪತನ್ತಾ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅರುಣರಂಸೀ ಇವ ಬಾಲಸೂರಿಯರಂಸೀವ ಸೋಭನ್ತೇ ದಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಅದೂರಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಪಸಿದ್ಧತ್ಥಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಸಾದಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ। ಅಧರರಂಸೀನಂ ಮುನಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸುತಾನುಮಿತಸಮ್ಬನ್ಧೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಾ
೧೨೧.
ಓಜೋ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯ-
ಮೇಸೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ।
ಪಜ್ಜೇಪ್ಯ’ನಾಕುಲೋ ಸೋ’ಯಂ,
ಕನ್ತೋ ಕಾಮೀಯತೇ ಯಥಾ॥
೧೨೧. ‘‘ಓಜೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಮಾಸಸ್ಸ ಏಕತ್ಥವುತ್ತಿಯಾ ಬಾಹುಲ್ಯಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವೋ ಇತ್ಯನುವದಿತ್ವಾ ಪುನ ಓಜೋ ವಿಧೀಯತೇ, ಏಸೋ ಓಜೋ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಲಲಕ್ಖಣೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ವುತ್ತಿರೂಪಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಹದಯಂ ಸಾರಂ ತಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಗಜ್ಜಸ್ಸ, ನ ಪಜ್ಜಸ್ಸ, ಸೋಯಂ ಓಜೋ ಅನಾಕುಲೋ ಅಗಹನೋ ಅತೋಯೇವ ಕನ್ತೋ ಹದಯಙ್ಗಮೋ, ಪಜ್ಜೇಪಿ ನ ಕೇವಲಂ ಗಜ್ಜೇ ಕಾಮೀಯತೇ ಪಯುಜ್ಜತೇ। ಯಥೇತ್ಯುದಾಹರತಿ।
೧೨೧. ಇದಾನಿ ಓಜಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಓಜೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಓಜೋ ನಾಮ ಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯಂ ಭಿನ್ನತ್ಥೇಸು ಪವತ್ತಸದ್ದಾನಂ ಏಕತ್ಥಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸಮಾಸಸ್ಸ ಬಹುಲತಾ, ಏಸೋ ಓಜೋ ಗಜ್ಜಸ್ಸ ಗಜ್ಜಬನ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಹದಯಂ, ಜೀವಿತಸೀಸೇನ ಹದಯಸಙ್ಖತಂ ಚಿತ್ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೋ ಅಯಂ ಓಜೋ ಅನಾಕುಲೋ ನಿಬ್ಯಾಕುಲೋ ಕನ್ತೋ ತತೋಯೇವ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಿಯಭೂತೋ ಪಜ್ಜೇಪಿ ಪಜ್ಜಬನ್ಧೇಪಿ ಕಾಮೀಯತೇ ಕವೀಹಿ ಪಯುಜ್ಜತೇತಿ। ಬಹುಲಸ್ಸ ಭಾವೋ ಬಾಹುಲ್ಯಂ, ಸಮಾಸಸ್ಸ ಬಾಹುಲ್ಯನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಗಜ್ಜಬನ್ಧಾಧಿಕಾರಸ್ಸಾಭಾವಾ ಪಜ್ಜವಿಸಯಸ್ಸ ಓಜಗುಣಸ್ಸ ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ।
೧೨೨.
ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಸಞ್ಜಾತ-ಹಾಸಚನ್ದನಲಿಮ್ಪಿತಾ।
ಪಲ್ಲವಾ ಧವಲಾ ತಸ್ಸೇ-ವೇಕೋನಾ’ಧರಪಲ್ಲವೋ॥
೧೨೨. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಂ ಈಸಕಂ ಸಞ್ಜಾತೋ ಪವತ್ತೋ ತಂಸಭಾವತ್ತಾ ಭಗವತೋ ಹಾಸಸ್ಸ ಹಾಸೋ ಹಸಿತಂ ಸೋವ ಚನ್ದನಮಿವ ಚನ್ದನಂ ಧವಲತ್ತರೂಪತ್ತಾ, ತೇನ ಲಿಮ್ಪಿತಾ ಉಪದೇಹಿತಾ ಪಲ್ಲವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಿಲಸಯಾನಿ ‘‘ಇದಮೇವೇ’’ತಿ ನಿಯಮಾಭಾವತೋ, ಧವಲಾ ಪಕತಿವಣ್ಣಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸುಕ್ಕಾ ಅಹೇಸುಂ ಗಾಹಾಪಿತತ್ತಾ ಸಗುಣಸ್ಸ ತಾದಿಸವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸೇವ ಏಕೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸಾಭಾವಾ ಅಧರಪಲ್ಲವೋ ನ ಧವಲೋ
‘‘ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸದಯೇ ಜಿನಸ್ಮಿಂ,
ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ ಭವಥ’ಪ್ಪಸನ್ನಾ।
ಕಿಂ ತೇನ ವೋ ನ ವಿಹಿತಂ ಹಿತ’ಮುಗ್ಗದುಗ್ಗ-
ಸಂಸಾರಸಾಗರಸಮುತ್ತರಣಾವಸಾನಂ’’॥
ಇಚ್ಚಪರಮುದಾಹರಣಂ। ಏವಮೇತಾದಿಸೋ ಅನಾಕುಲೋ ಕನ್ತೋ ಓಜೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ। ನನು ಚ ಯ-ತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಥಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇಕೋ ನಾಧರಪಲ್ಲವೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸದ್ದಾಭಾವೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಕಿನ್ತು ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ, ತಥಾ ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ, ಅನುಭೂತವಿಸಯೋ ಚ ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತೇ। ಯಥಾ –
‘‘ಸವಾಸನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬೇ ನಿಘಾತಿಯ।
ಅಹು ಸುಸುದ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪೂಜಾನಞ್ಚ ಸದಾರಹೋ’’॥
ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏತ್ಥ ಬುದ್ಧೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಮಾದಿತೋ’’ತಿ ಪಕ್ಕನ್ತೋ॥
ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯೋ ಯಥಾ –
‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದ’ ಅಥ ವಾ, ‘ಪಬ್ಬತಗ್ಗಾ ಪತೇ’ತಿ ವಾ।
ಯದಿ ವಕ್ಖತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಸೋ ಜಿನೋ’’॥
ಇಚ್ಚಾದಿ॥
ಅನುಭೂತವಿಸಯೋ ಯಥಾ –
‘‘ಅತೀತಂ ನಾನುಸೋಚಾಮಿ, ನಪ್ಪಜಪ್ಪಾಮ’ನಾಗತಂ।
ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತಿ’’॥
ಇಚ್ಚಾದಿ॥
ಯಸದ್ದೋ ತುತ್ತರವಾಕ್ಯಟ್ಠೋ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದಮೇವ ಗಮಯತಿ। ಯಥಾ –
‘‘ಬೋಧಿಂ
ಪುಞ್ಞಾಕರಂ ಭುವನಮಣ್ಡಲಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ।
ಯೋ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತಿಗೋಚರತಂ ಸಮೇತೋ,
ದೋಸಾರಿದಪ್ಪಮಥನೇ’ಕರಸೋ ಬುಧಾನಂ’’॥
ಇಚ್ಚಾದಿ॥
ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೋಪಾತ್ತೋ ತು ಯಸದ್ದೋ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇತಸದ್ದೋಪಾದಾನಂ ವಿನಾ ಸಾಕಙ್ಖೇ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಊನತ್ತಂ ಜನೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ ತಸದ್ದೋ।
೧೨೨. ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಂ ಈಸಕಂ ಸಞ್ಜಾತೋ ಪವತ್ತೋ ಹಾಸೋಯೇವ ಸಿತಂ ಚನ್ದನಚುಣ್ಣಮಿವ ತೇನ ಲಿಮ್ಪಿತಾ ಆಲೇಪಿತಾ ಪಲ್ಲವಾ ರುಕ್ಖಲತಾದೀನಂ ಪಕತಿರತ್ತಾನಿ ಕಿಸಲಯಾನಿ ಧವಲಾ ಸಗುಣಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸೇತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾಪಿ ತಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏಕೋ ಅತುಲೋ ಅಸಹಾಯೋ ವಾ ಅಧರಪಲ್ಲವೋ ದನ್ತಾವರಣಸಙ್ಖಾತಪಲ್ಲವೋ ನ ರಂಸಿಸಂಸಟ್ಠೋಪಿ ಸಮೀಪಟ್ಠೋಪಿ ಧವಲೋ ಸೇತೋ ನಾಹೋಸಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಅಗಹನಸಮಾಸಬಾಹುಲ್ಯಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।
‘‘ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸದಯೇ ಜಿನಸ್ಮಿಂ,
ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ ಭವಥ’ಪ್ಪಸನ್ನಾ।
ಕಿಂ ತೇನ ವೋ ನ ವಿಹಿತಂ ಹಿತ’ಮುಗ್ಗದುಗ್ಗ-
ಸಂಸಾರಸಾಗರಸಮುತ್ತರಣಾವಸಾನ’’ನ್ತಿ॥
ಅಪರಮುದಾಹರಣಂ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕುಮತಯೋ ಹೇ ಅಞ್ಞಾಣಾ! ಪೇಮಾವಬನ್ಧಹದಯೇ ಸಬ್ಬೇಸು ತುಮ್ಹೇಸು ನಿಚ್ಚಂ ಪವತ್ತಿತದಳ್ಹಪೇಮಾನುಬನ್ಧಚಿತ್ತೇ ಸದಯೇ ತತೋಯೇವ ದಯಾಸಹಿತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಜಿನಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯಭೂತೇ ಕಿಂ ನು ಕಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಭವಥ, ತಥಾ ಹಿ ವೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತೇನ ಜಿನೇನ ಉಗ್ಗೋ ದಾರುಣೋ ಚ, ದುಗ್ಗೋ ಗನ್ತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಚ, ಸೋಯೇವ ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ ತಸ್ಸ ಸಮುತ್ತರಣಂ ಪರಿಯನ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಅವಸಾನಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ನ ವಿಹಿತಂ ಅಕತಂ ಹಿತಂ ವುದ್ಧಿ ನಾಮ ಕಿಂ ಹೋತಿ, ನ
ನನು ಯ-ತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಕಥಂ ‘‘ತಸ್ಸೇವೇಕೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ನು ಕಿಂ ಕುಮತಯೋ’’ತಿ ಚ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಯಸದ್ದೋ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಪಕ್ಕನ್ತತ್ಥವಿಸಯೋ, ಪಸಿದ್ಧತ್ಥವಿಸಯೋ, ಅನುಭೂತತ್ಥವಿಸಯೋ ವಾ ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತಿ। ತಥಾ ಹಿ –
‘‘ಸವಾಸನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬೇ ನಿಘಾತಿಯ।
ಅಹು ಸುಸುದ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಪೂಜಾನಞ್ಚ ಸದಾರಹೋ’’ತಿ॥
ಏವಮಾದೀಸು ‘‘ಸೋ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತಸದ್ದೋ ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಮಾದಿತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತೀತೇನ ಬುದ್ಧಸದ್ದೇನ ವಚನೀಯವಿಸಯೋ ಹೋತಿ।
‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದ’ ಅಥವಾ, ‘ಪಬ್ಬತಗ್ಗಾ ಪತೇ’ತಿ ವಾ।
ಯದಿ ವಕ್ಖತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಸೋ ಜಿನೋ’’ತಿ॥
ಏವಮಾದೀಸು ತಸದ್ದೋ ಞಾತಕಾರೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಸಿದ್ಧಬುದ್ಧಪದತ್ಥವಿಸಯೋ।
‘‘ಅತೀತಂ ನಾನುಸೋಚಾಮಿ, ನಪ್ಪಜಪ್ಪಾಮ’ನಾಗತಂ।
ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ॥
ಏವಮಾದೀಸು ತಸದ್ದೋ ಅನನುಸೋಚನನಪ್ಪಜಪ್ಪನಯಾಪನಸಙ್ಖಾತವಿಜಾನನವಸೇನ ಅನುಭೂತತ್ಥವಿಸಯೋ, ತಸ್ಮಾ ತೀಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ತಸದ್ದೋ ಯಸದ್ದಂ ನಾಪೇಕ್ಖತೇ। ಏತ್ಥ ಪನ ಪಕ್ಕನ್ತವಿಸಯೋ ತಸದ್ದೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಪಿಚ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ಠಿತೋ ಯಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದೇ ಅಸತಿಪಿ ತಮೇವ ದೀಪೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ –
ಬೋಧಿಂ ನಮಾಮಿ ನತಿಭಾಜನಮಚ್ಚುಳಾರಂ,
ಪುಞ್ಞಾಕರಂ ಭುವನಮಣ್ಡಲಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ।
ಯೋ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತಿಗೋಚರತಂ ಸಮೇತೋ,
ದೋಸಾರಿದಪ್ಪಮಥನೇ’ಕರಸೋ ಬುಧಾನನ್ತಿ॥
ಯೋ ಬುಧಾನಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸತೀನಂ ಗೋಚರತಂ ವಿಸಯಭಾವಂ ಸಮೇತೋ ಪತ್ತೋ, ತೇಸಂಯೇವ ದೋಸಾರೀನಂ ಕಿಲೇಸಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ದಪ್ಪಮಥನೇ ದಪ್ಪಮದ್ದನೇ ಏಕರಸೋ ಪಧಾನಕಿಚ್ಚೋ ಸಮಿದ್ಧಿವನ್ತೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಬೋಧಿಂ ನಮಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ಪಯೋಜಿತೋ ಯಸದ್ದೋ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ತಸದ್ದೋಪಾದಾನೇ ಅಸತಿ ಸಂಸಯಮುಪ್ಪಾದಯಮಾನೋ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಊನತ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಉದಾಹರಣಂ ಪನ ಪಾಕಟಂ।
೧೨೩.
ಪದಾಭಿಧೇಯ್ಯವಿಸಯಂ,
ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸಸಮ್ಭವಂ।
ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಹೋತಿ’ಹ,
ಸೋಪಿ ಓಜೋವ ತಂ ಯಥಾ॥
೧೨೩. ‘‘ಪದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಪದಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸ। ಯತ್ಥ ಪಚುರಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಸಂಖಿತ್ತಪದೇಹಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಸೋ ಸಮಾಸೋ। ಯತ್ಥಪ್ಪಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಪಚುರಪದೇಹಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಸೋ ಬ್ಯಾಸೋ। ತತೋ ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸತೋ ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಸ। ತಂ ತಥಾವಿಧಂ ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಪರಿಣತಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸೋಪಿ ಇಹ ಸಸತ್ಥೇ ಓಜೋವಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ। ತಂ ಯಥೇತ್ಯುಭಯಮ್ಪಿ ಉದಾಹರತಿ।
೧೨೩. ‘‘ಪದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಪದಾನಂ ಬಹೂನಂ ಅಪ್ಪಕಾನಂ ವಾ ಪದಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯವಿಸಯಂ ವಿತ್ಥಾರಸಂಖಿತ್ತತ್ಥವಿಸಯವನ್ತಂ ಸಮಾಸಬ್ಯಾಸಸಮ್ಭವಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರದ್ವಯೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವನ್ತಂ ವಾ ಯಂ ಪಾರಿಣತ್ಯಂ ಕತ್ತೂನಂ ಗನ್ಥವಿಸಯೇ ಪರಿಣತಿಪ್ಪಕಾಸಕೋ ಯೋ ಸದ್ದಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಗುಣೋ ಅತ್ಥಗುಣೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಇಹ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಓಜೋ ನಾಮ ಸದ್ದಗುಣೋ ಅತ್ಥಗುಣೋ। ತಂ ಯಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಲಕ್ಖಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪದಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸ ಪಾರಿಣತ್ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸಮಾಸೋ ಚ ಬ್ಯಾಸೋ ಚಾತಿ ಚ, ತತೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಚ, ತತೋ ಸಮ್ಭವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಪರಿಣತಸ್ಸ
೧೨೪.
ಜೋತಯಿತ್ವಾನ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ,
ಸನ್ತಾರೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ।
ಜಲಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಖನ್ಧೋ’ವ,
ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಸಸಾವಕೋ॥
೧೨೪. ‘‘ಜೋತಯಿತ್ವಾನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇಮಿನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಚುರಪದಾಭಿಹಿತೋ ಬುದ್ಧವಂಸೋ ಸಙ್ಖೇಪರೂಪೇನ ವುತ್ತೋ।
೧೨೪. ‘‘ಜೋತಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸೋ ತಥಾಗತೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸಪರಿಯತ್ತಿಕಂ ನವಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಜೋತಯಿತ್ವಾನ ಞಾಣಾಲೋಕೇನ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಸತ್ತೇ ಸನ್ತಾರೇತ್ವಾ ಸಂಸಾರಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಮುಪನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಖನ್ಧೋವ ಮಹಾತೇಜೇನ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಜಲಿತ್ವಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಸಸಾವಕೋ ಸಾವಕೇಹಿ ಸಹ ನಿಬ್ಬುತೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ। ಇಮಿನಾ ಸಕಲಬುದ್ಧವಂಸೇ ಬಹೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತತ್ಥೋ ಸಙ್ಖೇಪಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತೋ। ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ, ಸಹ ದೇವೇಹಿ ವತ್ತಮಾನಾತಿ ಚ, ಸಹ ಸಾವಕೇಹಿ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೨೫.
ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ ಮತಸ್ಸಾಪಿ, ರಜೋಭಾವಂ ವಜನ್ತು ಮೇ।
ಯತೋ ಪುಞ್ಞೇನ ತೇ ಸೇನ್ತಿ ಸೇನ್ತು (ಕ॰), ಜೇನಪಾದಮ್ಬುಜದ್ವಯೇ॥
೧೨೫. ‘‘ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಮರಣಮಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಮತ್ಥಕೇ ಮುದ್ಧನಿ ಅಟ್ಠೀ ರಜೋಭಾವಂ ಧೂಲಿತ್ತಂ ವಜನ್ತು ಪಾಪುಣನ್ತು। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಕುಸಲೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಹೇತುನಾ ತೇ ರಜಾ ಜಿನಸ್ಸ ಇಮೇ ಜೇನಾ, ಪಾದಾ, ತೇಯೇವ ಅಮ್ಬುಜಾನಿವ ಅಮ್ಬುಜಾನಿ, ತೇಸಂ ದ್ವಯೇ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ಹೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಪಣತಿಗೇಧೇನೇವ ವದತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಕಥಮಹಂ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ನಿಚ್ಚಂ ಸಿರಸಾ ಪಣಮಾಮೀ’’ತ್ಯಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವುತ್ತೋ।
೧೨೫. ‘‘ಮತ್ಥಕಿ’’ಚ್ಚಾದಿ, ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಮತ್ಥಕಟ್ಠೀ ಮುದ್ಧನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ರಜೋಭಾವಂ ಅತಿಸುಖುಮರಜತ್ತಂ ವಜನ್ತು ಪಾಪುಣನ್ತು। ಕಸ್ಮಾ ಆಸೀಸನಂ ಕರೋತೀತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಪುಞ್ಞೇನ ಮಯ್ಹಂ ತಥಾವಿಧೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ಹೇತುನಾ ತೇ ರಜಾ ಜೇನಪಾದಮ್ಬುಜದ್ವಯೇ ಜಿನಪಟಿಬದ್ಧಚರಣಪದುಮಯುಗಳೇ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಿರಿಪಾದೇ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತೇವ, ತಥಾಪಿ ವನ್ದನಾಭಿಲಾಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ಕಥಮಹಂ ಭಗವತೋ ಸಿರಿಪಾದೇ ಮುದ್ಧನಾ ನಿಚ್ಚಂ ಪಣಮಾಮೀ’’ತ್ಯಭಿಲಾಸೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವುತ್ತೋ। ಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠೀತಿ ಚ, ರಜಸೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಜಿನಸ್ಸ ಇಮೇತಿ ಚ, ಜೇನಾ ಚ ತೇ ಪಾದಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಯೇವ ಅಮ್ಬುಜಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೨೬.
ಇಚ್ಚತ್ರ ನಿಚ್ಚಂಪಣತಿ-ಗೇಧೋ ಸಾಧು ಪದಿಸ್ಸತಿ।
ಜಾಯತೇ’ಯಂ ಗುಣೋ ತಿಕ್ಖ-ಪಞ್ಞಾನ’ಮಭಿಯೋಗತೋ॥
೧೨೬. ಬ್ಯಾಸತ್ತಮೇವಸ್ಸ ವಿವರತಿ ‘‘ಇಚ್ಚತ್ರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಚ್ಚೇವಂ ಅತ್ರ ಗಾಥಾಯಂ ಪಣತಿಯಂ ಪಣಾಮೇ ಗೇಧೋ ಅಧಿಕಚ್ಛನ್ದೋ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ ಪದಿಸ್ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಓಜೋ ಗುಣೋ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾನಂ ಸಾತಿಸಯಮತೀನಂ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಪುನಪ್ಪುನಪ್ಪವತ್ತಿತಪರಿಚಯಬಲೇನ ಜಾಯತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
೧೨೬. ಇದಾನಿ ಸಂಖಿತ್ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪಕಾಸಿತಭಾವಂ ‘‘ಇಚ್ಚತ್ರ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯಂ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಅತ್ರ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ ನಿಚ್ಚಂಪಣತಿಗೇಧೋ ನಿರನ್ತರಪಣಾಮೇ ಅಧಿಕಕತ್ತುಕಾಮತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ ಸಾಧು ವಿಭೂತೋ ವಿಭೂತಂ ವಾ ಪದಿಸ್ಸತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಯಂ ಗುಣೋ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅಯಂ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಓಜೋ ನಾಮ ಸದ್ದತ್ಥಗುಣೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾನಂ ಸುಖುಮಬುದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಗನ್ಥವಿಸಯಭೂತೇನ ನಿರನ್ತರಾಭ್ಯಾಸೇನೇವ ಜಾಯತೇ ಸಿಜ್ಝತಿ, ವತ್ತು ಪಾರಿಣತ್ಯೇನೇವ ಭವನತೋ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ನ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ। ನಿಚ್ಚಂ ಪವತ್ತಾ ಪಣತೀತಿ ಚ, ತಸ್ಸಂ ಗೇಧೋತಿ ಚ, ತಿಕ್ಖಾ ಪಞ್ಞಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಅಭಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯೋಗೋ ಯುಞ್ಜನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೨೭.
ಮಧುರತ್ತಂ ಪದಾಸತ್ತಿ-ರನುಪ್ಪಾಸವಸಾ ದ್ವಿಧಾ।
ಸಿಯಾ ಸಮಸುತಿ ಪುಬ್ಬಾ, ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ ಪರೋ ಯಥಾ॥
೧೨೭. ಮಾಧುರಿಯಮವಧಾರಯಮಾಹ ‘‘ಮಧುರತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಸವನೀಯತ್ತೇನ ಮನೋಹರತ್ತಂ ಮಧುರತ್ತಂ। ತಂ ಪದಾನಿ ವಾಕ್ಯಾಲಙ್ಕಾರಾನಿ ಸಮಾನಾನಿ ಉತ್ತರುತ್ತರೇಹಿ, ತೇಸಂ ಆಸತ್ತಿ ಠಾನಾದಿನಾಯಥಾಕಥಞ್ಚಿ ಸಮಸುತೀನಂ ಆಸನ್ನತಾ ಪದಾಸತ್ತಿ, ಪಠಮಪ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸಕ್ಖರಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಪಾಸೋ ಪಕ್ಖೇಪೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ, ಪದಾಸತ್ತಿ ಚ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ। ‘‘ಕೀದಿಸಾ ತೇ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಪುಬ್ಬಾ ಪಠಮಾಭಿಹಿತಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ಸಮಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಠಾನಮತ್ತಾಸಂಯೋಗಾದಿನಾ ಪದನ್ತರೇನ ಸುತಿ ವಣ್ಣೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಪರೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ತು ವಣ್ಣಸ್ಸ ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಆವುತ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನುಚ್ಚಾರಣಂ ಸಿಯಾತಿ। ಏವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಬನ್ಧೇ ಸಮಾನಪದಾಸತ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ತದುಭಯಂ, ದ್ವಯೇನ ರಹಿತೋ ವಿರಸೋ ಬನ್ಧೋ ನಸ್ಸಾದೀಯತೇ ಕವೀಹಿ, ತಾದಿಸಂ ಮಧುರತ್ತಂ ದುವಿಧಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಸಿಲೇಸಸಮತಾನ್ವಿತನ್ತುಚ್ಚನ್ತಮೇವ ರಮಣೀಯಂ ಸಿಯಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ಲಕ್ಖಿಯಮುಭಯತ್ಥೋದಾಹರತಿ ‘‘ಯದೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಚ।
೧೨೭. ಇದಾನಿ ಮಧುರಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಧುರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮಧುರತ್ತಂ ಸವನೀಯಭಾವತೋ ಮನೋಹರತ್ತಂ ಮಧುರಗುಣಂ, ಪದಾನಂ ವಾಕ್ಯಾವಯವಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತಾದೀನಂ ಉಪರೂಪರಿಪದೇಹಿ ಸಮಾನಾನಂ ಆಸತ್ತಿ ಠಾನಕರಣಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಸನ್ನತಾ, ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಪುಬ್ಬುಚ್ಚಾರಿತವಣ್ಣಾನಂ ಪುನ ಪಕ್ಖಿಪನಞ್ಚಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸಾ ವಿಭಾಗೇನ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ಸಮಸುತಿ ಸಿಯಾ, ಪುಬ್ಬಾಪರವಣ್ಣಾನಂ ಠಾನಮತ್ತಾಕರಣಾದೀಹಿ ಆಸನ್ನಸುತಿಸಙ್ಖತವಣ್ಣವುತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಪರೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಸಭಾವಾನಂ ಪುಬ್ಬುಚ್ಚಾರಿತವಣ್ಣಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನುಚ್ಚಾರಣಂ ಸಿಯಾತಿ। ಯಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಉದಾಹರಣಮಾದಿಸತಿ। ಏವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಬನ್ಧೇ ಪದಾಸತ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ತದುಭಯಂ, ದ್ವೀಹಿ ವಿನಿಮುತ್ತೋ ಪನ ಬನ್ಧೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅಸ್ಸಾದನೀಯೋ ನ ಹೋತಿ। ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಾಹಿ ಸಿಲೇಸಸಮತಾಹಿ ಯುತ್ತಂ ಮಧುರತ್ತಂ ಪನ ವಿಸೇಸತೋ ಅಸ್ಸಾದನೀಯಂ ಹೋತೀತಿ। ಮಧುರಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪದಾನಂ ಆಸತ್ತೀತಿ ಚ, ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಪಾಸೋ ಪಕ್ಖೇಪೋತಿ ಚ, ಪದಾಸತ್ತಿ ಚ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋ ಭೇದೋತಿ ಚ, ಸಮಾ ಸುತಿ ವಣ್ಣೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ವಣ್ಣಸ್ಸ ಆವುತ್ತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೨೮.
ಯದಾ ಏಸೋ’ಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ,
ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವೋ।
ತದಾ ಪಭುತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ,
ಲೋಕೇ ಜಾತೋ ಮಹುಸ್ಸವೋ॥
೧೨೮. ಏಸೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವೋ ಯದಾ ಯತೋ ಪಭುತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಮಧಿಗತೋ, ತದಾ ಪಭುತಿ ತತೋ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಹುಸ್ಸವೋ ಮಹನ್ತೋ ಅಬ್ಭುದಯೋ ನಿಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಪವತ್ತಿ ಲೋಕೇ ತಿವಿಧೇ ಜಾತೋ ಅಹೋಸೀತಿ। ಇಹ ಕ್ವಚಿ ದೀಘತಾಕತಂ ಸದಿಸತ್ತಂ, ಕ್ವಚಿ ಠಾನಕತಂ, ಕ್ವಚಿ ಸಂಯೋಗಕತಂ, ಕ್ವಚಿ ಅಞ್ಞಥಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಿಯಾ ಸಮಸುತಿ ಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ।
೧೨೮. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ತದಾ ಪಭುತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಪಭೇದಸ್ಸ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹುಸ್ಸವೋ ಮಹಾಭಿವುದ್ಧಿ ಲೋಕೇ ಕಾಮಾದಿಲೋಕತ್ತಯೇ ಜಾತೋತಿ। ಇಹ ‘‘ಯದಾ ಏಸೋ’’ತಿ ದೀಘಕಾಲವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಯ ಏ’’ತಿ ಠಾನವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಸಂಯೋಗವಸೇನ ಆಸನ್ನತಾ, ‘‘ಭಿ ಧಿ’’ನ್ತಿ ಧನಿತತೋ ಆಸನ್ನತಾತಿ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪದಾಸತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಚ, ಪುಮಾ ಚ ಸೋ ಗೋಚೇತಿ ಚ, ಮುನೀನಂ ಪುಙ್ಗವೋತಿ ಚ, ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಉಸ್ಸವೋ ಚಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೨೯.
ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಹಾಸಾ ತೇ, ಕುನ್ದಸನ್ದೋಹವಿಬ್ಭಮಾ।
ದಿಸನ್ತ’ಮನುಧಾವನ್ತಿ, ಹಸನ್ತಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ॥
೧೨೯. ಕುನ್ದಾನಂ ಕುಸುಮಾನಂ ಸನ್ದೋಹೋ ಸಮೂಹೋ, ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯೇಸಂ ತೇ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಹಾಸಾ ಮನುಞ್ಞಾ ಹಸಿತಾನಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ಕನ್ತಿಯೋ ಸೋಭಾಯೋ ಹಸನ್ತಾ ವಿಡಮ್ಬಯನ್ತಾ ದಿಸನ್ತಮನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುವಿಚರನ್ತಿ। ಇಚ್ಚತ್ರ ನಕಾರಸಹಿತಸ್ಸ ದಕಾರಸ್ಸ, ತಕಾರಸ್ಸ ಚಾನುವತ್ತನಂ।
‘‘ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದ-ಸುನ್ದರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ।
ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ವಿನ್ದತಿ’ನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಂ’’॥
ಇಚ್ಚಪರಮುದಾಹರಣಂ॥
೧೨೯. ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕುನ್ದಸನ್ದೋಹವಿಬ್ಭಮಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಕುನ್ದಕುಸುಮರಾಸಿಸದಿಸಲೀಲಾವನ್ತಾ ತೇ ಮುನಿನ್ದಮನ್ದಹಾಸಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮನುಞ್ಞಾ ಹಸಿತಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ ನಿಮ್ಮಲಚನ್ದಕಿರಣೇ ಹಸನ್ತಾ ನಿನ್ದನ್ತಾ ದಿಸನ್ತಂ ತಂ ತಂ ದಿಸಂ, ದಿಸಾಪರಿಯನ್ತಂ ವಾ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ವಿಧಾವನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ನಕಾರಸಹಿತದಕಾರಸ್ಸ, ನಕಾರಸಹಿತತಕಾರಸ್ಸ ಚ ಆವುತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಮನ್ದಾ ಚ ತೇ ಹಾಸಾ ಚೇತಿ
‘‘ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದ-ಸುನ್ದರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ।
ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ವಿನ್ದತಿ’ನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿ’’ನ್ತಿ॥
ಇದಮ್ಪಿ ನಕಾರಸಹಿತದಕಾರವಣ್ಣಾವುತ್ತಿಯಾ ಅಪರಮುದಾಹರಣಂ।
ತತ್ಥ ಇನ್ದನೀಲದಲದ್ವನ್ದಸುನ್ದರಂ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಸಕಲಿಕಾಯುಗಳಮಿವ ಮನೋಹರಂ ಸಿರಿಮನ್ದಿರಂ ತತೋಯೇವ ಸೋಭಾಯ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ ಇನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಂ ನೀಲುಪ್ಪಲಕನ್ತಿಂ ವಿನ್ದತಿ ಅನುಭೋತಿ, ಇನ್ದೀವರಜ್ಜುತಿಸಮಾನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೧೩೦.
ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ, ನಾ’ನುಪ್ಪಾಸೋ ಪಸಂಸಿಯೋ।
ಯಥಾ’ಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ, ಲಿನಲೋಲಾಲಿಮಾಲಿನೀ॥
೧೩೦. ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಆವುತ್ತಿತೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋತಿ ಚೇ? ನೇತ್ಯಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕೋಮಲೇಹಿ ಸುಕುಮಾರೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋ ಸಿಲಾಘನೀಯೋ ನ ಹೋತಿ ಸಿಲೇಸವಿರೋಧಿತ್ತಾ। ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಂ ಉದಾಹರತಿ। ಅಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ ಜಾತಿಕುಸುಮದಾಮಂ ಲಿನಾನಂ ಬ್ಯಾಧಿತಾನಂ ಲೋಲಾನಂ ಅಲೀನಂ ಭಮರಾನಂ ಮಾಲಾ ಪನ್ತಿ ಸಾ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಲಿನಲೋಲಾಲಿಮಾಲಿನೀ।
೧೩೦. ವುತ್ತಾನುಪ್ಪಾಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ವಿರಚಿತೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಬ್ಬಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುಕುಮಾರಕ್ಖರೇಹಿ ಕತೋ ಅನುಪ್ಪಾಸೋ ವಣ್ಣಾವುತ್ತಿಲಕ್ಖಣೋ ನ ಪಸಂಸಿಯೋ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಪಸತ್ಥೋ ನ ಹೋತಿ। ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಮುದಾಹರತಿ। ಅಯಂ ಮಾಲತೀಮಾಲಾ ಏಸಾ ಜಾತಿಸುಮನಮಾಲಿಕಾ ಲಿನಾನಂ ಬ್ಯಾವಟಾನಂ ಪತನ್ತಾನಂ ಲೋಲಾನಂ ಗನ್ಧಲುದ್ಧಾನಂ ಅಲೀನಂ ಭಮರಾನಂ ಮಾಲಿನೀ ಪನ್ತಿಯುತ್ತಾತಿ। ಏತ್ಥ ಲಕಾರಸ್ಸೇವ ಪುನಪ್ಪುನಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕೋಮಲವಣ್ಣಾವುತ್ತಿ। ಮಾಲತೀನಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಲೋಲಾ ಚ ತೇ ಅಲಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ಲಿನಾ ಚ ತೇ ಲೋಲಾಲಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೩೧.
ಮುದೂಹಿ ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ,
ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ವಾ।
ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ,
ವಣ್ಣೇಹಿ ಸಮತಾ ಯಥಾ॥
೧೩೧. ಸಮತಂ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ ‘‘ಮುದೂಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಕೇವಲೇಹಿ ಕೇವಲಫುಟಾದಿಭಾವಾಪವತ್ತೇಹಿ ಸಕಲೇಹಿ ಮುದೂಹಿ ಚತೂಸುಪಿ ಪಾದೇಸು ಸಜಾತಿಯೇಹಿ ಅಸಿಥಿಲಕೋಮಲೇಹಿ ವಾ ಕಕಾರಾದೀಹಿ ವಾ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲಸ್ಸ ಸಿಲೇಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ವಾ ಅಧಿಮತ್ತಸುತೀಹಿ ಭಕಾರಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಸುತೀಹಿ ಮುದುಭೂತಸಂಸಟ್ಠೇಹಿ ವಾ ವಣ್ಣೇಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಸಮತಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ ಗಜ್ಜೇ ಪಜ್ಜೇ ವಾ। ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಿವಿಧಮುದಾಹರತಿ।
೧೩೧. ಇದಾನಿ ಸಮತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಮುದೂಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟಮಿಸ್ಸೇಹಿ ಅಞ್ಞತ್ತಾ ಸಕಲೇಹಿ ಮುದೂಹಿ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ಕಕಾರಾದೀಹಿ ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ ಫುಟೇಹಿ ಕೇವಲಕೋಮಲವಣ್ಣರಹಿತತ್ತಾ ಸಕಲೇಹಿ ಅಕಿಚ್ಛುಚ್ಚಾರಣೀಯೇಹಿ ಅಧಿಮತ್ತಸುತೀಹಿ ಭಕಾರಾದೀಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತಮುದುಫುಟಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ವಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಸಮತಾ ಗಜ್ಜೇ ವಾ ಪಜ್ಜೇ ವಾ ತಿಧಾ ಹೋತೀತಿ। ಯದಿ ಸಿಥಿಲಕೋಮಲವಣ್ಣೇಹಿ ವಿಚರಿತಂ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ, ಕಿಚ್ಛುಚ್ಚಾರಣೀಯೇಹಿ ಫುಟವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಂ ಸುಖುಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಿವಿಧಮುದಾಹರತಿ।
ಕೇವಲಮುದುಸಮತಾ
೧೩೨.
ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸಂವಾದೀ,
ಮುನಿನ್ದಾಲಾಪವಿಬ್ಭಮೋ।
ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಯಾತಿ,
ಸತಂ ದೇತಿ ಚ ನಿಬ್ಬುತಿಂ॥
೧೩೨. ‘‘ಕೋಕಿಲೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕೋಕಿಲಾನಂ ಕರವೀಕಸಕುಣಾನಂ ಆಲಾಪೋ ಕೂಜಿತಂ, ತಂ ಸಂವದತಿ ಪಕಾಸತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸಂವಾದೀ, ತಂಸದಿಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಆಲಾಪೋ ವಿಸಟ್ಠಾದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸರೋ ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ವಿಲಾಸೋ ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಮನೋನುಸಾರಿತಂ ಮಧುರಭಾವಂ ಯಾತಿ, ನಿಬ್ಬುತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ದೇತಿ।
೧೩೨. ‘‘ಕೋಕಿಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕೋಕಿಲಾನಂ ಕರವೀಕಸಕುಣಾನಂ ಆಲಾಪಂ ನಾದಲೀಲಂ ಸಂವಾದೀ ಪಕಾಸನಸೀಲೋ, ತಂಸದಿಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಆಲಾಪಸ್ಸ ವಿಸಟ್ಠಾದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕನಾದಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋ ವಿಲಾಸೋ ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಹದಯಙ್ಗಮತಂ ಚಿತ್ತಾರಾಧಿತಭಾವಂ ಯಾತಿ ಚ, ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಸಾಧೂನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದೇತಿ ಚ ದೇನ್ತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸದ್ದೇನ ನಿಸ್ಸಿತೇ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ಲೀಲಾ ಗಹಿತಾ।
ಕೇವಲಫುಟಸಮತಾ
೧೩೩.
ಸಮ್ಭಾವನೀಯಸಮ್ಭಾವಂ,
ಭಗವನ್ತಂ ಭವನ್ತಗುಂ।
ಭವನ್ತಸಾಧನಾಕಙ್ಖೀ,
ಕೋ ನ ಸಮ್ಭಾವಯೇ ವಿಭುಂ॥
೧೩೩. ‘‘ಸಮ್ಭಾವನೀಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮ್ಭಾವನೀಯೋ ಆದರಣೀಯೋ। ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸನ್ತೋ ಸೋಭನೋ ಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯಸ್ಸ ತಂ। ಭವನ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋತಿ ಭವನ್ತಗು, ತಂ ವಿಭುಂ। ಭಗವನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ। ಭವಸ್ಸ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅವಸಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಸ ಸಾಧನಂ ಸಮ್ಪಾದನಮಾಕಙ್ಖತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಭವನ್ತಸಾಧನಾಕಙ್ಖೀ, ಕೋ ನಾಮ ಸಂಸಾರವತ್ತಿಜನೋ। ನ ಸಮ್ಭಾವಯೇ ಆದರಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಕರೋತ್ಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೩೩. ‘‘ಸಮ್ಭಾವನೀಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮ್ಭಾವನೀಯಸಮ್ಭಾವಂ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಆದರಣೀಯಸೋಭನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಭವನ್ತಗುಂ ಭವಸ್ಸ ಅನ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತಂ ವಿಭುಂ ಪಭುಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಭವನ್ತಸಾಧನಾಕಙ್ಖೀ ನಿಬ್ಬಾನಸಾಧನಾಭಿಲಾಸೀ ಕೋ ಕತಮೋ ಸಂಸಾರವತ್ತಿಜನೋ ನ ಸಮ್ಭಾವಯೇ ಆದರಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಕರೋತ್ಯೇವ। ಸನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಭಾವೋ ಚಾತಿ ಚ, ಸಮ್ಭಾವನೀಯೋ ಸಮ್ಭಾವೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಭವಸ್ಸ ಅನ್ತನ್ತಿ ಚ, ಭವನ್ತಂ ಗತೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಸಾಧನನ್ತಿ ಚ, ತಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಮಿಸ್ಸಕಸಮತಾ
೧೩೪.
ಲದ್ಧಚನ್ದನಸಂಸಗ್ಗ-ಸುಗನ್ಧಿಮಲಯಾನಿಲೋ।
ಮನ್ದ’ಮಾಯಾತಿ ಭೀತೋವ, ಮುನಿನ್ದಮುಖಮಾರುತಾ॥
೧೩೪. ‘‘ಲದ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲದ್ಧೋ ಚನ್ದನತರೂನಂ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಪರಿಚಯೋ ತೇನ ಸೋಭನೋ ಗನ್ಧೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಗನ್ಧೀ ಸುರಭಿ ಮಲಯಾನಿಲೋದಕ್ಖಿಣಪವಮಾನೋ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಮುಖಮಾರುತಾ ಭೀತೋವ ತಾದಿಸಮುದುತ್ತಸೀತಲತ್ತಸುಗನ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ದೂರತರತ್ತಾ ಆಯಾತಿ ಅನುವತ್ತತಿ। ಮನ್ದನ್ತಿ ಆಗಮನಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ।
೧೩೪. ‘‘ಲದ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲದ್ಧಚನ್ದನಸಂಸಗ್ಗಸುಗನ್ಧಿಮಲಯಾನಿಲೋ ಪಟಿಲದ್ಧಚನ್ದನತರುಸಾರಸಮವಾಯೇನ ಸೋಭನಗನ್ಧಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಲಯದೇಸತೋ ಆಗಚ್ಛಮಾನಮಾಲುತೋ ಮುನಿನ್ದಮುಖಮಾರುತಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಸುರಭಿವಾಸಿತಪವನತೋ ಭೀತೋ ಇವ ತಾದಿಸಮುದುಸುರಭಿಸೀತಲತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಭೀತೋವ ಮನ್ದಂ ಸಣಿಕಂ ಯಾತಿ ಅಭಿಮುಖಮೇತೀತಿ। ಚನ್ದನಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಚ, ಲದ್ಧೋ ಚ ಸೋ ಚನ್ದನಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಚ, ಸೋಭನೋ ಗನ್ಧೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಲದ್ಧಚನ್ದನಸಂಸಗ್ಗೇನ ಸುಗನ್ಧೀತಿ ಚ, ಮಲಯತೋ ಆಗತೋ ಅನಿಲೋತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಮಾರುತೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಮನ್ದನ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ। ಏತ್ಥ ತಿವಿಧಸಮತಾಯಂ ‘‘ಕೋಕಿಲಾಲಾಪಸಂವಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿತಿವಿಧಲಕ್ಖಿಯಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಮುದೂಹಿ ವಾ ಕೇವಲೇಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ದಸ್ಸಿತಲಕ್ಖಣತ್ತಯೇನ ತುಲ್ಯತಾ ಸುಪಾಕಟಾವಾತಿ।
೧೩೫.
ಅನಿಟ್ಠುರಕ್ಖರಪ್ಪಾಯಾ, ಸಬ್ಬಕೋಮಲನಿಸ್ಸಟಾ।
ಕಿಚ್ಛಮುಚ್ಚಾರಣಾಪೇತ-ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ॥
೧೩೫. ಸುಖುಮಾಲತಾ ಕಥೀಯತಿ ‘‘ಅನಿಟ್ಠುರಕ್ಖರೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನಿಟ್ಠುರಾನಿ ಅಫರುಸಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ವಣ್ಣಾನಿ ಪಾಯಾನಿ ಬಹೂನಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ತಥಾ, ‘‘ನಿಟ್ಠುರಾನಿ ಅಪ್ಪಕಾನೀ’’ತಿ ಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನ ಸೂಚಿತಂ, ತತೋಯೇವ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕೇವಲೇಹಿ ಕೋಮಲೇಹಿ ಸಿಥಿಲೇಹಿ ಲಘೂಹಿ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟಾ ನಿಗ್ಗತಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ತತೋ ಅಪೇತಾನಿ ಅಪಗತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಯಸ್ಸಾ ಸಾತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ ವಿಧೀಯತೇ।
೧೩೫. ಇದಾನಿ ಸುಖುಮಾಲತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅನಿಟ್ಠುರೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನಿಟ್ಠುರಕ್ಖರಪ್ಪಾಯಾ ಅಕಕ್ಕಸವಣ್ಣಬಹುಲಾ ಸಬ್ಬಕೋಮಲನಿಸ್ಸಟಾ ಅನಿಟ್ಠುರಕ್ಖರಾನಂ ಯೇಭುಯ್ಯಗ್ಗಹಣತೋಯೇವ ಸಕಲಸಿಥಿಲವಣ್ಣವಿರಹಿತಾ ಕಿಚ್ಛಮುಚ್ಚಾರಣಾಪೇತಬ್ಯಞ್ಜನಾ ದುಕ್ಖುಚ್ಚಾರಣೀಯವಣ್ಣೇಹಿ ವಿಗತಅಕ್ಖರಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ ನಾಮಾತಿ। ಅನಿಟ್ಠುರಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಪಾಯಾನಿ ಬಹೂನಿ ಯಸ್ಸನ್ತಿ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ತೇ ಕೋಮಲಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟಾತಿ
೧೩೬.
ಪಸ್ಸನ್ತಾ ರೂಪವಿಭವಂ, ಸುಣನ್ತಾ ಮಧುರಂ ಗಿರಂ।
ಚರನ್ತಿ ಸಾಧೂ ಸಮ್ಬುದ್ಧ-ಕಾಲೇ ಕೇಳಿಪರಮ್ಮುಖಾ॥
೧೩೬. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ರೂಪವಿಭವಂ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮಧುರಂ ಗಿರಂ ವಾಚಂ ಸುಣನ್ತಾ ಸಾಧವೋ ಕೇಳಿಪರಮ್ಮುಖಾ ಕೀಳಾಯ ನಿಚ್ಛನ್ತಾ ಚರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕತ್ಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ’’ತಿ।
೧೩೬. ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಲಕ್ಖಿಯಮುದಾಹರತಿ, ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ।
೧೩೭.
ಅಲಙ್ಕಾರವಿಹೀನಾಪಿ, ಸತಂ ಸಮ್ಮುಖತೇ’ದಿಸೀ।
ಆರೋಹತಿ ವಿಸೇಸೇನ, ರಮಣೀಯಾ ತದುಜ್ಜಲಾ॥
೧೩೭. ವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸಾಞ್ಞಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಭಾವೇಪಿಮಿನಾವೋಪಾದೇಯೋ ಬನ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಙ್ಕಾರೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ವಿಹೀನಾಪಿ ಏದಿಸೀ ಸುಖುಮಾಲತಾ ಸತಂ ಪಣ್ಡಿತಜನಾನಂ ಸಮ್ಮುಖತಂ ಅಭಿಮುಖಭಾವಂ ವಾಚಾಗೋಚರತ್ತಂ ಆರೋಹತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಮುತಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾಲಙ್ಕಿತೇತ್ಯಪಿಸದ್ದೋ। ತೇನ ಸಭಾವವುತ್ಯಾದಿನಾ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಉಜ್ಜಲಾ ದಿತ್ತಾ ಪನ ವಿಸೇಸೇನಾತಿಸಯೇನ ರಮಣೀಯಾ ಮನುಞ್ಞಾತಿ।
೧೩೭. ‘‘ಅಲಙ್ಕಾರೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏದಿಸೀ ಏವಂವಿಧಾ ಸುಖುಮಾಲತಾ ಅಲಙ್ಕಾರವಿಹೀನಾಪಿ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರವಿರಹಿತಾಪಿ ಸತಂ ಪಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮುಖತಂ ಅಭಿಮುಖಭಾವಂ ತೇಸಂ ವಚನವಿಸಯಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಆರೋಹತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತದುಜ್ಜಲಾ ತೇನ ಸಭಾವವುತ್ತಿವಙ್ಕವುತ್ತಿಸಮ್ಭೂತೇನ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಜೋತಮಾನಾ ವಿಸೇಸೇನ ಅತಿಸಯೇನ ರಮಣೀಯಾ ಮನುಞ್ಞಾ ಹೋತಿ। ಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ವಿಹೀನಾತಿ ಚ, ತೇನ ಉಜ್ಜಲಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೩೮.
ರೋಮಞ್ಚಪಿಞ್ಛರಚನಾ, ಸಾಧುವಾದಾಹಿತದ್ಧನೀ।
ಲಳನ್ತಿ’ಮೇ ಮುನೀಮೇಘು-ಮ್ಮದಾ ಸಾಧು ಸಿಖಾವಲಾ॥
೧೩೮. ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ರೋಮಞ್ಚೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ರೋಮಞ್ಚಾ ಲೋಮಹಂಸಾ ಇವ ರೋಮಞ್ಚಾ ಏವ ವಾ, ಪಿಞ್ಛಾನಿ ಬರಿಹಾನಿ ರಚನಾ ಛತ್ತಾಕಾರೇನ ವಿಧಾನಂ ಯೇಸಂ ತೇ ತಥಾ, ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವಾದೋ ವಚನಂ ತಂಸದಿಸೋಯೇವ ವಾ, ಆಹಿತೋ ಧನಿ ಕೇಕಾಸಙ್ಖಾತೋ ಯೇಸಂ ತೇ ತಥಾ, ಮುನಿಮೇಘೇನ ಮುನಿಸದಿಸೇನ ಮುನಿಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ವಾರಿದೇನ ಉಮ್ಮದಾ ಮತ್ತಾ ಸಾಧುಸದಿಸಾ ಸಾಧು ಏವ ವಾ ಸಿಖಾವಲಾ ಮಯೂರಾ ಲಳನ್ತಿ ಲೀಲೋಪೇತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಮನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೩೮. ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಯುತ್ತಸುಖುಮಾಲತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ರೋಮೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ರೋಮಞ್ಚಪಿಞ್ಛರಚನಾ ಲೋಮಹಂಸಸದಿಸಾ ರೋಮಾ ಏವ ವಾ ಪಿಞ್ಛಾನಂ ಬರಿಹಾನಂ ರಚನಾ ಛತ್ತಾಕಾರೇನ ವಿತ್ಥಾರವನ್ತಾ ಸಾಧುವಾದಾಹಿತದ್ಧನೀ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವಚನಸದಿಸೇಹಿ ಸಾಧುವಾದೇಹಿ ವಾ ಪವತ್ತಕೇಕಾನಿನ್ನಾದೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮುನಿಮೇಘುಮ್ಮದಾ ಮುನಿಸದಿಸೇನ ಮುನಿಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಮೇಘೇನ ಸಞ್ಜಾತಮದಾ ಇಮೇ ಸಾಧುಸಿಖಾವಲಾ ಸಜ್ಜನಸದಿಸಾ ಸಾಧುನೋ ಏವ ವಾ ಮಯೂರಾ ಲಳನ್ತಿ ಲೀಲೋಪೇತಾ ಭವನ್ತೀತಿ। ಇದಂ ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಂ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ ಅಮುಖ್ಯಪಕ್ಖೇ ‘‘ರೋಮಞ್ಚಾ ವಿಯ ಸಾಧುವಾದೋ ವಿಯ ಮುನಿ ವಿಯ ಸಾಧವೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಚ, ಮುಖ್ಯಪಕ್ಖೇ ‘‘ಪಿಞ್ಛರಚನಾ ವಿಯ ಆಹಿತದ್ಧನೀ ವಿಯ ಮೇಘೋ ವಿಯ ಸಿಖಾವಲಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ಉಪಚರಿತಬ್ಬಂ। ರೋಮಞ್ಚಾ ಏವ ಪಿಞ್ಛಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ರಚನಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ‘‘ಸಾಧು’’ಇತಿ ವಾದೋತಿ ಚ, ಆಹಿತೋ ಚ ಸೋ ಧನಿ ಚೇತಿ ಚ, ಸಾಧುವಾದೋ ಆಹಿತದ್ಧನಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಮುನಿ ಏವ ಮೇಘೋತಿ ಚ, ತೇನ ಉಮ್ಮದಾತಿ ಚ, ಸಾಧವೋ ಏವ ಸಿಖಾವಲಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ‘‘ಮುನೀಮೇಘೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದೀಘತ್ತಂ ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ।
೧೩೯.
ಸುಖುಮಾಲತ್ತಮತ್ಥೇವ, ಪದತ್ಥವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚ।
ಯಥಾ ಮತಾದಿಸದ್ದೇಸು, ಕಿತ್ತಿಸೇಸಾದಿಕಿತ್ತನಂ॥
೧೩೯. ನ ‘‘ಸುಖುಮಾಲತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಅತ್ಥೇವಾತಿ ವಿಜ್ಜತೇವ, ತಂ ತು ಅನೋಚಿತ್ಯಗಾಮ್ಮಾದಿವಜ್ಜನಾ ಸಮ್ಭವತಿ। ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಮುದಾಹರತಿ। ಮತಾದಿಸದ್ದೇಸು ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಕಿತ್ತಿಸೇಸಾದೀನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಕಿತ್ತನಂ ಕಥನಂ।
೧೩೯. ಅಯಂ ಸುಖುಮಾಲತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಸದ್ದೇವ, ಅತ್ಥೇಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಸುಖುಮಾಲತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಸುಖುಮಾಲತ್ತಮತ್ಥೇವ ಪದತ್ಥವಿಸಯಮ್ಪಿ ಚ ಪದಾಭಿಧೇಯ್ಯಗೋಚರಮ್ಪಿ ಸುಖುಮಾಲತ್ತಂ ಅತ್ಥೇವ, ತಞ್ಚ ಓಚಿತ್ಯಹೀನಗಾಮ್ಮದೋಸಪರಿಹಾರೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ। ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಮುದಾಹರತಿ। ಮತಾದಿಸದ್ದೇಸು ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಕಿತ್ತಿಸೇಸಾದಿಸದ್ದಾನಂ ಕಿತ್ತನಂ ಕಥನನ್ತಿ। ಮತೋ ಇತಿಆದಿ ಯೇಸಂ ‘‘ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ ಇಚ್ಚಾದೀನಮಿತಿ ಚ, ಕಿತ್ತಿಸೇಸೋ ಇತಿಆದಿಯೇಸಂ ‘‘ದೇವತ್ತಂ ಗತೋ, ಸಗ್ಗಕಾಯಮಲಙ್ಕರೀ’’ತ್ಯಾದೀನಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೪೦.
ಸಿಲಿಟ್ಠಪದಸಂಸಗ್ಗ-
ರಮಣೀಯಗುಣಾಲಯೋ।
ಸಬನ್ಧಗಾರವೋ ಸೋ’ಯಂ,
ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ ತಂ ಯಥಾ॥
೧೪೦. ಸಿಲೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಿಲಿಟ್ಠೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಿಲಿಟ್ಠಾನಂ ಬನ್ಧಲಾಘವಾಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಾನಂ ಪದಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗೇನ ರಮಣೀಯೋ ಮನುಞ್ಞೋ ಗುಣೋ ತಸ್ಸ ಆಲಯೋ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ। ಬನ್ಧಸ್ಸ ರಚನಾಯ ಗಾರವೋ ಅಸಿಥಿಲತಾ, ಸಹ ತೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಸಬನ್ಧಗಾರವೋತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸೋಯಂ ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ। ‘‘ತಂ ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ। ಯಥಾ ಅಯಂ ಸಿಲೇಸೋ, ತಥಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ತಾದಿಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ತ್ವಯಮೇವೇತಿ ‘‘ತಂ ಯಥಾ’’ ಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥೋ।
೧೪೦. ಇದಾನಿ ಸಿಲೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಸಿಲಿಟ್ಠೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಿಲಿಟ್ಠಪದಸಂಸಗ್ಗರಮಣೀಯಗುಣಾಲಯೋ ಠಾನಕರಣಾದೀಹಿ ಆಸನ್ನವಣ್ಣಾನಂ ಸಬನ್ಧಗಾರವೋ ಬನ್ಧಗಾರವಸಙ್ಖಾತರಚನಾಯ ಅಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಸಹ ಪವತ್ತೋ ಸೋ ಅಯಂ ಬನ್ಧೋ ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮಾತಿ। ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ ಬನ್ಧಗಾರವೋ, ತಪ್ಪಟಿಪಾದಕಬನ್ಧೋಪ್ಯೇತ್ಥ ಸಿಲೇಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಿಲಿಟ್ಠಾ ಚ ತೇ ಪದಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಚ, ತೇನ ರಮಣೀಯೋತಿ ಚ, ಸೋ ಏವ ಗುಣೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಆಲಯೋತಿ ಚ, ಬನ್ಧಸ್ಸ ಗುರುನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಸಹ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಬಾಲಿನ್ದು’’ಇಚ್ಚಾದಿ।
೧೪೧.
ಬಾಲಿನ್ದುವಿಬ್ಭಮಚ್ಛೇದಿ-ನಖರಾವಲಿಕನ್ತಿಭಿ।
ಸಾ ಮುನಿನ್ದಪದಮ್ಭೋಜ-ಕನ್ತಿ ವೋ ವಲಿತಾ’ವತಂ॥
೧೪೧. ‘‘ಬಾಲಿನ್ದು’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಬಾಲಿನ್ದುನೋ ಪಞ್ಚಮೀ ಬಾಲಿನ್ದುವಿಬ್ಭಮಚ್ಛೇದಿಯೋ ಪಞ್ಚಮೀಚನ್ದಸ್ಸ ಕಲಾಸನ್ನಿಭಾನಂ ನಖರಾನಂ ನಖಾನಂ ಆವಲಿಯೋ ತಾಸಂ ಕನ್ತಿಭಿ ಸೋಭಾಹಿ ಸಹ ವಲಿತಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸಾ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಪದಾನಿಯೇವ ಅಮ್ಭೋಜಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ತೇಸಂ ಕನ್ತಿ। ವೋ ತುಮ್ಹೇ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವದತಿ। ಅವತಂ ಪಾಲಯತು।
೧೪೧. ಬಾಲಿನ್ದು…ಪೇ॰… ಕನ್ತಿಭಿ ತರುಣಚನ್ದವಿಲಾಸವಿನಾಸನಸಭಾವಸಮನ್ನಾಗತನಖಪನ್ತಿಸೋಭಾಹಿ ಸಹ ವಲಿತಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸಾ ಮುನಿನ್ದಪದಮ್ಭೋಜಕನ್ತಿ ಸಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಪಾದಪದುಮಸೋಭಾ ವೋ ತುಮ್ಹೇ ಅವತಂ ರಕ್ಖತೂತಿ। ಬಾಲೋ ಚ ಸೋ ಇನ್ದು ಚಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮೋತಿ ಚ, ತಂ ಛಿನ್ದತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ, ನಖಾನಂ ಆವಲಿಯೋತಿ ಚ, ತಾಸಂ ಕನ್ತೀತಿ ಚ, ಬಾಲಿನ್ದುವಿಬ್ಭಮಚ್ಛೇದಿಯೋ ಚ ತಾ ನಖರಾವಲಿಕನ್ತಿಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಪದಾನೀತಿ ಚ, ತಾನಿಯೇವ ಅಮ್ಭೋಜಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಕನ್ತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೪೨.
ಉಕ್ಕಂಸವನ್ತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ,
ಗುಣೋ ಯದಿ ಪತೀಯತೇ।
ಉದಾರೋ’ಯಂ ಭವೇ ತೇನ,
ಸನಾಥಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ॥
೧೪೨. ಉದಾರತ್ತಮವಧಾರಯಮಾಹ ‘‘ಉಕ್ಕಂಸವನ್ತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಯೋ ಕೋಚಿ ‘‘ಇದಮೇವೇ’’ತಿ ನಿಯಮಾಭಾವಾ ಗುಣೋ ಚಾಗಾತಿಸಯಾದಿಕೋ ಉಕ್ಕಂಸವನ್ತೋ ಅಧಿಮತ್ತೋ ಯದಿ ಪತೀಯತೇ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ ಬನ್ಧೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ‘‘ಬನ್ಧಪದ್ಧತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ, ಅಯಂ ಉದಾರೋ ಭವೇತಿ ವಿಧಿ। ಉದಾರೋಯಂ ಹೋತು, ಕಿಂ ತತೋ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತೇನ ಉಕ್ಕಂಸವತಾ ಗುಣೇನ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ ರಚನಕ್ಕಮೋ ನಾಥಭೂತೇನ ಉದಾರಗುಣೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸನಾಥಾ, ಸಮ್ಪದಾವಾತಿ
೧೪೨. ಇದಾನಿ ಉದಾರತ್ತಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಕ್ಕಂಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಕ್ಕಂಸವನ್ತೋ ಅತಿಸಯವಾ ಯೋಕೋಚಿ ಗುಣೋ ಚಾಗಾತಿಸಯಾದಿಕೋ ಸದ್ದಾವಲಿಯಾ ಪಟಿಪಾದನೀಯೋ ಆನುಭಾವೋ ಯದಿ ಪತೀಯತೇ ಸಚೇ ಕತ್ಥಚಿ ಬನ್ಧೇ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣೋ ಉದಾರೋ ನಾಮ ಭವೇ। ತೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಚೇ? ಬನ್ಧಬನ್ಧತಿ ಪದಾವಲಿ ತೇನ ಉಕ್ಕಂಸವತಾ ಗುಣೇನ ಸನಾಥಾ ಸಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ। ಉಕ್ಕಂಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ನಾಥೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪದ್ಧತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೪೩.
ಪಾದಮ್ಭೋಜರಜೋಲಿತ್ತ-ಗತ್ತಾ ಯೇತವ ಗೋತಮ।
ಅಹೋ ತೇ ಜನ್ತವೋ ಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಥಾ ನಿರಜತ್ತನಂ॥
೧೪೩. ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಪಾದೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಗೋತಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ। ತವ ಭಗವತೋ ಪಾದಮ್ಭೋಜಾನಂ ರಜಾನಿ ರೇಣವೋ, ತೇಹಿ ಲಿತ್ತಾನಿ ಉಪದೇಹಿತಾನಿ ಗತ್ತಾನಿ ಯೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಯೇ ಜನಾ ತೇ ಜನ್ತವೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ರಜೋಲವೇನಾಪ್ಯನುಪಲಿತ್ತತ್ತಾ ರಜೇಹಿ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ನಿರಜತ್ತನಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಭಾವಂ ಯನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಯತೋ ರಜಸಾ ಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾಯೇವ ಸಿಯುಂ, ಭವಂ ಪನ ಪಾದರಜಸಾ ವಿಲೇಪನೇ ಜನೇ ನಿರಜೇ ಕರೋತಿ। ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಭವತೋ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೪೩. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಾದಮ್ಭೋಜೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಭೋ ಗೋತಮ ಯೇ ಸತ್ತಾ ತವ ತುಯ್ಹಂ ಪಾದಮ್ಭೋಜರಜೋಲಿತ್ತಗತ್ತಾ ಪಾದಪದುಮರೇಣುಲಿತ್ತಮತ್ಥಕನಲಾಟಾದಿಸರೀರಾವಯವಯುತ್ತಾ ತೇ ಜನ್ತವೋ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತರಜೋಜಲ್ಲೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ನಿರಜತ್ತನಂ ವಿಗತಕಿಲೇಸರಜೋಭಾವಂ ಯನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ। ರಜೋಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಸಿಯುಂ, ತ್ವಂ ಪನ ಪಾದರಜಸಾ ಉಪಲಿತ್ತೇಪಿ ಸತ್ತೇ ನಿರಜೇ ಕರೋಸೀತಿ ಭಾವೋ। ಇಹ ಭಗವತೋ ಉಕ್ಕಂಸಗುಣೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ। ಪಾದಾನಿಯೇವ ಅಮ್ಭೋಜಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ರಜಾನೀತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಲಿತ್ತಾನಿ ಗತ್ತಾನಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ರಜೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಗ್ಗತಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
೧೪೪.
ಏವಂ ಜಿನಾನುಭಾವಸ್ಸ, ಸಮುಕ್ಕಂಸೋ’ತ್ರದಿಸ್ಸತಿ।
ಪಞ್ಞವಾ ವಿಧಿನಾ’ನೇನ, ಚಿನ್ತಯೇ ಪರಮೀದಿಸಂ॥
೧೪೪. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಉಕ್ಕಂಸವನ್ತೋ ಗುಣೋ ಯೇನ ಬನ್ಧೋ ಸನಾಥೋ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ಆಹ ‘‘ಏವ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಏವಮಿತಿ ಜಿನಾನುಭಾವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪಭಾವಸ್ಸ ಸಮುಕ್ಕಂಸೋ ಅತಿಸಯೋ ದಿಸ್ಸತಿ ಪದಿಸ್ಸತೇ ಅತ್ರ ಬನ್ಧೇ, ತಸ್ಮಾ ಜಿನಾನುಭಾವೇನ ಉಕ್ಕಂಸವತಾ ಗುಣೇನ ಬನ್ಧೋ ಸನಾಥೋ ಸಿಯಾತಿ। ಪಕಾರಮಿಮಮಞ್ಞತ್ರಪಿಅತಿದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಞ್ಞವಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಏದಿಸಂ ಏವರೂಪಂ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತಯೇ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯ।
೧೪೪. ಇದಾನಿ ‘‘ಏವ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತ್ರ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯಂ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಜಿನಾನುಭಾವಸ್ಸ ತಥಾಗತಪ್ಪಭಾವಸ್ಸ ಸಮುಕ್ಕಂಸೋ ಆಧಿಕ್ಕಂ ದಿಸ್ಸತಿ ಪದಿಸ್ಸತೇ, ತಸ್ಮಾ ಜಿನಾನುಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಕ್ಕಂಸವತಾ ಗುಣೇನ ಬನ್ಧೋ ಸನಾಥೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಪಞ್ಞವಾ ಪಸತ್ಥಞಾಣವನ್ತೋ ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಇಮಿನಾ ಕಮೇನ ಈದಿಸಂ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತಯೇ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ।
೧೪೫.
ಉದಾರೋ ಸೋಪಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ,
ಯಂ ಪಸತ್ಥವಿಸೇಸನಂ।
ಯಥಾ ಕೀಳಾಸರೋ ಲೀಲಾ-
ಹಾಸ ಹೇಮಙ್ಗದಾದಯೋ॥
೧೪೫. ಅಪರಮುದಾರಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಉದಾರೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಯಂ ಪಸತ್ಥಂ ಸಿಲಾಘನೀಯಂ ವಿಸೇಸನಂ ಉಪಾದಿಯತಿ, ಸೋಪಿ ನ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೋವ ಉದಾರೋ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ। ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ। ಕೀಳಾಯ ಕೀಳತ್ಥಂ ಸರೋ, ಲೀಲಾಯ ಯುತ್ತೋ ಹಾಸೋ, ಹೇಮಂ ಹೇಮಮಯಮಙ್ಗದನ್ತಿ ಸಮಾಸೋ, ತಂ ಆದಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಕುಸುಮದಾಮಮಣಿಮೇಖಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಅಯಂ ತು ಬನ್ಧಫರುಸಗಾಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗಾ ಸಮ್ಭವತಿ।
೧೪೫. ಅಞ್ಞಮಪಿ ಉದಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉದಾರೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಂ ಪಸತ್ಥವಿಸೇಸನಂ ಪಸಂಸನೀಯವಿಸೇಸನಂ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಉದಾರೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ। ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ತಮುದಾಹರತಿ। ಕೀಳಾಸರೋ ಕೀಳಾಯ ಕತೋ ಸರೋ। ಲೀಲಾಹಾಸೋ ಲೀಲಾಯ ಯುತ್ತೋ ಹಾಸೋ। ಹೇಮಙ್ಗದಾದಯೋ ಸುವಣ್ಣಕೇಯೂರಾಇಚ್ಚಾದಯೋತಿ। ಕೀಳತ್ಥಾಯ ಸರೋತಿ ಚ, ಲೀಲಾಯ ಯುತ್ತೋ ಹಾಸೋತಿ ಚ, ಹೇಮಂ ಹೇಮಮಯಂ ಅಙ್ಗದನ್ತಿ ಚ, ಲೀಲಾಹಾಸೋ ಚ ಹೇಮಙ್ಗದಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯೇಸಂ ಕುಸುಮದಾಮಮಣಿಮೇಖಲಾದೀನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಅಯಮುದಾರೋ ಬನ್ಧಫರುಸಗಾಮ್ಮಾದಿದೋಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸಿಜ್ಝತಿ।
೧೪೬.
ಲೋಕಿಯತ್ಥಾನತಿಕ್ಕನ್ತಾ,
ಕನ್ತಾ ಸಬ್ಬಜನಾನಪಿ।
ಕನ್ತಿ ನಾಮಾ’ತಿವುತ್ತಸ್ಸ,
ವುತ್ತಾ ಸಾ ಪರಿಹಾರತೋ॥
ಯಥಾ ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ।
೧೪೬. ಕನ್ತಿಂ ಕಥಯತಿ ‘‘ಲೋಕಿಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಲೋಕೇ ವಿದಿತೋ ಲೋಕಿಯೋ, ತಂ ಲೋಕಿಯಂ ಅತ್ಥಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಅನತೀತಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕವೀನಮಿತರೇಸಂ ವಾ ಜನಾನಂ ಏವ ಕನ್ತಾ ಮನೋಹರಾ ಕನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಸದ್ದಗುಣೋ ಅತಿವುತ್ತಸ್ಸ ವಾಕ್ಯದೋಸಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಸಮ್ಭವತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತಿವುತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಉದಾಹರಣತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ।
೧೪೬. ಇದಾನಿ ಕನ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಲೋಕಿಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಲೋಕಿಯತ್ಥಾನತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಲೋಕೇ ಪಸಿದ್ಧಸದ್ದತ್ಥಮನತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸಬ್ಬಜನಾನಂ ಸಕಲಕವೀನಂ ಕನ್ತಾ ಮನುಞ್ಞಾ ಕನ್ತಿ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೇ, ಸಾ ಅತಿವುತ್ತಸ್ಸ ಅತಿವುತ್ತದೋಸಸ್ಸ ಪರಿಹಾರತೋ ವುತ್ತಾ ದೋಸಪರಿಹಾರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಕಥಿತಾ ಹೋತಿ। ಅತಿವುತ್ತದೋಸಪರಿಹಾರತೋ ಏವ ಕನ್ತಿಯಾ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಿಯೋ ಏವ ಏತಿಸ್ಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಲೋಕೇ ವಿದಿತೋತಿ ಚ, ಸೋ ಚ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಚೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ಕನ್ತಿಯಾ ಉದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ತಂ ವುತ್ತಮೇವ।
೧೪೭.
ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಾ’ಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸಾ-
ನೇಯ್ಯತಾ ಸದ್ದತೋ’ತ್ಥತೋ।
ಸಾ’ಯಂ ತದುಭಯಾ ನೇಯ್ಯ-
ಪರಿಹಾರೇ ಪದಸ್ಸಿತಾ॥
ಯಥಾ ‘‘ಮರೀಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿ ಚ, ‘‘ಮನೋನುರಞ್ಜನೋ’’ಚ್ಚಾದಿ ಚ।
೧೪೭. ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಂ ‘‘ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಾಭಿಧೇಯ್ಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಅತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದತೋ ಅತ್ಥತೋ ವಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ವಾ ಅನೇಯ್ಯತಾ ಪತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ವಗಮೋ ಗತ್ಯನ್ತರಾಭಾವಾ, ಯತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಲ್ಲಭಾವಗತೀ ಸದ್ದ-ಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಲಙ್ಘಿನೀ’’ತಿ। ತಮನುವದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ವಿಧೀಯತೇ। ಸಾ ಪನ ಬ್ಯಾಕಿಣ್ಣನೇಯ್ಯಾದಿದೋಸವಜ್ಜನಾಯ ಜಾಯತೇ। ತದುಭಯಾ ಜಾತಾ ಸಾಯಂ ಅನೇಯ್ಯತಾ ನೇಯ್ಯಪರಿಹಾರೇ ಪದಸ್ಸಿತಾ ಪಕಾಸಿತಾ। ಪಠಮದುತಿಯೋದಾಹರಣಸ್ಸತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ।
೧೪೭. ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದತೋ ಅತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಅನೇಯ್ಯತಾ ತತ್ಥೇವ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ನಾಮ, ತದುಭಯಾ ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಜಾತಾ ಸಾ ಅಯಂ ಅನೇಯ್ಯತಾಸಙ್ಖತಾ ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿ ನೇಯ್ಯಪರಿಹಾರೇ ನೇಯ್ಯದೋಸಪರಿಹಾರಪದೇಸೇ ಪದಸ್ಸಿತಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ। ‘‘ದುಲ್ಲಭಾವಗತೀ ಸದ್ದ-ಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಲಙ್ಘಿನೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ಥಪತೀತಿ ಪನ ವಿನಾ ಸದ್ದಞ್ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಇಹ ‘‘ಸದ್ದತೋ ಅತ್ಥತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಿ ಪತೀತೀತಿ ಚ, ನತ್ಥಿ ನೇಯ್ಯಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇ ಚ ತೇ ಉಭೋ ಸದ್ದತ್ಥಾ ಚಾತಿ ಚ, ತೇ ಅವಯವಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚ, ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಇದಾನಿ ‘‘ಯಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾಯ ಅತ್ಥಬ್ಯತ್ತಿಯಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಉದಾಹರಣಮನುಸ್ಸಾರೇತಿ ‘‘ಮರಿ’’ಚ್ಚಾದಿಗಾಥಾದ್ವಯೇನ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ।
ಪುನ ಅತ್ಥೇನ ಯಥಾ –
೧೪೮.
ಸಭಾವಾಮಲತಾ ಧೀರ,
ಮುಧಾ ಪಾದನಖೇಸು ತೇ।
ಯತೋ ತೇ’ವನತಾನನ್ತ-
ಮೋಳಿಚ್ಛಾಯಾ ಜಹನ್ತಿ ನೋ॥
೧೪೮. ಪುನ ಧೀರಾತಿ ಆಮನ್ತನಂ। ತೇ ತವ ಪಾದನಖೇಸು ಸಭಾವಾಮಲತಾ ಪಕತಿಪರಿಸುದ್ಧತಾ ಮುಧಾ ತುಚ್ಛಾ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ತೇ ಪಾದನಖಾ ಅವನತಸ್ಸ ಸನ್ನತಸ್ಸ ಅನನ್ತಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಮೋಳಿನೋ ಕಿರೀಟಸ್ಸ ಅವನತಾನಂ ವಾ ನರಮರಾನಂ ಅನನ್ತಾನಂ ಮೋಳೀನಂ ಛಾಯಾ ಛವಿಯೋ ನೋ ಜಹನ್ತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಸಞ್ಛವಿಯೋ ಪನ ಜಹನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ನಖೇಸು ಸಞ್ಛವಿತ್ತಾ ಪಾದನಖಸ್ಸ ಮೋಳೀನಂ ನಿರನ್ತರಪ್ಪಣಾಮಾಬ್ಯಭಿಚಾರಾನರಮರಾದೀನಂ ಭಗವತೋ ಪಾದಾರವಿನ್ದವನ್ದನಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಫುಟಂ ಗಮ್ಯತೇ।
೧೪೮. ‘‘ಪುನ ಅತ್ಥೇನ ಯಥಾ ಸಭಾವಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಧೀರ ತೇ ತವ ಪಾದನಖೇಸು ಸಭಾವಾಮಲತಾ ಪಕತಿಪರಿಸುದ್ಧತಾ ಮುಧಾ ತುಚ್ಛಾ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಚರಣನಖಾ ಅವನತಾನನ್ತಮೋಳಿಚ್ಛಾಯಾ ಪಾದಾನತಸ್ಸ ಅನನ್ತನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಕಿರೀಟಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀ, ಅವನತಾನಂ ವಾ ಅನನ್ತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮೋಳೀನಂ ಛಾಯಾ ಕನ್ತಿಯೋ ನೋ ಜಹನ್ತಿ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ, ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಪಹಾಯ ಕಿರೀಟಕನ್ತಿಸದಿಸಾ ತೇ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಚನ್ದಕಿರಣಸನ್ನಿಭಾನಂ ನಖರಂಸೀನಂ ಸಮೀಪೇ ಮೋಳೀನಂ ನಖರಂಸೀಹಿ ಅಮದ್ದಿತಸಕಕನ್ತಿಯುತ್ತಭಾವಮಾಪಜ್ಜನಂ ತಾದಿಸಾನಂ ನಿರನ್ತರಪ್ಪಣಾಮಾಭಾವಾಭಾವತೋ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಮುನಿನ್ದಪಾದಾರವಿನ್ದದ್ವನ್ದೇ ನಿರನ್ತರಪ್ಪಣಾಮೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ವಿಭೂತಂ ಗಮ್ಯತೇ। ಸಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಅಮಲಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪಠಮಪಕ್ಖೇ ಅವನತೋ ಚ ಸೋ ಅನನ್ತೋ ಚಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಮೋಳೀತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯೋತಿ ಚ, ದುತಿಯಪಕ್ಖೇ ಅನನ್ತಾ ಚ ತೇ ಮೋಳೀ ಚೇತಿ ಚ, ಅವನತಾನಂ ಅನನ್ತಮೋಳೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಛಾಯಾಯೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
೧೪೯.
‘‘ಬನ್ಧಸಾರೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಯಂ ಸಮಗ್ಗಾಪಿ ವಿಞ್ಞುನೋ।
ದಸ್ಸನಾವಸರಂ ಪತ್ತೋ, ಸಮಾಧಿ ನಾಮ’ಯಂ ಗುಣೋ॥
೧೪೯. ಸಮಾಧಿಫಲಂ ಕಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಬನ್ಧೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯನ್ತಿ ಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಗಜ್ಜಪಜ್ಜಮಿಸ್ಸಭಾವಸ್ಸ ಸಾರೋತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಸಮಗ್ಗಾಪಿ ವಿಞ್ಞುನೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕವಿನೋ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ಸಮಾಧಿಖ್ಯೋ ಗುಣೋ ದಸ್ಸನೇ ಪಕಾಸನೇ ಅವಸರಂ ಓಕಾಸಂ ಅನೋತ್ತರತ್ತಾ ಪರಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನುಕ್ಕಮೇನಾತಿ।
೧೪೯. ಇದಾನಿ ಸಮಾಧಯೋ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಬನ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಮಗ್ಗಾ ಅಪಿ ವಿಞ್ಞುನೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕವಯೋ ಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ‘‘ಬನ್ಧಸಾರೋ’’ತಿ ಪಜ್ಜಗಜ್ಜವಿಮಿಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತಮಿತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ಗುಣೋ ದಸ್ಸನಾವಸರಂ ಪತ್ತೋ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನುಕ್ಕಮೇನ ದಸ್ಸನೋಕಾಸಂ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸಾರೋತಿ ಚ, ದಸ್ಸನೇ ಅವಸರನ್ತಿ ಚ, ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೫೦.
ಅಞ್ಞಧಮ್ಮೋ ತತೋ’ಞ್ಞತ್ಥ,
ಲೋಕಸೀಮಾನುರೋಧತೋ।
ಸಮ್ಮಾ ಆಧೀಯತೇ’ಚ್ಚೇ’ಸೋ,
ಸಮಾಧೀತಿ ನಿರುಚ್ಚತಿ॥
೧೫೦. ಕಥಮಯಂ ಸದ್ದವೋಹಾರೋ ಬನ್ಧೇ ‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತ್ಯಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಪಕತಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಧಮ್ಮೋ ಗುಣೋ ಪಸಿದ್ಧೋ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ಮುಖ್ಯವಿಸಯಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಮುಖ್ಯೇ ವಿಸಯೇ ಲೋಕಸೀಮಾನುರೋಧತೋ ಲೋಕಪ್ಪತೀತ್ಯನುವತ್ತನೇನ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಧು ಲೋಕಸೀಮಾನುವತ್ತನಮೇವೇಹ ಸಾಧುತ್ತಂ ಆಧೀಯತೇ ಆರೋಪ್ಯತೇ, ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏಸೋ ಏವಂವಿಧೋ ಧಮ್ಮೋ ‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ನಿರುಚ್ಚತೀತಿಧ ಸಮ್ಮಾ ಆಧೀಯತೀತಿ ಏವಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೫೦. ‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವೋಹಾರೋ ಬನ್ಧವಿಸಯೇ ಕಥಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯಂ ಪಠಮಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮೋ ಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ವಿಸಯಭೂತಅಮುಖ್ಯತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮುಖ್ಯವತ್ಥುನೋ ಪಸಿದ್ಧಗುಣೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಮುಖ್ಯವಿಸಯೇ ಲೋಕಸೀಮಾನುರೋಧತೋ ಲೋಕವೋಹಾರಮರಿಯಾದಾವಿರೋಧಭಾವೇನ ಲೋಕಪ್ಪತೀತ್ಯನುವತ್ತನೇನೇವ ಸಮ್ಮಾ ಆಧೀಯತಿ ಠಪೀಯತಿ, ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏಸೋ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣೋ ‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ನಿರುಚ್ಚತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ, ಲೋಕಸ್ಸ ಸೀಮಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸಾ ಅನುರೋಧೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಸಮಾಧಿಉದ್ದೇಸ
೧೫೧.
ಅಪಾಣೇ ಪಾಣಿನಂ ಧಮ್ಮೋ, ಸಮ್ಮಾ ಆಧೀಯತೇ ಕ್ವಚಿ।
ನಿರೂಪೇ ರೂಪಯುತ್ತಸ್ಸ, ನಿರಸೇ ಸರಸಸ್ಸ ಚ॥
೧೫೨.
ಅದ್ರವೇ ದ್ರವಯುತ್ತಸ್ಸ, ಅಕತ್ತರಿಪಿ ಕತ್ತುತಾ।
ಕಠಿನಸ್ಸಾ’ಸರೀರೇಪಿ, ರೂಪಂ ತೇಸಂ ಕಮಾ ಸಿಯಾ॥
೧೫೧-೧೫೨. ಸಮಾಧಾನವಿಸಯಮಾಹ ‘‘ಅಪಾಣೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕ್ವಚಿ ಠಾನೇ ಪಾಣಿನಂ ಪಾಣವನ್ತಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಗುಣೋ ಅಪಾಣೇ ಪಾಣವಿರಹಿತೇ ವತ್ಥುನಿ ಸಮ್ಮಾ ಲೋಕಪತೀತ್ಯನುವತ್ತನೇನ ಆಧೀಯತೇ ಆರೋಪ್ಯತೇ, ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ। ನಿರೂಪೇತಿ ರೂಪವಿರಹಿತೇ ವತ್ಥುನಿ, ಕ್ವಚೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುವತ್ತತಿ। ಅಸರೀರೇ ಅಘನೇ ಅಸಂಹತೇ ವತ್ಥುನಿ ಕಠಿನಸ್ಸ ದಳ್ಹಸ್ಸ, ತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಸಮಾಧೀನಂ ರೂಪಂ ಉದಾಹರಣಂ ಕಮಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನುಕ್ಕಮೇನ।
೧೫೧-೧೫೨. ಉದ್ದೇಸೇ ‘‘ಸಮಾಧಯೋ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾಧೀನಂ ವಿಸಯಮುಪದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಪಾಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಕ್ವಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ ಪಾಣಿನಂ ಧಮ್ಮೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ಗುಣೋ ಅಪಾಣೇ ಪಾಣರಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಲೋಕಪತೀತಿಅನುಸಾರೇನ ಆಧೀಯತೇ ಆರೋಪ್ಯತೇ, ಕ್ವಚಿ ರೂಪಯುತ್ತಸ್ಸ ರೂಪವನ್ತವತ್ಥುನೋ ಧಮ್ಮೋ ನಿರೂಪೇ ರೂಪರಹಿತವತ್ಥುಮ್ಹಿ, ಕ್ವಚಿ ಸರಸಸ್ಸ ರಸವನ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಧಮ್ಮೋ ನಿರಸೇ ರಸರಹಿತೇ ಚ, ಕ್ವಚಿ ದ್ರವಯುತ್ತಸ್ಸ ದ್ರವವನ್ತವತ್ಥುನೋ ಧಮ್ಮೋ ಅದ್ರವೇ ದ್ರವರಹಿತೇ ಚ, ಕತ್ತುತಾ ಕತ್ತುಗುಣೋ ಅಕತ್ತರಿಪಿ, ಕ್ವಚಿ ಕಠಿನಸ್ಸ ಥದ್ಧಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಸರೀರೇಪಿ ಸರೀರರಹಿತೇಪಿ ಸಮ್ಮಾ ಆಧೀಯತೇ। ತೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಸಮಾಧೀನಂ ರೂಪಂ ಉದಾಹರಣಂ ಕಮಾ ‘‘ಅಪಾಣೇ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನುಕ್ಕಮೇನ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ। ನ ಸನ್ತಿ ಪಾಣಾ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ರೂಪಾ ನಿಗ್ಗತೋತಿ ಚ, ರೂಪೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಚ, ರಸಾ ನಿಗ್ಗತೋತಿ ಚ, ರಸೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ, ದ್ರವಾಅಞ್ಞೋತಿ ಚ, ದ್ರವೇನ ದ್ರವಭಾವೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ಚ, ಕತ್ತುತೋ ಅಞ್ಞೋತಿ ಚ, ಕತ್ತುನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ನತ್ಥಿ ಸರೀರಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಸಮಾಧಿನಿದ್ದೇಸ
ಅಪಾಣೇ ಪಾಣಿನಂ ಧಮ್ಮೋ
೧೫೩.
ಉಣ್ಣಾಪುಣ್ಣಿನ್ದುನಾ ನಾಥ, ದಿವಾಪಿ ಸಹ ಸಙ್ಗಮಾ।
ವಿನಿದ್ದಾ ಸಮ್ಪಮೋದನ್ತಿ, ಮಞ್ಞೇ ಕುಮುದಿನೀ ತವ॥
೧೫೩. ‘‘ಉಣ್ಣಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ನಾಥಾತಿ ಲೋಕತ್ತಯೇಕಪಟಿಸರಣಭೂತತಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ। ತವ ಉಣ್ಣಾರೋಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತೇನ ಪುಣ್ಣಿನ್ದುನಾ ಸಹ ಸಙ್ಗಮಾ ಸಂಯೋಗೇನ ಕುಮುದಿನೀ ಕುಮುದಿನಿಯೋ ಕುಮುದಾಕರಾ ದಿವಾಪಿ ವಿನಿದ್ದಾ ವಿಗತಸೋಪ್ಪಾ ಸಮ್ಪಮೋದನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸುಟ್ಠುಯೇವ ಪಮೋದನ್ತೀತಿ ಪರಿಕಪ್ಪೇಮೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪಾಣಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುರತರೂಪಸ್ಸ ಸಙ್ಗಮಸ್ಸ ವಿನಿದ್ದಾಯ ಸಮ್ಪೀಣನಸ್ಸ ಚ ಅಪಾಣಿನಿ ಆರೋಪಿತಪುಮ್ಭಾವೇ ಉಣ್ಣಾಪುಣ್ಣಿನ್ದುಮ್ಹಿ, ತಥಾ ಆರೋಪಿತಇತ್ಥಿಭಾವಾಸು ಕುಮುದಿನೀಸು ಲೋಕಸೀಮಾನುರೋಧೇನ ಸಮಾಧಾನತೋ ಸೋಯಂ ಪಸಿದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತದಭಿಧಾಯೀ ಸದ್ದೋ ಚ ಉಪಚಾರತೋ ಅತ್ಥಾನುಗಾಮಿತ್ತಾ ಸದ್ದಿಕವೋಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ।
೧೫೩. ತೇಸು ಪಾಣಿಧಮ್ಮಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಮಾದಿಸತಿ ‘‘ಉಣ್ಣಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಾಥ ತವ ತುಯ್ಹಂ ಉಣ್ಣಾಪುಣ್ಣಿನ್ದುನಾ ಉಣ್ಣಾರೋಮಮಣ್ಡಲಸಙ್ಖಾತಪುಣ್ಣಚನ್ದೇನ ಸಹ ಸಙ್ಗಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮವಾಯಹೇತುನಾ ಕುಮುದಿನೀ ಕೇರವಾಕರಸಙ್ಖಾತಾ ಕುಮುದಿನಿಯೋ ದಿವಾಪಿ ವಿನಿದ್ದಾ ವಿಕಸಿತಾ ಸಮ್ಪಮೋದನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಅತಿಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕಪ್ಪೇಮೀತಿ ಇನ್ದುಸಮ್ಪಮೋದೋ ಸಹಸದ್ದೇನ ಞಾಯತೇ। ಏತ್ಥ ಪಾಣಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಸುರತಸಙ್ಗಮೋ ಚ ನಿದ್ದಾಪಗಮೋ ಚ ಸಮ್ಪಮೋದನಞ್ಚಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಉಣ್ಣಾಪುಣ್ಣಿನ್ದುಕುಮುದಿನೀಸಙ್ಖಾತೇಸು ಅಪಾಣೇಸು ಲೋಕವೋಹಾರಾನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಆರೋಪನೇನ ಪಾಣಿಧಮ್ಮತೋ ಪಸಿದ್ಧಾ ತಯೋ ಅತ್ಥಾ ಇಧ ಸಮಾಧಯೋ ನಾಮ, ತಪ್ಪಟಿಪಾದಕಗನ್ಥೋಪಿ ಅತ್ಥಾನುಗಾಮಿತ್ತಾ ತದುಪಚಾರೇನ ಸಮಾಧೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪುಣ್ಣೋ ಚ ಸೋ ಇನ್ದು ಚೇತಿ ಚ, ಉಣ್ಣಾ ಏವ ಪುಣ್ಣಿನ್ದು ಚಾತಿ ಚ, ವಿಗತಾ ನಿದ್ದಾ ಯೇಹೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ನಿರೂಪೇ ರೂಪಯುತ್ತಸ್ಸ
೧೫೪.
ದಯಾರಸೇಸು ಮುಜ್ಜನ್ತಾ, ಜನಾ’ಮತರಸೇಸ್ವಿ’ವ।
ಸುಖಿತಾ ಹತದೋಸಾ ತೇ, ನಾಥ ಪಾದಮ್ಬುಜಾನತಾ॥
೧೫೪. ‘‘ದಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ನಾಥ ತೇ ಪಾದಮ್ಬುಜೇಸು ಆನತಾ ಪಣಾಮವಸೇನ ಜನಾ ತಿಲೋಕಕುಹರಪವತ್ತಿನೋ ಸತ್ತಾ ಅಮತರಸೇಸ್ವಿವ ಪೀಯೂಸರಸೇಸು ವಿಯ ದಯಾರಸೇಸು ಕರುಣಾರಸೇಸು ಗುಣೇಸು। ‘‘ಸಿಙ್ಗಾರಾದೋ ವಿಸೇ ವೀರಿಯೇ, ಗುಣೇ ರಾಗೇ ದ್ರವೇ ರಸೋ’’ತಿ ಮುಜ್ಜನ್ತಾ ನಿಮುಜ್ಜಮಾನಾ ಹತಾ ನಟ್ಠಾ ದೋಸಾ ವಾತಾದಯೋ ಅಮತಪಕ್ಖೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ತು ಹತಾ ನಟ್ಠಾ ದೋಸಾ ರಾಗಾದಯೋ ಯೇಸನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ, ತತೋಯೇವ ಸುಖಿತಾ ಸುಖಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಂ ಇತಾ ಪತ್ತಾ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೫೪. ಇದಾನಿ ರೂಪಧಮ್ಮಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಂ ಉದ್ದಿಸತಿ ‘‘ದಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಾಥ ತೇ ತವ ಪಾದಮ್ಬುಜಾನತಾ ಚರಣಪದುಮೇ ಪಣತಾ ಜನಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅಮತರಸೇಸು ಇವ ಸುಧಾಜಲೇಸು ವಿಯ ದಯಾರಸೇಸು ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಕರುಣಾಗುಣೇಸು ಮುಜ್ಜನ್ತಾ ನಿಮುಜ್ಜಮಾನಾ ಹತದೋಸಾ ವಿನಟ್ಠವಾತಪಿತ್ತಾದಯೋ ವಿನಟ್ಠರಾಗಾದಿದೋಸಾ ವಾ ಸುಖಿತಾ ತತೋಯೇವ ಅಜರಾಮರಸಙ್ಖಾತಸುಖಂ
‘‘ಸಿಙ್ಗಾರಾದೋವಿಸೇ ವೀರಿಯೇ, ಗುಣೇ ರಾಗೇ ದ್ರವೇರಸೋ’’ತಿ ರಸಸದ್ದೋ ಗುಣಜಲೇಸು ವತ್ತತಿ।
ನಿರಸೇ ಸರಸಸ್ಸ
೧೫೫.
ಮಧುರೇಪಿ ಗುಣೇ ಧೀರ, ನಪ್ಪಸೀದನ್ತಿ ಯೇ ತವ।
ಕೀದಿಸೀಮನಸೋ ವುತ್ತಿ, ತೇಸಂ ಖಾರಗುಣಾನಭೋ
೧೫೫. ‘‘ಮಧುರೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಧಿಯಾ ಈರತೀತಿ ಧೀರೋ, ಭೋ ಧೀರ ತವ ಮಧುರೇಪಿ ಮನೋಹರೇಪಿ ಗುಣೇ ಕರುಣಾದಿಕೇ ಯೇ ನಪ್ಪಸೀದನ್ತಿ ಪಸಾದಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ಖಾರಗುಣಾನಂ ಅಮಧುರಗುಣಾನಂ ತೇಸಂ ಜನಾನಂ ಮನಸೋ ವುತ್ತಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿ ಕೀದಿಸೀತಿ ಕಿಮಿವ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ ‘‘ಈದಿಸೀ’’ತಿ। ಯತೋ ತಾದಿಸಗುಣಾವಬೋಧಪರಮ್ಮುಖಾ ಮೋಹನ್ಧಕಾರಸಮ್ಬನ್ಧಿತಾತಿ।
೧೫೫. ಇದಾನಿ ಸರಸಧಮ್ಮಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಮಧುರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಭೋ ಧೀರ ತವ ತೇ ಮಧುರೇ ಅಪಿ ಗುಣೇ ಪಕತಿಸುನ್ದರೇ ಕರುಣಾಪಞ್ಞಾಗುಣೇಪಿ ಯೇ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಜನಾ ನಪ್ಪಸೀದನ್ತಿ, ಖಾರಗುಣಾನಂ ಅಮಧುರಗುಣಾನಂ ತೇಸಂ ಜನಾನಂ ಮನಸೋ ವುತ್ತಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿ ಕೀದಿಸೀ ಕಥಂ ರುಹತಿ। ಧಿಯಾ ಈರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಕಾ ವಿಯ ಸಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ, ಖಾರಾ ಗುಣಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ರಸಹೀನೇ ಆರೋಪಿತರಸಯುತ್ತಧಮ್ಮಭೂತಂ ಮಧುರಖಾರಗುಣದ್ವಯಂ।
ಅದ್ರವೇ ದ್ರವಯುತ್ತಸ್ಸ
೧೫೬.
ಸಬ್ಬತ್ಥಸಿದ್ಧ ಚೂಳಕ-ಪುಟಪೇಯ್ಯಾ ಮಹಾಗುಣಾ।
ದಿಸಾ ಸಮನ್ತಾ ಧಾವನ್ತಿ, ಕುನ್ದಸೋಭಾಸಲಕ್ಖಣಾ॥
೧೫೬. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಸಿದ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಬ್ಬತ್ಥಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಮಹಾಮುನಿನೋ ಚೂಳಕಪುಟೇನ ಪೇಯ್ಯಾ ಪಾತಬ್ಬಾ ಕುನ್ದಸೋಭಾಸಲಕ್ಖಣಾ ಕುನ್ದಕುಸುಮಸ್ಸ ಸೋಭಾಸವನ್ತಾ ಜುತಿವಿಜಮ್ಭಿನೋ ಮಹಾಗುಣಾ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿತೋ ದಿಸಾ ದಿಸನ್ತಾನಿ ಧಾವನ್ತಿ।
೧೫೬. ಇದಾನಿ ದ್ರವಯುತ್ತಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಬ್ಬತ್ಥಸಿದ್ಧ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನ, ನಿಪ್ಫನ್ನೇಹಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತ ಹೇ ತಥಾಗತ ತವ ಚೂಳಕಪುಟಪೇಯ್ಯಾ ಚೂಳಕಪುಟೇನ ಪಾತಬ್ಬಾ ಕುನ್ದಸೋಭಾಸಲಕ್ಖಣಾ ಕುನ್ದಸೋಭಾಹಿ ಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾ ಕುನ್ದಸೋಭಾಸದಿಸಾ ವಾ ಮಹಾಗುಣಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹನ್ತತ್ತಾ ಆನುಭಾವಮಹನ್ತತ್ತಾ ವಾ ಮಹನ್ತಾ ವಾ ಅರಹತ್ತಾದಯೋ ಗುಣಾ ಸಮನ್ತಾ ಸಮನ್ತತೋ ದಿಸಾ ದಸದಿಸಾಸು ಧಾವನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ದ್ರವಯುತ್ತಗುಣಭೂತೋ ಚೂಳಕಪುಟಪೇಯ್ಯಭಾವೋ ದ್ರವರಹಿತೇ ಗುಣೇ ಆರೋಪಿತೋ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಚ ತೇ ಅತ್ಥಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇ ಸಿದ್ಧಾ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಚೂಳಕಮೇವ ಪುಟಮಿತಿ ಚ, ತೇನ ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಚ, ಮಹನ್ತಾ ಚ ತೇ ಗುಣಾ ಚೇತಿ ಚ, ಕುನ್ದಾನಂ ಸೋಭಾತಿ ಚ, ತಾಹಿ ಸಮಾನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಅಕತ್ತರಿ ಕತ್ತುತಾ
೧೫೭.
ಮಾರಾರಿಬಲವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಕುಣ್ಠಾ ನಾನಾವಿಧಾ’ಯುಧಾ।
ಲಜ್ಜಮಾನಾ’ಞ್ಞವೇಸೇನ, ಜಿನ ಪಾದಾನತಾ ತವ॥
೧೫೭. ‘‘ಮಾರಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮಾರೋಯೇವ ಅರಿ ಸತ್ತೂತಿ ಮಾರಾರೀ, ತೇನ, ಬಲೇನ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತಿಯಾ, ತಸ್ಸ ವಾ ಬಲೇನ ಸೇನಾಯ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಅಭಿಮುಖಂ ಛಡ್ಡಿತಾ ನಾನಾವಿಧಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಆಯುಧಾ ಭಿನ್ದಿವಾಳಾದಯೋ ಕುಣ್ಠಾ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ‘‘ಲೋಕಪ್ಪತೀತಾನುಭಾವಾನಮಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಲಜ್ಜನ್ತಾ ಅಞ್ಞವೇಸೇನ ‘‘ಕಥಂ ನಾಮ ಪರೇ ಅಮ್ಹೇ ನ ಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆವುಧವೇಸಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕುಸುಮವೇಸೇನ, ಜಿನಾತಿ ಆಮನ್ತನಂ, ತವ ಪಾದಾನತಾ ಪಾದೇಸು ಸನ್ನತಾ।
೧೫೭. ಇದಾನಿ ಕತ್ತುಧಮ್ಮಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಮಾರಾರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹೇ ಜಿನ ಮಾರಾರಿಬಲವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಮಾರಸತ್ತುನಾ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ಮಾರಾರಿನೋ ವಾ ಸೇನಾಯ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಅಭಿಮುಖೇ ಪಾತಿತಾ ನಾನಾವಿಧಾಯುಧಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಭಿನ್ದಿವಾಳಉಸುಸತ್ತಿತೋಮರಾದಯೋ ಆವುಧಾ ಕುಣ್ಠಾ ಅತಿಖಿಣಾ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಲೋಕಪಸಿದ್ಧಾನುಭಾವಾನಮಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಈದಿಸಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಮಹೋಸೀ’’ತಿ ಲಜ್ಜನ್ತಾ ಅಞ್ಞವೇಸೇನ ‘‘ಕಥಮಮ್ಹೇ ಪರೇ ನ ಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಆವುಧವೇಸಂ ಹಿತ್ವಾ ತದಞ್ಞಭೂತೇನ ಪುಪ್ಫವೇಸೇನ ತವ ಪಾದಾನತಾ ಪಾದಸಮೀಪೇ ನತಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಕತ್ತುಧಮ್ಮಭೂತಂ ಲಜ್ಜನಞ್ಚ ಅಞ್ಞವೇಸೇನ ಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ ಆನತಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇ ಲಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅಕತ್ತುಭೂತೇಸು ವಿಸಯೇಸು ಆರೋಪಿತಾ ಸಮಾಧಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಮಾರೋ ಏವ ಅರೀತಿ ಚ, ಬಲೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ ಚ, ಮಾರಾರಿನಾ ಬಲವಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ ಚ ಮಾರಾರಿನೋ ಬಲಂ ಸೇನಾತಿ ಚ, ತೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾತಿ ಚ, ನಾನಾ ಅನೇಕವಿಧಾ ಪಕಾರಾ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ವೇಸೋತಿ ಚ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಸೋ ವೇಸೋ ಚಾತಿ ಚ, ಪಾದೇಸು ಆನತಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
ಕಠಿನಸ್ಸ ಅಸರೀರೇ
೧೫೮.
ಮುನಿನ್ದಭಾಣುಮಾ ಕಾಲೋ-
ದಿತೋ ಬೋಧೋದಯಾಚಲೇ।
ಸದ್ಧಮ್ಮರಂಸಿನಾ ಭಾತಿ,
ಿನ್ದಮನ್ಧತಮಂ ಪರಂ॥
೧೫೮. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಬೋಧೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸದಿಸೋ ಸೋಯೇವ ವಾ ಉದಯಾಚಲೋ ಉದಯಪಬ್ಬತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತೇ ಅಭಿನಿಕ್ಖನ್ತಸಮಯೇ ಉದಿತೋ ಪಾತುಭೂತೋ ಮುನಿನ್ದೋ ಮುನಿನ್ದಸದಿಸೋ ಸೋಯೇವ ವಾ ಭಾಣುಮಾ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧತಮಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಮೋಹಂ ವಾ ಪರಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸದ್ಧಮ್ಮರಂಸಿನಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸದಿಸೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಙ್ಖತೇನ ವಾ ರಂಸಿನಾ ಭಿನ್ದಂ ಪದಾಲೇನ್ತೋ ಭಾತಿ ಸೋಭತೀತಿ।
೧೫೮. ಇದಾನಿ ಕಠಿನಧಮ್ಮಸಮಾಧಿನೋ ಉದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಬೋಧೋದಯಾಚಲೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸದಿಸೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇ ವಾ ಉದಯಪಬ್ಬತೇ ಕಾಲೋದಿತೋ ರತ್ತಿಕ್ಖಯೇ ಮಾರಪರಾಜಿತಸಮಯೇ ವಾ ಉದಿತೋ ಪಾತುಭೂತೋ ಮುನಿನ್ದಭಾನುಮಾ ಮುನಿನ್ದಸದಿಸೋ ಮುನಿನ್ದೋಯೇವ ವಾ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧತಮಂ ಪಕತಿಘನನ್ಧಕಾರಂ ಬಹಲಮೋಹನ್ಧಕಾರಂ ಸದ್ಧಮ್ಮರಂಸಿನಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸದಿಸೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಭೂತೇನ ವಾ ಕಿರಣೇನ ಪರಮತಿಸಯೇನ ಭಿನ್ದಂ ಪದಾಲೇನ್ತೋ ಭಾತಿ ಸೋಭತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಥದ್ಧಧಮ್ಮಭೂತಂ ಭೇದನಂ ಅಸರೀರಭೂತೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಆರೋಪಿತಂ ಸಮಾಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಮುನೀನಂ ಇನ್ದೋತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ಭಾನುಮಾತಿ ಚ, ಬೋಧೋ ಏವ ಉದಯಾಚಲೋತಿ ಚ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಏವ ರಂಸೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೫೯.
ವಮನುಗ್ಗಿರನಾದ್ಯೇ’ತಂ, ಗುಣವುತ್ಯಪರಿಚ್ಚುತಂ।
ಅತಿಸುನ್ದರಮಞ್ಞಂ ತು, ಕಾಮಂ ವಿನ್ದತಿ ಗಾಮ್ಮತಂ॥
೧೫೯. ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಮುಖ್ಯವಿಸಯೇ ಬನ್ಧೇ ಸೋಭತೇ, ನ ಮುಖ್ಯವಿಸಯೇತಿ ದಸ್ಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಮನಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಮನಞ್ಚ ಉಗ್ಗಿರನಞ್ಚ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿರೇಚನಾದಿಪರಿಗ್ಗಹೋ। ಏತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಗುಣಾ ಪಧಾನೇತರಾ ಪಸಿದ್ಧವಿಸಯಾ ವಿಸಯನ್ತರಪರಿಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣಾ ವುತ್ತಿ ಪಯೋಗರೂಪಾ, ತತೋ ಅಪರಿಚ್ಚುತಂ ಅಪರಿಗಳಿತಂ ಸನ್ತಂ ಅಮುಖ್ಯಭೂತಂ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮನೋಹರಮಲಙ್ಕಾರರೂಪತ್ತಾ, ಅಞ್ಞಂ ತು ಇತರಂ ಪನ ಮುಖ್ಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಾಮಂ ಏಕನ್ತೇನ ಗಾಮ್ಮತಂ ಅಸಬ್ಭಸಭಾವಂ ಬನ್ಧೇ ತಸ್ಸಾನುಚಿತಭಾವತೋ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತಿ ಪಸವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೫೯. ಇದಾನಿ ಇಮೇಸುಯೇವ ಪಾಣಿಧಮ್ಮಾದೀಸು ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಮುಖ್ಯವಿಸಯೇ ಪಯುತ್ತೋ ಪಸತ್ಥೋ, ಮುಖ್ಯವಿಸಯೇ ಪಯುತ್ತೋ ಅಪಸತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಮನುಗ್ಗಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಏತಂ ವಮನುಗ್ಗಿರನಾದಿ ವಮನಉಗ್ಗಿರನವಿರೇಚನಾದಿಕಂ ಗುಣವುತ್ಯಪರಿಚ್ಚುತಂ ಅಮುಖ್ಯಪಯೋಗತೋ ಅಗಳಿತಂ ಅಮುಖ್ಯಭೂತಂ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅತಿಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ತು ಉತ್ತತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕಂ ಮುಖ್ಯವಿಸಯೇ ಪಯುತ್ತಂ ವಮನುಗ್ಗಿರನಾದಿಕಂ ಪನ ಕಾಮಂ ಏಕನ್ತೇನ ಗಾಮ್ಮತಂ ಸಭಾವಅಪ್ಪಿಯಗಾಮ್ಮದೋಸತಂ ವಿನ್ದತಿ ಸೇವತೀತಿ। ವಮನಞ್ಚ ಉಗ್ಗಿರನಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಾನಿ ಆದೀನಿ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಗುಣಾ ಅಪ್ಪಧಾನಾ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ತತೋ ಅಪರಿಚ್ಚುತನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೬೦.
ಕನ್ತೀನಂ ವಮನಬ್ಯಾಜಾ, ಮುನಿಪಾದನಖಾವಲೀ।
ಚನ್ದಕನ್ತೀ ಪಿವನ್ತೀವ, ನಿಪ್ಪಭಂ ತಂ ಕರೋನ್ತಿಯೋ॥
೧೬೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಕನ್ತೀನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದನಖಾನಂ ಆವಲೀ ಸೇಣಿಯೋ ಕನ್ತೀನಂ ಅತ್ತನೋ ನಿರನ್ತರಂ ನಿಸ್ಸರನ್ತೀನಂ ಸೋಭಾವಿಸೇಸಾನಂ ವಮನಬ್ಯಾಜಾ ಉಗ್ಗಿರನಲೇಸೇನ ಚನ್ದಕನ್ತೀ ಚನ್ದಚ್ಛವಿಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ಪಿವನ್ತೀವ ಪಾನಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ತಕ್ಕೇಮಿ। ಕೀದಿಸೀ ವಿಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಬೀಜಮಾಹ ‘‘ನಿಪ್ಪಭ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತಂ ಚನ್ದಂ ನಿಪ್ಪಭಂ ಪಭಾವಿರಹಿತಂ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ವಿದಹಮಾನಾ। ಇದಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪನಾಬೀಜಂ ಯತೋ ನಖಸೋಭಾಲಿಙ್ಗನೇನ ಚನ್ದಸ್ಸ ಸೋಭಾವತೋ ನಿಪ್ಪಭತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಹತ್ತಞ್ಚ ತಸ್ಸಾ ನಖಾವಲಿಯೋ ಚನ್ದಕನ್ತೀ ಪಿವನ್ತೀತಿ ಪರಿಕಪ್ಪೇತಿ ಕನ್ತೀನಞ್ಚ ವಮನಬ್ಯಾಜಂ।
೧೬೦. ಇಟ್ಠವಿಸಯೇ ಪಯುತ್ತವಮನುಗ್ಗಿರನಾದೀನಮುದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಕನ್ತೀನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮುನಿಪಾದನಖಾವಲೀ ಮುನಿಪಾದನಖಸೇಣಿಯೋ ಕನ್ತೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಚನ್ದಮರೀಚಿಸದಿಸಸೋಭಾನಂ ವಮನಬ್ಯಾಜಾ ಉಗ್ಗಿರನಲೇಸೇನ ತಂ ನಿಮ್ಮಲಚನ್ದಂ ನಿಪ್ಪಭಂ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ನಿಪ್ಪಭಂ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಚನ್ದಕನ್ತೀ ಚನ್ದರಂಸಿಯೋ
೧೬೧.
ಅಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಂ ರುಝ-ಮಿಚ್ಚೇವಂ ಗುಣಕಮ್ಮ ತಂ
ಸಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಂ ಪೇ’ತಂ, ಗುಣಕಮ್ಮಂ ಯದು’ತ್ತಮಂ॥
೧೬೧. ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಿಗಮೇತಿ ‘‘ಅಚಿತ್ತ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಚ್ಚೇವಂ ಅಚಿತ್ತೋ ಕತ್ತಾ ಯಸ್ಸ ತಂ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಂ। ಗುಣೋ ಕಮ್ಮಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ಗುಣಕಮ್ಮಂ। ತಞ್ಚ ವಮನಾದಿ ರುಝಮತಿಮನೋಹರಂ ಭವತಿ ಬನ್ಧೋಚಿತತ್ತಾ। ನಖಾವಲಿಯೋ ಹಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾರೋ, ಕನ್ತಿಯೋ ಗುಣಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಮನಮತ್ರಾತಿಸುನ್ದರಂ। ನೇದಮೇವ ರುಝನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚಿತ್ತ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಏತಂ ವಮನಾದಿಕಂ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಮ್ಪಿಯದಿಗುಣಕಮ್ಮಂ, ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಬನ್ಧೋಚಿತತ್ತಾ।
೧೬೧. ಅನನ್ತರೋದಾಹರಣಸ್ಸ ಪಸತ್ಥತ್ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮನಿ ಗುಣೇ ಸತಿ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತುಕವಮನಾದಿಕಞ್ಚ ಇಟ್ಠಮಿತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಚಿತ್ತಕತ್ತುಕ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಇಚ್ಚೇವಂ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಂ ನಖಾವಲಿಸಙ್ಖಾತಅವಿಞ್ಞಾಣಕಕತ್ತುವನ್ತಂ ಗುಣಕಮ್ಮಂ ನಖಕನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಅಪ್ಪಧಾನಕಮ್ಮವನ್ತಂ ವಮನಾದಿಕಂ ರುಝಂ ರಚನಾಯ ಉಚಿತತ್ತಾ ರುಚಿಜನಕಂ ಹೋತಿ, ಏತಂ ವಮನಾದಿಕಂ ಸಚಿತ್ತಕತ್ತುಕಮ್ಪಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಕತ್ತುವನ್ತಮ್ಪಿ ಯದಿ ಗುಣಕಮ್ಮಂ ಅಮುಖ್ಯಕಮ್ಮಂ ಚೇ, ಉತ್ತಮಂ ವಿಸಿಟ್ಠಮೇವ, ‘‘ಕನ್ತೀನ’’ನ್ತಿ ಭಾವಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿಪಿ ವಮನಕ್ರಿಯಾಯ ಕಮ್ಮತ್ತಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ। ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಅಚಿತ್ತಾ ಕತ್ತಾರೋ ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಗುಣೋ ಕಮ್ಮಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸಹ ಇತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ ಏವಂ ಪಕಾರೇ ನಿಪಾತೋ, ಅಥ ವಾ ವಚನವಚನೀಯಾನಂ
೧೬೨.
ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋವ ಸ ಸ್ನೇಹ-ರಸಂ ಜಿನವರೋ ಜನೇ।
ಭಾಸನ್ತೋ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಕಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣಯೇ ಜನಂ॥
೧೬೨. ತದುದಾಹರತಿ ‘‘ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋವಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಸೋ ಜಿನವರೋ ಜನೇ ಸಕಲಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಸ್ನೇಹರಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪೇಮಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುರಾಗಂ ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋವ ವಮನ್ತೋ ವಿಯ ಮಧುರಂ ಅತಿಪಣೀತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸನ್ತೋ ಕಂ ಜನಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣಯೇ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ। ಏತ್ಥ ಜಿನವರೋ ಕತ್ತಾ ಸಚಿತ್ತೋ, ಸ್ನೇಹರಸೋ ಗುಣಕಮ್ಮಂ।
೧೬೨. ಇದಾನಿ ಸಚಿತ್ತಕಕತ್ತುಪಕ್ಖೇ ಉದಾಹರಣಮುದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸೋ ಜಿನವರೋ ಜನೇ ಸಕಲಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಸ್ನೇಹರಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪೇಮಸಙ್ಖಾತಅನುರಾಗಂ ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋ ಇವ ವಮನ್ತೋ ವಿಯ ಮಧುರಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಭಾವೇನ ಪಣೀತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸನ್ತೋ ದೇಸೇನ್ತೋ ಯಥಾಸಯಂ ವದನ್ತೋ ಕಂ ಜನಂ ಕೀದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣಯೇ, ಪೀಣೇತಿ ಏವಾತಿ। ಏತ್ಥ ಉಗ್ಗಿರನಂ ಜಿನವರಸಙ್ಖತಸಚಿತ್ತಕಕತ್ತುವನ್ತಮ್ಪಿ ಸ್ನೇಹರಸಸಙ್ಖಾತಅಮುಖ್ಯಕಮ್ಮಯುತ್ತತ್ತಾ ಪಸತ್ಥಂ ಹೋತಿ। ಸ್ನೇಹೋ ಏವ ರಸೋ ಅನುರಾಗೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।
೧೬೩.
ಯೋ ಸದ್ದಸತ್ಥಕುಸಲೋ ಕುಸಲೋ ನಿಘಣ್ಟು-
ಛನ್ದೋಅಲಙ್ಕತಿಸು ನಿಚ್ಚಕತಾಭಿಯೋಗೋ।
ಸೋ’ಯಂ ಕವಿತ್ತವಿಕಲೋಪಿ ಕವೀಸು ಸಙ್ಖ್ಯ-
ಮೋಗಯ್ಹ ವಿನ್ದತಿ ಹಿ ಕಿತ್ತಿ’ಮಮನ್ದರೂಪಂ॥
ಇತಿ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಮಹಾಸಾಮಿಪಾದವಿರಚಿತೇ
ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ
ಗುಣಾವಬೋಧೋ ನಾಮ ತತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।
೧೬೩. ಗನ್ಥನ್ತರಾಹಿತವಾಸನಾಯ, ‘‘ಯೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸದ್ದಸತ್ಥೇ ಬ್ಯಾಕರಣೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ‘‘ಇದಮೇವೇ’’ತಿ ನಿಯಮಾಭಾವಾ ಕುಸಲೋ ಛೇಕೋ ನಿಘಣ್ಟುಮ್ಹಿ ಅಭಿಧಾನಸತ್ಥೇ ಚ ಛನ್ದಸಿ ವುತ್ತಿಜಾತಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪಕಾಸಕಛನ್ದೋವಿಚಿತಿಸತ್ಥೇ ಚ ಅಲಙ್ಕತಿಸು ಅಲಙ್ಕಾರಸತ್ಥೇ ಚ ಕುಸಲೋ ನ ಕೇವಲಂ ಸದ್ದಸತ್ಥೇಯೇವ, ಅಥ ಚ ಪನ ನಿಚ್ಚಮನವರತಂ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಕತೋ ಅಭಿಯೋಗೋ ವಾಯಾಮೋ ರಚನಾವಿಸಯೇ ಯಸ್ಸ ಸೋಯಂ ಕವಿತ್ತವಿಕಲೋಪಿ ಬನ್ಧಕರಣಸಙ್ಖಾತಕವಿಗುಣಪರಿಹೀನೋಪಿ ಕವೀಸು ಕವಿಗುಣೋಪೇತೇಸು ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಣನಂ ಓಗಯ್ಹ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅಮನ್ದರೂಪಂ ಅತಿಬಹುಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಬನ್ಧರಚನಾಲಕ್ಖಣಂ ತಪ್ಪಭವಂ ಖ್ಯಾತಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೇವಾತಿ।
ಇತಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಮಹಾಸಾಮಿನಾಮಿಕಾಯಂ
ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರಟೀಕಾಯಂ
ಗುಣಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತತಿಯೋ।
೧೬೩. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರಣನಿಘಣ್ಟುಛನ್ದೋಪರಿವಾರಿತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿರನ್ತರಾಭಿಯೋಗೋ ಇಹಲೋಕಿಯಾದಿಮಹನ್ತಯಸಸ್ಸ ಕಾರಣಮಿತಿ ಸಿಸ್ಸಾನಮನುಸಾಸನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಸದ್ದಸತ್ಥಕುಸಲೋ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಯೋ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮೇಸು ಕೋಚಿ ಸದ್ದಸತ್ಥಕುಸಲೋ ಸದ್ದಾನುಸಾಸನಬ್ಯಾಕರಣವಿಸಯೇ ಪಕತಿಪಚ್ಚಯಾದಿವಿಭಾಗಕಪ್ಪನಾಯ ಛೇಕೋ ನಿಘಣ್ಟುಛನ್ದೋಅಲಙ್ಕತೀಸು ಅಭಿಧಾನಛನ್ದೋಅಲಙ್ಕಾರಸತ್ಥೇಸುಪಿ ಕುಸಲೋ ತಂತಂವಿಭಾಗಬುದ್ಧೀನಂ ಪಟಿಪಾದನೇನ ಛೇಕೋ ನಿಚ್ಚಕತಾಭಿಯೋಗೋ ಧಾರಣಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ನಿಚ್ಚಂ ಕತುಸ್ಸಾಹೋ ಹೋತಿ। ಸೋ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದೀ ಕವಿತ್ತವಿಕಲೋಪಿ ಪಕತಿಸಿದ್ಧಕಬ್ಬರಚನಗುಣರಹಿತೋಪಿ ಕವೀಸು ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಬ್ಬಕತ್ತೂಸು ಗಣನಂ ಓಗಯ್ಹ ಕಬ್ಬಕರಣಟೀಕಾಕರಣಾದಿಪಕಾರೇನ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ತಂ ಗಣನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅಮನ್ದರೂಪಂ ಅನಪ್ಪಕಸಭಾವಂ ಅತಿಬಹುಂ ಕಿತ್ತಿಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಸತ್ಥರಚನಲಕ್ಖಣಂ ಪುಞ್ಞಸಞ್ಚಯಂ, ತಪ್ಪಭವಂ ಪಸಿದ್ಧಿಂ ವಾ ವಿನ್ದತಿ ಲಭತೇವಾತಿ। ಯಥಾವುತ್ತಸತ್ಥೇಸು ಅಭಿಯೋಗೋ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಏಕನ್ತಕಾರಣಮೇವ। ವುತ್ತಂ ಹಿ–
‘‘ಸಾಭಾವಿಕೀ ಚ ಪಟಿಭಾ,
ಸುತಞ್ಚ ಬಹುನಿಮ್ಮಲಂ।
ಅಮನ್ದೋ ಚಾಭಿಯೋಗೋ’ಯಂ,
ಹೇತು ಹೋತಿ’ಹ ಬನ್ಧನೇ’’ತಿ
ತತ್ಥ ಸಾಭಾವಿಕೀ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಾ ಪಟಿಭಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಬಹು ನಿಮ್ಮಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ಸುತಞ್ಚ ಅಮನ್ದೋ ಅಭಿಯೋಗೋ ಚ ಅನಪ್ಪಕೋ ಅಭ್ಯಾಸೋ ಚೇತಿ ಅಯಮೇಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಇಹ ಬನ್ಧನೇ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಕಬ್ಬರಚನಾಯಂ ಹೇತು ಹೋತಿ ಕಾರಣಂ ಭವತೀತಿ। ಸದ್ದೇ ಸಾಸತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಥಾದೇಸಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸದ್ದಸತ್ಥನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥೇ ಕುಸಲೋತಿ ಚ, ನಿಘಣ್ಟು ಚ ಛನ್ದೋ ಚ ಅಲಙ್ಕತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಞ್ಚೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ, ಏತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತಿಸದ್ದೋ ಸತ್ಥಾಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕೋ ಹೋತಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಕತೋ ಅಭಿಯೋಗೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಕವಿನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ವಿಕಲೋತಿ ಚ, ಅಮನ್ದಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।
ಇತಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರನಿಸ್ಸಯೇ
ತತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।